Η συζήτηση πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο του 4ου Συνεδρίου Χρηματοπιστωτικών Αγορών της Deutsche Bundesbank, με θέμα «Ευκαιρίες για την Ευρώπη σε μια νέα παγκόσμια τάξη».

Ακολουθούν τα βασικά σημεία της τοποθέτησης του κ. Πιερρακάκη:

Η πρόκληση για την Ευρώπη είναι η υλοποίηση των μεταρρυθμίσεων, όχι η διάγνωση

«Σε ό,τι αφορά την ερώτησή σας, η πρόκληση είναι η υλοποίηση, όχι η διάγνωση. Ο Ενρίκο Λέτα, που βρέθηκε νωρίτερα εδώ, έχει συντάξει μια εξαιρετική έκθεση. Ο Μάριο Ντράγκι έχει συντάξει επίσης μια εξαιρετική έκθεση. Γνωρίζουμε, σε γενικές γραμμές, τι πρέπει να κάνουμε. Η πρόκληση για τη σημερινή γενιά των υπευθύνων χάραξης πολιτικής είναι να υλοποιήσει τη σειρά μεταρρυθμίσεων και πολιτικών που συζητάμε στην Ευρώπη εδώ και πάρα πολύ καιρό.

Με ρωτούν συχνά –και, κατά έναν περίεργο τρόπο, ιδιαίτερα στη Γερμανία– τι συμβουλές μπορεί να δώσει η Ελλάδα ή ποια συνταγή πολιτικής μπορεί να προτείνει, με βάση όσα βίωσε κατά τη χαμένη δεκαετία της κρίσης. Η απάντησή μου είναι ότι συνήθως δεν υπάρχουν έτοιμες συνταγές. Δεν μου αρέσει ιδιαίτερα αυτή η προσέγγιση. Στην πολιτική υπάρχει μόνο έμπνευση.

Αν, όμως, υπάρχει ένα κοινό στοιχείο ανάμεσα στην ελληνική και την ευρωπαϊκή εμπειρία, θα έλεγα ότι είναι το εξής: στην Ελλάδα συζητούσαμε επί δεκαετίες συγκεκριμένες μεταρρυθμίσεις.

Ήταν αυτονόητο, γνωρίζαμε τι έπρεπε να κάνουμε. Γνωρίζαμε ότι χρειαζόμασταν μεταρρυθμίσεις στην αγορά εργασίας και στο συνταξιοδοτικό, ότι έπρεπε να βάλουμε σε τάξη τα δημόσια οικονομικά μας, να αντιμετωπίσουμε τη φοροδιαφυγή και να προχωρήσουμε σε μεταρρυθμίσεις στην εκπαίδευση και την υγεία.

Όταν υπάρχει κάτι προφανές που γνωρίζεις ότι πρέπει να κάνεις, αλλά δεν το έχεις κάνει για πολύ μεγάλο χρονικό διάστημα, ιδιαίτερα σε περιόδους αβεβαιότητας, τότε μπορείς να αποκομίσεις αυτό που θα αποκαλούσα, αν μου επιτρέπετε τον όρο, ένα “μέρισμα του προφανούς”.

Για την Ευρώπη, αυτά τα αυτονόητα είναι η Ένωση Κεφαλαιαγορών, η Τραπεζική Ένωση, η Ενεργειακή Ένωση –αν μπορώ να τη χαρακτηρίσω έτσι–, η ενίσχυση της παραγωγικότητάς μας και, κυρίως, η διαμόρφωση μιας συγκεκριμένης πολιτικής ή ενός συγκεκριμένου δόγματος για την τεχνολογία, που θα λειτουργεί ως πυξίδα στις συζητήσεις μας μέσα στο νέο γεωπολιτικό περιβάλλον.

Γιατί, πολύ απλά, το πλαίσιο έχει αλλάξει. Η εποχή της γεωπολιτικής αθωότητας έχει τελειώσει για την Ευρώπη. Βρισκόμαστε αντιμέτωποι με δύο πολέμους που εξελίσσονται ταυτόχρονα και μας επηρεάζουν άμεσα.

Αντιμετωπίζουμε ενεργειακή κρίση. Αντιμετωπίζουμε προκλήσεις στις αγορές ομολόγων. Όλα αυτά απαιτούν συγκεκριμένες απαντήσεις σε βραχυπρόθεσμο ορίζοντα. Ταυτόχρονα, όμως, πρέπει να φέρουμε αποτελέσματα και στο μέτωπο των μεταρρυθμίσεων.

Επομένως, αυτή τη στιγμή, η απάντηση είναι μία: υλοποίηση».

Η Ευρώπη προχωρά, αλλά χρειάζεται να επιταχύνει

«Πιστεύω ότι προχωράμε και παράγουμε αποτελέσματα. Δεν είναι ένα ερώτημα που μπορεί να απαντηθεί με ένα “ναι” ή ένα “όχι”. Γιατί, εάν το ερώτημα είναι κατά πόσο έχουμε πετύχει το 100% όσων πρέπει να γίνουν, τότε προφανώς η απάντηση είναι ότι δεν έχουμε φτάσει στο 100%. Το ζήτημα είναι πόση απόσταση μπορούμε να καλύψουμε. Για να χρησιμοποιήσω μια αθλητική ορολογία, αυτή τη στιγμή καλύπτουμε απόσταση.

Αυτό ισχύει ιδιαίτερα σε ό,τι αφορά την Ένωση Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων, τις πρωτοβουλίες της ιρλανδικής προεδρίας για θέματα ολοκλήρωσης και εποπτείας της αγοράς MISP (Market Integration and Supervision Package), τις συζητήσεις που πραγματοποιήθηκαν κατόπιν πρωτοβουλίας ομάδας χωρών E6 ειδικά για το MISP, καθώς και το πολιτικό χρονοδιάγραμμα που έχει θέσει η Προεδρία για να υπάρξει συγκεκριμένο αποτέλεσμα.

Υπάρχει πρόοδος στην πράξη. Η πρόκληση είναι εάν μπορούμε να προχωρήσουμε ταυτόχρονα σε όλα τα μέτωπα.

Γιατί δεν πρόκειται μόνο για το MISP. Πρόκειται επίσης για τις τράπεζες, την Τραπεζική Ένωση και την τραπεζική ενοποίηση στην Ευρώπη –και, ειδικά εδώ, στην Bundesbank, θεωρώ ότι πρέπει να το υπογραμμίσω. Πρόκειται επίσης για την ενέργεια, για την τεχνολογία, για την παραγωγικότητα. Και φυσικά για την άμυνα.

Γιατί, ειδικά όσον αφορά την άμυνα, έχει ενδιαφέρον ότι οι υπουργοί Οικονομικών διευρύνουν πλέον το πεδίο των θεμάτων που συζητούν. Γινόμαστε, κατά κάποιον τρόπο, αυτό που στα αγγλικά αποκαλούν “jacks of all trades” (πολυτεχνίτες), δηλαδή καλούμαστε να ασχολούμαστε με πολλά και διαφορετικά πεδία. Αλλά αυτό είναι αναγκαίο.

Γιατί, στο τέλος της ημέρας, οι αποφάσεις για την άμυνα, την ενέργεια και την τεχνολογία επηρεάζουν τους προϋπολογισμούς μας και επηρεάζουν τις οικονομικές μας πολιτικές. Οι μεταρρυθμίσεις πρέπει να προχωρούν ταυτόχρονα.

Επομένως, η απάντηση είναι ναι, η αλλαγή συντελείται. Η πρόκληση δεν είναι απλώς να πούμε “ας το κάνουμε”. Είναι να το κάνουμε με ταχύτερο ρυθμό».

Η απλοποίηση δεν σημαίνει απορρύθμιση – Η Ευρώπη μπορεί να μειώσει τη γραφειοκρατία

«Εάν ρωτήσετε τις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις, νομίζω ότι το 61% απαντά ότι η πρόσθετη γραφειοκρατία αποτελεί εμπόδιο στις επενδύσεις τους. Επομένως, σε αυτό συμφωνούμε όλοι. Στην Ελλάδα είχαμε μια πολύ ενδιαφέρουσα εμπειρία σε αυτό το πεδίο, όπως γνωρίζει και ο πρόεδρος.

Η ιδέα ήταν να χαρτογραφήσουμε όλες τις συναλλαγές ενός πολίτη ή μιας επιχείρησης με το κράτος: από τη γέννηση ενός παιδιού έως την απώλεια ενός αγαπημένου προσώπου και από τη σύσταση μιας εταιρείας έως το τέλος της λειτουργίας της. Χαρτογραφήσαμε όλα αυτά τα γεγονότα ζωής και τα βήματα που απαιτούσε καθένα από αυτά. Και σε όλα αυτά τα βήματα, συνυπήρχαν απαιτήσεις που προέρχονταν τόσο από την ευρωπαϊκή όσο και από την ελληνική νομοθεσία.

Στην Εσθονία, για παράδειγμα, που είναι ένα πλήρως ψηφιοποιημένο κράτος, πολλές από αυτές τις διαδικασίες ολοκληρώνονται σε ένα μόνο βήμα. Μπαίνεις στην πλατφόρμα και εξυπηρετείσαι από το κράτος.

Στην Ελλάδα, όταν γεννιόταν ένα παιδί, απαιτούνταν πέντε διαφορετικά βήματα. Όταν έχανες έναν δικό σου άνθρωπο, απαιτούνταν περισσότερα από δέκα βήματα σε διαφορετικές δημόσιες υπηρεσίες. Φανταστείτε, λοιπόν, την αντίστοιχη γραφειοκρατία για τις επιχειρήσεις. Γι’ αυτό ξεκινήσαμε ταυτόχρονα την απλοποίηση και την ψηφιοποίηση των διαδικασιών.

Για ένα ομοσπονδιακό σύστημα όπως της Γερμανίας, η πρόκληση είναι ευρύτερη λόγω της ίδιας της δομής διακυβέρνησης. Θα έλεγα, όμως, ότι η Ευρώπη χρειάζεται να κάνει μια αντίστοιχη άσκηση.

Αυτή ακριβώς η λογική βρίσκεται στον πυρήνα του 28ου καθεστώτος. Η ιδέα είναι να έχουμε ένα απλούστερο πλαίσιο κανόνων, το οποίο θα λειτουργεί ως βάση, ώστε οι διαδικασίες να κινούνται ταχύτερα σε ολόκληρη την Ευρώπη: από τη διευκόλυνση των διασυνοριακών συγχωνεύσεων και εξαγορών έως, πολύ απλά, την καθημερινή δραστηριοποίηση ενός πολίτη ή ενός εργαζομένου στην Ευρώπη.

