Σύμφωνα με τη Juniper Research, 4,4 δισεκατομμύρια άνθρωποι, σχεδόν ο μισός πλανήτης, χρησιμοποιούν πλέον ψηφιακά πορτοφόλια, με την τάση να αναμένεται ότι θα αυξηθεί κατά 35% έως το 2030. Οι ενήλικες έως 24 ετών είναι οι πιο ένθερμοι χρήστες χρησιμοποιούν το κινητό τους στο 45% των αγορών τους, σύμφωνα με την έκθεση της Federal Reserve για το 2025. Το αντίστοιχο ποσοστό, στο γενικό πληθυσμό ανέρχεται σε 23%.

Αντίθετα, τα μετρητά αντιστοιχούν σήμερα, μόλις στο 14% των συναλλαγών, κυρίως από άτομα άνω των 55 ετών ή νοικοκυριά με εισόδημα κάτω των 25.000 δολαρίων. Το 2024, έρευνα της McKinsey έδειξε ότι ένας στους πέντε χρήστες ψηφιακών πορτοφολιών στις ΗΠΑ και την Ευρώπη κυκλοφορεί συχνά χωρίς καθόλου φυσικό πορτοφόλι.

Σύμφωνα με το BusinessInsider, στο Ηνωμένο Βασίλειο, μόλις το 38% των ατόμων ηλικίας 18-24 θεωρούν πορτοφόλι ή τσάντα «απαραίτητα». Ταυτόχρονα, το 30% των Αμερικανών δηλώνουν πως δεν έχουν κάνει ανάληψη από ATM τον τελευταίο μήνα, ενώ το 17% λέει ότι έχει περάσει πάνω από έξι μήνες.

«Αν έχω μετρητά, είναι σαν να μην υπάρχουν»

Για τους μεγαλύτερους, τα μετρητά είναι απτά. Για την Gen Z, μοιάζουν με… Monopoly money. Η 26χρονη Χέιλι Μουρ από το Λος Άντζελες δηλώνει πως δεν έχει πορτοφόλι εδώ και δέκα χρόνια και σπάνια παίρνει μαζί της μετρητά. Αν λάβει, για παράδειγμα, κάποια χαρτονομίσματα σε μια κάρτα γενεθλίων, τα βλέπει ως «διασκέδαση». «Αν έχω μετρητά πάνω μου, είναι χρήματα που δεν υπάρχουν», αναφέρει. «Θα τα χρησιμοποιήσω για ένα μικρό treat». Για τη γενιά της, τα μετρητά έχουν χάσει κάθε κύρος.

Οι πληρωμές με κινητό και η πανδημία που άλλαξε τα πάντα

Παρότι το Apple Pay έκανε την εμφάνισή του πριν από 11 χρόνια, η υιοθέτηση ήταν αργή, μέχρι την πανδημία. Οι ανέπαφες πληρωμές έγιναν προτιμητέες, ενώ η χρήση του Apple Pay σε ψηφιακές συναλλαγές εκτοξεύθηκε. Σήμερα, οι ψηφιακές πληρωμές και οι κάρτες έχουν προτεραιότητα. Τα κέρματα μάλιστα μειώνονται, τα νομίσματα, που κοστίζουν σχεδόν διπλά για να παραχθούν, σταμάτησαν να κυκλοφορούν τον Νοέμβριο.

Ψηφιακές ταυτότητες γίνονται αποδεκτές σε περισσότερα από 250 αμερικανικά αεροδρόμια. Σύμφωνα με τον Άνταμ Γκρέι, chief transformation officer της Stax Payments, «οι άνθρωποι εμπιστεύονται περισσότερο το ψηφιακό πορτοφόλι από τα μετρητά». Είναι πιο ασφαλές από μια τσέπη γεμάτη χαρτονομίσματα και κάρτες.

Τα μετρητά «φεύγουν» πιο γρήγορα

Παραδοσιακά, οι άνθρωποι ξοδεύουν περισσότερα με κάρτες παρά με μετρητά. Όμως για την Gen Z φαίνεται να ισχύει το αντίθετο, έρευνα της Cash App έδειξε πως το 54% της Gen Z ξοδεύει μετρητά πιο απερίσκεπτα. Έρευνες δείχνουν διαφορετικές συμπεριφορές, μετρητά για «ένοχες αγορές», κάρτες για instant dopamine, ενώ μελέτες του MIT δείχνουν ότι η χρήση πιστωτικών ενεργοποιεί κέντρα ανταμοιβής στον εγκέφαλο.

Η άνοδος του «Buy Now, Pay Later»

Οι Gen Zers στρέφονται μαζικά σε BNPL υπηρεσίες όπως Klarna και Affirm. Πέρσι, η Gen Z χρησιμοποίησε BNPL περισσότερο από πιστωτικές, σύμφωνα με J.D. Power. Η 29χρονη Φράνσις Μπόιλ, από το Σιάτλ το εξηγεί εύστοχα: «Δεν μπορώ να ξοδέψω 100 δολάρια τώρα, αλλά 20 δολάρια το μήνα; Δεν ακούγεται τόσο άσχημο».

Για τους λιανοπωλητές, το BNPL είναι χρυσορυχείο, τα στοιχεία της PayPal δείχνουν ότι ο μέσος πελάτης ξοδεύει έως και 91% περισσότερο σε μεγάλες επιχειρήσεις όταν υπάρχει η επιλογή. Όμως το ψηφιακό πορτοφόλι δεν καλύπτει τα πάντα. Η 28χρονη Τόρι Κουτόρνα από την Πράγα δεν έχει πορτοφόλι· χρησιμοποιεί ψηφιακό wallet και app για την ταυτότητά της. Όμως παραδέχεται ότι η απόλυτη ψηφιοποίηση έχει παγίδες.

Στην Ουκρανία, όταν διακοπή ρεύματος έριξε το σύστημα καρτών, έπρεπε να ζητήσει μετρητά από μία άγνωστη κυρία και να της τα μεταφέρει μετά. Στην Ιταλία, δεν μπορούσε να αγοράσει εισιτήριο λεωφορείου λόγω χαλασμένου POS και τελικά της έκοψαν πρόστιμο, το οποίο πλήρωσε… με Apple Pay. «Μερικές φορές νιώθω εκτός πραγματικότητας χωρίς μετρητά», αναφέρει.

Παρά ταύτα, για να εισέλθει κανείς στην εν λόγω αγορά υπάρχουν αρκετά πράγματα που πρέπει να γνωρίζει, σύμφωνα με το Business Insider.

