«Μόλις επτά ημέρες πριν καταθέσω αίτηση διαζυγίου, είχα αποδεχτεί μια εξ αποστάσεως θέση εργασίας ως υπεύθυνη δημοσίων σχέσεων – ήταν κάτι για το οποίο ήμουν ειλικρινά ενθουσιασμένη», λέει η Μπλούμχοφ, σήμερα 41 ετών, που ζει στο Λος Άντζελες. Την ώρα που ετοιμαζόταν να ξεκινήσει, ο οργανισμός απέσυρε την προσφορά. «Μου είπαν ότι ο χρόνος που επέλεξα να χωρίσω δεν ήταν κατάλληλος και ανησυχούσαν για το κατά πόσο θα μπορούσα να εξυπηρετήσω τους πελάτες τους εν μέσω ενός τόσο ταραχώδους διαζυγίου με δύο μικρά παιδιά. Έπρεπε να τους είχα μηνύσει, αλλά δεν είχα την ενέργεια. Όλα έμοιαζαν να διαλύονται».

Καθώς πάλευε να βρει σταθερή δουλειά στον χώρο των δημοσίων σχέσεων και περίμενε να αποφασίσουν τα δικαστήρια για τις πληρωμές διατροφής και συζυγικής υποστήριξης, η Μπλούμχοφ χρησιμοποίησε πιστωτικές κάρτες για να καλύψει βασικές ανάγκες. Πούλησε ό,τι μπορούσε να βρει: κοσμήματα, παπούτσια, επώνυμες τσάντες. Για να κυκλοφορεί, δανείστηκε αυτοκίνητο από τους γονείς της.

«Τον πρώτο χρόνο μετά το διαζύγιο, κατέγραψα μόλις 11.000 δολάρια στη φορολογική μου δήλωση», λέει η ίδια. Πολύ μακριά από τα 150.000 δολάρια που εισέπραττε σε ετήσια βάση από κοινού με τον σύζυγό της, ο οποίος ήταν αστυνομικός, όταν ακόμη εργαζόταν.

Επιπλέον, με τον πρώην σύζυγό της πούλησαν το σπίτι που είχαν χτίσει μαζί στη Νότια Καλιφόρνια, αποκομίζοντας 140.000 δολάρια, τα οποία μοιράστηκαν στη μέση. «Όλα τα 70.000 δολάρια πήγαν στον δικηγόρο του διαζυγίου», λέει η Μπλούμχοφ. Το σπίτι, προσθέτει, «σήμερα αξίζει τριπλάσια απ’ ό,τι το πληρώσαμε και εγώ ακόμη νοικιάζω».

Συνολικά, εκτιμά ότι το διαζύγιο της κόστισε πάνω από 100.000 δολάρια μόνο σε νομικά έξοδα. «Και αυτό δεν περιλαμβάνει τους χαμένους μισθούς λόγω των απουσιών από τη δουλειά για τις δικαστικές ημερομηνίες, ούτε τις ευκαιρίες καριέρας που έπρεπε να αρνηθώ επειδή δεν μπορούσα να ταξιδέψω ή επειδή τα κορίτσια ήταν άρρωστα και δεν είχα ποιος να τα κρατήσει». 

Για πολλούς millennials που παίρνουν διαζύγιο, το οικονομικό κόστος που πρέπει να επωμιστούν είναι μόνο η κορυφή του παγόβουνου. Είναι γνωστό ότι η γενιά αυτή άργησε να αποκτήσει ιδιοκτησία, σταθερή δουλειά ή αποταμιεύσεις για σύνταξη. Πολλοί έχουν επιβαρυνθεί με φοιτητικά δάνεια. Και παρότι άργησαν περισσότερο από άλλες γενιές να παντρευτούν, συμβάλλοντας έτσι σε χαμηλότερα ποσοστά διαζυγίων, πολλοί από αυτούς τους γάμους έχουν πλέον τελειώσει, με ένα ακόμη οικονομικό βάρος να προστίθεται.

Σύμφωνα με το BusinessInsider, το διαζύγιο για τους millennials είναι μια εντελώς διαφορετική υπόθεση σε σύγκριση με τους baby boomers. Παρόλο που περισσότεροι boomers είχαν ήδη παντρευτεί και χωρίσει μέχρι την ηλικία που βρίσκονται τώρα οι millennials (29 έως 44 ετών), το διαζύγιο δεν προκαλούσε τόσο σοβαρές οικονομικές επιπτώσεις, η γενιά των boomers είχε καταφέρει να αποκτήσει περισσότερα περιουσιακά στοιχεία, λιγότερα χρέη, μεγαλύτερες αποταμιεύσεις και σταθερότερες δουλειές με καλύτερες αποδοχές μέχρι τα μέσα της δεκαετίας των 30, σύμφωνα με πρόσφατη μελέτη που δημοσιεύτηκε στο American Journal of Sociology.

Για τους millennials, η τάση προς πιο ισορροπημένα οικονομικά πρότυπα εντός του γάμου έχει καταλήξει – παραδόξως – σε ακριβότερα διαζύγια και λιγότερη κατανόηση από τα δικαστήρια, με τις γυναίκες να πληρώνουν συχνά το βαρύτερο τίμημα. Το διαζύγιο έχει μετατραπεί σε τέτοιο νομικό και οικονομικό εφιάλτη, που κάποιοι πλέον το αποφεύγουν εντελώς.

Σε μελέτη του 2018, ο κοινωνιολόγος Φίλιπ Κοέν από το πανεπιστήμιο του Μέριλαντ όχι μόνο προέβλεψε τη «μείωση των διαζυγίων» αλλά διαπίστωσε ότι όλο και μεγαλύτερο ποσοστό αυτών που παντρεύονταν ήταν λευκοί Αμερικανοί με πανεπιστημιακή εκπαίδευση. Ενώ το 1990 το 90% των 40άρηδων χωρίς πτυχίο είχε παντρευτεί τουλάχιστον μία φορά, το Pew Research Center διαπίστωσε ότι το 2021, οι μη πτυχιούχοι αποτελούσαν το 59% των 40άρηδων που δεν είχαν ποτέ παντρευτεί.

Ο γάμος έχει πλέον μετατραπεί από αναμενόμενο στάδιο ενηλικίωσης σε σύμβολο status και ασφάλειας, ένδειξη της ανώτερης μεσαίας τάξης. Αυτό έχει δημιουργήσει ένα νέο επίπεδο δυσκολίας για τους millennials που επιλέγουν να λύσουν τον γάμο τους. «Ήταν σοκαριστικό να δω πόσα χρήματα ξοδεύουν οι άνθρωποι για να χωρίσουν»

Δεν αποτελεί μυστικό ότι η εργένικη ζωή είναι σαφώς πιο ακριβή από το να μοιράζεσαι τα έξοδα με έναν ακόμη εργαζόμενο ενήλικα. Ανάλυση του Pew το 2023 με βάση δεδομένα της Ομοσπονδιακής Τράπεζας έδειξε ότι το 77% των ατόμων σε σχέση δήλωσαν πως τα καταφέρνουν οικονομικά, έναντι μόλις 64% των εργένιδων.

«Όταν κάποιος παίρνει διαζύγιο, ουσιαστικά κόβει στη μέση την καθαρή του αξία. Αυτό έχει τεράστιο αντίκτυπο στις αποταμιεύσεις του», εξηγεί η Κρίστιν Καρμίκαελ, διαμεσολαβήτρια και ειδική σύμβουλος σε οικονομικά διαζυγίων στο Couples Solutions Center στο Φοίνιξ. «Και ταυτόχρονα, τα έξοδα διπλασιάζονται. Μπορούν να ζήσουν στην ίδια πόλη; Να διατηρήσουν τον ίδιο τρόπο ζωής; Στις περισσότερες περιπτώσεις, η απάντηση είναι όχι».

Η Άσλει Κλερ, 33χρονη σύμβουλος τεχνολογίας στο Πόρτλαντ του Όρεγκον, της οποίας ο πενταετής γάμος έληξε πριν 2,5 χρόνια, λέει ότι όταν άρχισε να μοιράζεται την εμπειρία της στο TikTok, έμεινε άναυδη από τις ιστορίες άλλων. «Ήταν σοκαριστικό να δω πόσα ξοδεύουν οι άνθρωποι για να χωρίσουν».