Έχουν γίνει πολλά σε επιμέρους εθνικές αγορές και σε ορισμένα κράτη μέλη. Πιστεύω ότι η Ελλάδα έχει κάνει σημαντικά βήματα σε αυτόν τον τομέα.

Η δημιουργία της Ενιαίας Ψηφιακής Πύλης του Δημοσίου στην Ελλάδα, του gov.gr, σύμφωνα με δημοσκόπηση που είδα, θεωρείται η δεύτερη δημοφιλέστερη μεταρρύθμιση στην ιστορία της χώρας μετά τη δημιουργία του Εθνικού Συστήματος Υγείας.

Όταν, λοιπόν, ξεκινάς από ένα περιβάλλον με έντονη γραφειοκρατία και αρχίζεις να απλοποιείς και να ψηφιοποιείς τις διαδικασίες, μειώνεις τα διοικητικά βάρη για τις επιχειρήσεις, κάνεις ευκολότερη την καθημερινότητα των πολιτών και, όπως αποδεικνύεται, αυτή είναι μια εξαιρετικά δημοφιλής μεταρρύθμιση.

Υπάρχει, επομένως, ένα δίδαγμα από την ελληνική εμπειρία. Ωστόσο, ένα σημαντικό μέρος αυτών των κανόνων προερχόταν από το ευρωπαϊκό επίπεδο. Το ερώτημα, λοιπόν, είναι εάν μπορούμε να προχωρήσουμε στην ίδια απλοποίηση και σε ευρωπαϊκό επίπεδο.

Μπορούμε να απλοποιήσουμε τους κανόνες; Μέρος της συζήτησης για τις τράπεζες αφορά ακριβώς στην απλοποίηση και υπάρχει ευρεία συμφωνία μεταξύ των κρατών μελών ότι πρέπει να προχωρήσουμε προς αυτή την κατεύθυνση.

Απλοποίηση δεν σημαίνει απορρύθμιση. Σημαίνει απλώς να κάνουμε τους κανόνες ευκολότερους στην εφαρμογή και πιο λειτουργικούς. Σε αυτό το μέτωπο πιστεύω ότι θα υπάρξει πρόοδος.

Υπάρχει όμως και ένα ακόμη βασικό δίδαγμα, με το οποίο θα ήθελα να κλείσω. Δεν πρόκειται για την τεχνολογία. Δημιουργήσαμε στην Ελλάδα ένα υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης, αλλά το βασικό δίδαγμα είναι ότι το ψηφιακό κράτος δεν αφορά την ίδια την ψηφιοποίηση. Αφορά την εξυπηρέτηση του πολίτη και τη δημιουργία μιας δημόσιας διοίκησης με επίκεντρο τον πολίτη.

Σε καμία χώρα της Ευρώπης η δημόσια διοίκηση δεν σχεδιάστηκε εξαρχής με επίκεντρο τον πολίτη. Υπάρχει, βεβαίως, η εξαίρεση της Εσθονίας. Γενικότερα, όμως, τα κράτη δεν σχεδιάστηκαν ποτέ ως ενιαία συστήματα. Διαμορφώθηκαν σταδιακά, μέσα από τη συσσώρευση κανόνων σε διαφορετικούς τομείς πολιτικής, και γι’ αυτό καταλήξαμε σε αυτόν τον τεράστιο όγκο κανόνων.

Όταν, λοιπόν, απλοποιούμε αυτούς τους κανόνες, τους κάνουμε πιο λειτουργικούς και στη συνέχεια τους ψηφιοποιούμε, χρησιμοποιώντας την τεχνολογία ως εργαλείο, μπορούμε να πετύχουμε πολλά.

Εάν αρχίσουμε να σκεφτόμαστε με αυτόν τον τρόπο στα δημόσια οικονομικά, στην υγεία και στην εκπαίδευση, οι δυνατότητες για τον πολίτη είναι τεράστιες. Πρόκειται για μια πολύ θετική μεταρρύθμιση, γύρω από την οποία μπορούν να συγκλίνουν πολιτικές δυνάμεις από όλο το φάσμα, και πιστεύω ότι η Ευρώπη πρέπει να την υλοποιήσει.

Είναι μια μεταρρύθμιση που μπορεί πράγματι να γίνει πράξη, αρκεί να την προσεγγίσουμε με τη λογική του μηχανικού: να εντοπίσουμε το πρόβλημα, να απλοποιήσουμε τη διαδικασία και να σχεδιάσουμε τη λύση».

Το ψηφιακό ευρώ στον πυρήνα της ευρωπαϊκής χρηματοοικονομικής κυριαρχίας

«Συνολικά, πιστεύω ότι η λέξη-κλειδί είναι η ανθεκτικότητα. Όταν μιλάμε για την ψηφιακή μετάβαση και τις ψηφιακές πληρωμές, συνήθως σκεφτόμαστε με όρους ευρωπαϊκής κυριαρχίας. Και η κυριαρχία είναι, εξ ορισμού, υπαρξιακό ζήτημα για εμάς ως Ευρωπαίους.

Χρειαζόμαστε μια ευρωπαϊκή αντίληψη περί κυριαρχίας στο χρηματοπιστωτικό σύστημα. Το ψηφιακό ευρώ είναι ένα εγχείρημα που θα μας οδηγήσει προς αυτή την κατεύθυνση. Πρέπει να ενισχύσουμε τις σχετικές υποδομές και να υιοθετήσουμε αυτή τη λογική.

Στην πραγματικότητα, η Ευρώπη έχει επιλέξει μια ενδιάμεση οδό σε σχέση με την Κίνα και τις Ηνωμένες Πολιτείες. Στις Ηνωμένες Πολιτείες, η επιλογή δεν ήταν η δημιουργία ενός ψηφιακού δολαρίου. Η καινοτομία αναπτύσσεται γύρω από το δολάριο, μέσω των stablecoins και της ψηφιοποίησης του συστήματος.

Η Κίνα, από την άλλη πλευρά, επέλεξε την πλήρη ψηφιοποίηση του νομίσματός της, χωρίς όμως να επιτρέπει την ανάπτυξη ιδιωτικής καινοτομίας γύρω από αυτό. Η Ευρώπη επιχειρεί να συνδυάσει και τα δύο.

Το ψηφιακό ευρώ αποτελεί το κεντρικό εγχείρημα, ενώ παράλληλα διαθέτουμε τον κανονισμό MiCA, ο οποίος επιτρέπει την ανάπτυξη ιδιωτικής καινοτομίας και λύσεων πληρωμών γύρω από τον πυρήνα της δημόσιας υποδομής.

Πιστεύω ότι αυτή η διττή προσέγγιση είναι η βέλτιστη. Ωστόσο, το βασικό στοιχείο της στρατηγικής είναι και πρέπει να παραμείνει το ψηφιακό ευρώ.

Από τη στιγμή, όμως, που μιλάμε για την ανθεκτικότητα του χρηματοπιστωτικού τομέα, η συζήτηση αποκτά αναπόφευκτα και τεχνολογική διάσταση.

Στον τομέα της τεχνολογίας πρέπει να επαναπροσδιορίσουμε συνολικά τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε την κυριαρχία. Είτε μιλάμε για την άμυνα, είτε για την ενέργεια, είτε για την τεχνολογία, είτε για τις πληρωμές.

Και εδώ υπάρχει μια σημαντική διάκριση: κυριαρχία δεν σημαίνει αυτονομία. Η αυτονομία είναι μόνο η μία από τις δύο διαστάσεις της κυριαρχίας. Η άλλη είναι ο έλεγχος.

Δημιουργήσαμε το ευρωπαϊκό εγχείρημα παραχωρώντας ορισμένα στοιχεία της αυτονομίας μας, προκειμένου να αποκτήσουμε μεγαλύτερο έλεγχο σε άλλα πεδία. Μας καθιστά αυτό στην πράξη λιγότερο κυρίαρχους; Όχι. Στην πραγματικότητα, μέσα από αυτή τη διαδικασία αποκτούμε μεγαλύτερη ικανότητα δράσης.

Ειδικά στην τεχνολογία, πρέπει να αναπτύξουμε μια στρατηγική που θα αποτρέπει σχέσεις ασύμμετρης αλληλεξάρτησης με τις Ηνωμένες Πολιτείες και την Κίνα και να ενισχύσουμε τις δικές μας δυνατότητες στους τομείς όπου μπορούμε και όπου είναι αναγκαίο να το κάνουμε.

Σε ορισμένους τομείς, όπως ο χρηματοπιστωτικός, πρέπει να διατηρούμε έναν πυρήνα ιδιοκτησίας, αυτονομίας και ελέγχου.

Σε άλλους τομείς πρέπει να είμαστε περισσότερο ευέλικτοι. Πρέπει να αναγνωρίζουμε πού διαθέτουμε πραγματικές δυνατότητες και να πραγματοποιούμε στρατηγικές επενδύσεις εκεί όπου έχουμε ευρωπαϊκές επιχειρήσεις και ερευνητικά κέντρα που βρίσκονται κοντά στην αιχμή της τεχνολογικής εξέλιξης, αντί να επιχειρούμε να επενδύσουμε αδιακρίτως σε ολόκληρο το φάσμα των τεχνολογιών.

Πιστεύω ότι αυτή η συζήτηση και αυτή η στρατηγική θα καθορίσουν το μέλλον της Ευρώπης τις επόμενες δεκαετίες και θα έχουν μακροχρόνιο αντίκτυπο».

Ισχύς μέσα από την εξωστρέφεια, όχι μέσα από την περιχαράκωση

«Στην πραγματικότητα –και αυτό είναι το θέμα της βασικής συζήτησης– πρέπει να είμαστε σε θέση να κάνουμε επιλογές. Το να κάνεις επιλογές σημαίνει ότι οι πόροι σου είναι πεπερασμένοι και οι προτεραιότητές σου συγκεκριμένες. Πρέπει, επομένως, να μπορείς να προσδιορίσεις τους τομείς στους οποίους θα επενδύσεις.

Στους τομείς στους οποίους δεν επενδύεις, ακολουθείς διαφορετική προσέγγιση: ρυθμίζεις έξυπνα και λαμβάνεις πολύ συγκεκριμένες αποφάσεις για τον τρόπο με τον οποίο θα κινηθείς, ιδιαίτερα σε ό,τι αφορά τις κρίσιμες αλυσίδες εφοδιασμού.

Πρώτα χαρτογραφείς τις δυνατότητές σου και τις αδυναμίες σου. Πρέπει να κοιτάξεις με ειλικρίνεια τον εαυτό σου στον καθρέφτη. Στη συνέχεια, διαφοροποιείς τις πηγές εφοδιασμού στους τομείς όπου αυτό είναι κρίσιμο και, όταν πρόκειται για έναν τομέα ζωτικής σημασίας για την εθνική ασφάλεια, αναπτύσσεις ευρωπαϊκές δυνατότητες.