Πρώτον, θα πρέπει να περάσει μια αξιολόγηση μέσω μιας σειράς μικρών προκλήσεων που αποδεικνύουν την ικανότητά του ως επενδυτής. Αφού την ολοκληρώσει με επιτυχία, θα λάβει έναν χρηματοδοτούμενο λογαριασμό, ο οποίος μπορεί να κυμαίνεται από 5.000 έως αρκετές εκατοντάδες χιλιάδες δολάρια για συναλλαγές.

Δεύτερον, σε περίπτωση κερδοφόρας συναλλαγής, η εταιρεία λαμβάνει ποσοστό από τα κέρδη — συνήθως περίπου 20%. Ένα σημαντικό μειονέκτημα είναι ότι, αν ο επενδυτής υποστεί μεγάλες απώλειες, ο λογαριασμός κλείνει και το κεφάλαιο κατασχέεται.

Ωστόσο, για έναν αυξανόμενο αριθμό επενδυτών της Gen Z και των Millennials, που επιδιώκουν πιο επιθετικές και ριψοκίνδυνες στρατηγικές, η προοπτική υψηλότερων αποδόσεων καθιστά το ρίσκο ελκυστικό.

Το prop trading — που δεν πρέπει να συγχέεται με το proprietary trading των μεγάλων τραπεζών της Wall Street — γνώρισε εκρηκτική άνοδο δημοτικότητας φέτος, καθώς οι αμερικανικές μετοχές κατέγραψαν νέα ιστορικά υψηλά. Το ενδιαφέρον αναζήτησης στο Google για τον όρο «prop firms» αυξήθηκε κατά 85%, ενώ για τον όρο «prop trading» κατά 139% μέσα σε έναν χρόνο, σύμφωνα με τα στοιχεία του Google Trends Glimpse.

Ο μέσος prop trader είναι μόλις 29 ετών, ωστόσο τα ποσοστά επιτυχίας είναι περιορισμένα. Περίπου τρεις στους τέσσερις δεν καταφέρνουν να διατηρήσουν βιώσιμη κερδοφορία σε ορίζοντα έξι μηνών, σύμφωνα με ανάλυση της ZipDo.

Το prop trading χαρακτηρίζεται από έντονη συναισθηματική πίεση και είναι σημαντικά πιο αγχωτικό από το ατομικό trading. Εκτός από την αρχική αξιολόγηση, οι traders πρέπει να περνούν συνεχείς δοκιμασίες απόδοσης για να πληρωθούν, όπως η επίτευξη συγκεκριμένων στόχων κέρδους.

Μία και μόνο λάθος κίνηση μπορεί να οδηγήσει στο κλείσιμο του λογαριασμού, γεγονός που αναγκάζει τον επενδυτή να ξεκινήσει ξανά ή να πληρώσει για νέα πρόκληση, προκειμένου να αποκτήσει εκ νέου πρόσβαση σε κεφάλαια.

Ο Τζόζεφ Κατούμπα, ένας 32χρονος επενδυτής με έδρα τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, ανέφερε ότι ξεκίνησε το prop trading όταν άρχισε να βλέπει σχετικά βίντεο στο YouTube.

«Το prop trading φαινόταν πολλά υποσχόμενο και αποφάσισα να το μάθω», είπε, προσθέτοντας ότι μελετούσε τις αγορές έως και επτά ώρες την ημέρα, παράλληλα με την πλήρη απασχόλησή του, για να περάσει την αρχική αξιολόγηση.

Ο Κατούμπα έχει χάσει δύο χρηματοδοτούμενους λογαριασμούς και δηλώνει ότι έχει δαπανήσει περίπου 7.000 δολάρια σε αμοιβές εταιρειών prop trading τα τελευταία χρόνια. Παρ’ όλα αυτά, έχει καταφέρει να αποκομίσει κέρδη, σύμφωνα με τα πιστοποιητικά πληρωμών που παρουσίασε στο Business Insider.

Σήμερα, βρίσκεται ξανά στη διαδικασία απόκτησης χρηματοδότησης για νέο λογαριασμό. Όπως λέει, στόχος του είναι να πετύχει επενδυτικά ώστε να βελτιώσει τη ζωή του — να αποκτήσει αυτοκίνητο ή σπίτι — αλλά και να στηρίξει φιλανθρωπικές δράσεις στην Ουγκάντα, τη χώρα καταγωγής του.

Η επιρροή των social media στην εικόνα που έχουμε για τον εαυτό μας είναι πλέον αδιαμφισβήτητη. Έρευνα της εφαρμογής γνωριμιών Hinge, σε δείγμα 30.000 χρηστών το 2025, αποκαλύπτει ότι πολλοί νιώθουν σαν να βρίσκονται υπό συνεχή παρακολούθηση. Οι ίδιοι δηλώνουν ότι αυτολογοκρίνονται και φοβούνται πώς θα εισπράξουν οι άλλοι όσα μοιράζονται.

Η υπερ-επαγρύπνηση απέναντι στο βλέμμα των άλλων δυσκολεύει την αυθεντική έκφραση. Αν οι προηγούμενες γενιές βίωναν τα πρώτα φλερτ και φιλίες σε ιδιωτικό περιβάλλον, η Gen Z μεγαλώνει σε έναν κόσμο όπου κάθε δημοσίευση μπορεί να σχολιαστεί, να διαστρεβλωθεί ή να παραμείνει για πάντα online.

Στην ίδια έρευνα, το 50% των ανδρών της Gen Z, το 45% των γυναικών και το 39% των non-binary ατόμων δηλώνουν ότι τα social τους κάνουν πιο διστακτικούς απέναντι στο συναισθηματικό άνοιγμα. Όταν μια φωτογραφία ή μια ιστορία μπορεί να γίνει αφορμή για κριτική, η επιλογή της σιωπής μοιάζει πιο ασφαλής.

Η εξαφάνιση από τα social: όταν η απουσία λέει περισσότερα από την παρουσία

Η «ψηφιακή απόσυρση» εκδηλώνεται με πολλούς τρόπους: άλλοι περιορίζονται στα ιδιωτικά μηνύματα, άλλοι διαγράφουν φωτογραφίες, άλλοι κλείνουν εντελώς τον λογαριασμό τους. Η τάση αυτή, που ενισχύεται ιδιαίτερα στα πρώτα στάδια μιας ερωτικής γνωριμίας, συχνά εκλαμβάνεται σαν κάτι ύποπτο ή αινιγματικό.