Ο Χουγκ Μόρις, 31χρονος χρηματοοικονομικός σύμβουλος στο Ντάλας, εκτιμά ότι έχασε μεταξύ 230.000 και 300.000 δολαρίων με το διαζύγιό του πέρυσι. Ήταν ο μόνος εργαζόμενος του γάμου του και κάλυψε τα νομικά έξοδα και για τις δύο πλευρές, συν τους λογαριασμούς του νοικοκυριού. Υπέστη σημαντικές ζημίες. Απώλεια 100.000 δολαρίων από την πώληση σπιτιού και χρέη πιστωτικών καρτών 5.000 έως 10.000 δολαρίων. «Η ζημιά ήταν τεράστια. Άλλαξα τελείως τρόπο ζωής, φθηνότερο σπίτι, καθόλου έξοδοι. Η καθαρή μου αξία ανακάμπτει αργά». 

Για ορισμένους, το υπέρογκο κόστος είναι αποτρεπτικό. Σε ανάρτηση στο Reddit με τίτλο «Πώς αντέχουν οικονομικά οι άνθρωποι να πάρουν διαζύγιο;», χρήστες περιγράφουν τη δική τους απελπισία: «Αν χωρίσουμε, πέρα από τους δικηγόρους, πώς θα πληρώσουμε τα δικά μας σπίτια;»

Φυσικά, δεν έχουν όλοι οι millennials τα οικονομικά μέσα για ένα μεγάλο διαζύγιο – παρότι τα δικαστήρια συχνά το υποθέτουν. Η Πίπερ, μητέρα δύο παιδιών κοντά στα 40 της σήμερα, δεν εργαζόταν όταν υπέβαλε αίτηση διαζυγίου λίγο πριν τα τριάντα της, (χρησιμοποιείται ψευδώνυμο για λόγους ασφάλειας). Είχε μόνο 300 δολάρια τον μήνα από αναπηρικό επίδομα για πρόβλημα ψυχικής υγείας.

Έμεινε έγκυος απρόσμενα στα 20 της, γεγονός που την οδήγησε στον γάμο. Μετά τη γέννηση της δεύτερης κόρης τους, ο σύζυγός της – πωλητής αυτοκινήτων – ξεκίνησε το ποτό, μετά τον τζόγο και τελικά έγινε βίαιος. Μια μέρα, ενώ τα παιδιά τους ήταν 2 και 5 ετών, χτύπησε την πόρτα του υπνοδωματίου πίσω από την οποία κρυβόταν η Πίπερ με τα παιδιά. Σήκωσε το χέρι να τη χτυπήσει, αλλά σταμάτησε όταν είδε το μικρό τους κορίτσι στην αγκαλιά της. Εκείνη τη στιγμή, αποφάσισε να φύγει.

Ο δικηγόρος του συζύγου της κάλυψε τα περισσότερα δικαστικά έξοδα. Αλλά σήμερα, 10 χρόνια μετά, η Πίπερ ζει ακόμη σε κρατικά επιδοτούμενο διαμέρισμα με τις κόρες της. Με αναπηρικά και προνοιακά επιδόματα και διατροφή, συγκεντρώνει 1.800 δολάρια τον μήνα για όλα τα έξοδά τους. Ευτυχώς, οι γονείς της και οι γονείς του πρώην της βοηθούν με ρούχα και σχολικά είδη.

«Μπορεί να ακούγομαι τελείως άχρηστη, αλλά τα καταφέρνω επειδή έχω την οικογένειά μου», λέει. «Είμαι πραγματικά τυχερή που τα παιδιά μου έχουν ανθρώπους γύρω τους που τα αγαπούν πολύ». Σε έρευνα της Experian το 2023, σχεδόν οι μισοί millennials δήλωσαν ότι εξαρτώνται σε κάποιο βαθμό οικονομικά από τους γονείς τους.

Το διαζύγιο για τη γενιά αυτή δεν είναι απλώς μια δύσκολη απόφαση. Είναι και μια δαπανηρή πρόκληση — και για κάποιους, ένα εμπόδιο που δεν μπορούν καν να διανοηθούν ότι θα ξεπεράσουν.

Με δεδομένο ότι έως το 2030 οι δύο αυτές ηλικιακές ομάδες αναμένεται να αποτελούν το 74% του παγκόσμιου εργατικού δυναμικού, η φετινή μελέτη διαπιστώνει ότι αναζητούν μια «τριπλή ισορροπία»: οικονομική ασφάλεια, νόημα και ποιότητα στη ζωή (well-being).

Παράλληλα, επενδύουν στην ανάπτυξη τεχνικών και ήπιων δεξιοτήτων (soft skills) που θεωρούν ότι θα τους προετοιμάσουν για το μέλλον της εργασίας.

•Η «αναρρίχηση» στην ιεραρχία δεν είναι αυτοσκοπός, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι δεν είναι φιλόδοξοι: Μόλις το 6% των Gen Z δηλώνει ότι η ανάληψη ανώτερων θέσεων αποτελεί κύριο επαγγελματικό στόχο.

•Αναζητούν ουσιαστικότερη καθοδήγηση από τους μάνατζερ τους σε βασικούς τομείς της εξέλιξής τους: Περίπου οι μισοί (50% των Gen Z και 48% των Millennials) δηλώνουν ότι επιθυμούν οι προϊστάμενοί τους να τους καθοδηγούν και να λειτουργούν ως μέντορες. Ωστόσο, μόνο το 36% των Gen Z και το 32% των Millennials αναφέρει ότι αυτό συμβαίνει στην πράξη. Όπως προκύπτει, επιθυμούν περισσότερη καθοδήγηση, ενθάρρυνση και έμπνευση.

•Περίπου ένας στους τέσσερις εκφράζει ανησυχίες για τη συνάφεια του ακαδημαϊκού περιεχομένου με τις απαιτήσεις της αγοράς, αλλά και για την έλλειψη πρακτικής εφαρμογής των ακαδημαϊκών γνώσεων που αποκτούν.

Η επίδραση του GenAI στην εργασία

Οι Gen Z και Millennials κάνουν ολοένα και πιο συχνή χρήση του GenAI, δίνουν προτεραιότητα στην εκπαίδευση για την ενίσχυση των δεξιοτήτων τους και παρατηρούν βελτίωση στην ποιότητα της εργασίας τους. Ωστόσο, εξακολουθούν να εκφράζουν ανησυχίες για τις επιπτώσεις του GenAI στο εργασιακό περιβάλλον:

•Ανάμεικτα συναισθήματα για τις επιπτώσεις του GenAI: Οι χρήστες του GenAI αναγνωρίζουν ότι αυτή η τεχνολογία βελτιώνει τόσο την ποιότητα της δουλειάς τους όσο και την ισορροπία επαγγελματικής και προσωπικής ζωής. Παρ’ όλα αυτά, περισσότεροι από 6 στους 10 εκφράζουν ανησυχία ότι το GenAI θα οδηγήσει στην κατάργηση θέσεων εργασίας και δηλώνουν ότι αυτό τους παρακινεί να αναζητήσουν επαγγελματικούς ρόλους που θεωρούν «ανθεκτικούς» στις εξελίξεις που επιφέρει.

Αναζητώντας χρήματα, νόημα και ευημερία

•Η οικονομική ανασφάλεια αυξάνεται: Σχεδόν οι μισοί Gen Z (48%) και Millennials (46%) δηλώνουν ότι δεν αισθάνονται οικονομικά ασφαλείς – σημαντική αύξηση σε σχέση με το 30% και 32% αντίστοιχα στην περσινή έρευνα. Τα δεδομένα επιβεβαιώνουν επίσης ότι, χωρίς οικονομική ασφάλεια, οι νέες γενιές είναι λιγότερο πιθανό να βιώνουν ψυχική ευημερία και να αισθάνονται ότι η εργασία τους έχει νόημα.

•Το αίσθημα του σκοπού επηρεάζει την ικανοποίηση από την εργασία: Περίπου 9 στους 10 Gen Z (89%) και Millennials (92%) δηλώνουν ότι το να αισθάνονται πως η εργασία τους έχει νόημα είναι σημαντικό τόσο για την επαγγελματική τους ικανοποίηση όσο και για την προσωπική τους ευημερία.

