“Προβλέπουμε ότι το πραγματικό ΑΕΠ θα αυξηθεί κατά περίπου 1,8% το 2023 και 1,7% το 2024, μετά από μια ισχυρή ανάπτυξη 5,9% το 2022. Αν και η αύξηση των καταναλωτικών δαπανών το 2022 θα εξασθενήσει πιθανώς το 2023 λόγω των πληθωριστικών πιέσεων και των υψηλότερων επιτοκίων, οι ισχυρές επιδόσεις της τουριστικής βιομηχανίας είναι πιθανό να διατηρηθούν, στηρίζοντας την ελληνική οικονομία. Η διευκόλυνση της ΕΕ για την ανάκαμψη και την ανθεκτικότητα (RRF) θα συνεχίσει να στηρίζει διάφορα έργα για τη διατήρηση των πιστωτικών ροών και τον μετριασμό των κινδύνων για το τραπεζικό σύστημα τους επόμενους 12-18 μήνες”.

Θετικές προοπτικές κυρίως λόγω της βελτίωση της βασικής κερδοφορίας

“Διατηρούμε τις προοπτικές μας ως θετικές για το τραπεζικό σύστημα της Ελλάδας (Ba3 positive), λαμβάνοντας υπόψη των ευνοϊκών οικονομικών συνθηκών που αναμένονται για το 2023-2024 και της συνεχιζόμενης ισχυρής πιστωτικής ανάπτυξης, που στηρίζει τις επιδόσεις των τραπεζών. Οι τράπεζες έχουν μειώσει σημαντικά τα μη εξυπηρετούμενα ανοίγματα (NPEs) τα τελευταία χρόνια, ενώ η ποιότητα των δανείων αναμένεται να σταθεροποιηθεί παρά τις δυσκολίες που αναμένονται για τους ευάλωτους πελάτες λόγω των υψηλότερων επιτοκίων”, εξηγεί ο οίκος.

Η ζήτηση εταιρικών πιστώσεων θα συνεχίσει να στηρίζει την κύρια κερδοφορία των τραπεζών, ενώ οι προβλέψεις για επισφάλειες θα υποχωρήσουν από τα προηγούμενα έτη και το κόστος θα συγκρατηθεί. Τα επίπεδα κεφαλαίου θα παραμείνουν ανέπαφα και οριακά θα αυξηθούν καθώς οι τράπεζες δημιουργούν κεφάλαιο εσωτερικά μέσω των παρακρατηθέντων κερδών. Η χρηματοδότηση και η ρευστότητα θα είναι υγιείς, καθώς οι καταθέσεις των πελατών θα αυξάνονται και οι τράπεζες θα συνεχίσουν να αξιοποιούν τις κεφαλαιαγορές για τη δημιουργία των ελάχιστων απαιτήσεων για ίδια κεφάλαια και τις επιλέξιμες υποχρεώσεις (MREL). Λόγω των δομών των ισολογισμών τους, θεωρεί η Moody’s ότι το ελληνικό τραπεζικό σύστημα είναι σε γενικές γραμμές ανθεκτικό σε επιπτώσεις της νομισματικής σύσφιξης.

Η ποιότητα των δανείων πιθανότατα θα σταθεροποιηθεί, παρά τις πιέσεις που αναμένεται να ασκηθούν στους ευάλωτους δανειολήπτες από το υψηλότερο κόστος χρηματοδότησης. Οι τράπεζες μείωσαν σημαντικά τα παλαιά μη εξυπηρετούμενα ανοίγματα, κυρίως μέσω τιτλοποιήσεων με το πρόγραμμα προστασίας περιουσιακών στοιχείων της κυβέρνησης (Ηρακλής) που βοήθησαν στην εκκαθάριση των επισφαλών περιουσιακών στοιχείων από τους ισολογισμούς των τραπεζών. Η Moody’s αναμένει ότι όλες οι μεγάλες ελληνικές τράπεζες θα έχουν μεσαίο μονοψήφιο δείκτη NPE τους επόμενους 12-18 μήνες, σύμφωνα με τα επιχειρηματικά τους σχέδια.