Ωστόσο, η επιλογή της ανάπτυξης ευρωπαϊκών δυνατοτήτων θα πρέπει, κατά τη γνώμη μου, να αποτελεί την έσχατη λύση, ακριβώς επειδή οι πόροι μας είναι πεπερασμένοι. Πρέπει να επιλέγουμε πολύ προσεκτικά τους τομείς στους οποίους θα το κάνουμε.

Στις κρίσιμες πρώτες ύλες, για παράδειγμα, η συζήτηση είναι ευρύτερη. Εάν όμως μιλήσουμε σήμερα για την τεχνολογία και τις τεχνολογικές αλυσίδες εφοδιασμού, έχουμε ουσιαστικά τρεις επιλογές.

Επενδύουμε στους τομείς στους οποίους διαθέτουμε συγκριτικό πλεονέκτημα. Ρυθμίζουμε με έξυπνο τρόπο τους τομείς στους οποίους υστερούμε και ασκούμε την κυριαρχία μας, ώστε να διατηρούμε τον αναγκαίο έλεγχο. Και, ανάμεσα σε αυτά τα δύο, υπάρχει η επιλογή να δημιουργήσουμε ευρωπαϊκό πλεονέκτημα εκεί όπου σήμερα δεν υπάρχει.

Στην τεχνολογία το έχουμε καταφέρει με την Airbus και με το Galileo. Στη μεγάλη πλειονότητα των τομέων, όμως, στους οποίους επιχειρήσαμε κάτι αντίστοιχο, αποτύχαμε. Γι’ αυτό πρέπει να επιλέγουμε πολύ προσεκτικά τα πεδία στα οποία θα επιχειρήσουμε να δημιουργήσουμε ένα πλεονέκτημα που σήμερα δεν διαθέτουμε.

Ταυτόχρονα, η διαφοροποίηση πρέπει να αποτελεί μια πραγματική και ειλικρινή στρατηγική.

Και θα κλείσω με ένα τελευταίο σημείο: πιστεύω στην ισχύ μέσα από την εξωστρέφεια, όχι στην ισχύ μέσα από την περιχαράκωση.

Υπάρχει, μάλιστα, μια ιστορία από την αρχαία Ελλάδα, την οποία ανέφερα και στο ECOFIN πριν από μερικούς μήνες. Είναι η ιστορία του χρησμού των Δελφών κατά την περσική εισβολή και του Θεμιστοκλή.

Ο χρησμός έλεγε ότι τα “ξύλινα τείχη” θα έσωζαν την πόλη. Η συντηρητική αντίληψη της εποχής ερμήνευσε κυριολεκτικά τον χρησμό, θεωρώντας ότι αναφερόταν σε μεγάλες ξύλινες οχυρώσεις που θα σταματούσαν τον περσικό στρατό.

Ο Θεμιστοκλής, όμως, είχε την οξυδέρκεια να αντιληφθεί ότι τα “ξύλινα τείχη” ήταν τα πλοία και ότι η Αθήνα θα μπορούσε να αντλήσει ισχύ μέσα από την εξωστρέφεια. Νομίζω ότι υπάρχει ένα δίδαγμα σε αυτή την ιστορία: με αυτή τη λογική κέρδισε τη Ναυμαχία της Σαλαμίνας.

Κερδίζεις όταν είσαι ανοιχτός. Και αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό για την ευρωπαϊκή εμπορική στρατηγική. Το εμπόριο αντιστοιχεί περίπου στο 50% του ΑΕΠ μας. Η Ευρώπη, επομένως, πρέπει να ακολουθήσει μια στρατηγική που θα παραμένει ανοιχτή, ευέλικτη, προσαρμοστική και ταχεία.

Είναι, τελικά, ζήτημα νοοτροπίας. Και πιστεύω ότι μπορούμε να την αποκτήσουμε».

Εκεί θα συναντηθεί με τον Γενικό Διευθυντή της BIS, Pablo Hernández de Cos, καθώς και με την Οικονομική Σύμβουλο και επικεφαλής του Νομισματικού και Οικονομικού Τμήματος, Hélène Rey.

Στο επίκεντρο των συζητήσεων θα βρεθούν οι εξελίξεις στην ευρωπαϊκή και την παγκόσμια οικονομία, με έμφαση στις αυξανόμενες παγκόσμιες οικονομικές και χρηματοπιστωτικές ανισορροπίες, στις διεθνείς ροές κεφαλαίων και στις προκλήσεις που αυτές δημιουργούν για τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα.

Την Τρίτη, ο κ. Πιερρακάκης θα μεταβεί στη Φρανκφούρτη, όπου θα συμμετάσχει στο 4ο Συνέδριο Χρηματοπιστωτικών Αγορών της Deutsche Bundesbank, το οποίο θα πραγματοποιηθεί στο Palais Thurn und Taxis.

Στο πλαίσιο του συνεδρίου θα έχει δημόσια συζήτηση με τον Πρόεδρο της Bundesbank, Joachim Nagel, με θέμα «Ευκαιρίες για την Ευρώπη σε μια νέα παγκόσμια τάξη».

Στην ατζέντα της συζήτησης θα βρεθούν η ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής οικονομίας, η εμβάθυνση της Ένωσης Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων και η κινητοποίηση ιδιωτικών κεφαλαίων για τη χρηματοδότηση των μεγάλων επενδυτικών αναγκών της Ευρώπης, ιδιαίτερα στους τομείς της τεχνολογίας, της ενέργειας και της άμυνας.

«Χθες, 17.074 εκπαιδευτικοί, γιατροί και νοσηλευτές έλαβαν την επιστροφή δύο ενοικίων, συνολικού ύψους 4,9 εκατ. ευρώ» επισήμανε. Και συνέχισε: «Πίσω από κάθε σχολείο και κάθε δομή υγείας στην περιφέρεια υπάρχουν άνθρωποι που υπηρετούν εκεί όπου υπάρχει ανάγκη, μακριά από τα σπίτια και τις οικογένειές τους. Είμαστε δίπλα τους έμπρακτα. Με πολιτικές που αναγνωρίζουν την προσφορά τους και στηρίζουν την καθημερινότητά τους».

Την πρόταση επεξεργάστηκε ο πρόεδρος του Eurogroup, Κυριάκος Πιερρακάκης, με στόχο τη δημιουργία ενός νέου χρηματοδοτικού μηχανισμού που θα μπορούσε να στηρίξει επενδύσεις σε τεχνολογίες αιχμής, περιορίζοντας παράλληλα την πίεση στον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό.

Σύμφωνα με το Reuters, το δυνητικό αρχικό οικονομικό μέγεθος του μηχανισμού υπολογίζεται σε περίπου 12 έως 15 δισ. ευρώ. Το ποσό, ωστόσο, αποτελεί σε αυτή τη φάση υπόθεση σχεδιασμού και όχι επίσημη αποτίμηση ή πρόβλεψη, ενώ δεν περιλαμβάνει ενδεχόμενες μελλοντικές εισφορές από δικαιώματα που συνδέονται με το 5G.

Στο επίκεντρο ο προϋπολογισμός της ΕΕ

Εφόσον η πρόταση υιοθετηθεί από τα 27 κράτη-μέλη, τα κεφάλαια θα μπορούσαν να συμβάλουν στην αντιμετώπιση μιας από τις μεγαλύτερες προκλήσεις των επόμενων ετών: τη χρηματοδότηση του νέου πολυετούς προϋπολογισμού της ΕΕ για την περίοδο 2028-2034, ο οποίος έχει προταθεί να ανέλθει σε περίπου 2 τρισ. ευρώ.

Οι διαπραγματεύσεις για τη χρηματοδότηση του προϋπολογισμού αναμένονται δύσκολες, καθώς η ΕΕ καλείται να καλύψει αυξημένες ανάγκες σε τομείς όπως η άμυνα, η τεχνολογία και η ανταγωνιστικότητα, διατηρώντας ταυτόχρονα τις παραδοσιακές δαπάνες για την αγροτική πολιτική και την πολιτική συνοχής.

Στο πλαίσιο αυτό, τα κράτη-μέλη εξετάζουν μια σειρά από νέες πηγές εσόδων. Μεταξύ αυτών βρίσκεται η αξιοποίηση μέρους των εσόδων από την πώληση δικαιωμάτων εκπομπών CO₂, καθώς και μέρος του φόρου που επιβάλλεται σε εισαγόμενα προϊόντα από χώρες με χαμηλότερα περιβαλλοντικά πρότυπα σε σχέση με την ΕΕ.

Στο τραπέζι και νέοι φόροι

Παράλληλα, έχουν κατατεθεί και άλλες προτάσεις για την ενίσχυση των ευρωπαϊκών εσόδων, όπως εισφορά στα μη συλλεγόμενα ηλεκτρονικά απόβλητα (e-waste), μέρος των ειδικών φόρων κατανάλωσης στα προϊόντα καπνού, αλλά και μια ετήσια κατ’ αποκοπή εισφορά από μεγάλες επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται και πραγματοποιούν πωλήσεις στην ευρωπαϊκή αγορά.

Στις προτάσεις περιλαμβάνονται επίσης εισφορές στον ακραίο πλούτο, τις ψηφιακές υπηρεσίες, το διαδικτυακό τζόγο και τα κεφαλαιακά κέρδη από crypto assets.

Η επόμενη φάση θα είναι κρίσιμη, καθώς θα πρέπει να διαπιστωθεί ποιες από αυτές τις επιλογές —ή ποιος συνδυασμός τους— μπορούν να εξασφαλίσουν την ομόφωνη στήριξη και των 27 κρατών-μελών. Στόχος είναι να υπάρξει συμφωνία έως την επόμενη Σύνοδο Κορυφής της ΕΕ, η οποία έχει προγραμματιστεί για τον Οκτώβριο.

Η ελληνική πρόταση για την «Ευρωπαϊκή Ένωση Φάσματος» προσθέτει έτσι έναν ακόμη μηχανισμό στη συζήτηση για το πώς η Ευρώπη θα χρηματοδοτήσει τις τεχνολογικές της φιλοδοξίες, χωρίς να επιβαρύνει αποκλειστικά τον κοινό ευρωπαϊκό προϋπολογισμό.

Μιλώντας στον ΑΝΤ1, ο Κυριάκος Πιερρακάκης ανέφερε: «Αλίμονο αν χρειαστεί να τις εφαρμόσουν, γιατί όπως έχει αποδειχθεί και στο παρελθόν, θα χρειαστεί να κάνουν υπερφορολόγηση, με κύριο θύμα τη μεσαία τάξη».