Τα ευρήματα της έρευνας για την Ελλάδα

Η φετινή μελέτη περιλαμβάνει αναλυτικά στοιχεία και για την Ελλάδα, μέσα από τις απαντήσεις 424 νέων επαγγελματιών (241 Gen Z και 183 Millennials). Τα ευρήματα δείχνουν ότι και στην Ελλάδα οι νεότερες γενιές συμμερίζονται τις παγκόσμιες ανησυχίες, αλλά με ορισμένες χαρακτηριστικές διαφορές:

•Ενίσχυση του GenAI: Ήδη το 42% των Gen Z και το 39% των Millennials στη χώρα μας χρησιμοποιούν εργαλεία GenAI στην καθημερινή τους εργασία. Μόνο όμως το 9% των Gen Z και το 6% των Millennials στη χώρα μας έχουν ήδη ολοκληρώσει εκπαίδευση στo GenAI. Πάντως, σημαντικό ποσοστό (31% και 38% αντίστοιχα) σκοπεύει να αποκτήσει σχετική εκπαίδευση μέσα στον επόμενο χρόνο.

•Πίεση από το κόστος ζωής και εργασιακό άγχος: Το 42% των Gen Z και το 46% των Millennials δηλώνουν ότι η εργασία είναι βασική πηγή άγχους, ενώ οι περισσότεροι θεωρούν πως οι οργανισμοί δεν λαμβάνουν επαρκή μέτρα για την ψυχική ευημερία των εργαζομένων.

•Αμφισβήτηση του παραδοσιακού ακαδημαϊκού δρόμου: Ένας στους τέσσερις Gen Z (28%) και δύο στους πέντε Millennials (40%) επέλεξαν να μην ακολουθήσουν ανώτατη εκπαίδευση, επιλέγοντας πρακτικές και επαγγελματικές δεξιότητες – σε επίπεδα παρόμοια ή ελαφρώς χαμηλότερα από τον παγκόσμιο μέσο όρο. Πολλοί επίσης έχουν επιλέξει να αλλάξουν επαγγελματικό προσανατολισμό: 21% των Gen Z και 35% των Millennials δεν εργάζονται πλέον στο αντικείμενο που είχαν αρχικά επιλέξει.

•Εκπαίδευση και δεξιότητες: Το 68% των Gen Zs και το 49% των millennials στην Ελλάδα δηλώνουν ότι αναπτύσσουν δεξιότητες για την καριέρα τους τουλάχιστον μία φορά την εβδομάδα. Πολλοί θεωρούν τη μάθηση και ανάπτυξη καθοριστικής σημασίας, αλλά διαπιστώνεται κενό μεταξύ των προσδοκιών τους και της υποστήριξης που λαμβάνουν από τους μάνατζερ.

•Αναζήτηση σκοπού: Το 89% των Gen Z και το 91% των Millennials στην Ελλάδα δηλώνουν ότι το να βρίσκουν νόημα στην εργασία τους είναι σημαντικό για την προσωπική και επαγγελματική τους ικανοποίηση — ποσοστά που ευθυγραμμίζονται με τον παγκόσμιο μέσο όρο. 52% των Gen Zs και 53% των millennials στην Ελλάδα έχουν εγκαταλείψει δουλειά επειδή δεν ένιωθαν ότι υπήρχε σκοπός (ποσοστά υψηλότερα από τον παγκόσμιο μέσο όρο ~44-45%)

•Περιβαλλοντικές ανησυχίες: Το 61% των Gen Zs και το 63% των millennials στην Ελλάδα ανησυχούν για τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις — ποσοστά εφάμιλλα με τον παγκόσμιο μέσο όρο. Ωστόσο, είναι λιγότερο πιθανό να ασκήσουν πίεση στους εργοδότες τους για περιβαλλοντική δράση σε σύγκριση με τον παγκόσμιο μέσο όρο.

Όπως επισημαίνει η Ανάλια Κόκκορη, Partner και People & Purpose Leader της Deloitte Ελλάδας: «Οι Gen Z και Millennials στην Ελλάδα αναζητούν οικονομική σταθερότητα, σκοπό, και ψυχική ευημερία, σε ένα περιβάλλον που μεταβάλλεται συνεχώς, με την τεχνολογία να αλλάζει ριζικά τον τρόπο που εργαζόμαστε. Είναι στο χέρι μας να ακούσουμε τις ανάγκες αυτών των γενεών, προωθώντας, παράλληλα, καινοτόμες ιδέες, ουσιαστική υποστήριξη, και πολιτικές που δημιουργούν ένα συμπεριληπτικό χώρο εργασίας».

Η μεγάλη μεταφορά πλούτου είναι σε πλήρη εξέλιξη, καθώς προβλέπεται ότι πάνω από 100 τρισ. δολάρια θα μεταβιβαστούν από τις παλαιότερες γενιές στους κληρονόμους τους μέχρι το 2048 στις Ηνωμένες Πολιτείες, σύμφωνα με έκθεση του Δεκεμβρίου από την εταιρεία έρευνας και συμβουλευτικών υπηρεσιών Cerulli Associates.

«Υπάρχει μια μεγάλη διαγενεακή μεταφορά πλούτου, αλλά οι προτιμήσεις των baby boomers διαφέρουν ριζικά από αυτές των millennials», δήλωσε ο Nirbhay Handa, Διευθύνων Σύμβουλος της παγκόσμιας πλατφόρμας μετανάστευσης Multipolitan, στο CNBC Make It.

Η γενιά Ζ και οι νεότερες γενιές (ηλικίας 27 και κάτω) αναμένεται να κληρονομήσουν πάνω από 15 τρισεκατομμύρια δολάρια. Σημαντικά, η πλειονότητα της μεταφοράς πλούτου θα προέλθει από οικογένειες με υψηλή καθαρή αξία (HNW) και υπερυψηλή καθαρή αξία (UNHW), οι οποίες μαζί αποτελούν περίπου το 2% των νοικοκυριών και αναμένεται να συνεισφέρουν πάνω από το 50% της μεταφοράς, ή περίπου 62 τρισεκατομμύρια δολάρια.

Σε αντίθεση με τις προηγούμενες γενιές, «οι νεότερες είναι λιγότερο παρακινημένες από τα χρήματα και πολύ περισσότερο από τη συνεισφορά στην κοινωνία», είπε ο Martin Roll, Distinguished Fellow του INSEAD της McKinsey & Company. «Κοιτάζουν έξω από το μπροστινό παράθυρο και ρωτούν: ‘Τι έχουμε μπροστά μας; Ποιες είναι οι μεγάλες ερωτήσεις της εποχής μας;’»

Η Gen X και οι millennials ανησυχούν για την κοινωνική επιρροή  θέματα όπως η κλιματική αλλαγή, η ποικιλομορφία, η υγεία και η ευημερία, καθώς και η αντιστάθμιση γεωπολιτικών συγκρούσεων είναι στην κορυφή της ατζέντας τους, είπε ο Handa.

Αυτή η αλλαγή στη στάση των επενδύσεων από τις νεότερες γενιές προήλθε από ανάγκη, εξήγησε ο Handa.

«Οι άνθρωποι βλέπουν πολέμους, βλέπουν τις συνέπειες της κλιματικής αλλαγής… υπάρχει έλλειψη πόσιμου νερού σε πολλές περιοχές του κόσμου», εξήγησε. «Ως αποτέλεσμα, αυτή η γενιά έχει γίνει πιο αποφασισμένη να επικεντρωθεί σε θέματα που είναι ευθυγραμμισμένα με τις προσωπικές τους αξίες».

«Τα μετρητά, το απόλυτο μέσο ασφάλειας στον κόσμο των επενδύσεων, έγινε ξαφνικά το πιο hot θέμα στη Wall Street.

Ακόμη και με τον δείκτη S&P 500 να έχει αυξηθεί κατά 22% φέτος, οι Αμερικανοί έχουν επενδύσει περισσότερα από 230 δισ. δολάρια στις χρηματιστηριακές αγορές: επενδυτικά κεφάλαια που συγκεντρώνουν μετρητά και βραχυπρόθεσμα χρέη. Συνήθως, τα μετρητά προορίζονται για επενδυτές που θέλουν προστασία σε περιόδους αστάθειας. Αλλά το 2024 ήταν το δεύτερο έτος με τη μεγαλύτερη αποταμίευση χρημάτων από τη δεκαετία του 1970, μετά το 2023.