Οι πιθανοί καθοδικοί κίνδυνοι που προκύπτουν από τις πληθωριστικές πιέσεις στους ευάλωτους δανειολήπτες είναι πιθανό να αντισταθμιστούν από την ανθεκτικότητα του εταιρικού τομέα και των νέων δανείων που σχετίζονται με το RRF. Τα μέτρα στήριξης που ανακοίνωσε πρόσφατα η κυβέρνηση για να συμβάλει στην άμβλυνση των αρνητικών επιπτώσεων στους ευάλωτους δανειολήπτες, οι οποίοι επιδοτούνται εν μέρει από το τραπεζικό σύστημα, θα έχουν ελάχιστο αντίκτυπο στις επιδόσεις των τραπεζών και στην ποιότητα του ενεργητικού τους.

Από την άλλη, το υψηλό επίπεδο των αναβαλλόμενων φορολογικών απαιτήσεων θα συνεχίσει να υπονομεύει την ποιότητα των κεφαλαίων των ελληνικών τραπεζών, διότι αποτελούν περισσότερο από το ήμισυ του CET1 των τραπεζών. Η κερδοφορία θα υποστηριχθεί από τα υψηλότερα περιθώρια δανεισμού και την αύξηση των επιχειρηματικών δανείων. Οι ελληνικές τράπεζες επικεντρώνονται τώρα στη βελτίωση της διαρθρωτικής κερδοφορίας, η οποία εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τα καθαρά έσοδα από τόκους (NII). «Αναμένουμε ότι τα περιθώρια των τραπεζών και το NII θα επωφεληθούν από τα υψηλότερα επιτόκια και τα νέα εταιρικά δάνεια, τα οποία θα αμβλύνουν τις επιπτώσεις των πωλήσεων NPEs που μείωσαν τα υπόλοιπα των δανείων τα τελευταία χρόνια. Κατά συνέπεια, αναμένουμε ότι η κερδοφορία των τραπεζών θα βελτιωθεί, υποστηριζόμενη επίσης από τα υψηλότερα έσοδα από προμήθειες, τη συγκράτηση του κόστους (που εξισορροπείται από επενδύσεις στην ψηφιοποίηση) και μέτριες προβλέψεις για επισφάλειες τους επόμενους 12-18 μήνες. Όλες οι τράπεζες στοχεύουν να επιτύχουν απόδοση ιδίων κεφαλαίων (ROE) περίπου 10% ή υψηλότερα έως το 2024, αν και ορισμένες από αυτές έχουν ήδη επιτύχει αυτόν τον στόχο το 2022 με τη βοήθεια εφάπαξ κερδών», καταλήγει ο οίκος.

Οι προοπτικές του μακροπρόθεσμου αξιόχρεου των καταθέσεων για δύο τράπεζες, άλλαξαν σε σταθερές από θετικές μετά τις αναβαθμίσεις τους, ενώ για τις υπόλοιπες τέσσερις τράπεζες παρέμειναν θετικές.

Ειδικότερα, για την Alpha Bank ο οίκος αναβάθμισε την αυτοτελή πιστοληπτική αξιολόγηση στο b1 από b2 και το μακροπρόθεσμο αξιόχρεο των καταθέσεων στο Ba2 από B1.

Για την Τράπεζα Πειραιώς, η αυτοτελής πιστοληπτική αξιολόγηση αναβαθμίστηκε στο b2 από b3 και το μακροπρόθεσμο αξιόχρεο των καταθέσεων στο Βa3 από Β2.

Για την Εθνική Τράπεζα, η αυτοτελής πιστοληπτική αξιολόγηση επιβεβαιώθηκε στο b1 και το μακροπρόθεσμο αξιόχρεο των καταθέσεων αναβαθμίστηκε στο Ba2 από Ba3.

