Η δίκη ξεκινά στο ομοσπονδιακό δικαστήριο του Όκλαντ της Καλιφόρνια, με την υπόθεση να αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα για ολόκληρη τη βιομηχανία των social media.

Η ευρύτερη δικαστική επίθεση κατά της Meta ξεκίνησε από 29 Πολιτείες των ΗΠΑ, ενώ στην παρούσα δίκη πρωταγωνιστούν η Καλιφόρνια, το Κολοράντο, το Κεντάκι και το Νιου Τζέρσεϊ.

Οι εισαγγελικές αρχές υποστηρίζουν ότι η Meta γνώριζε τους κινδύνους που δημιουργούσαν συγκεκριμένα χαρακτηριστικά των πλατφορμών της για τους νεότερους χρήστες, αλλά συνέχισε να τα χρησιμοποιεί προκειμένου να αυξάνει την παραμονή και την αλληλεπίδρασή τους με Facebook και Instagram.

Στο επίκεντρο οι αλγόριθμοι και το infinite scrolling

Η υπόθεση δεν αφορά απλώς το περιεχόμενο που δημοσιεύεται στα κοινωνικά δίκτυα.

Οι κατηγορίες στρέφονται σε μεγάλο βαθμό στον ίδιο τον σχεδιασμό των πλατφορμών και στους μηχανισμούς που χρησιμοποιούνται για να διατηρούν το ενδιαφέρον των χρηστών.

Στο μικροσκόπιο βρίσκονται λειτουργίες όπως το infinite scrolling, οι συνεχείς ειδοποιήσεις, η αυτόματη αναπαραγωγή περιεχομένου και οι αλγόριθμοι προτάσεων.

Οι Πολιτείες υποστηρίζουν ότι τέτοιοι μηχανισμοί έχουν σχεδιαστεί ώστε να αυξάνουν την εμπλοκή των χρηστών και ότι η εφαρμογή τους σε παιδιά και εφήβους δημιουργεί ιδιαίτερους κινδύνους.

Πρόκειται για ένα κρίσιμο σημείο, καθώς η μεγαλύτερη παραμονή των χρηστών στις εφαρμογές συνδέεται άμεσα με το διαφημιστικό επιχειρηματικό μοντέλο των social media.

Η μάχη των 193 δισ. δολαρίων

Η οικονομική διάσταση της υπόθεσης είναι τεράστια.

Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις που παρουσιάζονται ενόψει της δίκης, οι εισαγγελικές αρχές διεκδικούν περίπου 193 δισ. δολάρια σε κυρώσεις.

Το ποσό προκύπτει από τον τρόπο με τον οποίο οι Πολιτείες υπολογίζουν τις φερόμενες παραβάσεις και τον αριθμό των χρηστών που επηρεάστηκαν.

Ωστόσο, η Meta έχει υποστηρίξει σε δικαστικές διαδικασίες ότι, εάν εφαρμοστούν οι ανώτατες προβλεπόμενες κυρώσεις ανά παράβαση, η θεωρητική οικονομική έκθεση θα μπορούσε να φτάσει ακόμη και περίπου το 1,4 τρισ. δολάρια.

Αυτό δεν σημαίνει ότι η εταιρεία πρόκειται να κληθεί να καταβάλει ένα τέτοιο ποσό. Αποτυπώνει, όμως, το πρωτοφανές οικονομικό μέγεθος της δικαστικής αντιπαράθεσης.

Και καταγγελίες για δεδομένα παιδιών κάτω των 13 ετών

Οι κατηγορίες δεν περιορίζονται στον εθιστικό χαρακτήρα που αποδίδεται στις πλατφόρμες.

Οι Πολιτείες κατηγορούν επίσης τη Meta ότι παραβίασε την ομοσπονδιακή νομοθεσία σχετικά με την προστασία της ιδιωτικότητας των παιδιών, συλλέγοντας προσωπικά δεδομένα χρηστών κάτω των 13 ετών χωρίς την απαιτούμενη γονική συγκατάθεση.

Η συγκεκριμένη πτυχή της υπόθεσης ενισχύει σημαντικά το νομικό διακύβευμα για τον τεχνολογικό κολοσσό.

Η Meta απορρίπτει τις κατηγορίες

Η Meta αρνείται ότι σχεδίασε σκόπιμα τις υπηρεσίες της προκειμένου να δημιουργήσει εξάρτηση στους ανήλικους χρήστες.

Η εταιρεία υποστηρίζει ότι έχει επενδύσει επί σειρά ετών στην προστασία των εφήβων και έχει εισαγάγει σειρά εργαλείων ασφαλείας και γονικού ελέγχου.