Είδα την ίδια παράξενη τάση από τους επενδυτές όσο εργαζόμουν στην eToro, μια γνωστή εταιρεία μεσιτείας. Στο τέλος του 2023, το 63% των επενδυτών ηλικίας 44 ετών και κάτω, είπε ότι είχε αυξήσει τα μετρητά που διέθετε μέσα στους τελευταίους έξι μήνες (το ποσοστό για επενδυτές 45 ετών και άνω, ήταν μόλις 27%). Αυτό το έκαναν, παρά το γεγονός ότι οι νεότεροι επενδυτές ήταν πιο αισιόδοξοι για την οικονομία, τα εισοδήματά τους, τη διαβίωσή τους και τις επενδύσεις τους.

Υπάρχει κάτι που ωθεί τους νεότερους Αμερικανούς να αποταμιεύουν μετρητά, και δεν νομίζω ότι είναι τα αποταμιευτικά επιτόκια του 5%.

Τα τελευταία χρόνια, οι επενδυτές έχουν συναντήσει δύο κρίσεις που άλλαξαν πολλά δεδομένα στη ζωή τους. Για πολλούς millennials, η παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση έγινε τα χρόνια, μέσα στα οποία ξεκινούσαν τις πρώτες τους δουλειές. Από το 2009 έως το 2014, το ποσοστό ανεργίας ήταν 10% ή υψηλότερο για τους Αμερικανούς ηλικίας 20 έως 24 ετών. Έμαθαν να δίνουν προτεραιότητα στα μετρητά, καθώς ζούσαν μια από τις χειρότερες υφέσεις στην ιστορία. Περίπου μια δεκαετία αργότερα, μια πανδημία άλλαξε ακόμα περισσότερο τα δεδομένα, άρα και τις ζωές τους. Υπήρχαν lockdowns για εβδομάδες, ενώ οι μετοχές είδαν πτώση μεγαλύτερη από κάθε άλλη φορά. Αμέσως μετά, ξαναμπήκαμε νευρικά στην οικοδόμηση πλούτου, μόνο και μόνο για να μας χτυπήσει ο πληθωρισμός.

Τώρα που αυτοί οι άνθρωποι αποφεύγουν τον κίνδυνο όσον αφορά τις επενδύσεις τους, καθώς έχουν στο μυαλό τους τα δύο αυτά γεγονότα που επέφεραν μεγάλες αλλαγές στη ζωή τους. Οι millennials μπορεί να νιώθουν μεγαλύτερη ασφάλεια με το να αποταμιεύουν, όμως, με τον πλούτο τους να αυξάνεται με τα επιτόκια αποταμιεύσεων, η δυσπιστία τους απέναντι στο χρηματιστήριο θα μπορούσε να τους βγει σε κακό μακροπρόθεσμα.

Οι millennials είχαν το 19% των συνολικών χρηματοοικονομικών περιουσιακών τους στοιχείων σε μετρητά μέχρι τις 30 Ιουνίου, μεγαλύτερο ποσοστό από κάθε άλλη γενιά.

Τα στοιχεία της έρευνας δείχνουν ότι η εμμονή των millennials με τα μετρητά δεν έχει σταματήσει.

Όλες οι γενιές έχουν συναντήσει δυσκολίες όσον αφορά την παγκόσμια οικονομία. Αλλά υπάρχει κάτι ιδιαίτερα ολέθριο στο να πρέπει να αντιμετωπίσει κανείς όχι μία, αλλά δύο κοσμοϊστορικές κρίσεις νωρίς στην ενηλικίωση.

Αυτά τα 1.000 δολάρια θα είχαν μετατραπεί σε περίπου 1.300 δολάρια, αν τα είχατε επενδύσει σε ένα αμοιβαίο κεφάλαιο χωρίς τέλη. Φυσικά, οι μετοχές και τα μετρητά είναι διαφορετικά πράγματα.

Τα μετρητά μπορούν να είναι αξιόπιστα σε δύσκολους καιρούς και συχνά είναι ιδανικότερο να αποταμιεύετε μετρητά για μια μεγάλη αγορά. Είναι επίσης λογικό να έχετε κάποια μετρητά στο χέρι. Οι μετοχές, αντίθετα, συχνά δεν είναι σταθερές. Πολλές μεγάλες μετοχές έχουν χάσει κατά 10%-20% της αξίας τους μέσα σε μία μόνο ημέρα, και θεωρητικά θα μπορούσατε να χάσετε όλα τα χρήματα που έχετε επενδύσει στο χρηματιστήριο. Όσο τρομακτικό όμως κι αν ακούγεται αυτό, αυτή είναι η ουσία της ανάληψης κινδύνου: αφήνετε τη σταθερότητα για δυνητικά μεγαλύτερα κέρδη με την πάροδο του χρόνου. Αν έχετε δεκαετίες μπροστά σας ως επενδυτής, είστε σε πλεονεκτική θέση για να αναλάβετε κάποιο ρίσκο.

Η συμβουλή μου ως «σπασικλάκι» της αγοράς που μελετά πώς οι πλουσιότεροι Αμερικανοί γίνονται πλούσιοι, είναι, να σταματήσετε να παίζετε με ασφάλεια. Το να κρατάτε μετρητά ως ταμείο έκτακτης ανάγκης ή ως προκαταβολή για το σπίτι έχει νόημα. Το να στοιχηματίζετε τη σύνταξή σας σε μετρητά δεν θα σας βγάλει πουθενά. Το ρίσκο είναι το θεμέλιο της δημιουργίας πλούτου, οπότε σηκωθείτε από τον καναπέ».

Εξάλλου το 2024 ήταν το δεύτερο καλύτερο έτος για την αποταμίευση χρημάτων από τη δεκαετία του 1970, πίσω μόνο από το 2023.

Ακόμα και με τον S&P 500 να έχει αυξηθεί κατά 22% φέτος, οι Αμερικανοί έχουν ρίξει περισσότερα από 230 δισεκατομμύρια δολάρια στις χρηματαγορές: κεφάλαια που κατέχουν μετρητά και βραχυπρόθεσμο χρέος. Συνήθως, τα μετρητά προορίζονται για επενδυτές που θέλουν προστασία σε περιόδους αναταραχής – αυτό που κάποτε χαρακτηρίζαμε ως «κρύβω χρήματα κάτω από το στρώμα.

Αυτό που είναι αξιοσημείωτο σε αυτή τη στροφή προς τα μετρητά είναι ότι δεν είναι οι baby boomers που μαζεύουν δολάρια για τη συνταξιοδότηση – είναι οι Millennials που προσθέτουν στα αποθέματά τους ολοένα και περισσότερα και ποντάρουν στην αποταμίευση.

Σε μια έρευνα του Ιουνίου από τον βραχίονα διαχείρισης πλούτου της Bank of America σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο οι εύποροι Αμερικανοί προσεγγίζουν τα οικονομικά τους, οι αναλυτές της τράπεζας διαπίστωσαν ότι τα τελευταία δύο χρόνια, το 55% των επενδυτών μεταξύ 21 και 43 ετών αύξησαν τα μετρητά τους, σε σύγκριση με το 46% των επενδυτών 44 ετών και άνω. Αυτό δεν ήταν μόνο οι νέοι που ανησυχούσαν για την οικονομία ή τους κινδύνους ενός ξαφνικού ξεπουλήματος: Η έρευνα έδειξε επίσης ότι οι νεότεροι ερωτηθέντες είχαν αισιόδοξες απόψεις για την οικονομία και τα οικονομικά τους.

Υπάρχει κάτι που οδηγεί τους νεότερους Αμερικανούς να αποταμιεύουν τα μετρητά τους, και δεν φαίνεται πως είναι μόνο τα επιτόκια καταθέσεων του 5%.

Αποταμίευση: Πώς την επηρεάζει η εμπειρία των κρίσεων

Οι επενδυτές της χιλιετίας έχουν σημαδευτεί βαθιά από δύο κρίσεις που άλλαξαν τη ζωή τους αρκετά νωρίς. Για πολλούς Millennials, η παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση χτύπησε ακριβώς όταν εισήλθαν στα χρόνια της εργασίας τους. Περίπου μια δεκαετία αργότερα, μια πανδημία που συμβαίνει μία φορά στη γενιά – και δύο επώδυνες αγορές bear market – επέφεραν άλλο ένα πλήγμα.