Όμως στην πραγματικότητα, για πολλούς είναι μια στρατηγική προστασίας: μια προσπάθεια να ελέγξουν πότε, πώς και σε ποιον δείχνουν κομμάτια του εαυτού τους. Η δημόσια έκθεση γεννά πίεση — ειδικά για όσους φοβούνται την κριτική ή τη γελοιοποίηση. Οι πλατφόρμες δεν δημιουργούν αυτή την ευαλωτότητα· απλώς την κάνουν πιο ορατή.

Όταν η αποφυγή της ψηφιακής έκθεσης γίνεται άμυνα απέναντι στην ευαλωτότητα

Στην πιο βαθιά της διάσταση, η αποχώρηση από τα social είναι ένας τρόπος να διατηρήσεις τον έλεγχο της αφήγησής σου. Κάθε δημοσίευση, όσο ασήμαντη κι αν φαίνεται, αποκαλύπτει πτυχές της προσωπικότητας, της καθημερινότητας, των σχέσεων. Για άτομα που δυσκολεύονται να αντέξουν το βλέμμα των άλλων, αυτή η ακούσια αποκάλυψη είναι απειλητική.

Αποφεύγοντας την ψηφιακή έκθεση, αποφεύγουν τρία πράγματα:
• να τους δουν πριν νιώσουν έτοιμοι
• να τους φορτώσουν προσδοκίες
• να διαρρεύσουν κομμάτια του εαυτού τους που δεν ελέγχουν

Έτσι, οι πραγματικές συναντήσεις γίνονται το μόνο περιβάλλον όπου μπορούν να εμφανιστούν όπως επιθυμούν, τη στιγμή που το επιλέγουν. Δεν είναι δυσκολία στην επικοινωνία· είναι δυσκολία στο να αποδεχθούν πως γίνονται ορατοί.

Σε μια γενιά όπου η δημόσια εικόνα έχει γίνει προέκταση της ταυτότητας, η σιωπή αποκτά νέο νόημα: δεν είναι απουσία. Είναι ένας τρόπος να κρατήσουν για τον εαυτό τους όσα φοβούνται να εκθέσουν στον ψηφιακό κόσμο.

Η Κάσιντι Ο’Χάγκαν είναι ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα. Τον περασμένο Δεκέμβριο, παρακολουθώντας τα τιρκουάζ νερά των Μαλδίβων από μια ιδιωτική βίλα, συνειδητοποίησε ότι η δουλειά της τής πρόσφερε εμπειρίες που άλλοτε θεωρούσε άπιαστες. Η 28χρονη νταντά έχει ταξιδέψει στο Άσπεν, τα Χάμπτονς, το Πουέρτο Ρίκο, την Ινδία και το Ντουμπάι — ζώντας προνόμια όπως προσωπικούς σεφ και μετακινήσεις με σοφέρ. Η προηγούμενη καριέρα της, ως πωλήτρια ιατρικών ορθοπεδικών ειδών, δεν θα μπορούσε ποτέ να της προσφέρει αυτά τα οφέλη.

Σε συνέντευξή της στο Business Insider περιγράφει πώς από μια προδιαγεγραμμένη πορεία στον ιατρικό χώρο κατέληξε σε έναν αναπτυσσόμενο κλάδο: τον κόσμο της «ιδιωτικής στελέχωσης», που περιλαμβάνει νταντάδες, προσωπικούς βοηθούς, μπάτλερ, προσωπικό ασφαλείας, σοφέρ και σεφ — ανθρώπους που κρατούν αόρατα σε λειτουργία την καθημερινότητα των υπερπλούσιων.

Για πολλούς νέους, αυτό το μονοπάτι μοιάζει πιο προσοδοφόρο και πιο εφικτό από τον ασταθή εταιρικό κόσμο. Ο Μπράιαν Ντάνιελ, ιδρυτής του Celebrity Personal Assistant Network, θυμάται ότι το 2007 ήταν ένας από τους ελάχιστους στον χώρο. Σήμερα, εκτιμά ότι λειτουργούν περίπου 1.000 ιδιωτικά γραφεία στελέχωσης παγκοσμίως — nearly 500 στις ΗΠΑ. Η αύξηση του πλούτου εξηγεί το φαινόμενο: το 2000 η λίστα δισεκατομμυριούχων του Forbes είχε 322 ονόματα· σήμερα ξεπερνούν τους 3.000.

Όσο οι περιουσίες πολλαπλασιάζονται, τόσο αυξάνονται και τα σπίτια, αεροσκάφη και γιοτ που χρειάζονται προσωπικό για να λειτουργούν.

Την ίδια στιγμή, η Gen Z φαίνεται ολοένα και πιο αποστασιοποιημένη από το κλασικό “corporate life”. Σύμφωνα με έρευνα της Deloitte το 2025, μόλις το 6% των νέων στοχεύει σε ηγετική θέση. Οι περισσότεροι αποφεύγουν συνειδητά τους διευθυντικούς ρόλους, επιλέγοντας ισορροπία μεταξύ δουλειάς και ζωής.

Για μια γενιά που δυσκολεύεται να αποκτήσει οικονομική αυτονομία, η εργασία στα νοικοκυριά των υπερπλούσιων μοιάζει με μια σταθερή —έστω και απροσδόκητη— διαδρομή προς μια πιο άνετη καθημερινότητα, ακόμη κι αν αυτή η άνεση δεν τους ανήκει πραγματικά.

Οι παλαιότερες γενιές δυσκολεύονται να κατανοήσουν τη συμπεριφορά τους, που αλλάζει τον εργασιακό χώρο. Πρόσφατα στοιχεία δείχνουν ότι το 70% των διευθυντών δυσκολεύεται να συνεργαστεί με τους νεότερους, λόγω των «μη ρεαλιστικών απαιτήσεων» και της «διαφορετικής στάσης απέναντι στην εξουσία».

Ακολουθούν μερικές από τις συχνότερες διαμαρτυρίες, όπως τις κατέγραψε η Telegraph, αλλάζοντας τα ονόματα όσων συνομίλησε:

1. Αποφυγή τηλεφωνικών κλήσεων
Η χρήση τηλεφώνου αποτελεί μεγάλο πρόβλημα, με τους παλαιότερους διευθυντές να ενοχλούνται από την απροθυμία των νεότερων να καλούν ή να απαντούν. Η Μιράντα, 47 ετών, τηλεφώνησε σε νέο υποψήφιο, που μόλις σήκωσε, έμεινε σιωπηλός. «Άκουγα μόνο την αναπνοή του», λέει. «Ήταν τρομακτικό».