Παράλληλα, αμφισβητεί τόσο τη νομική βάση ορισμένων απαιτήσεων όσο και τον τρόπο με τον οποίο οι αντίδικοι επιχειρούν να υπολογίσουν τις οικονομικές κυρώσεις.

Η δικαστική διαδικασία αναμένεται να διαρκέσει περίπου έξι έως οκτώ εβδομάδες.

Zuckerberg και Mosseri στο προσκήνιο

Η δίκη αναμένεται να αποκτήσει ακόμη μεγαλύτερη δημοσιότητα λόγω των προσώπων που πρόκειται να βρεθούν στο επίκεντρο.

Ο διευθύνων σύμβουλος της Meta Mark Zuckerberg αναμένεται να καταθέσει, όπως και ο επικεφαλής του Instagram Adam Mosseri.

Οι καταθέσεις των κορυφαίων στελεχών θα έχουν ιδιαίτερη σημασία, καθώς μία από τις βασικές παραμέτρους της υπόθεσης αφορά το κατά πόσο η διοίκηση της Meta γνώριζε τους πιθανούς κινδύνους για τους νεότερους χρήστες και πώς αντέδρασε σε αυτούς.

Η απόφαση δεν θα είναι υπόθεση μόνο των ενόρκων

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και η διαδικασία που επέλεξε το δικαστήριο.

Έχει συγκροτηθεί οκταμελές συμβουλευτικό σώμα ενόρκων, αποτελούμενο από πέντε γυναίκες και τρεις άνδρες.

Η ετυμηγορία του, όμως, δεν θα είναι δεσμευτική.

Την τελική απόφαση θα λάβει η ομοσπονδιακή δικαστής Yvonne Gonzalez Rogers, με τους ενόρκους να έχουν συμβουλευτικό ρόλο στην αξιολόγηση της υπόθεσης.

Γιατί η δίκη μπορεί να αλλάξει τα social media

Το πραγματικό διακύβευμα δεν περιορίζεται στα δισεκατομμύρια δολάρια.

Οι Πολιτείες ζητούν επίσης αλλαγές στον τρόπο λειτουργίας του Facebook και του Instagram, ιδιαίτερα όταν οι χρήστες είναι ανήλικοι.

Εάν οι ισχυρισμοί τους γίνουν δεκτοί, η απόφαση θα μπορούσε να επηρεάσει λειτουργίες που βρίσκονται στον πυρήνα του σημερινού μοντέλου των κοινωνικών δικτύων.

Και οι συνέπειες ενδέχεται να μην περιοριστούν στη Meta.

TikTok, Snapchat, YouTube και άλλες μεγάλες πλατφόρμες βρίσκονται επίσης αντιμέτωπες με αυξανόμενες δικαστικές και πολιτικές πιέσεις στις ΗΠΑ σχετικά με την προστασία των παιδιών.

Η συγκεκριμένη δίκη μπορεί, επομένως, να αποτελέσει σημείο καμπής για ολόκληρο το Big Tech, καθώς για πρώτη φορά τίθεται σε τόσο μεγάλη κλίμακα στο δικαστικό μικροσκόπιο όχι απλώς το περιεχόμενο των social media, αλλά ο ίδιος ο τρόπος με τον οποίο έχουν σχεδιαστεί για να κρατούν τους χρήστες στις οθόνες τους.

Η υπόθεση αυτή βασίζεται σε αγωγή που υπέβαλαν το 2023 συνολικά 30 αμερικανικές Πολιτείες, ανάμεσα στις οποίες η Καλιφόρνια και η Νέα Υόρκη, εγκαλώντας τον τεχνολογικό κολοσσό για συστηματική παραβίαση της ομοσπονδιακής και πολιτειακής νομοθεσίας σχετικά με την προστασία των παιδιών στο διαδίκτυο.

Τα διακυβεύματα της δίκης είναι τεράστια σε όλα τα επίπεδα. Από τη μία πλευρά, οι οικονομικές διεκδικήσεις των Πολιτειών είναι δυσθεώρητες και μπορούν να ξεπεράσουν το 1 τρισεκατομμύριο δολάρια.

Από την άλλη, ζητούνται ριζικές παρεμβάσεις στον πυρήνα των εφαρμογών, όπως η κατάργηση της αδιάκοπης ροής περιεχομένου (infinite scroll) και η απόκρυψη του συνολικού αριθμού των likes από τη δημόσια θέα.

Σε περίπτωση που η Meta χάσει τη δικαστική αυτή διαμάχη, οι επιπτώσεις δεν θα περιοριστούν μόνο στην ίδια την εταιρεία, αλλά αναμένεται να μετασχηματίσουν ριζικά το τοπίο των μέσων κοινωνικής δικτύωσης και τον τρόπο με τον οποίο τα χρησιμοποιούν οι νέοι στις Ηνωμένες Πολιτείες.