Και τώρα, στην ακμή της επενδυτικής τους ηλικίας, ο απόηχος αυτών των γεγονότων τους έχει κάνει να αποφεύγουν τον κίνδυνο στις επενδύσεις τους. Οι Millennials μπορεί να προστατεύονται καλά με την ικανότητά τους να αποταμιεύουν. Αλλά όταν ο πλούτος χτίζεται σε σύνθετες αποδόσεις για μεγάλα χρονικά διαστήματα, η δυσπιστία τους απέναντι στο χρηματιστήριο θα μπορούσε να τους γυρίσει πίσω μακροπρόθεσμα.

Οι νέοι επενδυτές έχουν γίνει συνώνυμο της αχαλίνωτης κερδοσκοπίας: Εμπορεύονται δικαιώματα προαίρεσης μηδενικής ημέρας, ανεβαίνουν στον πύραυλο των μετοχών-μνημών ή αναλαμβάνουν ακραία ρίσκα στο όνομα της επιρροής των μέσων κοινωνικής δικτύωσης.

Μήπως όμως αυτή η στερεοτυπική άποψη είναι λανθασμένη; Αρκεί να κοιτάξει κανείς τους σκληρούς δείκτες από την Ομοσπονδιακή Τράπεζα των ΗΠΑ σχετικά με το τι πραγματικά κατέχουν οι Millennials επενδυτές.

Τι κατέχουν οι Millennials

Όπως τονίζει το Business Insider, παρά την ενηλικίωσή τους σε ένα από τα μεγαλύτερα χρηματιστηριακά ράλι στην ιστορία, οι Millennials είχαν το 19% των συνολικών χρηματοοικονομικών περιουσιακών στοιχείων τους σε μετρητά στις 30 Ιουνίου, το μεγαλύτερο ποσοστό από κάθε άλλη γενιά.

Κατά κάποιον τρόπο, αυτό είναι λογικό – όσο πιο νέοι είναι, τόσο λιγότερο χρόνο έχουν για να διαθέσουν τα χρήματά τους σε άλλες επενδύσεις.

Ωστόσο, όταν συγκρίνουν τα επίπεδα μετρητών των Millennials με τα επίπεδα μετρητών της Gen X στην ίδια ηλικία, η αποστροφή προς τον κίνδυνο γίνεται σαφής. Αν γεννηθήκατε ακριβώς στη μέση της γενιάς των Millennials , τώρα είστε 36 ετών. Αυτοί οι «μεσαίοι Millennials » είχαν περισσότερα μετρητά ως ποσοστό των συνολικών περιουσιακών τους στοιχείων κατά τη διάρκεια της δεκαετίας των 20 απ’ ό,τι οι Gen X σε αυτές τις ηλικίες – μια διαφορά περίπου 13 ποσοστιαίων μονάδων.

Το χειρότερο, όμως, είναι ότι οι Millennials απέφευγαν τις μετοχές κατά τη διάρκεια μερικών από τα καλύτερα χρόνια για τους επενδυτές. Καθώς ο μέσος Millennials μεγάλωνε από τα 21 στα 30, ο S&P 500 αυξανόταν κατά μέσο όρο κατά 11,5% ετησίως, ενώ οι λογαριασμοί ταμιευτηρίου δεν απέδιδαν σχεδόν τίποτα λόγω της πολιτικής μηδενικών επιτοκίων της Fed.

Η κίνηση αυτή δεν τους οδήγησε απλώς να εγκαταλείψουν μια πολύτιμη δεκαετία ανατοκισμού, αλλά να χάσουν έχασαν μία από τις μεγαλύτερες ανοδικές αγορές στην ιστορία.

Η εμμονή με τα μετρητά

Ενώ το χάσμα έχει αρχίσει να κλείνει τώρα που οι περισσότεροι Millennials είναι στα 30 τους, τα στοιχεία της έρευνας δείχνουν ότι η εμμονή των Millennials με τα μετρητά δεν έχει σταματήσει.

Υπάρχουν πολλοί λόγοι για την πρόσφατη άνοδο της κατανομής μετρητών. Τα επιτόκια αποταμιεύσεων και χρηματαγοράς εκτοξεύτηκαν στο 5%, προσφέροντας στους επενδυτές ελκυστικές αποδόσεις χωρίς κίνδυνο- οι γεωπολιτικές αναταραχές σημαίνουν ότι ο κόσμος μοιάζει εξαιρετικά ασταθής- και οι επαγγελματίες της Wall Street προειδοποιούν για ύφεση εδώ και πάνω από ένα χρόνο. Όσον αφορά όμως τους νεότερους επενδυτές, τα σημάδια είναι βαθύτερα από τις ανησυχίες για μια επερχόμενη ύφεση.

Οι Millennials είχαν μια ταραχώδη εισαγωγή στην ενηλικίωση. Πολλοί από αυτούς ήταν στο λύκειο ή στο κολέγιο ή στα πρώτα χρόνια της εργασίας τους κατά τη διάρκεια της παγκόσμιας οικονομικής κρίσης. Από το 2009 έως το 2014, το ποσοστό ανεργίας ήταν 10% ή υψηλότερο για τους Αμερικανούς ηλικίας 20 έως 24 ετών. Έμαθαν να δίνουν προτεραιότητα στα μετρητά, καθώς διέσχιζαν μια από τις χειρότερες υφέσεις στην ιστορία.

Στη συνέχεια, μόλις βρήκαν τα πατήματά τους, χτύπησε η πανδημία Covid-19. Κλειδώθηκαν μέσα στα σπίτια τους για εβδομάδες, ενώ οι μετοχές εισήλθαν σε μία από τις ταχύτερες καταρρεύσεις που έχουν καταγραφεί ποτέ. Αμέσως μετά, ξαναμπήκανε νευρικά στα νερά της οικοδόμησης πλούτου, μόνο και μόνο για να τους χτυπήσει ο πληθωρισμός και άλλη μια bear market.

Κάθε γενιά έχει τη δική της ιστορία

Κάθε γενιά έχει τις δικές της πολεμικές ιστορίες. Η Gen Χ έπρεπε να επεξεργαστεί την 11η Σεπτεμβρίου και το σκάσιμο της τεχνολογικής φούσκας στα τέλη της δεκαετίας των 20. Οι baby boomers αντιμετώπισαν τη δική τους κρίση πληθωρισμού και υψηλών επιτοκίων ως 20άρηδες τη δεκαετία του 1980. Οι γονείς τους είχαν την ατυχία να βιώσουν τη Μεγάλη Ύφεση, μια τριετία των πιο σκοτεινών οικονομικών ημερών στις Ηνωμένες Πολιτείες. Αλλά υπάρχει κάτι πραγματικά ολέθριο στο να πρέπει να αντιμετωπίσει κανείς όχι μία αλλά δύο κοσμοϊστορικές κρίσεις νωρίς στην ενηλικίωσή του.

Τα χρήματα μπορεί να είναι ένα πολύ προσωπικό θέμα. Τα αισθήματα, σύμφωνα με το Business Insider, για την οικονομική σταθερότητα αναπτύσσονται μέσα από εμπειρίες, όχι μέσα από μαθήματα ή εγχειρίδια.

Μια μελέτη του Πανεπιστημίου του Μίσιγκαν του 2017 διαπίστωσε ότι τα παιδιά ήδη από τα 5 έτη μπορούν να αρχίσουν να αναπτύσσουν συνήθειες για τις δαπάνες και την αποταμίευση. Υπάρχει επίσης ένας τόνος ερευνών που δείχνουν ότι το οικονομικό άγχος μπορεί να οδηγήσει σε μια σειρά από σωματικά, νοητικά και συναισθηματικά προβλήματα.

Το πρώιμο οικονομικό τραύμα μπορεί να διαμορφώσει βαθιά τη σχέση με τα χρήματα. Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο τα προσωπικά οικονομικά μπορεί να μοιάζουν τόσο παράλογα μερικές φορές – γιατί κάποιοι μπορεί να είναι τακτοποιημένοι στα χαρτιά, αλλά να φοβούνται συνεχώς ότι θα τα χάσουν όλα.