Η συμπεριφορά αυτή δεν είναι μοναδική. Η 22χρονη δικηγόρος Έμμα ομολογεί πως φοβάται τις κλήσεις. «Αν δεν ξέρω ποιος καλεί, αφήνω το τηλέφωνο να χτυπά», εξηγεί. «Προτιμώ τα μηνύματα».

Ο 59χρονος λογιστής Ρόμπερτ ανησυχεί: «Πριν, οι νέοι ήξεραν πώς να ξεκινήσουν μια συνομιλία στο τηλέφωνο. Τώρα δυσκολευόμαστε να βρούμε κάποιον να μιλήσει. Προτιμούν email και περιμένουν ώρες για απάντηση. Το τηλέφωνο τους τρομάζει».

Η διευθύντρια προσλήψεων Χαμπίμπα Χατούν προειδοποιεί πως χάνονται σημαντικές δεξιότητες. «Τα email δεν μπορούν να μεταφέρουν τον τόνο ή να χτίσουν σχέσεις. Πολλοί νέοι νιώθουν αμήχανα γιατί δεν έχουν συνηθίσει να επικοινωνούν φωνητικά».

2. Απαίτηση για “ασφαλείς χώρους” στην εργασία
Παρά τη μεγαλύτερη ευαισθητοποίηση στα θέματα ψυχικής υγείας, κάποιοι πιστεύουν πως έχει ξεφύγει το θέμα. Η Μιράντα λέει: «Οι νεότεροι μιλούν συνεχώς για προσωπικά τους προβλήματα και απαιτούν “ασφαλείς χώρους”, ζητώντας να μη φορτώνονται με καθήκοντα. Είναι κουραστικό. Θέλω απλώς να βασίζομαι σε αυτούς».

Ένας επιχειρηματίας χαρακτήρισε τις απαιτήσεις της Γενιάς Ζ “εφιάλτη”, λέγοντας πως περιμένουν από τον εργοδότη να είναι σύμβουλος, νοσηλευτής και μητέρα τους.

Ο Ρόμπερτ προσθέτει πως συχνά οι νέοι επικαλούνται ψυχική υγεία για να ζητούν παρατάσεις ή να αρνούνται νέες ευθύνες. «Αν δεν βγεις από τη ζώνη άνεσης, πώς θα μάθεις;» αναρωτιέται.

Η Χατούν τονίζει τη σύγκρουση γενεών ανάμεσα σε όσους ενθαρρύνονται να εκφράζουν τα συναισθήματά τους και σε εκείνους με παλιότερη νοοτροπία.

Ο 22χρονος Τζάσπερ υποστηρίζει πως απλά επιδιώκουν ισορροπία ζωής-εργασίας, αλλά ο προϊστάμενός του δεν εκτιμά την ειλικρίνειά του και τα όρια που βάζει.

3. Φορούν ακουστικά εν ώρα εργασίας
Στα περισσότερα γραφεία, λέει η Χατούν, οι νέοι θεωρούν φυσιολογικό να φορούν ακουστικά ενώ δουλεύουν. Οι παλαιότεροι, όπως η Μιράντα, το θεωρούν ένδειξη αποξένωσης: «Όταν ξεκίνησα, ήθελα να μαθαίνω από τους γύρω. Τα ακουστικά δείχνουν αδιαφορία».

Η Μιράντα πιστεύει πως η συνήθεια γενικεύτηκε λόγω πανδημίας, ενώ χαρακτηρίζει τους νέους «κλειστούς».

Η Έμμα υποστηρίζει πως η μουσική τη βοηθά να συγκεντρώνεται, ενώ ο Τζάσπερ συμφωνεί, αλλά συχνά δέχεται επικρίσεις επειδή φορά ακουστικά.

4. Ανεπίσημη ενδυμασία
Η χαλάρωση στον τρόπο ντυσίματος ενοχλεί τους παλαιότερους. Η Μιράντα θυμάται πως κάποτε έδινε σημασία στην κομψότητα. Τώρα, λέει, βλέπει υπερβολές, όπως μίνι φούστες και αποκαλυπτικά ρούχα.

Ο Ρόμπερτ θυμάται έναν συνάδελφο με δερμάτινα παντελόνια και γκοθ μακιγιάζ, που δήλωσε πως «είναι ο εαυτός του και δεν αλλάζει για κανέναν».

Η Έμμα αρνείται πως η ηλικία της αγνοεί το dress code, αλλά παραδέχεται πως πολλοί προτιμούν άνετα ρούχα, όπως αθλητικά παπούτσια.

5. Εμμονή με την ευεξία και τα “woke” θέματα
Η Μιράντα βρέθηκε προ εκπλήξεως όταν συνάδελφός της τής είπε πως τα δέντρα που «σκότωσε» εκτυπώνοντας είχαν αίμα στα χέρια της. Αναγνωρίζει την οικολογική ευαισθησία, αλλά θέλει να χρησιμοποιεί τον εκτυπωτή χωρίς ενοχές.

Ο Ρόμπερτ έχει βιώσει παρόμοιες καταστάσεις, όπως μια διάλεξη για τη φυτική διατροφή, ενώ εκείνος ήθελε απλώς να φάει.

6. Αργοπορίες και σύντομη παραμονή
Η μεγαλύτερη διαφορά των γενεών φαίνεται στην προσέγγιση των ωρών εργασίας. Η Μιράντα θυμάται πως οι υπερωρίες ήταν συχνές και μετά πήγαιναν για ποτό, ενώ η Gen Z αποφεύγει τις υπερωρίες, αργεί και ζητά επιπλέον άδεια χωρίς τύψεις.

Η Χατούν εξηγεί πως η νεότερη γενιά δίνει μεγαλύτερη σημασία στην ισορροπία ζωής, αποφεύγοντας την επαγγελματική εξουθένωση.

Η Έμμα είναι διατεθειμένη να μείνει αργά αν χρειαστεί, αλλά μισεί την “παρουσία για τα μάτια”, θεωρώντας την άσκοπη.

Πολλοί της ηλικίας της βλέπουν την εργασία ως μέσο επίτευξης στόχων, συνδυάζοντας καριέρα με χόμπι, αρνούμενοι να θυσιάσουν τα πάντα γι’ αυτήν.