Για την Eurobank, η αυτοτελής αξιολόγηση επιβεβαιώθηκε στο b1 και το μακροπρόθεσμο αξιόχρεο των καταθέσεων αναβαθμίστηκε στο Ba2 από Ba3.

Για την Τράπεζα Αττικής, η αυτοτελής πιστοληπτική αξιολόγηση επιβεβαιώθηκε στο caa3, ενώ το αξιόχρεο των καταθέσεων αναβαθμίστηκε στο Caa1 από Caa2.

Για την Παγκρήτια Τράπεζα, η αυτοτελής αξιολόγηση αναβαθμίστηκε στο caa2 από caa3 και το αξιόχρεο των καταθέσεων στο Β3 από Caa2.

Σύμφωνα με ανακοίνωση του Moody's, οι αναβαθμίσεις καθοδηγήθηκαν από τις διαρθρωτικές βελτιώσεις στην ελληνική οικονομία, τις σημαντικές ενισχύσεις στην ποιότητα του ενεργητικού των τραπεζών, τη βελτίωση των κερδών από τις βασικές πηγές δραστηριότητάς τους, και στην περίπτωση της Παγκρήτιας Τράπεζας, από την πρόσφατη αύξηση κεφαλαίου της.

Βασικός μοχλός για τις νέες αξιολογήσεις είναι η βελτιωμένη οικονομική θέση της Ελλάδας, με καλύτερες λειτουργικές και πιστωτικές συνθήκες, που προσφέρουν ένα πιο υποστηρικτικό λειτουργικό περιβάλλον για τις τράπεζες της χώρας.

Οι διαρθρωτικές βελτιώσεις και μεταρρυθμίσεις έχουν βελτιώσει την ανθεκτικότητα της οικονομίας σε σοκ. Αποτέλεσμα αυτού, είναι ότι ο Moody's αναβάθμισε το μακροοικονομικό προφίλ για την Ελλάδα σε «μέτριο» από «αδύναμο» και αναθεώρησε επίσης ανοδικά τις υποθέσεις της για την αξία των ανακτήσεων, σε ένα σενάριο εξυγίανσης των ελληνικών τραπεζών, που είναι ο βασικός μοχλός για τις αναβαθμίσεις του αξιόχρεου των καταθέσεων και για τις έξι τράπεζες.

«Αυτές οι θετικές εξελίξεις στο λειτουργικό περιβάλλον, σηματοδοτούν επίσης χαμηλότερους κινδύνους για τα προφίλ φερεγγυότητας των ελληνικών τραπεζών», σημειώνει ο οίκος.

Ο ισχυρός τουριστικός τομέας, η εγχώρια κατανάλωση και οι επενδύσεις, θα οδηγήσουν σε μία ισχυρή αύξηση του πραγματικού ΑΕΠ κατά περίπου 5,3% το 2022 με βάση τις προσδοκίες του οίκου, υψηλότερα σε σχέση με την αύξηση 2,2% για το μέσο όρο της Ευρωζώνης. «Αν και η ανάπτυξη θα επιβραδυνθεί σημαντικά στο 1,8% το 2023, καθώς οι υψηλές τιμές της ενέργειας διαχέονται σε ευρύτερες πληθωριστικές πιέσεις και εξασθενούν την αγοραστική δύναμη των νοικοκυριών, ενώ η αύξηση των επιτοκίων θα επηρεάσει αρνητικά τις επενδύσεις, η ελληνική οικονομία θα συνεχίσει να αναπτύσσεται με υψηλότερο ρυθμό από τις άλλες χώρες της ΕΕ», σημειώνεται.