Αναφερόμενος στις εξαγγελίες του Νίκου Ανδρουλάκη κατά τη διάρκεια της ΔΕΘ, ο υπουργός Οικονομικών υποστήριξε ότι αρκετά από τα μέτρα που παρουσιάστηκαν είναι γενικής φύσεως και, ως εκ τούτου, δεν μπορεί να υπολογιστεί το κόστος τους. Όπως σημείωσε, ωστόσο, επτά από τα μέτρα που είναι συγκεκριμένα ανέρχονται, σύμφωνα με τον ίδιο, σε κόστος 6 δισ. ευρώ ετησίως.

Πιερρακάκης για πετρέλαιο: «Θα είναι ένας δύσκολος χειμώνας»

Ο υπουργός Οικονομικών ρωτήθηκε και για το πετρέλαιο θέρμανσης, παραδέχτηκε ότι «θα είναι ένας δύσκολος χειμώνας» αλλά σημείωσε πως πρέπει να συνυπολογίσουμε ότι υπάρχει μια μεγάλη μεταβλητότητα και ότι θα πρέπει να περιμένουμε να δούμε πως θα διαμορφωθούν οι τιμές όταν θα έρθει η ώρα για να δούμε πόσο θα κοστίσει.

Σε κάθε περίπτωση, τόνισε ο Κυριάκος Πιερρακάκης, «έχουμε αποδείξει και θα ισχύσει και φέτος, ότι θα είμαστε στο πλευρό του πολίτη κι εφόσον χρειαστεί θα πάρουμε τα απαραίτητα μέτρα».

Ο υπουργός Οικονομικών ρωτήθηκε και για τα κόκκινα δάνεια και τις εταιρείες διαχείρισης, τονίζοντας ότι «η κυβέρνηση Μητσοτάκη έχει κάνει τις μεγαλύτερες ρυθμίσεις για το ιδιωτικό χρέος. Είμαστε πάνω από το θέμα των καταγγελιών για τις εταιρείες διαχειρίσεις των κόκκινων δανείων κι αν χρειαστεί θα παρέμβουμε».

​Το πρώτο ζήτημα που θέτει η παρουσίαση αφορά στη νομική και χρηματοοικονομική φύση του εργαλείου. Στην υπόθεση ότι ο κουμπαράς «είναι απλώς ένας λογαριασμός αποταμίευσης», ο κ. Πιερρακάκης απαντά «Όχι». Όπως εξηγεί, «είναι ειδικός επενδυτικός λογαριασμός, που μπορούν να ανοίξουν οι γονείς μέσα στα 2 πρώτα χρόνια από τη γέννηση του παιδιού, με στόχο να δημιουργηθεί σταδιακά ένα κεφάλαιο μέχρι τα 18 του χρόνια». Με τη δήλωση αυτή καθιστά σαφές ότι δεν πρόκειται για μια στατική τραπεζική κατάθεση, αλλά για μια επενδυτική δομή με συγκεκριμένο χρονικό ορίζοντα και ηλικιακά κριτήρια έναρξης.

​Διπλασιασμός των καταθέσεων
​Στη συνέχεια, η προσοχή στρέφεται στον μηχανισμό της κρατικής ενίσχυσης, δηλαδή «για κάθε 1 ευρώ του γονέα, το κράτος βάζει άλλο 1 ευρώ».

​Ο κ. Πιερρακάκης επιβεβαιώνει απόλυτα την πρόταση αυτή, δηλώνοντας: «Ακριβώς, 1 ευρώ βάζει ο γονιός, ο νονός ή ο παππούς, 1 ευρώ θα βάζει και το κράτος».

​Ένα επιπλέον σημείο που αποσαφηνίζεται αφορά το ανώτατο ετήσιο όριο της κρατικής συνεισφοράς. Στην θέση ότι «το κράτος βάζει μέχρι 1.200 ευρώ τον χρόνο και αυτό δεν αλλάζει», ο κ. Πιερρακάκης διορθώνει: «Αντιθέτως αλλάζει». Εξηγεί ότι το αρχικό ποσό των 1.200 ευρώ δεν παραμένει αμετάβλητο σε βάθος χρόνου, αλλά αναπροσαρμόζεται αυξητικά, καθώς «τα 1.200 ευρώ αυξάνονται κατά 10% κάθε 5 χρόνια». Η περιοδική αυτή αύξηση εξασφαλίζει τη δυναμική εξέλιξη της κρατικής ενίσχυσης κατά τη διάρκεια των 18 ετών.

Ακολούθως γίνεται η εξέταση των συνολικών ποσών που δύνανται να συγκεντρωθούν έως την ενηλικίωση.

​Ο κ. Πιερρακάκης παραθέτει τους ακριβείς υπολογισμούς. Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσιάζει, εφόσον πραγματοποιηθούν οι μέγιστες προβλεπόμενες καταβολές μέχρι τα 18 έτη, η συνολική συμμετοχή του κράτους ανέρχεται συγκεκριμένα στο ποσό των 24.652 ευρώ. Προσθέτει δε ότι, αν στο ποσό αυτό υπολογιστούν και τα αντίστοιχα χρήματα που καταθέτει η οικογένεια, το συνολικό συσσωρευμένο κεφάλαιο των εισφορών φτάνει τις 49.304 ευρώ.

​Ο κ. Πιερρακάκης απορρίπτει την αντίληψη ότι το όφελος περιορίζεται αποκλειστικά στο άθροισμα των καταβολών, απαντώντας «Όχι». Όπως διευκρινίζει, λόγω του ότι πρόκειται για επενδυτικό προϊόν, «με τις αυξημένες αποδόσεις το ποσό μπορεί να αγγίξει τις 60.000 ευρώ ή ακόμα παραπάνω». Η επενδυτική υπεραξία είναι αυτή που επιτρέπει στο τελικό διαθέσιμο κεφάλαιο να ξεπεράσει σημαντικά την ονομαστική αξία των καταθέσεων.

​Ολοκληρώνοντας την παρουσίασή του, ο κ. Πιερρακάκης διατυπώνει τον θεμελιώδη στόχο του «Κουμπαρά για τη νέα γενιά», που είναι να προσφέρει «ένα δυνατό οικονομικό ξεκίνημα για κάθε παιδί». Συνοψίζοντας τη φιλοσοφία του μέτρου, καταλήγει με τη χαρακτηριστική αναφορά: «Δεν δανειζόμαστε απ’ το μέλλον των παιδιών μας, επενδύουμε σε αυτό».

Σύμφωνα με τις πληροφορίες, θα περιλαμβάνει φορολογικές παρεμβάσεις για επιχειρήσεις και επαγγελματίες, καθώς και για τα νοικοκυριά, χωρίς να αποκλείονται οι εκπλήξεις.

Όπως εξήγησε ο κ. Πιερρακάκης, πρόκειται για ένα σχέδιο τετραετίας το οποίο είναι σαφές, υλοποιήσιμο και δομημένο.

«Στη ΔΕΘ ο πρωθυπουργός θα παρουσιάσει ένα σαφές, συγκεκριμένο, δομημένο και απολύτως υλοποιήσιμο σχέδιο τετραετίας και όχι αποσπασματικά μέτρα», ανέφερε χαρακτηριστικά και στη συνέχεια τόνισε ότι πρόκειται για μια στρατηγική, στην οποία κάθε πολίτης, επιχειρηματίας, μισθωτός, συνταξιούχος, ελεύθερος επαγγελματίας, αγρότης, νέος να μπορεί να δει τον εαυτό του».

«Η πραγματική πρόκληση δεν είναι μόνο να έχουμε ανάπτυξη, είναι να έχουμε ανάπτυξη που να διαχυθεί παντού. Να έχουμε ανάπτυξη που να διαχέεται σε όλες και σε όλους».

Ολόκληρη η ομιλία του Υπουργού Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών και Προέδρου του Eurogroup Κυριάκου Πιερρακάκη στο 3ο Οικονομικό Συνέδριο της «Ημερησίας» – imerisia.gr με τίτλο: «Η Ελλάδα του Αύριο. Redefining Growth in Southeastern Europe»:

«Κυρίες και κύριοι συνάδελφοι στη Βουλή και στην Κυβέρνηση,

Κύριε Δήμαρχε,

Φίλες και φίλοι,

Είναι μεγάλη μου χαρά που βρίσκομαι στο συνέδριό σας, στο συνέδριο της «Ημερησίας», και έχει περάσει μόλις ένας χρόνος από τότε που είχα βρεθεί ξανά σε αυτό εδώ το βήμα. Αλλά νομίζω ότι ζούμε σε εποχές που ένας χρόνος μπορεί να μοιάζει και με μια δεκαετία, ειδικά αν αναλογιστούμε τις διεθνείς εξελίξεις που έχουν μεσολαβήσει σε όλο αυτό το διάστημα.

Προσωπικά, πάντως, θα ήθελα να πω ότι ο χρόνος δεν με φοβίζει. Όταν ξέρεις πώς να τον αξιοποιήσεις, μπορεί να αποδειχθεί ο καλύτερος σύμμαχος. Τόσο για τα άτομα, όσο και για τις κοινωνίες και τα έθνη. Γι’ αυτό και είμαι σήμερα εδώ να σας μιλήσω με αυτούς τους όρους. Με όρους μέλλοντος. Στη δική μας φιλοσοφία, μια τετραετία δεν είναι διάνυσμα και χρόνος.

Είναι πορεία και στόχος. Και δεν είναι απλός στόχος, αλλά η προϋπόθεση για να βρεθεί η χώρα στη νέα εποχή η οποία ξημερώνει παγκοσμίως. Γι’ αυτό, άλλωστε, είναι που χρειαζόμαστε και ισχυρή διακυβέρνηση και στιβαρό χέρι στο τιμόνι της χώρας.

Λέγεται συχνά – ή μάλλον υπονοείται – ότι η πολιτική αφορά το βραχύ χρόνο. Ότι η οικονομία αφορά το «εδώ και το τώρα». Όμως, στην πραγματικότητα, η οικονομία αφορά τις μεσομακροπρόθεσμες προοπτικές μιας χώρας. Από αυτή τη μερική ασυμφωνία, εγώ θα πω, είναι που συχνά προκύπτουν και πολλά προβλήματα. Κάποιες πολιτικές παρατάξεις προσπαθούν να επιλύσουν αυτή την ασυμφωνία μέσω του οικονομικού λαϊκισμού, με πλειοδοσία ανεδαφικών υποσχέσεων – το είδαμε και πριν από μερικές μέρες.