Η αποταμίευση έχει και λάθη

Η αποταμίευση πολλών χρημάτων φαίνεται να είναι ένα καλό πρόβλημα, αλλά το να διατηρεί κανείς όλα τα χρήματά του σε έναν αποταμιευτικό λογαριασμό, μπορεί να είναι ένα τεράστιο οικονομικό λάθος.

Σε μια υπόθεση εργασίας, βάζει κάποιος 1.000 δολάρια σε έναν αποταμιευτικό λογαριασμό τον Ιούλιο του 2023 -στην κορύφωση των αυξήσεων των επιτοκίων της Fed- κερδίζοντας ένα γλυκό ετήσιο επιτόκιο 5% για τα μετρητά του. Μέχρι τις 4 Οκτωβρίου, θα είχε κερδίσει περίπου 60 δολάρια από αυτά τα χρήματα.

Πώς συγκρίνεται αυτό με τις αποδόσεις του χρηματιστηρίου; Όχι πολύ καλά.

Παραμένοντας σε μετρητά τον τελευταίο χρόνο, έχασε ένα ράλι 27% στον S&P 500. Με άλλα λόγια, αυτά τα 1.000 δολάρια θα είχαν μετατραπεί σε περίπου 1.277 δολάρια αν τα είχε επενδύσει σε ένα αμοιβαίο κεφάλαιο χωρίς τέλη. Υπήρχαν ισχυρά κέρδη και σε άλλους μεγάλους δείκτες: 28% άνοδος στον τεχνολογικά βαρύ Nasdaq 100 και 18% άνοδος στον Dow των μεγαλοεταιρειών.

Φυσικά, οι μετοχές και τα μετρητά είναι διαφορετικά οικονομικά θέματα. Τα μετρητά μπορούν να είναι αξιόπιστα σε δύσκολους καιρούς και συχνά είναι το καλύτερο μέρος για να αποθηκεύσει κανείς κεφάλαια για μια μεγάλη αγορά. Είναι επίσης λογικό να έχει κάποια μετρητά στο χέρι.

Οι μετοχές, αντίθετα, συχνά απέχουν πολύ από το να είναι σταθερές. Πολλές δημοφιλείς μετοχές έχουν πέσει κατά 10% έως 20% της αξίας τους μέσα σε μία μόνο ημέρα, και θεωρητικά θα μπορούσε να χάσει όλα τα χρήματα που έχει επενδύσει στο χρηματιστήριο.

Αλλά όσο τρομακτικό κι αν ακούγεται αυτό, είναι η ουσία της ανάληψης κινδύνου. Αν έχει κανείς δεκαετίες μπροστά του ως επενδυτής, βρίσκεται σε πλεονεκτική θέση για να αναλάβει κάποιο ρίσκο.

Κάθε μικρό κομμάτι έχει επίσης σημασία. Σε μεγάλες χρονικές περιόδους, η διαφορά μεταξύ αποδόσεων 5% και 6% σε μια επένδυση 1.000 δολαρίων μπορεί να είναι χιλιάδες δολάρια. Για ό,τι αξίζει, ο S&P 500 – ένας δείκτης των μεγαλύτερων εταιρειών της Αμερικής – έχει αυξηθεί κατά περίπου 8% ετησίως τις τελευταίες δύο δεκαετίες.

Αυτό, ενδεχομένως να συμβαίνει επειδή οι νέοι άνθρωποι είναι πολύ περισσότερο καιρό στο διαδίκτυο και αισθάνονται ότι λαμβάνουν συνεχώς «κακές ειδήσεις».

«Αυτοί οι νέοι μετατρέπουν στη συνέχεια αυτά τα άσχημα συναισθήματα σε κακές καταναλωτικές συνήθειες», δήλωσε στο CNBC Make It η Ίλβα Μπέκστρομ, ανώτερη λέκτορας στα χρηματοοικονομικά στο King’s Business School και πρώην τραπεζίτης.

Η Στεφάνια Τρονκόσο Φερνάντες, μια 28χρονη δημοσιογράφος με έδρα την Κολομβία, η οποία ζει με τους γονείς της, δήλωσε στο CNBC Make It ότι έχει σταματήσει τις άσκοπες δαπάνες, αλλά ότι τα υψηλά επίπεδα πληθωρισμού και η πολιτική αβεβαιότητα καθιστούν πολύ δύσκολο να συνεχίζει να εξοικονομεί χρήματα.

«Γνωρίζω με βεβαιότητα ότι το κόστος των τροφίμων αυξάνεται κάθε μέρα και στο σπίτι μου δεν μπορούμε να τρώμε με τον ίδιο τρόπο που τρώγαμε ίσως πριν από ένα χρόνο, επειδή τα πράγματα γίνονται όλο και πιο ακριβά», δήλωσε η Φερνάντες.

Πριν από δύο χρόνια, η Φερνάντες δήλωσε ότι ξόδευε «τεράστια ποσά σε ρούχα και ταξίδια», παρά το γεγονός ότι κέρδιζε λιγότερα χρήματα από ό,τι τώρα. Αυτό συνέβαινε σε μεγάλο βαθμό επειδή ένιωθε ότι δεν μπορούσε να αντέξει οικονομικά να αγοράσει σπίτι.

«Υπήρχε ένα πρόγραμμα από την κυβέρνηση που μας δάνειζε χρήματα για να επενδύσουμε σε ακίνητα και μάλιστα με πολύ χαμηλό επιτόκιο, αλλά με την αλλαγή της κυβέρνησης, αυτό δεν είναι πλέον διαθέσιμο για εμάς, οπότε θα πρέπει να πληρώνουμε περισσότερα», είπε.

Η Φερνάντες δήλωσε ότι δεν είναι η μόνη που έχει σταματήσει τις δαπάνες. «Δεν είμαι μόνο εγώ. Είναι κάτι που συμβαίνει στον κύκλο μου».

Μόνο το 36,5% των ενηλίκων παγκοσμίως αισθάνεται ότι τα πηγαίνει καλύτερα από τους γονείς του οικονομικά, ενώ το 42,8% πιστεύει ότι στην πραγματικότητα είναι χειρότερα από τους γονείς του, σύμφωνα με τη διεθνή έρευνα του CNBC «Your Money Financial Security Survey», που διεξήχθη από την Survey Monkey και στην οποία ερωτήθηκαν 4.342 ενήλικες παγκοσμίως.

«Η γενιά που μεγαλώνει τώρα είναι η πρώτη γενιά που θα είναι φτωχότερη από τους γονείς της για πολύ μεγάλο χρονικό διάστημα», δήλωσε ο Μπέκστρομ. «Πολλοί νέοι ενήλικες έχουν την αίσθηση ότι μπορεί να μην μπορέσετε ποτέ να πετύχετε αυτό που πέτυχαν οι γονείς τους».

«Ως αποτέλεσμα, οι μεγάλες δαπάνες δημιουργούν την ψευδαίσθηση του ελέγχου σε έναν κόσμο που μοιάζει εκτός ελέγχου», σύμφωνα με τον Μπέκστρομ.

Ο Ντέιβικ Γκοέλ, ένας 25χρονος ιδρυτής νεοφυούς επιχείρησης που ζει στη Silicon Valley, δήλωσε ότι ήταν ένας «χαρισματικός καταναλωτής» όταν εργαζόταν ως υπεύθυνος προϊόντων σε μια βιοτεχνολογική νεοφυή επιχείρηση.

Με τον καιρό, ήταν όλο και λιγότερο ευχαριστημένος από τη δουλειά του, καθώς και του ασκούνταν μεγάλη πίεση από συνομήλικούς του. «Είχα απλά την αίσθηση ότι προσπαθούσα να ξεφύγω».

«Συνήθιζα να ξοδεύω μεγάλα ποσά σε ρούχα σχεδιαστών, στα πιο καινούρια προϊόντα τεχνολογίας και σε εξόδους για ποτό. «Οι μεγάλες δαπάνες είναι πολύ συνηθισμένες στη Silicon Valley», λέει ο Γκοέλ.

«Οι άνθρωποι εδώ θα αγοράσουν δύο ή τρία ολοκαίνουργια αυτοκίνητα για τον λόγο ότι η αποταμίευση για ένα σπίτι θα πάρει πολύ καιρό … έτσι θα ξοδέψουν σε άλλα αντικείμενα αντ’ αυτού», είπε.