Η οικονομική ανεξαρτησία (87%), η συνέπεια με τα «θέλω» και τις αξίες τους (84%) και η δημιουργία σχέσεων (60%) ξεχωρίζουν ως βασικές προτεραιότητες και ορόσημα για τη Gen Z, σύμφωνα με πρόσφατη έρευνα της ΕΥ, σε συνεργασία με τη Young China Group LLC.

Το φαινόμενο της «συχνής αλλαγής εργασίας» θεωρείται πλέον φυσιολογικό, με σχεδόν 6 στους 10 να εκτιμούν ότι θα εργαστούν σε έως και 5 εργοδότες κατά τη διάρκεια της καριέρας τους.

Γιατί αλλάζει συχνά δουλειά η Gen Z

Η καθηγήτρια Μαρία Καραμεσίνη, του Τμήματος Κοινωνικής Πολιτικής στο Πάντειο Πανεπιστήμιο, επισημαίνει ότι υπάρχει έντονη τάση απόκτησης περισσοτέρων τίτλων σπουδών, καθώς οι νέοι πιστεύουν ότι έτσι θα εξασφαλίσουν καλύτερους όρους εισόδου στον επαγγελματικό στίβο.

Τα μεταπτυχιακά θεωρούνται σήμερα απαραίτητη προϋπόθεση για να πετύχουν κάτι παραπάνω στην καριέρα τους, γεγονός που εξηγεί και την απότομη εναλλαγή θέσεων εργασίας, καθώς οι νέοι αναζητούν ανταγωνιστικές αμοιβές και καλύτερες συνθήκες.

Παράλληλα, οι νέοι συνδυάζουν σπουδές και εργασία περισσότερο από ποτέ, κυρίως για να μην επιβαρύνουν οικονομικά τις οικογένειές τους και να εξασφαλίσουν οικονομική ανεξαρτησία.

Η ψυχική και σωματική υγεία ως δείκτης επιτυχίας

Σύμφωνα με την έρευνα της ΕΥ, οι νέοι ενήλικες δίνουν προτεραιότητα στην ψυχική και σωματική υγεία (51%), ενώ οι οικογενειακές σχέσεις (45%) ξεπερνούν την οικονομική ευημερία (42%) ως δείκτες μελλοντικής επιτυχίας.

Για τις επιχειρήσεις, αυτό σημαίνει ουσιαστικό μετασχηματισμό στη διαχείριση και προσέλκυση ταλέντων, καθώς η Gen Z επανεξετάζει συνεχώς τι σημαίνει επιτυχία και κατανάλωση.

Ανάπτυξη δεξιοτήτων και επαγγελματική εξέλιξη

Το 45% της Gen Z είναι ανοιχτό σε παράλληλα πρότζεκτ ή μικρές δουλειές για να ενισχύσει την επαγγελματική του εξέλιξη.

Η έρευνα της Deloitte δείχνει ότι η Gen Z επικεντρώνεται στις δεξιότητες και την προσωπική ανάπτυξη και το 70% αφιερώνει εβδομαδιαία χρόνο για να βελτιώσει τις δεξιότητές του.

Ο σκοπός στην εργασία είναι κρίσιμος για το 89% όσων ανήκουν στη γενιά, ενώ το 44% έχει εγκαταλείψει θέσεις εργασίας που δεν είχαν νόημα για αυτούς.

Η οικονομική ανεξαρτησία, η ελευθερία επιλογών και η ευελιξία είναι βασικές τους προτεραιότητες, ενώ η τάση του «job hopping» —η συχνή αλλαγή εργοδότη— αποτελεί για πολλούς σχεδόν δεδομένο.

Σύμφωνα με παγκόσμια έρευνα της ΕΥ, σχεδόν έξι στους δέκα νέους δηλώνουν πως αναμένουν να εργαστούν για έως πέντε διαφορετικούς εργοδότες κατά τη διάρκεια της καριέρας τους, ενώ το 19% προβλέπει ότι θα αλλάξει εργασία έξι ή και περισσότερες φορές. Η τηλεργασία και η ευελιξία στο ωράριο θεωρούνται πλέον βασικά κριτήρια για την αποδοχή μιας θέσης. Είναι ξεκάθαρο ότι η Gen Z θέλει να ξαναγράψει τους κανόνες του εργασιακού παιχνιδιού.

Ακόμα πιο ενδεικτική της αλλαγής νοοτροπίας είναι η στροφή προς την επιχειρηματικότητα. Έρευνα της εταιρείας Prorata με τίτλο «Τάσεις και προκλήσεις της Gen Z» δείχνει ότι σχεδόν ένας στους δύο νέους στην Ελλάδα (48%) ενδιαφέρεται να ξεκινήσει δική του επιχείρηση. Αντίθετα, το 38% απάντησε αρνητικά, προτιμώντας την παραδοσιακή απασχόληση.

Από τους επίδοξους επιχειρηματίες, το μεγαλύτερο μερίδιο (20%) κατευθύνεται στον κλάδο της τεχνολογίας και της καινοτομίας. Δεν είναι τυχαίο, καθώς στην Ελλάδα έχει αναπτυχθεί τα τελευταία χρόνια ένα οικοσύστημα νεοφυών επιχειρήσεων, με venture capital funds και θερμοκοιτίδες να υποστηρίζουν τη νέα γενιά. Σημαντικά ποσοστά νέων ενδιαφέρονται επίσης για τον τουρισμό (15%), τις κατασκευές και τα ακίνητα (15%), καθώς και τις χρηματοοικονομικές υπηρεσίες. Η έρευνα βασίστηκε σε δείγμα 500 ατόμων ηλικίας 17-34 ετών από όλη τη χώρα.

Η σχέση της Gen Z με την τεχνολογία είναι ιδιαίτερα στενή. Το 53% δηλώνει ότι περνάει 1-3 ώρες την ημέρα στα κοινωνικά δίκτυα, ενώ το 30% αφιερώνει 4-6 ώρες. Σχεδόν οι μισοί είχαν ανοίξει λογαριασμό στο Facebook ήδη από τα 13-15 τους χρόνια, ενώ ένα ποσοστό 14% πριν κλείσει τα 12. Παράλληλα, το 99% διαθέτει smartphone και το 94% χρησιμοποιεί καθημερινά πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης. Αυτή η συνεχής επαφή με την τεχνολογία καλλιεργεί δεξιότητες και δίνει θάρρος να πειραματιστούν με νέα ψηφιακά εργαλεία, κάτι που διευκολύνει την επιχειρηματική τους εξωστρέφεια.