Οι πιστωτικές συνθήκες έχουν βελτιωθεί στη χώρα τα τελευταία χρόνια, με μία σημαντική μείωση των μη εξυπηρετούμενων ανοιγμάτων (NPEs) στο 9,5% των συνολικών δανείων τον Ιούνιο του 2022, από περίπου 40% τον Δεκέμβριο του 2019 και σχεδόν 50% το 2015. «Αυτό έχει βελτιώσει επίσης την ικανότητα των τραπεζών να χορηγούν δάνεια στην πραγματική οικονομία και την ικανότητα αποπληρωμής τους από τους δανειολήπτες».

«Με δεδομένες τις παραπάνω βελτιώσεις στην οικονομία, ο Moody's αναθεώρησε τις υποθέσεις του για την αξία ανάκτησης σε ένα σενάριο εξυγίανσης των ελληνικών τραπεζών, κάτι που ευνοεί τα συνολικά πιστωτικά προφίλ και το αξιόχρεο των καταθέσεών τους», σημειώνει ο οίκος.

Πιο αναλυτικά, όπως σημειώνει σε σημερινή έκθεση ο οικονομολόγος και assistant director της Moody’s Analytics, Michael Grammatikopoulos, το πραγματικό ΑΕΠ της Ελλάδας αυξήθηκε κατά 7% σε ετήσια βάση το πρώτο τρίμηνο του 2022, ξεπερνώντας τις προσδοκίες του οίκου αλλά και της αγοράς, και κινείται πλέον 3% πάνω από το προ-πανδημίας επίπεδα, τη στιγμή που το ΑΕΠ της ευρωζώνης βρίσκεται μόλις 0,8% πάνω. "Η πρόβλεψή μας είναι ότι η ανάπτυξη της Ελλάδας θα ξεπεράσει τη δυναμική στην ευρωζώνη. Μέχρι το τέλος του 2022, το ΑΕΠ της χώρας αναμένεται να είναι 5% πάνω από το προ πανδημίας επίπεδό του, ενώ στην ευρωζώνη θα είναι μόνο 1,1% πάνω από αυτό", όπως τονίζει, αναφέρει το capital.gr.

Σύμφωνα με το βασικό σενάριο της Moody’s Analytics, δεν πραγματοποιούνται πρόωρες εκλογές στην Ελλάδα και η σύγκρουση Ρωσίας-Ουκρανίας δεν μεταδίδεται σε άλλες γειτονικές χώρες, ενώ η έντονη διαμάχη με την Τουρκία δεν κλιμακώνεται περαιτέρω". Επίσης αναμένει ότι οι αφίξεις τουριστών και τα έσοδα θα είναι συγκρίσιμα με το 2019. "Σύμφωνα με αυτές τις προϋποθέσεις, η Ελλάδα εκτιμάται ότι θα έχει τον τρίτο μεγαλύτερο ετήσιο ρυθμό ανάπτυξης στην ευρωζώνη το 2022, μετά την Ιρλανδία και τη Μάλτα, ενώ θα τα πάει σημαντικά καλύτερα από άλλες χώρες της ευρωζώνης σε ό,τι αφορά τις επενδύσεις, κλείνοντας το 2022 με αύξηση στις πάγιες επενδύσεις κατά 9,6%", όπως σημειώνεται.

Ο οίκος αναμένει πάντως επιβράδυνση της δυναμικής το τέταρτο τρίμηνο καθώς και ένα αδύναμο 2023, λόγω του επίμονα υψηλού πληθωρισμού.

"Συνδυάζοντας αυτές τις υποθέσεις, το καλύτερο σενάριο της προηγούμενης έκθεσής μας τον Απρίλιο είναι τώρα το βασικό: Το ελληνικό ΑΕΠ θα αυξηθεί κατά 5,7% το 2022 και 1,9% το 2023", επισημαίνει ο αναλυτής, προσθέτοντας πως οι πρόσφατες προβλέψεις της Ε.Ε, της ελληνική κυβέρνησης και της Τράπεζας της Ελλάδος είναι αρκετά χαμηλές καθώς κινούνται από το 3,2% έως το 4,5% για το 2022.