Ο Γκοέλ λέει ότι από τότε που ξεκίνησε την εταιρεία fintech Intrepid το 2023, η συνήθεια του να ξοδεύει μεγάλα ποσά έχει «εξαφανιστεί εντελώς», επειδή βρήκε την ευτυχία στη δουλειά του. «Ολόκληρη η νοοτροπία μου άλλαξε».

Γνωρίστε τη σχέση σας με τα χρήματα

Η καθηγήτρια οικονομικών Μπέκστρομ, τονίζει ότι «πρέπει να μάθετε ποια είναι η σχέση σας με τα χρήματα, αν θέλετε να ξεπεράσετε τις άσκοπες δαπάνες».

Είπε ότι η σχέση με τα χρήματα «είναι όπως η σχέση με τους ανθρώπους: ξεκινάει κατά την παιδική ηλικία και στη συνέχεια μπορούν να δημιουργηθούν διαφορετικοί τύποι δεσμών».

«Αν αισθάνεστε ότι έχετε άνεση με τα χρήματα, μπορείτε να κάνετε μια σωστή αξιολόγηση για κάτι. Συλλέγετε γνώσεις και μπορείτε να αξιολογήσετε αυτό που σας ενδιαφέρει … Αλλά αν είσαι ανασφαλής, τότε είναι πιο πιθανό να παρασυρθείτε σε αυτή την ανθυγιεινή συνήθεια δαπανών».

«Αυτές οι συμπεριφορές πηγάζουν από την ανατροφή ενός ατόμου: αν ήταν πλούσιος ή φτωχός, για παράδειγμα, ή το πώς η οικογένειά του διαχειριζόταν τα χρήματα», δήλωσε η Μπέκστρομ.

Η Φερνάντες δήλωσε ότι μέρος του λόγου για τον οποίο αισθανόταν αναγκασμένη να κάνει πολλές δαπάνες ήταν η «έλλειψη οικονομικής παιδείας». Είπε ότι ο πατέρας της μεγάλωσε φτωχός και κανείς δεν την είχε ενθαρρύνει ποτέ να αποταμιεύει.

Ο Ρόζενμπεργκ εξήγησε ότι οι ηλεκτρονικές αγορές επιδεινώνουν το πρόβλημα των υπερβολικών δαπανών, αλλά η κριτική σκέψη για το αν τα αντικείμενα αυτά είναι πραγματικά χρήσιμα, μπορεί να αποτρέψει τις παρορμητικές αγορές.

Επιπλέον, το να ενεργοποιείτε τις ειδοποιήσεις του mobile banking για βλέπετε τις εγκρίσεις των συναλλαγών δημιουργεί επίσης ένα αίσθημα «ενοχής» και μπορεί να σας βοηθήσει να σκεφτείτε πιο καθαρά αν η συναλλαγή άξιζε πραγματικά.

«Αυτό που συστήνω είναι να χρησιμοποιείτε πιο πολύ μετρητά», δήλωσε ο Ρόζενμπεργκ. «Είναι πιο πιθανόν να κάνει κανείς άσκοπες δαπάνες όταν πρόκειται να πληρώσει με Apple Pay και το Google Pay», είπε, «επειδή είναι γρήγορες και εύκολες».

«Απαλλάσσουν τον καταναλωτή από το στάδιο που πρέπει να αξιολογήσει καλά το προϊόν που θέλει να αγοράσει. Εξαλείφουν επίσης την ενοχή της παράδοσης των χρημάτων», πρόσθεσε ο Ρόζενμπεργκ.

Ορισμένοι εργαζόμενοι, λοιπόν, επιλέγουν πλέον να παίρνουν άδειες χωρίς να ενημερώσουν τα αφεντικά τους. Το φαινόμενο αυτό ονομάζεται «σιωπηρές διακοπές» και οι είναι ιδιαίτερα αγαπητό στους millennials.

Κάπως έτσι, σχεδόν τέσσερις στους δέκα millennials δήλωσαν ότι έχουν πάρει άδεια από την εργασία τους χωρίς να ενημερώσουν τον εργοδότη τους, σύμφωνα με νέα έρευνα της The Harris Poll σε 1.170 εργαζόμενους Αμερικανούς, όπως σημειώνει το Business Insider. Το ποσοστό αυτό ανέρχεται στο 24% των ατόμων της Gen Z και Gen X. Η έρευνα διεξήχθη διαδικτυακά μεταξύ 26 και 28 Απριλίου.

Οι millennials ήταν επίσης πιο πιθανό να πουν ότι έχουν προβεί σε ενέργειες για να φαίνεται ότι εργάζονται ενώ στην πραγματικότητα δεν εργάζονται: το 38% των Millennials δήλωσαν ότι έχουν μετακινήσει το ποντίκι τους μόνο και μόνο για να διατηρήσουν ενεργή την κατάστασή τους στις εφαρμογές ανταλλαγής μηνυμάτων σε σύγκριση με το 30% της Gen Z.

Θέλουν ακόμη και να φαίνονται ότι εργάζονται όταν υποτίθεται ότι είναι εκτός ωραρίου, με το 37% των millennials να δηλώνουν ότι έχουν προγραμματίσει σκόπιμα την αποστολή ενός μηνύματος εκτός του συνηθισμένου ωραρίου τους για να φαίνεται ότι εργάζονται υπερωρίες. Μόνο το 27% της Gen Z δήλωσαν ότι έχουν κάνει το ίδιο.

«Υπάρχει μια γιγαντιαία κουλτούρα παράκαμψης της εργασίας», δήλωσε στο CNBC η Libby Rodney, επικεφαλής στρατηγικής της Harris Poll, προσθέτοντας: «Δεν είναι ακριβώς σιωπηρή παραίτηση, αλλά περισσότερο κάτι σαν σιωπηρές διακοπές».

Όσοι έχουν γεννηθεί από το 1981 έως το 2000 θα κληρονομήσουν τεράστια ποσά τα επόμενα 20 χρόνια, προβλέπει η Knight Frank, κυρίως εξαιτίας του πλούτου σε ακίνητα που συσσώρευσαν οι προηγούμενες γενιές, όπως μεταδίδει το euronews.

Μόνο στις ΗΠΑ πρόκειται να περάσουν στην επόμενη γενιά περιουσιακά στοιχεία ύψους 90 τρισ. δολαρίων, κάτι που σημαίνει ότι «οι εύποροι millennials θα γίνουν η πλουσιότερη γενιά στην ιστορία», σύμφωνα με την εταιρεία συμβούλων ακινήτων.

Έπειτα από την αλματώδη αύξηση των ενοικίων, πολλοί millennials αδυνατούν να βάλουν στην άκρη χρήματα για να πληρώσουν έστω την προκαταβολή για το δικό τους σπίτι. Το στερεότυπο θέλει τη γενιά αυτή, απογοητευμένη από τα οικονομικά της, να αποφασίζει να ξοδέψει όσα χρήματα έχει σε μικρές πολυτέλειες, όπως τα τοστ αβοκάντο και οι ακριβοί καφέδες.

«Όταν η silent generation (1925-1945), οι baby boomers (1946-1964) και οι πιο μεγάλοι από τους Generation X (1965-1980), πεθάνουν, πλούτος 3,1 τρισ. δολαρίων που είναι δεσμευμένος στα σπίτια τους θα απελευθερωθεί», αναφέρει η έκθεση της Knight Frank.

Πέραν των ακινήτων, οι μετοχές, τα ομόλογα και άλλα περιουσιακά στοιχεία που συσσώρευσαν οι προηγούμενες γενιές θα περάσουν στους millennials.

Πρόκειται για μία τεράστια μεταβίβαση πλούτου που θα επηρεάσει σημαντικά την κοινωνία, καθώς αυτή η γενιά επιθυμεί πιο «πράσινα» σπίτια, φιλικά προς το περιβάλλον αγαθά και βιώσιμες επενδύσεις.

Ειδικότερα όπως αναφέρει δημοσίευμα του Business Insider, αυτό οφείλεται λόγω της έκρηξης της αξίας των περιουσιακών τους στοιχείων και κυρίως των επενδύσεών τους σε μετοχές. Οι νέοι επενδυτές είναι πιο πιθανό να τοποθετήσουν τα χρήματά τους σε μετοχές και πιο ριψοκίνδυνα περιουσιακά στοιχεία από τους μεγαλύτερους, που είναι πιο κοντά στη συνταξιοδότηση και τείνουν να έχουν τα χρήματά τους επενδεδυμένα σε ασφαλέστερα μέρη, όπως ομόλογα.