Η τάση αυτή δεν είναι μόνο ελληνική. Σε πρόσφατη πανευρωπαϊκή έρευνα του ελληνικού venture capital fund Apeiron Ventures, το 62% των ερωτηθέντων από 14 χώρες δήλωσε ότι σκοπεύει να δημιουργήσει δική του επιχείρηση τα επόμενα 3-5 χρόνια. Αξιοσημείωτο είναι ότι αρκετοί εμφανίζονται διατεθειμένοι να ξεκινήσουν μόνοι τους, χωρίς τη στήριξη συνιδρυτών, αναλαμβάνοντας οι ίδιοι όλα τα ρίσκα.

Στην Ελλάδα, ένας στους δύο νέους δηλώνει πρόθυμος να δοκιμάσει τον δρόμο της επιχειρηματικότητας, όχι μόνο για οικονομικό όφελος αλλά και για λόγους κοινωνικής προσφοράς και προσωπικού ελέγχου της καριέρας του. Πρόκειται για μια νέα γενιά που δεν αρκείται στο να ακολουθήσει μια παραδοσιακή επαγγελματική πορεία αλλά θέλει να χτίσει τη δική της.

Σύμφωνα με την έρευνα, οι νέοι ενήλικες εμφανίζουν μια εντυπωσιακή αλλαγή στις αντιλήψεις τους για τα παραδοσιακά ορόσημα της ζωής και τον ορισμό της επιτυχίας. Περισσότεροι από τέσσερις στους πέντε (86%) αυτοπροσδιορίζονται ως ενήλικες, παρότι το 60% εξακολουθούν να ζουν με γονείς ή κηδεμόνες. Η ψυχική και σωματική υγεία (51%) αποτελούν για πολλούς τον βασικό δείκτη μελλοντικής επιτυχίας, με τις οικογενειακές σχέσεις (45%) να ξεπερνούν την οικονομική ευημερία (42%) στις περισσότερες χώρες.

Για τις επιχειρήσεις, αυτή η αλλαγή επιβάλλει έναν ουσιαστικό μετασχηματισμό στον τρόπο που διαχειρίζονται και προσεγγίζουν το ανθρώπινο δυναμικό: οι οργανισμοί καλούνται να επαναπροσδιορίσουν τις στρατηγικές προσέλκυσης και διακράτησης ταλέντου, ενώ τα brands χρειάζεται να επικοινωνήσουν πιο αποτελεσματικά με ένα κοινό που επανεξετάζει συνεχώς τι σημαίνει κατανάλωση και επιτυχία στη σύγχρονη εποχή.

Επαναπροσδιορίζοντας την έννοια της επιτυχίας, της σταθερότητας, και της ηγεσίας

Η έρευνα δείχνει ότι οι νέοι καλλιεργούν μια πιο ώριμη αντίληψη, αλλά και συναισθηματική νοημοσύνη, νωρίτερα από ποτέ, χάρη στην απεριόριστη πρόσβασή τους στην πληροφορία. Αυτό έχει δημιουργήσει μια γενιά που κατανοεί τις πολυπλοκότητες και τις προκλήσεις της ζωής, αλλά ταυτόχρονα εμφανίζει έντονη απόκλιση στις προσδοκίες της για το μέλλον: σχεδόν ένας στους τρεις (31%) δηλώνει ιδιαίτερα ενθουσιασμένος για το πώς φαντάζεται τη ζωή του στα 50, την ώρα που το 34% αισθάνονται βαθιά ανησυχία.

Σε όλες τις χώρες που συμμετείχαν στη έρευνα, η οικονομική ασφάλεια αναδεικνύεται ως ο σημαντικότερος παράγοντας άγχους για τους νέους. Ενώ το 87% θεωρούν την οικονομική ανεξαρτησία βασική προτεραιότητα, λιγότεροι από δύο στους τρεις (63%) δηλώνουν έντονο ενδιαφέρον για την απόκτηση πλούτου. Σε εργασιακό επίπεδο, το φαινόμενο του job hopping θεωρείται πλέον φυσιολογικό – σχεδόν έξι στους δέκα (59%) εκτιμούν ότι θα πρέπει να εργαστούν σε έως και πέντε εργοδότες κατά τη διάρκεια της καριέρας τους, ενώ σχεδόν ένας στους πέντε (19%) θεωρεί ότι θα πρέπει να αλλάξει εργασία έξι ή περισσότερες φορές.

Η στάση απέναντι στα οικονομικά ποικίλλει σημαντικά ανά χώρα: στην Ιαπωνία και τη Νότια Κορέα, τα χρήματα αναδεικνύονται ως ο σημαντικότερος δείκτης επιτυχίας, ενώ στις ΗΠΑ κατατάσσονται μόλις στην πέμπτη θέση. Στην Ινδία και τη Σαουδική Αραβία, πάνω από το 80% (86% και 84% αντίστοιχα) θεωρούν ότι ο πλουτισμός είναι εξαιρετικά σημαντικός, σε αντίθεση με τις ΗΠΑ (48%), τη Γερμανία (49%) και τη Σουηδία (33%).

Παρά τις μεταβαλλόμενες προτεραιότητες, οι προσωπικοί στόχοι και οι επιθυμίες βρίσκονται ακόμη στο επίκεντρο. Περισσότεροι από ένας στους τρεις (34%) έχουν ήδη παντρευτεί, και ένας στους τέσσερις (25%) βρίσκονται σε σχέση, ενώ οι μισοί από αυτούς που είναι μόνοι, δηλώνουν ότι επιθυμούν να δημιουργήσουν δεσμό. Παρά την παγκόσμια πτωτική τάση στα ποσοστά γεννήσεων, σχεδόν τρεις στους δέκα (29%) έχουν ήδη παιδιά, ενώ σχεδόν οι μισοί (47%) από όσους δεν έχουν, δηλώνουν ότι επιθυμούν να αποκτήσουν στο μέλλον.