Σύμφωνα με τον assistant director της Moody’s Analytics, το νέο εργαλείο της ΕΚΤ το οποίο θα χρησιμοποιηθεί για τη διασφάλιση της αποτελεσματικής μετάδοσης της νομισματικής πολιτικής, για την Ελλάδα και άλλες χώρες με υψηλό χρέος σημαίνει σταθεροποίηση των spreads καθώς οι αποδόσεις των ομολόγων θα αυξάνονταν παράλληλα με την πορεία των επιτοκίων.

Η δημιουργία μηχανισμών για τη στήριξη της νομισματικής σταθερότητας στην Ε.Ε είναι ζωτικής σημασίας, όπως υπογραμμίζεται και από την τρέχουσα πολιτική αναταραχή στην Ιταλία, επισημαίνει, ενώ προσθέτει ότι η φύση του TPI είναι παρόμοια με το παλαιότερο πρόγραμμα SMP της ΕΚΤ, το οποίο αποτέλεσε απάντηση στην αναταραχή μετά την πρώτη ελληνική διάσωση. Όταν το διοικητικό συμβούλιο κρίνει ότι οι κινήσεις στα spreads είναι αδικαιολόγητες, συν η χώρα ικανοποιεί σύνολο δημοσιονομικών και μακροοικονομικών συνθηκών, η ΕΚΤ θα αρχίσει να αγοράζει ομόλογα. Ωστόσο, ο αριθμός των ομολόγων που θα αγοραστούν δεν θα αποκαλυφθεί και δεν θα είναι τόσο μεγάλος ώστε η αγορά να επηρεάσει τη σταθερότητα των τιμών.

Σε ό,τι αφορά τις επιπτώσεις για την Ελλάδα από την αύξηση των επιτοκίων, ο οίκος τονίζει ότι θα ωθήσει υψηλότερα τα επιτόκια των στεγαστικών δανείων και θα "ξεφουσκώσει" κάπως την αγορά κατοικίας καθώς τα δάνεια γίνονται πιο σπάνια.

Πολιτική σταθερότητα

Παρά τους παγκόσμιους αντίθετους ανέμους, υπάρχει ελπίδα για πολιτική σταθερότητα, σημειώνει ο οίκος. Ο Έλληνας πρωθυπουργός έχει επανειλημμένα δηλώσει ότι η κυβέρνησή του θα εξαντλήσει τη θητεία της και οι εκλογές θα γίνουν το 2023. Εάν οι αυξήσεις των επιτοκίων της ΕΚΤ δεν επηρεάσουν αρνητικά τις αποδόσεις των ελληνικών ομολόγων και ο δείκτης χρέους προς ΑΕΠ παραμείνει σχετικά σταθερός, τότε η εφαρμογή του νέου εργαλείου της ΕΚΤ θα είναι επιτυχής. Από την άλλη πλευρά, οι πληθωριστικές πιέσεις συρρικνώνουν το διαθέσιμο εισόδημα και η απογοήτευση του πληθυσμού είναι εμφανής στις δημοσκοπήσεις. Οι εκλογές θα διεξαχθούν με πληθωρισμό υψηλότερο από τον στόχο της ΕΚΤ του 2% το 2023.

Μένει να φανεί εάν η αύξηση του κατώτατου μισθού μπορεί να μετατοπίσει το αρνητικό κλίμα που έχει δημιουργηθεί τους τελευταίους έξι μήνες. Εάν το TPI δεν είναι επιτυχές, τα spread θα παραμείνουν υψηλά, ο δείκτη χρέους προς ΑΕΠ θα αυξηθεί σημαντικά και η κυβέρνηση δεν θα είναι σε θέση να τονώσει μια οικονομία που θα πιέζεται συνεχώς με υψηλότερες τιμές. Αυτό, σε συνδυασμό με την προκήρυξη πρόωρων εκλογών επειδή ο πρωθυπουργός θα πιέζεται από τους αριθμούς δημοσκοπήσεων, θα μπορούσε να είναι καταστροφικό, προειδοποίει η Moody’s Analytics, καθώς πιθανότατα θα εκτροχιάσει την επέκταση της οικονομίας και θα οδηγούσε σε "πάγωμα" ορισμένα σημαντικά επενδυτικά έργα.