Στο στόχαστρο αλγόριθμοι, Stories και autoplay

Οι 30 Πολιτείες ζητούν πολύ ευρύτερες παρεμβάσεις στον τρόπο λειτουργίας των δύο πλατφορμών για τους ανήλικους χρήστες.

Μεταξύ των αλλαγών που διεκδικούν είναι η εφαρμογή συστήματος γονικής επαλήθευσης για τους έφηβους χρήστες, η αλλαγή των αλγορίθμων προτάσεων που, όπως υποστηρίζουν, έχουν σχεδιαστεί ώστε να χειραγωγούν τους μηχανισμούς ανταμοιβής του εγκεφάλου και η κατάργηση πολλών φίλτρων που μεταβάλλουν την εμφάνιση ενός ατόμου στις φωτογραφίες.

Παράλληλα, ζητούν να τερματιστεί η αυτόματη αναπαραγωγή βίντεο (autoplay), να απαγορευτεί η δημιουργία πολλαπλών λογαριασμών από ανηλίκους και να καταργηθούν οι αναρτήσεις που εξαφανίζονται έπειτα από συγκεκριμένο χρονικό διάστημα, όπως τα Instagram Stories.

Πρόκειται για χαρακτηριστικά που βρίσκονται στον πυρήνα της σημερινής εμπειρίας χρήσης του Instagram και του Facebook.

Η κατηγορία ότι «κρατούν» τους ανήλικους στις εφαρμογές

Οι Πολιτείες υποστηρίζουν ότι τα συγκεκριμένα εργαλεία έχουν σχεδιαστεί ώστε να κρατούν τους χρήστες –συμπεριλαμβανομένων παιδιών και εφήβων– στις πλατφόρμες όσο το δυνατόν συχνότερα και για όσο το δυνατόν μεγαλύτερο χρονικό διάστημα.

Σύμφωνα με την αγωγή, η Meta καθιστά ακόμη και δύσκολη τη μείωση της χρήσης των εφαρμογών, αξιοποιώντας μεταξύ άλλων συχνές ειδοποιήσεις που έχουν στόχο να επαναφέρουν τους νέους στις πλατφόρμες.

Οι ενάγοντες υποστηρίζουν ότι η εταιρεία, στοχεύοντας ανήλικους χρήστες, επέλεξε να τους «εκμεταλλευτεί» προκειμένου να τους καταστήσει εξαρτημένους από τις πλατφόρμες της, διευρύνοντας έτσι τη βάση χρηστών και τις επιχειρηματικές της δραστηριότητες. Η χρηματιστηριακή αξία της Meta ανέρχεται σήμερα σε περίπου 1,5 τρισ. δολάρια.

Η εταιρεία απορρίπτει σταθερά τις κατηγορίες.

«Διαφωνούμε έντονα με αυτούς τους ισχυρισμούς και είμαστε βέβαιοι ότι τα στοιχεία θα καταδείξουν τη μακροχρόνια δέσμευσή μας στην υποστήριξη των νέων», δήλωσε εκπρόσωπος της Meta.

Η δικαστής πίσω από την υπόθεση

Η υπόθεση βρίσκεται ενώπιον της ομοσπονδιακής δικαστού Ιβόν Γκονζάλες Ρότζερς στην Καλιφόρνια.

Πρόκειται για τη δικαστή που είχε αναλάβει και την πολύκροτη δικαστική διαμάχη μεταξύ του Έλον Μασκ και του Σαμ Άλτμαν, έχοντας αποκτήσει στη διάρκεια σχεδόν δύο δεκαετιών φήμη για τον άμεσο και ιδιαίτερα διεισδυτικό τρόπο με τον οποίο χειρίζεται μεγάλες υποθέσεις.

Η Meta προσέρχεται στη νέα δίκη έχοντας ήδη υποστεί σημαντική ήττα σε αντίστοιχη υπόθεση.

Πρόστιμο 942 εκατ. δολαρίων στο Νέο Μεξικό

Σε πρόσφατη απόφαση στο Νέο Μεξικό, δικαστήριο επέβαλε στη Meta συνολικές κυρώσεις 942 εκατ. δολαρίων και διέταξε την εταιρεία να προχωρήσει σε αλλαγές παρόμοιες με εκείνες που ζητούν τώρα οι 30 Πολιτείες.

Ο δικαστής Μπράιαν Μπίντσεντ διέταξε, μεταξύ άλλων, την κατάργηση της εμφάνισης του αριθμού των likes στο Instagram και το Facebook για χρήστες κάτω των 18 ετών, την απαγόρευση αποστολής ή λήψης γυμνού περιεχομένου από εφήβους και τον περιορισμό των push notifications σε συγκεκριμένες ώρες της ημέρας.