Η τεχνολογία διαμορφώνει τη «νέα» πραγματικότητα 

Η τεχνολογία έχει δημιουργήσει μια κοινή «ψηφιακή γλώσσα» για τη νέα γενιά, γεφυρώνοντας γρήγορα πολιτισμικά και γλωσσικά χάσματα και ενισχύοντας την αίσθηση σύνδεσης σε έναν κόσμο που μεταβάλλεται διαρκώς. Σχεδόν όλοι οι νέοι (99%) έχουν smartphone, ενώ το 94% δηλώνουν ότι χρησιμοποιούν καθημερινά πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης. Ωστόσο, περίπου οι μισοί (44%) θα προτιμούσαν να μειώσουν τον χρόνο που αφιερώνουν στα social media, ενώ ένας στους τρεις (33%) αναφέρουν ότι η χρήση τους, τούς προκαλεί άγχος ή κατάθλιψη.

Με την τεχνητή νοημοσύνη (AI) να ενσωματώνεται σε κάθε πτυχή της καθημερινότητας, η Gen Z καλείται να αναμετρηθεί με τις νέες προκλήσεις και τις τεράστιες ευκαιρίες που δημιουργεί. Σχεδόν οι μισοί (45%) δηλώνουν πρόθυμοι να δοκιμάσουν νέες τεχνολογίες, αλλά το ενδιαφέρον ποικίλλει ανάλογα με την περιοχή. Σε αναδυόμενες οικονομίες όπως η Σαουδική Αραβία (39%) και η Ινδία (30%), οι νέοι εμφανίζονται πιο ανοιχτοί, ενώ σε πιο ώριμες αγορές όπως η Ιαπωνία (17%) και η Νότια Κορέα (17%), παρατηρείται μεγαλύτερη επιφυλακτικότητα.

Σχολιάζοντας την έρευνα, η Ευτυχία Κασελάκη, Εταίρος, Συμβουλευτικές Υπηρεσίες, Επικεφαλής Συμβουλευτικών Υπηρεσιών Ανθρώπινου Δυναμικού της ΕΥ Ελλάδος, δήλωσε: «Η Gen Z μεγαλώνει σε έναν κόσμο γεμάτο αντιφάσεις – αστείρευτη πρόσβαση στην πληροφορία, αλλά και βαθιά αβεβαιότητα· αμέτρητες ευκαιρίες, αλλά και πίεση για μία επιτυχία η οποία ορίζεται διαφορετικά για τον καθένα. Σε αυτήν τη γενιά βλέπουμε μια μοναδική ικανότητα να ισορροπούν ανάμεσα στη φιλοδοξία και τη ρεαλιστική προσαρμογή στις αλλαγές. Για τις επιχειρήσεις, το στοίχημα δεν είναι απλώς να προσεγγίσουν αυτή τη γενιά με τεχνολογία, αλλά να καλλιεργήσουν ουσιαστικές σχέσεις, δημιουργώντας ένα περιβάλλον όπου οι Gen Zers μπορούν να χτίσουν την προσωπική και επαγγελματική τους ταυτότητα, με γνησιότητα και σκοπό».

Ποιοι είναι οι λόγοι για την άνοδο της Gen Z στη διοίκηση

Αν και πολλοί αναμένουν ότι η Gen Z θα αποφεύγει τη «σκληρή» διοίκηση και τις παραδοσιακές ιεραρχίες, στην πραγματικότητα, οι νέοι αυτοί επαγγελματίες αναλαμβάνουν διευθυντικές θέσεις με τα ίδια ποσοστά με τις προηγούμενες γενιές. Το γεγονός ότι τους ενδιαφέρει η επαγγελματική και οικονομική ανέλιξή τους, τους οδηγεί στο να παίρνουν πρωτοβουλίες και να δημιουργούν νέες δυναμικές στον εργασιακό χώρο.

Η τάση του «συνειδητού un-bossing», δηλαδή της αποφυγής της παραδοσιακής ιεραρχίας, δεν αποτυπώνεται πλήρως στην πραγματικότητα, όπως εξηγούν εκπρόσωποι της Gen Z. Αντιθέτως, αναλαμβάνουν με αυτοπεποίθηση τη διοίκηση, συνδυάζοντας την ανοιχτή επικοινωνία με την επιθυμία για αποτελεσματικότητα.

Η γενιά Ζ φέρνει μια νέα κουλτούρα στον εργασιακό χώρο, δίνοντας ιδιαίτερη έμφαση στην ευελιξία και την ευημερία των εργαζομένων. Αντί να επικεντρώνονται στην παραδοσιακή έννοια του αυστηρού χρόνου εργασίας, οι νέοι διευθυντές ενσωματώνουν πρακτικές που επιτρέπουν στους εργαζόμενους να εργάζονται από οποιοδήποτε σημείο, με την εμπιστοσύνη ότι οι δουλειές θα γίνουν έγκαιρα και ποιοτικά. Αυτή η νέα αντίληψη θα μπορούσε να οδηγήσει σε μια πιο ευέλικτη, αποδοτική και ικανοποιητική εργασιακή κουλτούρα.

Η ευελιξία συνδέεται άμεσα με την ενίσχυση της ανοιχτής επικοινωνίας, κάτι που, σύμφωνα με έρευνες της Glassdoor, θεωρείται σημαντικό από τη νεότερη γενιά. Η Gen Z αναγνωρίζει την αξία της συναισθηματικής νοημοσύνης και της ενσυναίσθησης, ιδιότητες που θεωρούνται κρίσιμες για την ηγεσία του μέλλοντος. Αυτές οι δεξιότητες δεν περιορίζονται στην διαχείριση της κρίσης ή στις προκλήσεις που προκαλούνται από την τεχνητή νοημοσύνη, αλλά συμβάλλουν στην ανάπτυξη ενός υγιούς και παραγωγικού εργασιακού περιβάλλοντος.

Οι προκλήσεις για τους εργοδότες και τις επιχειρήσεις

Η μετάβαση σε νέες μορφές ηγεσίας και η αλλαγή της διοικητικής κουλτούρας δημιουργούν προκλήσεις για τους εργοδότες και τις επιχειρήσεις. Παρά την πρόοδο στον τομέα της διοίκησης από τη Gen Z, οι παραδοσιακές μέθοδοι εκπαίδευσης των μάνατζερ μπορεί να μην ανταποκρίνονται στις νέες απαιτήσεις. Οι ηγέτες της νέας γενιάς επιδιώκουν να δημιουργήσουν ένα περιβάλλον που ευνοεί την ανάπτυξη και την ευημερία, ενώ οι εργοδότες θα πρέπει να προσαρμόσουν τις στρατηγικές τους στις νέες αυτές ανάγκες.