Εκτός από τα παραπάνω, ένας πρόσθετος κίνδυνος για την οικονομία είναι, σύμφωνα με τον οίκο, η κατάσταση με την πανδημία. "Το τελευταίο πράγμα που θέλει η κυβέρνηση είναι μια νέα παραλλαγή κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού που θα επηρεάσει αρνητικά τον τουρισμό, και σε συνδυασμό με κίνδυνο ματαίωσης πτήσεων, θα μείωνε σημαντικά την απόδοση της οικονομίας στο τρίτο και τέταρτο τρίμηνο του 2022", καταλήγει ο οίκος.

Οπως σημειώνει στη σχετική έκθεση ο οικονομολόγος και assistant director της Moody’s Analytics, Michael Grammatikopoulos, η εισβολή στην Ουκρανία θα έχει τεράστιο αντίκτυπο στον πληθωρισμό της Ελλάδας και θα συντρίψει το διαθέσιμο εισόδημα. Η διάρκεια και το μέγεθος των ενεργειακών κραδασμών σημαίνει ισχυρή μετακύλιση στις τιμές γενικότερα. Σε συνδυασμό με την ανοδική πίεση στις παγκόσμιες τιμές των τροφίμων, ο ετήσιος πληθωρισμός θα ξεπεράσει το 8% το δεύτερο και τρίτο τρίμηνο, όπως εκτιμά. Παράλληλα, οι μισθολογικές πιέσεις θα αλλάξουν τη δυναμική το 2023 καθώς οι εργαζόμενοι θα διαπραγματεύονται για την επιστροφή της χαμένης αγοραστικής τους δύναμης. Η Moody’s Analytics προβλέπει ότι ο πληθωρισμός στη χώρα θα κλείσει στο (σχεδόν) ρεκόρ του 7,7% το 2022 πριν ομαλοποιηθεί το 2023 στο 3% και στη συνέχεια συγκλίνει στον στόχο του 2% της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας.

Η στρατιωτική σύγκρουση στην Ουκρανία μείωσε την πρόβλεψή μας για την αύξηση του ελληνικού ΑΕΠ για το 2022 σε 4,5%, η οποία είναι 0,8 ποσοστιαίες μονάδες χαμηλότερη από το βασικό επίπεδο του Φεβρουαρίου. Οι προοπτικές για την τουριστική περίοδο το 2022 είναι λιγότερο ρόδινες.

Ο τουρισμός

Παρόλο που ο τουριστικός κλάδος ξεπέρασε τις προσδοκίες το 2021, θα εμφανιστούν προκλήσεις λόγω των διεθνών πληθωριστικών πιέσεων και της ουκρανικής κρίσης. Σχεδόν το ένα τέταρτο της πτώσης της αύξησης του ΑΕΠ σε σύγκριση με το βασικό σενάριο του Φεβρουαρίου προέρχεται από την υπόθεση μηδενικών τουριστικών αφίξεων από τη Ρωσία, η οποία μεταφράζεται σε περίπου 400 εκατ. ευρώ λιγότερα έσοδα το 2022. Η υπόθεση αυτή είχε ενσωματωθεί στις προβλέψεις μας του Μαρτίου, τονίζει η Moodys.