Ακόμη πιο σημαντικό ήταν ότι ο δικαστής χαρακτήρισε τη Meta «δημόσια όχληση» (public nuisance), παρομοιάζοντας τη λειτουργία των πλατφορμών της με ένα εργοστάσιο που μολύνει τον αέρα και προκαλεί επιβλαβείς συνέπειες σε ολόκληρο τον πληθυσμό.

Η Meta έχει ανακοινώσει ότι θα ασκήσει έφεση κατά της απόφασης.

Μια απόφαση που μπορεί να αλλάξει τα social media στις ΗΠΑ

Η απόφαση στο Νέο Μεξικό αφορά μόνο τη συγκεκριμένη Πολιτεία. Εάν, όμως, οι 30 Πολιτείες επικρατήσουν στη νέα δικαστική διαμάχη, η Meta θα μπορούσε ουσιαστικά να αναγκαστεί να εφαρμόσει αλλαγές στις πλατφόρμες της σε ολόκληρες τις ΗΠΑ.

Οι Πολιτείες που συμμετέχουν στην αγωγή αντιπροσωπεύουν σχεδόν τα δύο τρίτα του αμερικανικού πληθυσμού.

Μια τέτοια εξέλιξη θα άλλαζε σημαντικά την εμπειρία χρήσης του Instagram και του Facebook. Τα likes, για παράδειγμα, αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι των υπηρεσιών της Meta ήδη από τα πρώτα χρόνια του Facebook.

Σήμερα βρίσκονται σχεδόν παντού στα social media και αποτελούν έναν από τους βασικότερους τρόπους με τους οποίους οι χρήστες αλληλεπιδρούν με κείμενα, φωτογραφίες και βίντεο.

Likes και ψυχική υγεία των εφήβων

Ταυτόχρονα, όμως, τα likes και άλλοι δείκτες αλληλεπίδρασης εξετάζονται όλο και περισσότερο για τις πιθανές αρνητικές επιπτώσεις τους, ιδιαίτερα στους νέους.

Στο πλαίσιο προηγούμενης υπόθεσης κατά της Meta, μια νεαρή γυναίκα με το όνομα Κέιλι, η οποία κέρδισε τη δικαστική της διαμάχη με την εταιρεία νωρίτερα φέτος, περιέγραψε πώς είχε δημιουργήσει δεκάδες λογαριασμούς στο YouTube και το Instagram.

Χρησιμοποιούσε τους διαφορετικούς λογαριασμούς για να προσθέτει likes στις δικές της αναρτήσεις, επιδιώκοντας μεγαλύτερη αλληλεπίδραση με άλλους χρήστες αλλά και ένα αίσθημα προσωπικής επιβεβαίωσης. Τότε ήταν μόλις εννέα ετών.

Στη δίκη ανέφερε ότι θυμάται να αισθάνεται κατάθλιψη, η οποία αργότερα διαγνώστηκε όταν ήταν δέκα ετών.

Έρευνες των τελευταίων ετών έχουν συνδέσει δείκτες αλληλεπίδρασης, όπως ο αριθμός των likes, με αισθήματα απόρριψης και κατάθλιψης μεταξύ εφήβων.

Τι έδειξε η ίδια η έρευνα της Meta

Στην αγωγή των Πολιτειών, για την οποία η Meta αναφέρει ότι έχει παραδώσει περισσότερα από 2 εκατ. έγγραφα, οι δικηγόροι επικαλούνται και εσωτερική έρευνα της ίδιας της εταιρείας.

Σύμφωνα με αυτή, ο αριθμός των likes ενίσχυε τη λεγόμενη «κοινωνική σύγκριση», δηλαδή την τάση των χρηστών να αξιολογούν την προσωπική τους αξία συγκρίνοντας τον εαυτό τους με τις εικόνες άλλων ανθρώπων.

Η κοινωνική σύγκριση μέσω Instagram συνδέθηκε, σύμφωνα με την εσωτερική έρευνα της Meta, με αυξημένη μοναξιά, χειρότερη εικόνα σώματος και αρνητική διάθεση.

Ο δικαστής του Νέου Μεξικού υποστήριξε στην απόφασή του ότι ο τρόπος λειτουργίας των πλατφορμών της Meta για περισσότερο από μία δεκαετία αποτέλεσε μέρος μιας ευρύτερης κρίσης ψυχικής υγείας των νέων στην Πολιτεία και αλλού.

Πλέον, οι δικηγόροι άλλων 30 αμερικανικών Πολιτειών θα επιχειρήσουν να πείσουν την Ιβόν Γκονζάλες Ρότζερς να καταλήξει σε αντίστοιχο συμπέρασμα.