Όμως, η κυβέρνηση του Κυριάκου Μητσοτάκη έχει μεταβολίσει τα σκληρά μαθήματα του παρελθόντος και γνωρίζει ότι δεν επιτρέπεται ένα ανεύθυνο παρόν να υπονομεύει ένα ελπιδοφόρο μέλλον. Θέλουμε το μέλλον να ανήκει υπό μία έννοια  στο σήμερα και όχι στο αύριο αυτοτελώς. Και κυρίως, όχι σε ένα ναρκοθετημένο αύριο. Το σήμερα έχει οικοδομηθεί σε όσα έχουμε πετύχει τα προηγούμενα χρόνια.

Ξεκινώντας, λοιπόν, από τα στοιχεία. Γιατί αυτά είναι και το μόνο σταθερό σημείο σε έναν κόσμο ο οποίος αλλάζει τόσο γρήγορα. Χρειάζεται να τα επαναλαμβάνουμε, να τα υπογραμμίζουμε και να στηριζόμαστε σε αυτά, γιατί η τεκμηρίωση ενισχύει την εμπιστοσύνη. Και η εμπιστοσύνη είναι η ισχυρότερη βάση και μιας κοινωνίας και μιας οικονομίας.

Από το ‘19 μέχρι σήμερα, η Ελλάδα, η ελληνική οικονομία, έχει διανύσει μια διαδρομή που λίγοι θα προέβλεπαν σίγουρα στη χώρα μας, εγώ θα σας πω ειδικά διεθνώς. Η Ελλάδα αναπτύσσεται εδώ και καιρό με ρυθμούς περίπου διπλάσιους από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Η ανάπτυξη διαμορφώνεται φέτος στο 2%. Οι επενδύσεις έχουν αυξηθεί κατά 12,1% το πρώτο τρίμηνο του έτους. Η ανεργία τείνει να υποχωρήσει στο ιστορικό της χαμηλό, θα περάσει και κάτω από το 8%. Οι εξαγωγές έχουν υπερδιπλασιάσει το μερίδιό τους στο ΑΕΠ σε σχέση με το 2010, σε σχέση, δηλαδή, με εκείνη την οικονομία η οποία κατέρρευσε. Η χώρα έχει ανακτήσει τη διεθνή αξιοπιστία της. Το δε δημόσιο χρέος, το οποίο είχε μετά το COVID-19 προσεγγίσει κοντά το 210% του ΑΕΠ, τείνει προς το 136,8% του ΑΕΠ φέτος με σαφή τάση να βρεθεί κάτω από το 120% μέχρι το 2030.

Θέλω λίγο να σταθώ στο τελευταίο. Ήταν και ένα θέμα συζήτησης τις τελευταίες εβδομάδες με αφορμή την πρόωρη αποπληρωμή του χρέους.

Θέλω να πω ότι δεν υπάρχει ούτε ένα, μα ούτε ένα, καλό επιχείρημα για τη μη πρόωρη αποπληρωμή του δημοσίου χρέους όταν κανείς καθίσει και μελετήσει όλα τα τεχνικά χαρακτηριστικά του νέου δημοσιονομικού πλαισίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης ανάμεσα σε άλλα. Και μπορεί να πει κανείς πολλά. Αναφέρθηκαν τις τελευταίες εβδομάδες τα χρήματα που κερδίζουμε κάθε χρόνο από την πρόωρη αποπληρωμή,  τα 30 εκατομμύρια ευρώ για κάθε 1 δισ. ευρώ – σίγουρα το γεγονός ότι αυτά είναι χρήματα τα οποία δεν θα μπορούσαμε να μετατρέψουμε σε δαπάνες, δεν θα μπορούσαν, δηλαδή, να αποτελούν προϊόν ανακοινώσεων του Πρωθυπουργού στην αυριανή του ομιλία – και βέβαια, το γεγονός ότι μια νάρκη η οποία υπήρχε μπροστά μας το 2032, ένα έξτρα βάρος το οποίο θα ερχόταν σε σχέση και με τις αρχικές μνημονιακές υποχρεώσεις, στην πραγματικότητα την απασφαλίσαμε με όλες αυτές τις κινήσεις. Δηλαδή καταφέραμε να κοιτάξουμε ως χώρα, ως κυβέρνηση και ως κοινωνία μπροστά, προορατικά. Και αυτό από μόνο του είναι μια πολύ μεγάλη κατάκτηση.

Αλλά στο τέλος της ημέρας, εγώ θα πω ότι υπάρχει και ένα βαρύ ηθικό επιχείρημα:

Το γεγονός ότι τα χρέη των επόμενων γενεών δεν πρέπει να περνάνε στις επόμενες, ότι εμείς δεν πρέπει να περνάμε την ευθύνη και τις υποχρεώσεις στα παιδιά μας αν μπορούμε να τις σηκώσουμε οι ίδιοι. Αν περνάς υποχρεώσεις διαρκώς μετά, αυτό είναι μια βαθιά ανήθικη πράξη. Και επειδή κάποτε είχε ειπωθεί ότι όταν ευημερούν οι αριθμοί, δυστυχούν οι άνθρωποι, εγώ θα έλεγα ότι όπως ένας οικονομολόγος είχε πει, όσοι ασχολούνται με την οικονομία πρέπει να έχουν κρύο κεφάλι αλλά ζεστή καρδιά.

Αν το δούμε στην πράξη, οι εργαζόμενοι από το ‘19 αυξήθηκαν κατά περίπου 600 χιλιάδες. Και μάλιστα σε όλες τις κατηγορίες επιχειρήσεων, συμπεριλαμβανομένων και των μικρομεσαίων. Σε τι μεταφράζονται, λοιπόν, αυτοί οι αριθμοί, αν όχι στην ενίσχυση των οικογενειακών εισοδημάτων και στην απτή βελτίωση ζωής των συμπολιτών μας;

Η πρόοδος των μακροοικονομικών μεγεθών πρέπει όντως να αντανακλάται στην πραγματική ανακούφιση όλων των πολιτών. Χωρίς αστερίσκους, χωρίς εξαιρέσεις στην καθημερινότητά τους.

Είμαι σίγουρος ότι και αυτό θα το δείτε αύριο, στις αυριανές ανακοινώσεις του Πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη από το βήμα της ΔΕΘ. Όμως, σε κάθε περίπτωση, θα πρόκειται, εγώ θα πω για τη συνέχεια μιας σειράς παρεμβάσεων που έχουν ήδη γίνει τα προηγούμενα χρόνια και τις οποίες δεν πρέπει να ξεχνάμε. Τα βήματα που έχει κάνει πράγματι η χώρα τα τελευταία χρόνια, είναι μεγάλα.

Η Ελλάδα δεν είναι πλέον ο μεγάλος ασθενής της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η προεδρία του Eurogroup έχει έναν εθνικό και συλλογικό συμβολισμό σίγουρα. Δείχνει ότι μια χώρα της οποίας πριν από λίγα χρόνια αμφισβητούνταν η παραμονή στην Ευρωζώνη, μπορεί σήμερα να είναι μέρος της λύσης.

Όμως, οι προκλήσεις που αντιμετωπίζει η Ευρώπη, δεν μπορούν να αντιμετωπιστούν από κανέναν μας μεμονωμένα, από καμία χώρα όσο μεγάλη και αν είναι. Η Ελλάδα έχει συμφέρον και έχει κρίσιμο ρόλο σε αυτή τη μετάβαση. Όταν σκεφτόμασταν μέχρι πρόσφατα την πορεία της χώρας, τη σκεφτόμασταν μόνο με όρους εθνικούς.

Ο κόσμος μας, όμως, δεν δουλεύει πλέον έτσι. Εκ των πραγμάτων ο βασικός μας οδηγός ήταν, είναι και θα είναι το εθνικό συμφέρον. Αλλά αν θέλουμε να το υπηρετήσουμε αποτελεσματικότερα, αν θέλουμε να το ορίσουμε και να το θεμελιώσουμε αποτελεσματικότερα, πρέπει να σκεφτούμε το μέλλον μας και με όρους πανευρωπαϊκούς και με όρους παγκόσμιους.

Και να σκεφτόμαστε όχι απλώς με όρους επιβίωσης, αλλά με την αντίληψη μιας Ευρωπαϊκής χώρας που εμπνέει εμπιστοσύνη και έχει όλα τα χαρακτηριστικά, όλα τα εφόδια, όλες τις δυνατότητες να σχεδιάσει η ίδια το μέλλον της. Και όχι απλώς να το υφίσταται. Η στρατηγική μας πρέπει συνεπώς να έχει ορίζοντα το 2030, η στρατηγική μας πρέπει συνεπώς να έχει μια εμβέλεια η οποία είναι πανευρωπαϊκή.

Πρόκειται ουσιαστικά για αδρανή ευρωπαϊκά κεφάλαια  ύψους 10 τρισεκατομμυρίων ευρώ των οποίων η σωστή και γρήγορη αξιοποίηση θα μπορούσε να αλλάξει δραστικά το κοινό μας μέλλον. Άλλα 300 δισεκατομμύρια ευρώ από τις ευρωπαϊκές αποταμιεύσεις διαφεύγουν ετησίως εκτός Ευρώπης, κυρίως προς τις ΗΠΑ. Πρόκειται για θηριώδη κεφάλαια τα οποία για την ώρα αποτελούν χαμένες δυνατότητες για την Ε.Ε. Δεν διαθέτουμε άλλο χρόνο για χάσιμο και αυτό το αντιλαμβανόμαστε όλες και όλοι. Έχουμε επίσης μιλήσει για την ανάγκη να αναδείξουμε επιχειρήσεις και τράπεζες που να μπορούν να λειτουργούν ως πρωταθλητές, όχι εθνικοί, πανευρωπαϊκοί πρωταθλητές, Ευρωπαίοι πρωταθλητές, αν θέλουν να μπορούν να αξιοποιήσουν αυτά τα κεφάλαια και αν θέλουν όντως να μπορέσουν να ηγεμονεύσουν σε έναν ολοένα και πιο άγριο παγκόσμιο ανταγωνισμό.

Και έχουμε μιλήσει και για τη δυνατότητα να υπάρξει κεντρικός ευρωπαϊκός συντονισμός, για παράδειγμα για κοινές δημοπρασίες ραδιοφάσματος στην Ευρωπαϊκή Ένωση, μια στρατηγική βάση για τις τεχνολογίες αιχμής όπως το 5G και το 6G, η τεχνητή νοημοσύνη, οι δορυφορικές επικοινωνίες, προϋπόθεση για να μπορέσουμε να πρωταγωνιστούμε στην 4η βιομηχανική επανάσταση. Αυτά είναι μερικά παραδείγματα για να καταδείξω ότι η στρατηγική μας πρέπει να συνενώνει το εθνικό με το ευρωπαϊκό και το παγκόσμιο. Και αυτή η στρατηγική είναι που βασικά θα μας αλλάξει και γεωπολιτική πίστα, καθώς η γεωγραφία μας έχει προικίσει με μία θέση η οποία κρύβει τεράστιες δυνατότητες αν την εκμεταλλευτούμε καταλλήλως.