Το στοίχημα των millennials στις μετοχές απέδωσε, καθώς ο S&P 500 αυξήθηκε περίπου 90% από το 2019 έως το 2023 και, σύμφωνα με τη Fed της Νέας Υόρκης, με αυτό τον τρόπο η νέα γενιά κατάφερε να κλείσει ελαφρώς το χάσμα πλούτου της με τους μεγαλύτερους Αμερικανούς, ακόμη και έτσι όμως το χάσμα παραμένει.

Η δυσκολία ξεκινάει από την στιγμή που ξεκινάς να ψάχνεις που θα μείνεις. Η Αθήνα μοιάζει η ιδανική επιλογή φυσικά, θέατρα, μαγαζιά, Εξάρχεια, Παγκράτι, κέντρο, vegan εστιατόρια, μουσεία και εκθέσεις, όλα απτά, όλα κοντά, όλα ενδιαφέροντα. Και εκεί που γεμάτος χαρά και ανυπομονησία πατάς το πλήκτρο για να αναζητήσεις σπίτι στο διαδίκτυο, ανακαλύπτεις σχετικά άμεσα, πως η Αθήνα προσφέρει τα πάντα, εκτός από κατοικίες. Βρίσκεις ένα διαμέρισμα σε παλιά πολυκατοικία που μοιάζει καλό, κάπου στην Νέα Σμύρνη ή το Κουκάκι, το επισκέπτεσαι και ανακαλύπτεις ότι στο τέλος του μήνα από τον μισθό σου, που διαμορφώνεται στα 900 με 1200 ευρώ, θα πρέπει να δίνεις τα μισά για το ενοίκιο. Συμβιβάζεσαι, προχωράς μέσα στο σπίτι και βλέπεις ότι τελικά είναι πολύ μικρότερο από ότι φαινόταν στις φωτογραφίες της ιστοσελίδας. Το πάτωμα είναι ξηλωμένο σε ένα σημείο, τα κουφώματα προπολεμικά και η κουζίνα θυμίζει ταινία του 50, ενώ περιμένεις από στιγμή σε στιγμή να εμφανιστεί από κάπου η Βασιλειάδου. Αναστεναγμός, ένα «σας ευχαριστώ πολύ» και μια ηρωική έξοδος από την πολυκατοικία, είναι η ακολουθία.

Η οικιακή πραγματικότητα

Ας μην σπαταλήσουμε χρόνο στο να εξηγήσουμε τι σημαίνει το φαινόμενο της βραχυχρόνιας μίσθωσης. Όλοι το γνωρίζουμε, το έχουμε χρησιμοποιήσει μέσω πλατφόρμων, όπως για παράδειγμα, η Airbnb και πολλοί από το κοινό το έχουν εξελίξει σε έναν νέο τρόπο οικονομικής ενίσχυσης. Σταδιακά, μέσα στα 5 με 7 τελευταία χρόνια η Αθήνα και οι περιοχές κοντά στο κέντρο της, όπως Εξάρχεια, Νέα Σμύρνη, Κουκάκι, Κολωνάκι, Παγκράτι, Καλλιθέα, Μεταξουργείο και Νέος Κόσμος έχουν πλημμυρίσει με κατοικίες που ενοικιάζονται μόνο για ένα μικρό χρονικό διάστημα και λειτουργούν ως ενναλακτικά καταλύματα, που εξυπηρετούν το μεγάλο τουριστικό φορτίο που καταφθάνει κάθε χρόνο στην Ελλάδα. Αυτή η μαζική είσοδος, του νέου μοτίβου ενοικίασης είναι και εκείνη που άλλαξε ριζικά, όπως μας αναφέρει η κυρία Μίνα Χαρμπαλή, Γενική Γραμματέας του Συλλόγου Μεσιτών Αττικής, το τοπίο. «Δεν υπάρχουν ακίνητα στην αγορά εδώ και 3 με 4 χρόνια» μας εξηγεί η ίδια, σχολιάζοντας το φαινόμενο.

Η κα. Χαρμπαλή παρακολουθεί προσεκτικά την αγορά εδώ και χρόνια και μας περιγράφει πως αυτή η έλλειψη στέγης οφείλεται κυρίως στις βραχυχρόνιες μισθώσεις, αλλά και στον πληθωρισμό που επιστρέφει κάθε χρόνο, όλο και πιο δυναμικά. Κάπως έτσι, η νέα γενιά δεν μπορεί να αγοράσει ή να ενοικιάσει σπίτια, λόγω των χαμηλών μισθών και λόγω έλλειψης κατοικιών. Σήμερα η κατάσταση μοιάζει πιο ανεξέλεγκτη από ποτέ, καθώς όπως μας αναφέρει η ίδια, οι κατοικίες στις περιοχές γύρω από το ιστορικό κέντρο, από την Κυψέλη ως το Παγκράτι, αγοράζονται από ξένους επενδυτές, κυρίως Ισραηλινούς και Κινέζους, οι οποίοι τις αξιοποιούν ως κτήρια βραχυχρόνιων μισθώσεων. Αυτό το γεγονός, «παγώνει την αγορά» και τα δεσμέυει τα σπίτια, τα οποία πια δεν είναι διαθέσιμα ούτε για πώληση, αλλά ούτε και για ενοικίαση. Ταυτόχρονα και ενώ όλοι νομίζουν ότι έτσι τουλάχιστον επωφελείται η ελληνική οικονομία, οι ξένοι αυτοί επενδυτές βγάζουν κέρδη από υπεραξίες και αναπωλήσεις των ακινήτων τους.Τώρα το φαινόμενο καλπάζει προς τα Δυτικά, Ανατολικά Προάστια και τον Πειραιά και μοιάζει να μας κυκλώνει.

Στεγαστική κρίση
«Δεν μπορούμε να δουλέψουμε σαν κλάδος» υπερτονίζει η Γενική Γραμματέας των μεσιτών, εξηγώντας μας πόσο πλήττεται το επάγγελμά τους από την ισχύουσα κατάσταση και νομοθεσία, που ευνοεί αρκετά αυτό το νέο αγοραστικό μοτίβο. Στην θέση των μεσιτικών γραφείων πλέον υπάρχουν νέες εταιρείες διαχείρισης κτηρίων βραχυχρόνιων μισθώσεων που λειτουργούν σαν νέα, high end εκτελεστικά όργανα και συμβάλλουν στην συνέχιση της προβληματικής αυτής κατάστασης. Αυτό δημιουργεί έναν αέναο, φαύλο κύκλο, με τις διαθέσιμες κατοικίες να λιγοστεύουν και να πωλούνται ή ενοικιάζονται για υπέρογκα ποσά που δεν ακολουθούν σε καμία περίπτωση την φράση “value for money”. Και τι κάνουν οι νέοι που αναζητούν το πρώτο τους σπίτι; Αποδημούν σε περιοχές που κάποτε ήταν απλησίαστες, αρκεί να είναι κοντά στη δουλειά τους και να τους βολεύει η συγκοινωνία. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι ο Άγγελος, σερβιτόρος, 29 ετών, ο οποίος πλέον μένει, εδώ και 4,5 χρόνια στο Μεταξουργείο. «Έψαχνα για καιρό και έβρισκα μόνο κάτι υπόγεια στο Παγκράτι, χωρίς κουφώματα», μας αναφέρει. Ο Άγγελος τώρα δίνει 420 ευρώ για ένα διαμέρισμα 50 τ.μ., το οποίο είναι σε σχετικά καλή κατάσταση και μας εξηγεί πως, αν και στην αρχή φοβόταν γιατί ένα κομμάτι του Μεταξουργείου είναι αρκετά υποβαθμισμένο, πλέον έχει συνηθίσει. Η περίπτωσή του αποτελεί ενδεικτικό δείγμα, με πολλούς νέους να ακολουθούν αυτή την γεωγραφική μετατόπιση σε περιοχές όπως τα Πατήσια, η Πλατεία Βάθης, Αττικής, τα Κάτω Πατήσια και γύρω από την Ομόνοια.