Στρατηγικές επιτυχίας και δημιουργία κουλτούρας καινοτομίας

Για να εξασφαλιστεί η επιτυχία σε αυτό το νέο μοντέλο ηγεσίας, είναι σημαντικό οι επιχειρήσεις να ενσωματώσουν τις ανάγκες της γενιάς Ζ στην πολιτική τους. Η έμφαση στην ευελιξία και την ευημερία θα πρέπει να συνοδεύεται από υποστήριξη της επαγγελματικής ανάπτυξης και της ενσωμάτωσης της τεχνολογίας στην καθημερινή εργασία. Η Gen Z αναγνωρίζει τη σημασία του αμοιβαίου σεβασμού και της ισχυρής επικοινωνίας, γεγονός που ενισχύει την ανάγκη για συνεργασία και καινοτομία.

Η πλειοψηφία της Gen Z της Ευρώπης – 57% – προτιμά τη δημοκρατία από οποιαδήποτε άλλη μορφή διακυβέρνησης. Ωστόσο, τα ποσοστά υποστήριξης ποικίλλουν σημαντικά, φτάνοντας μόλις το 48% στην Πολωνία και μόνο το 51-52% στην Ισπανία και τη Γαλλία, με τη Γερμανία να έχει το υψηλότερο ποσοστό με 71%.

Περισσότεροι από ένας στους πέντε – 21% – θα προτιμούσαν αυταρχικό καθεστώς υπό ορισμένες, μη προσδιορισμένες συνθήκες. Το ποσοστό αυτό ήταν υψηλότερο στην Ιταλία με 24% και χαμηλότερο στη Γερμανία με 15%. Στη Γαλλία, την Ισπανία και την Πολωνία το ποσοστό ήταν 23%.

Ο Thorsten Faas, πολιτικός επιστήμονας στο Ελεύθερο Πανεπιστήμιο του Βερολίνου, ο οποίος εργάστηκε στη μελέτη, δήλωσε: «Μεταξύ των ανθρώπων που θεωρούν τον εαυτό τους πολιτικά δεξιό και αισθάνονται οικονομικά μειονεκτούντες, η υποστήριξή τους προς τη δημοκρατία μειώνεται σε μόλις έναν στους τρεις, όπως γράφει ο Guardian.

Η δημοκρατία βρίσκεται υπό πίεση, τόσο από μέσα όσο και από έξω».

Η μελέτη διεξήχθη τον Απρίλιο και τον Μάιο. Περισσότεροι από 6.700 άνθρωποι ηλικίας 16 έως 26 ετών στη Βρετανία, τη Γερμανία, τη Γαλλία, την Ισπανία, την Ιταλία, την Ελλάδα και την Πολωνία απάντησαν στην ένατη ετήσια έρευνα του ινστιτούτου YouGov για το Ίδρυμα Tui, το οποίο χρηματοδοτεί προγράμματα αφιερωμένα στη νεολαία στην Ευρώπη.

Η επιστροφή του Ντόναλντ Τραμπ στον Λευκό Οίκο, η άνοδος της Κίνας και η πλήρης εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία έχουν μετατοπίσει την εξουσία μακριά από την Ευρώπη, σύμφωνα με την αντίληψη των ερωτηθέντων, με μόλις το 42% να θεωρεί την ΕΕ μεταξύ των τριών κορυφαίων παγκόσμιων παραγόντων.

Οι ΗΠΑ θεωρούνταν από το 83% ως μέρος του τριπλού ισχυρού, ακολουθούμενες από την Κίνα με 75% και τη Ρωσία με 57%.

Η αυξανόμενη πόλωση οδηγεί επίσης τους νέους Ευρωπαίους, μαζί με τους μεγαλύτερους σε ηλικία, στις ιδεολογικές ακραίες θέσεις, αλλά στη διαδικασία αυτή έχει προκύψει μια αξιοσημείωτη διαφορά μεταξύ των φύλων.

Οι γυναίκες στη Γερμανία, τη Γαλλία και την Ιταλία αυτοπροσδιορίστηκαν ως προοδευτικές σε μεγαλύτερο ποσοστό από ό,τι πριν από τέσσερα χρόνια, ενώ οι νέοι άνδρες στην Πολωνία και την Ελλάδα έχουν γίνει πιο συντηρητικοί κατά την ίδια περίοδο.

Οι περισσότεροι νέοι Ευρωπαίοι εξέφρασαν την ελπίδα τους για το δυναμικό της ΕΕ και δύο στους τρεις υποστήριξαν συντριπτικά την παραμονή της χώρας τους στην Ένωση, εάν εξακολουθούσε να υπάρχει. Ωστόσο, το 39% χαρακτήρισε την ΕΕ ως όχι ιδιαίτερα δημοκρατική και μόλις το 6% δήλωσε ότι οι εθνικές κυβερνήσεις τους λειτουργούν καλά, χωρίς να χρειάζονται σημαντικές αλλαγές.

Περισσότεροι από τους μισούς – 53% – θεώρησαν ότι η ΕΕ επικεντρώνεται υπερβολικά σε λεπτομέρειες και ασήμαντα θέματα. Θα ήθελαν η Ένωση να αντιμετωπίσει το υψηλό κόστος διαβίωσης, να ενισχύσει την άμυνα έναντι εξωτερικών απειλών και να δημιουργήσει καλύτερες συνθήκες για τις επιχειρήσεις, ώστε να βελτιωθεί η οικονομία.

Η Elke Hlawatschek, επικεφαλής του Ιδρύματος Tui, δήλωσε: «Το ευρωπαϊκό εγχείρημα, που μας έχει φέρει ειρήνη, ελευθερία κίνησης και οικονομική πρόοδο για δεκαετίες, θεωρείται δυσκίνητο».

Οι Έλληνες θεωρούν ότι υπάρχει έντονη ανάγκη για ριζική αναμόρφωση του πολιτικού τους συστήματος και είναι οι πιο σκεπτικοί όσον αφορά την ΕΕ, κάτι που ο Faas περιέγραψε ως αποτέλεσμα του τραύματος που προκάλεσε η κρίση χρέους της ευρωζώνης, η οποία οδήγησε την οικονομία της χώρας τους στο χείλος του γκρεμού.

Παρά την ισχυρότερη υποστήριξη των νέων Ευρωπαίων για την προστασία του κλίματος, μόνο ένας στους τρεις δήλωσε ότι αυτή πρέπει να έχει προτεραιότητα έναντι της οικονομικής ανάπτυξης. Το ποσοστό αυτό έχει μειωθεί από 44% το 2021.