Ζούμε σε έναν κόσμο που αναδιατάσσεται με πολύ μεγάλη ταχύτητα και πρέπει να σκεφτούμε ακόμη πιο φιλόδοξα και ολοένα και λιγότερα αμυντικά. Για να μπορέσουμε ωστόσο να αναβαθμίσουμε τη θέση μας σε αυτό το νέο διεθνές περιβάλλον που αναδύεται, θα πρέπει να συνεχίσουμε και την ίδια αναπτυξιακή πορεία στο εσωτερικό της χώρας. Γι’ αυτό το λόγο σχεδιάσαμε ένα εθνικό πρόγραμμα ανάπτυξης εξαιρετικά φιλόδοξο, με προίκα 23 δισ. ευρώ για την περίοδο 26-30, με βάση εθνικούς πόρους.

Θα έχουμε δηλαδή το μεγαλύτερο εθνικό αναπτυξιακό πρόγραμμα εδώ και πάρα πολλά χρόνια. Θα έχουμε και άλλα ευρωπαϊκά κονδύλια, τα οποία επίσης θα έρθουν το επόμενο διάστημα – ήδη έρχονται από τον Ευρωπαϊκό Προϋπολογισμό. Συνολικά, όλα αυτά απαντούν εν μέρει στο ερώτημα «μετά το Ταμείο Ανάκαμψης τι;» Αλλά για εμένα, για εμάς όλα αυτά έρχονται να προστεθούν σε μια πεποίθηση, σε μια φιλοσοφία η οποία λέει ότι πρέπει να απελευθερώσουμε ιδιωτικές επενδύσεις, εξωστρέφεια, καινοτομία.

Η Ελλάδα έχει τη δυνατότητα να σχεδιάζει πλέον η ίδια το μέλλον της, με μεγαλύτερη αυτοπεποίθηση. Και αυτή η δυνατότητα είναι ακριβώς το αποτέλεσμα της προόδου που έχει συντελεστεί στη χώρα μας τα τελευταία χρόνια. Βεβαίως για την ενίσχυση της ανάπτυξης και της παραγωγικότητας, που και αυτά συνιστούν στοιχήματα για το προσεχές διάστημα, χρειαζόμαστε ένα κράτος επιταχυντή, όχι ένα κράτος εμπόδιο.

Έχουμε αρωγό τις μεγάλες ψηφιακές αλλαγές οι οποίες συνέβησαν στη χώρα μας τα τελευταία χρόνια και ουσιαστικά έχει παραμείνει κεντρική αυτή η πολιτική στη διάσταση του σχεδιασμού μας και για την επόμενη τετραετία. Όπως κάναμε με το κράτος, μετατρέποντας υπηρεσίες που κάποτε απαιτούσαν πολύωρες ουρές σε ψηφιακές διαδικασίες λεπτών ή δευτερολέπτων, έτσι προχωράμε διαρκώς, συνεχώς, αδιάλειπτα, στην ψηφιοποίηση της φορολογικής Διοίκησης, στην ενσωμάτωση της Τεχνητής Νοημοσύνης σε κάθε κρίσιμη λειτουργία του δημοσίου, στη διαρκή απλοποίηση των διαδικασιών για τις επιχειρήσεις. Ξέρουμε ότι κάποιες ακόμα παραμένουν επιβαρυντικές. Η παραγωγικότητα δεν αυξάνεται μόνο με επενδύσεις. Αυξάνεται και με λιγότερη γραφειοκρατία, με περισσότερη διαφάνεια, με καλύτερη αξιοποίηση των δεδομένων. Όμως καμία οικονομία δεν μπορεί να αναπτυχθεί αποκλειστικά, όπως σας είπα, με δημόσιες δαπάνες.

Η δεύτερη μεγάλη προϋπόθεση για τη συνέχιση της ανάπτυξης είναι ότι θέλουμε μια οικονομία που να παράγει, να εξάγει, να καινοτομεί. Οι προοπτικές είναι ευοίωνες. Οι εξαγωγές, όπως ανέφερα και πριν, έχουν σχεδόν διπλασιαστεί σε σχέση με την περίοδο προ κρίσης.

Αλλά μετά το τέλος του Ταμείου Ανάκαμψης, χρειαζόμαστε ιδιωτικούς καταλύτες που θα μοχλεύσουν περαιτέρω τους δημόσιους πόρους, όπως αυτούς που ανέφερα πριν. Αυτό είναι το στοίχημα της επόμενης φάσης. Χρειάζεται ιδιωτικό κεφάλαιο.

Χρειάζεται καινοτομία. Χρειάζεται εξωστρέφεια. Χρειάζεται τράπεζες που θα δίνουν δάνεια. Οικονομία υπό αυτή την έννοια δεν είναι αποκλειστικά ευθύνη ενός Υπουργείου και δη του Υπουργείου Οικονομικών. Είναι υπόθεση ολόκληρης της κοινωνίας. Του επιχειρηματία που επενδύει, του εργαζόμενου που δημιουργεί, του ερευνητή που καινοτομεί, του τραπεζίτη που διαθέτει κεφάλαια, του εκπαιδευτικού που διαμορφώνει δεξιότητες. Όλοι αποτελούμε ένα μέρος της ίδιας αλυσίδας. Συνεπώς, το ζητούμενο δεν είναι απλώς περισσότερες επενδύσεις.

Είναι καλύτερες επενδύσεις. Που ενσωματώνουν την έρευνα, που δημιουργούν καλά αμειβόμενες θέσεις εργασίας, που κρατούν εν τέλει έναν ταλαντούχο άνθρωπο στη χώρα μας. Πράγματι, στην εποχή μας, η οικονομία δεν κρίνεται μόνο από τους αριθμούς.

Κρίνεται από την εμπιστοσύνη που εμπνέει. Και η εμπιστοσύνη οικοδομείται όταν τα λόγια επιβεβαιώνονται από τα αποτελέσματα.

Τα τελευταία χρόνια, νομίζω ότι αποδείξαμε κάτι το θεμελιώδες, ότι η Ελλάδα μπορεί να αλλάξει πίστα. Όταν ξεκινήσαμε, για παράδειγμα, την ψηφιοποίηση του κράτους, αυτό το θυμάμαι και προσωπικά πολύ χαρακτηριστικά, ήταν άπειροι εκείνοι οι οποίοι είχαν έρθει στο γραφείο μου και προσπαθούσαν να με προειδοποιήσουν ότι το ψηφιακό τέρας είναι αδύνατο να νικηθεί στην Ελλάδα ή κάποιο από τα πολλαπλά έργα που είχαμε προτεραιοποιήσει δεν θα μπορούσε να γίνει γι’ αυτό και γι’ εκείνο το λόγο. Κι όμως, το gov.gr φτιάχτηκε σε 9 μήνες, οικοδομείται καθημερινά, συνεχίζεται τώρα από το Υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης και είναι κτήμα του κάθε πολίτη.

Δεν έχω δει δημοσκόπηση όπου να είναι η δημοφιλία της συγκεκριμένης μεταρρύθμισης κάτω από το 70 με 75%. Όταν προχωρήσαμε σε τομές στην ανώτατη εκπαίδευση πολλοί μας έλεγαν ότι τα στεγανά δεν σπάνε. Κι όμως, σπάσαμε ταμπού δεκαετιών.

Θέλω να κλείσω με κάτι, που σκεφτόμουν όταν το έγραφα ότι θα μπορούσε να έχει ειπωθεί από τον αείμνηστο Στέφανο Μάνο, που έφυγε πρόσφατα από τη ζωή, αφήνοντας όμως πίσω του μια σημαντική πολιτική παρακαταθήκη, που απομένει σε εμάς να την αξιοποιήσουμε. Στην οικονομία υπάρχουν δύο είδη αποφάσεων: εκείνες που λύνουν το πρόβλημα της ημέρας και εκείνες που αλλάζουν την πορεία μιας χώρας. Αυτό που χρειαζόμαστε ουσιαστικά είναι ένα καλό μείγμα και των δύο. Δηλαδή, αποτελεσματικότερη διαχείριση της καθημερινότητας σε συνδυασμό με την εκπόνηση μιας σαφούς στρατηγικής για το πού θέλουμε να πάμε. Φαντασία και αποτέλεσμα.

Όπως το είπε και ο ποιητής, λογισμός και όνειρο. Αυτό είναι άλλωστε και η πεμπτουσία της πολιτικής. Γι’ αυτό και στη Διεθνή Έκθεση Θεσσαλονίκης θα παρουσιάσουμε, θα παρουσιάσει ο Πρωθυπουργός, ένα σαφές, συγκεκριμένο, δομημένο και απολύτως υλοποιήσιμο σχέδιο τετραετίας.

Όχι αποσπασματικά μέτρα. Μία στρατηγική στην οποία κάθε πολίτης, επιχειρηματίας, μισθωτός, συνταξιούχος, ελεύθερος επαγγελματίας, αγρότης, νέος, να μπορεί να δει τον εαυτό του.

Η πραγματική πρόκληση δεν είναι μόνο να έχουμε ανάπτυξη. Είναι να έχουμε ανάπτυξη που να διαχυθεί παντού. Να έχουμε ανάπτυξη που να διαχέεται σε όλες και σε όλους. Και έχουμε πλήρη επίγνωση ότι κάθε επιλογή που κάνουμε σήμερα, κάθε απόφαση η οποία θα ληφθεί τώρα, θα διαμορφώσει τις δυνατότητες της επόμενης γενιάς.

Σας ευχαριστώ πάρα πολύ».

Μάλιστα, για να ενισχύσει την άποψή του ότι είναι αισιόδοξος και ότι η Ευρώπη ναι μεν καθυστέρησε, αλλά πηγαίνει προς τη σωστή κατεύθυνση ο κ. Πιερρακάκης χρησιμοποίησε το παράδειγμα του ψηφιακού κράτους στη χώρα μας, λέγοντας ότι υιοθετήσαμε το ψηφιακό κράτος, το gov.gr δηλαδή με καθυστέρηση σε σχέση με άλλες χώρες, το αντιγράψαμε εν μέρει από την Βρετανία, αλλά εμείς το πήγαμε και ένα βήμα πιο κάτω και πλέον μιλάμε για την μεγαλύτερη μεταρρύθμιση των τελευταίων δεκαετιών.