Έτσι, στο βασικό σενάριο, η αύξηση του ελληνικού ΑΕΠ παραμένει πάνω από τη δυναμική του μέχρι το 2024. Μετά από υπερθέρμανση για πέντε χρόνια, η ελληνική οικονομία βλέπει τον ετήσιο πληθωρισμό της γύρω από τον στόχο της ΕΚΤ έως το 2026, ενώ η ανεργία φτάνει στο "φυσιολογικό" της επίπεδο. Η ισχυρή ανάπτυξη και η εμπιστοσύνη από τις αγορές αντικατοπτρίζονται στις αποδόσεις των ομολόγων, επιτρέποντας στην κυβέρνηση να δανείζεται με χαμηλό επιτόκιο και να ομαλοποιήσει το χρέος της. Μέχρι το τέλος του 2024, ο δείκτης χρέους προς ΑΕΠ θα υποχωρήσει κάτω από το 170% και το έλλειμμα θα πλησιάσει το μηδέν. Το ΑΕΠ αυξάνεται 4,5% το 2022 και 2,8% το 2023.

Στο αισιόδοξο σενάριο, η στρατιωτική σύγκρουση στην Ουκρανία επιλύεται πολύ πιο γρήγορα από ό,τι αναμενόταν. Οι κυρώσεις σταματούν γρήγορα, υποστηρίζοντας τις προμήθειες βασικών εμπορευμάτων από τη Ρωσία. Η πλήρης εξασθένιση της πανδημίας και των γεωπολιτικών εντάσεων οδηγεί σε ισχυρή ανάκαμψη της ζήτησης, ειδικά στον τομέα των υπηρεσιών, που τροφοδοτείται από τα νοικοκυριά που ξοδεύουν τις πλεονάζουσες αποταμιεύσεις τους. Σε αυτό το σενάριο, το ελληνικό ΑΕΠ αυξάνεται κατά 5,7% το 2022 και 3,9% το 2023.

Σύμφωνα με το δυσμενές σενάριο της Moody’s Analytics, η στρατιωτική σύγκρουση μεταξύ Ρωσίας και Ουκρανίας επιδεινώνεται σημαντικά και συνεχίζεται για περισσότερο από το αναμενόμενο. Η απειλή μιας μεγάλης διακοπής του παγκόσμιου εφοδιασμού εμπορευμάτων διατηρεί τις τιμές του πετρελαίου και του φυσικού αερίου υψηλές για την Ευρώπη, προκαλώντας την επιτάχυνση των ρυθμών πληθωρισμού. Μια νέα παραλλαγή της COVID-19 εμφανίζεται τον χειμώνα και προκαλεί επιστροφή στα μέτρα κοινωνικής αποστασιοποίησης στο εσωτερικό και στο εξωτερικό. Η πολιτική αστάθεια προκαλεί πολλαπλούς γύρους εκλογών που πλήττουν την οικονομία το 2023 και αυξάνουν σημαντικά το κόστος του χρέους. Τα νοικοκυριά, αντί να ξοδεύουν τις αποταμιεύσεις, μειώνουν σημαντικά τις δαπάνες. Οι αρνητικές επιπτώσεις στον πλούτο από τις πτώσεις στα ευρωπαϊκά χρηματιστήρια αποτρέπουν περαιτέρω τους Ευρωπαίους από το να δαπανούν. Σύμφωνα με αυτό το σενάριο, το ελληνικό ΑΕΠ αυξάνεται μόνο κατά 1,9% το 2022 και συρρικνώνεται 1,5% το 2023.

Οι επενδύσεις "τρέχουν"

Πάντως η Moody’s Analytics υπογραμμίζει πως η Ελλάδα γνώρισε δύο επιτυχημένα χρόνια όσον αφορά τις επενδύσεις και αυτή η τάση αναμένεται να συνεχιστεί. Ο λόγος επενδύσεων προς ΑΕΠ ήταν περίπου 10% πριν από την πανδημία. Υπολογίζεται ότι ήταν 13% στο τέλος του 2021. Παρά την ανοδική τάση, οι επενδύσεις εξακολουθούν να υστερούν. Πριν από την οικονομική κρίση, ο λόγος των επενδύσεων προς το ΑΕΠ ήταν περίπου 20%.