Ακόμα σημείωσε ότι θα φτάσουμε τελικά στο ψηφιακό ευρώ, στο τέλος της δεκαετίας και θα πάμε σε ενοποιημένες αγορές και τραπεζική ένωση, δηλαδή σε ένωση αποταμιεύσεων και επενδύσεων. Όλα αυτά όπως είπε για να μπορέσει η Ευρώπη να σταθεί στο διεθνές επενδυτικό ανταγωνιστικό περιβάλλον και να μην αισθάνεται μειονεκτικά απέναντι σε άλλους κολοσσούς όπως είναι οι Ηνωμένες Πολιτείες, η Κίνα και άλλες χώρες.

«Υπάρχει πολιτική βούληση αυτή τη στιγμή λόγω του μεταβαλλόμενου πλαισίου που βλέπουμε παντού και αυτό είναι που με κάνει αισιόδοξο και να δώσω συγκεκριμένα παραδείγματα για να υπογραμμίσω ότι ορισμένα πράγματα που δεν έχουν γίνει για δεκαετίες, θα γίνουν σε λίγους μήνες. Σκέφτομαι το πακέτο εποπτείας της ολοκληρωμένης αγοράς, την ένωση αποταμιεύσεων και επενδύσεων ή το ψηφιακό ευρώ που έχει χρονικό πλαίσιο έως το 2029. Έτσι, συγκεκριμένα πράγματα θα συμβούν», είπε χαρακτηριστικά ο κ. Πιερρακάκης.

Ο υπουργός εστιάζει σε τρεις βασικούς στόχους: τη μείωση των τόκων που επιβαρύνουν τον κρατικό προϋπολογισμό, τη δημιουργία μεγαλύτερου δημοσιονομικού χώρου για τους πολίτες και την ανάπτυξη και τον περιορισμό του βάρους που μεταφέρεται στις επόμενες γενιές.

Πιερρακάκης: Γιατί αποπληρώνουμε νωρίτερα το χρέος

Στην ανάρτησή του ο Κυριάκος Πιερρακάκης θέτει αρχικά το ερώτημα:

«Γιατί αποπληρώνουμε νωρίτερα το χρέος;»

Και εξηγεί ότι η επιλογή αυτή γίνεται προκειμένου η χώρα να πληρώνει λιγότερους τόκους, απελευθερώνοντας με αυτόν τον τρόπο πόρους που διαφορετικά θα κατευθύνονταν στην εξυπηρέτηση του δημόσιου χρέους.

Όσο περιορίζεται η επιβάρυνση από τους τόκους, τόσο αυξάνονται –υπό τις κατάλληλες δημοσιονομικές συνθήκες– οι δυνατότητες χρηματοδότησης άλλων προτεραιοτήτων.

Περισσότερος δημοσιονομικός χώρος

Το δεύτερο σημείο στο οποίο δίνει έμφαση ο υπουργός αφορά τον δημοσιονομικό χώρο.

Σύμφωνα με τον Κυριάκο Πιερρακάκη, η πρόωρη αποπληρωμή του χρέους συμβάλλει στη δημιουργία περισσότερων δυνατοτήτων «για τους πολίτες και την ανάπτυξη».

Η λογική είναι ότι χαμηλότερες μελλοντικές δαπάνες εξυπηρέτησης του χρέους μπορούν να ενισχύσουν την ανθεκτικότητα του προϋπολογισμού και να διευρύνουν τα περιθώρια άσκησης οικονομικής πολιτικής.

«Να μη στείλουμε τον λογαριασμό στην επόμενη γενιά»

Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνει ο υπουργός και στη διαγενεακή διάσταση του δημόσιου χρέους.

Όπως αναφέρει χαρακτηριστικά, η πρόωρη αποπληρωμή γίνεται κυρίως:

«Για να μη στείλουμε τον λογαριασμό στην επόμενη γενιά».

Με τη συγκεκριμένη αναφορά, ο υπουργός συνδέει την αποκλιμάκωση του χρέους όχι μόνο με τους σημερινούς δημοσιονομικούς δείκτες αλλά και με το οικονομικό βάρος που θα κληθούν να αντιμετωπίσουν οι επόμενες γενιές.

Γιατί έχει σημασία η πρόωρη αποπληρωμή

Η πρόωρη εξόφληση χρέους μπορεί να έχει πολλαπλές επιδράσεις.

Πέρα από την άμεση εξοικονόμηση τόκων, η ταχύτερη αποκλιμάκωση του χρέους μπορεί να λειτουργήσει θετικά για την εικόνα της ελληνικής οικονομίας στις διεθνείς αγορές και να ενισχύσει την αξιοπιστία της δημοσιονομικής πολιτικής.

Το κρίσιμο στοιχείο είναι ότι δεν αρκεί να μειώνεται το χρέος ως ποσοστό του ΑΕΠ. Σημασία έχει και το πραγματικό κόστος εξυπηρέτησής του και το ύψος των πόρων που απαιτούνται κάθε χρόνο από τον κρατικό προϋπολογισμό.

Το μήνυμα Πιερρακάκη

Η νέα παρέμβαση του υπουργού συμπυκνώνει τη στρατηγική του οικονομικού επιτελείου σε μία απλή ακολουθία:

λιγότερο χρέος → λιγότεροι τόκοι → μεγαλύτερα δημοσιονομικά περιθώρια.

Το στοίχημα για την οικονομική πολιτική είναι αυτά τα οφέλη να μετατρέπονται σταδιακά σε περισσότερο διαθέσιμο χώρο για επενδύσεις, ανάπτυξη και παρεμβάσεις υπέρ των πολιτών, χωρίς να τίθεται σε κίνδυνο η δημοσιονομική σταθερότητα.

Γιατι αποπληρώνουμε νωρίτερα το χρέος;

Για να πληρώνουμε λιγότερους τόκους και να δημιουργούμε περισσότερο δημοσιονομικό χώρο για τους πολίτες και την ανάπτυξη.

Και, κυρίως, για να μη στείλουμε τον λογαριασμό στην επόμενη γενιά. pic.twitter.com/uxSKDlTArZ

— Kyriakos Pierrakakis (@Pierrakakis) August 20, 2026

Αναλυτικά η ομιλία του

Κύριε Πρόεδρε,

Κυρίες και κύριοι συνάδελφοι,

Κάθε γενιά παραδίδει κάτι στην επόμενη.

Μπορεί να της παραδώσει περισσότερες δυνατότητες ή περισσότερα βάρη. Ένα κράτος ισχυρότερο ή ένα κράτος εγκλωβισμένο στις αδυναμίες του. Μπορεί να της παραδώσει χρέη, τα οποία η ίδια δημιούργησε, θεσμούς που αρνήθηκε να αλλάξει, ευκαιρίες που φοβήθηκε να εκμεταλλευτεί.

Εμείς έχουμε μία ευθύνη. Να μην παραδώσουμε στα παιδιά μας τον λογαριασμό της δικής μας αδράνειας. Αυτό είναι, για μένα, το βαθύτερο νόημα της Συνταγματικής Αναθεώρησης.

Σήμερα, αποφασίζουμε τι χώρα θέλουμε να κληροδοτήσουμε σε όσους έρχονται μετά από εμάς. Και αν υπάρχει ένα πεδίο στο οποίο γνωρίζουμε πόσο βαριές μπορεί να είναι οι επιλογές μιας γενιάς για την επόμενη, αυτό δεν είναι άλλο από την οικονομία.

Η δική μου γενιά γνωρίζει πολύ καλά τι συμβαίνει όταν μια χώρα μεταφέρει για χρόνια το κόστος των επιλογών της στο μέλλον. Η Ελλάδα αυτό το έζησε με τον πιο επώδυνο τρόπο. Διανύσαμε μια δεκαετία κατά την οποία χάσαμε πάρα πολύ σημαντικό μέρος της οικονομικής μας κυριαρχίας, όπου η κοινωνία κλήθηκε να πληρώσει μέσα σε ελάχιστο χρόνο συσσωρευμένα λάθη, λάθη δεκαετιών, και εκατοντάδες χιλιάδες νέοι άνθρωποι αναζήτησαν στο εξωτερικό τις ευκαιρίες που δεν μπορούσε τότε να τους προσφέρει η χώρα μας.

Έχοντας βιώσει αυτήν τη δραματική εμπειρία, η δημοσιονομική υπευθυνότητα είναι ζήτημα εθνικής αυτονομίας, δημοκρατικής ευθύνης και, πάνω απ’ όλα, Δικαιοσύνης ανάμεσα στις γενιές. Η κατεύθυνση που δίνουμε με το άρθρο 79, ώστε ο προϋπολογισμός να διασφαλίζει τη βιώσιμη δημοσιονομική λειτουργία της χώρας, υπηρετεί ακριβώς αυτή την αρχή.

Εδώ, όμως, θα ήθελα να είμαι απολύτως σαφής. Δεν προτείνουμε έναν σκληρό και μηχανιστικό δημοσιονομικό κόφτη, αντίστοιχο π.χ., με εκείνον που γνωρίζουμε από τη Γερμανία. Και προσωπικά θα διαφωνήσω με έναν τέτοιο άκαμπτο κανόνα. Μια δημοκρατικά εκλεγμένη κυβέρνηση πρέπει να έχει τη δυνατότητα να αντιδρά όταν η χώρα βρίσκεται αντιμέτωπη με μια ύφεση, με μια πανδημία, με μια φυσική καταστροφή, με μια μεγάλη γεωπολιτική κρίση. Η οικονομική πολιτική δεν μπορεί να λειτουργεί με αυτόματο πιλότο. Αλλά, άλλο η αναγκαία ευελιξία, άλλο η δημοσιονομική ανευθυνότητα.

Αυτό που θέλουμε εδώ να διασφαλίσουμε είναι ότι καμία κυβέρνηση δεν θα μπορεί να εξαγοράζει το πολιτικό της παρόν υποθηκεύοντας το οικονομικό μέλλον της χώρας. Η Ελλάδα δεν πρέπει ποτέ ξανά να οδηγηθεί σε μνημόνια και τα παιδιά μας δεν πρέπει ποτέ ξανά να κληθούν να πληρώσουν τον λογαριασμό που παρέλαβαν από τους προηγούμενους. Αυτή δεν είναι μια ιδεολογία λιτότητας. Είναι μια αντίληψη ελευθερίας, γιατί μια χώρα που χάνει τη δημοσιονομική της αξιοπιστία, αργά ή γρήγορα χάνει και μέρος της δυνατότητας του να αποφασίζει μόνη της.

Στην ίδια φιλοσοφία ευθύνης εντάσσονται το άρθρο 78, με τη δυνατότητα σταθερού φορολογικού καθεστώτος για στρατηγικές επενδύσεις, το άρθρο 82, με την ετήσια έγκριση και δημόσια συζήτηση του Ενιαίου Σχεδίου Κυβερνητικής Πολιτικής, αλλά και το άρθρο 21 που εισάγει τη Διαγενεακή Δικαιοσύνη και Αλληλεγγύη στον σχεδιασμό των δημόσιων πολιτικών. Οι αποφάσεις μιας κυβέρνησης μπορεί να έχουν ορίζοντα τετραετίας, οι συνέπειές τους, όμως, πολύ συχνά διαρκούν δεκαετίες. Η ευθύνη της πολιτικής είναι να βλέπει πέρα από τον εκλογικό κύκλο και να διασφαλίζει ότι οι επιλογές του σήμερα δεν θα περιορίσουν τις δυνατότητες του αύριο.

Στον ορίζοντα του μέλλοντος βρίσκεται και μια δεύτερη μεγάλη πρόκληση της εποχής μας: η Τεχνητή Νοημοσύνη.

Έχω χρησιμοποιήσει και στο παρελθόν μια εικόνα που θεωρώ ότι αποδίδει τη διττή φύση της. Η Τεχνητή Νοημοσύνη, με όρους 20ου αιώνα, μοιάζει ταυτόχρονα με την κούρσα για την κατάκτηση της Σελήνης, αλλά και με τον ανταγωνισμό των πυρηνικών εξοπλισμών. Ενσωματώνει, δηλαδή, την υπόσχεση μιας τεράστιας προόδου στην ιατρική, στην εκπαίδευση, στην έρευνα, στην παραγωγικότητα, στη δημόσια διοίκηση. Ταυτόχρονα, όμως, δημιουργεί και κινδύνους που αγγίζουν την εργασία, την ασφάλεια, την πληροφορία, τη δημοκρατία, ακόμη και τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόμαστε την ίδια την αλήθεια.

Απέναντι σε αυτή την πραγματικότητα, ούτε ο άκριτος τεχνολογικός ενθουσιασμός, ούτε ο φόβος αποτελούν απάντηση. Χρειάζονται κανόνες. Χρειάζεται συνεργασία μεταξύ των κρατών -σαφώς- γιατί καμία χώρα, όσο μεγάλη και ισχυρή και αν είναι, δεν μπορεί μόνη της να ρυθμίσει αποτελεσματικά μια τεχνολογία που από τη φύση της δεν γνωρίζει σύνορα. Χρειαζόμαστε, λοιπόν, κοινές αρχές και διεθνή συνεργασία, ώστε η καινοτομία να προχωρά χωρίς ο άνθρωπος να μένει απροστάτευτος.

Αυτό ακριβώς αποτυπώνει το νέο άρθρο 5Β, ορίζοντας ότι η Τεχνητή Νοημοσύνη οφείλει να υπηρετεί την ελευθερία του ατόμου και την ευημερία της κοινωνίας, ώστε να μετριάζονται οι κίνδυνοι και να αξιοποιούνται τα πλεονεκτήματα που προσφέρει. Το Σύνταγμα προφανώς δεν μπορεί να προβλέψει πώς θα είναι η τεχνολογία το 2040 ή το 2050 -αλίμονο. Μπορεί, όμως, να καθορίσει κάτι πολύ σημαντικότερο: να ιεραρχήσει τις αξίες μας, να κατοχυρώσει ότι η τεχνολογία θα υπηρετεί τον άνθρωπο και όχι το ανάποδο, όχι ο άνθρωπος την τεχνολογία.

Αυτή η λογική ενός σύγχρονου κράτους διατρέχει και τις υπόλοιπες αλλαγές που συζητούμε. Από την προστασία της περιουσίας και την αξιοποίηση των εγκαταλελειμμένων κτιρίων για κοινωνικούς σκοπούς στο άρθρο 17, μέχρι τον ισχυρότερο συνταγματικό έλεγχο στο άρθρο 100, τη χρηστή διοίκηση, τη διαφάνεια, τη λογοδοσία, την αξιοκρατία, τη στήριξη της Περιφέρειας στο άρθρο 101, καθώς και την ουσιαστικότερη αποκέντρωση στο άρθρο 102. Η κατεύθυνση είναι ενιαία: ένα κράτος που σχεδιάζει καλύτερα, λογοδοτεί περισσότερο και προσαρμόζεται στις απαιτήσεις της εποχής του.

Και αυτό με φέρνει και στο άρθρο 16. Σε μια διάταξη που, ίσως περισσότερο από οποιαδήποτε άλλη σε αυτή την Αναθεώρηση, συμπυκνώνει τη διαφορά ανάμεσα στην Ελλάδα που κληρονομήσαμε και στην Ελλάδα που θέλουμε να παραδώσουμε.

Για εμένα αυτή η συζήτηση έχει και μια ιδιαίτερη προσωπική διάσταση, γιατί ως Υπουργός Παιδείας είχα την τιμή να εισηγηθώ τον νόμο που επέτρεψε τη λειτουργία μη κρατικών, μη κερδοσκοπικών παραρτημάτων ξένων πανεπιστημίων στην Ελλάδα. Θυμάμαι πολύ καλά τη συζήτηση εκείνης της περιόδου, τις αντιδράσεις, τις βεβαιότητες ότι αυτό δεν θα μπορούσε και δεν έπρεπε να γίνει, τις προειδοποιήσεις ότι μια τέτοια μεταρρύθμιση θα υπονόμευε το δημόσιο πανεπιστήμιο.

Ο νόμος ψηφίστηκε. Η μεταρρύθμιση προχώρησε. Το Συμβούλιο της Επικρατείας την έκρινε ως Συνταγματική. Και σήμερα έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον να παρατηρεί κανείς πώς εκείνοι που την καταψήφισαν, προσπαθούν πλέον να τοποθετηθούν απέναντι σε μια πραγματικότητα που έχει αλλάξει, όχι μόνο πλέον διεθνή αλλά και εθνική.

Η ΕΛ.Α.Σ., για παράδειγμα, μας λέει από τη μία πλευρά, ότι δεν πρόκειται να καταργήσει το νέο πλαίσιο για τα μη κρατικά πανεπιστήμια αλλά και, από την άλλη, ότι δεν θα ψηφίσει την αναθεώρηση του άρθρου 16. Το ΠΑΣΟΚ, όμως, λέει το ανάποδο. Μας λέει ότι θα ψηφίσει την αναθεώρηση του άρθρου 16, αλλά ότι ταυτόχρονα εξακολουθεί να απορρίπτει τον νόμο που άλλαξε τον δρόμο προς αυτή την αλλαγή, και με δεδομένο ότι το συνταγματικό αυτό πλαίσιο υποστηρίχθηκε από έγκριτους συνταγματολόγους της εν λόγω παράταξης.

Η αντίφαση είναι πια εκκωφαντική. Η αντιπολίτευση δεν αναμετράται εδώ με την κυβέρνηση, αλλά με τις ίδιες της τις θέσεις και με την απόσταση που χωρίζει αυτές τις θέσεις από την πραγματικότητα του 2026.

Σήμερα δεν μιλάμε πια με υποθέσεις. Μιλάμε με το μέγεθος μιας ευκαιρίας που εδώ και χρόνια χάσαμε. Η μελέτη της Deloitte εκτιμά ότι η μεταρρύθμιση αυτή μπορεί μέσα σε πέντε χρόνια να προσθέσει 10,2 δισ. ευρώ στην ελληνική οικονομία, 1,9 δισ. ευρώ στα δημόσια έσοδα και περίπου 73.500 θέσεις εργασίας. Γιατί στον 21ο αιώνα η γνώση είναι εθνικό κεφάλαιο, παραγωγική δύναμη και συγκριτικό πλεονέκτημα.

Έχουμε τη δυνατότητα να κρατήσουμε περισσότερους νέους εδώ, να φέρουμε φοιτητές και επιστήμονες από το εξωτερικό και να μετατρέψουμε την Ελλάδα από χώρα εξαγωγής ανθρώπινου κεφαλαίου σε διεθνή προορισμό γνώσης και εκπαίδευσης.

Προφανώς αυτό δεν αποδυναμώνει το δημόσιο πανεπιστήμιο. Το απελευθερώνει από μια συζήτηση δεκαετιών που μετρούσε τη δύναμή του με βάση το τι απαγορεύεται γύρω του. Ένα ισχυρό δημόσιο πανεπιστήμιο δεν χρειάζεται τείχη για να προστατευθεί. Χρειάζεται πόρους -ναι-, ποιότητα, έρευνα, εξωστρέφεια. Βασικά χρειάζεται αυτοπεποίθηση για να ανταγωνιστεί τα καλύτερα πανεπιστήμια του κόσμου.

Η αναθεώρηση του άρθρου 16 έρχεται να ολοκληρώσει αυτή τη μετάβαση, με ελευθερία αλλά και αυστηρούς κανόνες, με κρατική εποπτεία, με αξιολόγηση, με υψηλές ακαδημαϊκές απαιτήσεις. Και ναι διορθώσει και μια βαθιά κοινωνική στρέβλωση, γιατί η απαγόρευση όπως ίσχυε, δεν εμπόδισε ποτέ τον εύπορο Έλληνα να επιλέξει μη κρατικό πανεπιστήμιο. Απλώς τον υποχρέωνε να το επιλέξει στο εξωτερικό. Εκείνον που περιόριζε πραγματικά ήταν αυτόν που δεν μπορούσε να πληρώσει το κόστος της φυγής, εφόσον το επιθυμούσε.

Το άρθρο 16 είναι κάτι πολύ μεγαλύτερο από μια συζήτηση για μη κρατικά πανεπιστήμια. Είναι η στιγμή που η Ελλάδα κλείνει έναν κύκλο δεκαετιών και που αποφασίζει ότι η γνώση δεν θα έχει πλέον σύνορα που φτιάξαμε μόνοι μας, που εμείς οι ίδιοι υψώσαμε ως τείχη. Πριν από λίγα χρόνια συζητούσαμε για το αν αυτή η αλλαγή μπορεί να γίνει. Ξεκίνησε να γίνεται. Σήμερα συζητούμε πόσο μακριά μπορεί πλέον να μας πάει.

Κυρίες και κύριοι,

Η Συνταγματική Αναθεώρηση δεν γίνεται για να προστατεύσουμε το χθες, αλλά για να προετοιμάσουμε τη χώρα για όσα έρχονται μπροστά μας.

Κάθε γενιά έχει μια στιγμή που αποφασίζει τι θα παραδώσει στην επόμενη: εκκρεμότητες του παρελθόντος ή δυνατότητες του μέλλοντος;

Αυτή είναι η δική μας στιγμή. Αυτή είναι η κοινή ευθύνη μας απέναντι στην Ιστορία.

Σας ευχαριστώ πολύ