Εκλογές 2023

Από την αυγή της οικονομικής κρίσης, οι Έλληνες πολιτικοί είναι οπαδοί των πρόωρων εκλογών, τονίζει ο οίκος. Ένας τρόπος για να αξιοποιήσουν τη δυναμική και να επηρεάσουν τα εκλογικά αποτελέσματα, οι πρόωρες εκλογές ήταν ωστόσο επιζήμιες για την οικονομία της χώρας, καθώς σηματοδοτούσαν πολιτική αστάθεια και είχαν σοβαρά αρνητικό αντίκτυπο στις επενδύσεις.

Εάν, υπογραμμίζει η Moody’s, ο K. Μητσοτάκης μπορέσει να σταθεροποιήσει ή και να αυξήσει τα ποσοστά του στις δημοσκοπήσεις, οι πρόωρες εκλογές θα μπορούσαν να αποφευχθούν και οι Έλληνες θα προσέλθουν στις κάλπες το 2023. Χωρίς τις έδρες μπόνους, ο νικητής αυτών των εκλογών πιθανότατα θα πρέπει να κερδίσει την υποστήριξη της αντιπολίτευσης για μια κυβέρνηση συνασπισμού ή να αντιμετωπίσει εκλογές δεύτερου ή ακόμη και τρίτου γύρου. Εάν υπάρξει δεύτερος γύρος, υποθέτουμε ότι οι Έλληνες θα θέλουν να αποφύγουν τις αέναες εκλογές που θα πλήξουν περαιτέρω την οικονομία. Ένας τρίτος γύρος είναι επομένως ένας σημαντικός κίνδυνος, σημειώνει ο οίκος. Αν όμως υπάρξει τρίτος γύρος, οι οικονομικές προοπτικές για το 2023 θα αλλάξουν σημαντικά με καθοδικές πιέσεις στο ΑΕΠ λόγω της αβεβαιότητας, των υψηλότερων επιτοκίων και του δημόσιου χρέους, καταλήγει η Moody’s.

Ο οίκος αξιολόγησης δίνει πιθανότητα 30% σε αυτό το σενάριο, καθώς θεωρεί ότι το σενάριο της σύντομης εκεχειρίας είναι πιθανότερο (55%). Αντίθετα, σε μία εξέλιξη που δείχνει την έκτασης της ανατροπής μπροστά στην οποία βρέθηκε ξαφνικά η παγκόσμια οικονομία, το έως σήμερα βασικό σενάριο του οίκου συγκεντρώνει πιθανότητες μόλις 15% να επιβεβαιωθεί.

Σε όλα τα σενάρια, οι οικονομίες της Ευρώπης είναι εκείνες που έχουν τα περισσότερα να χάσουν, εξαιτίας της μεγάλης εξάρτησής τους από το ρωσικό φυσικό αέριο.

Σενάριο 1: Γρήγορη λύση (πιθανότητα 55%)

Το πρώτο σενάριο της Moody’s προβλέπει μία γρήγορη λύση στην ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, με μια εκεχειρία να επιτυγχάνεται σε σύντομο χρονικό διάστημα.

Οι ΗΠΑ, η Ε.Ε. και άλλες χώρες επιβάλουν στη κυρώσεις σε βάρος ατόμων, επιχειρήσεων και χρηματοοικονομικών ιδρυμάτων από τη Ρωσία, περιορίζοντας την ικανότητά τους να συναλλάσσονται στη διεθνή οικονομία. Κυρώσεις επιβάλλονται επίσης σε συγκεκριμένους κλάδους, κυρίως στην εξόρυξη, την παραγωγή και μεταφορά υδρογονανθράκων και το εμπόριο που σχετίζεται με τον τομέα της άμυνας.

Έχοντας στο μυαλό της την ενεργειακή ασφάλειά της, η Ε.Ε. εξετάζει προσεκτικά τις επιλογές της αλλά αναβάλλει επ’  αόριστον την έγκριση του αγωγού Nord Stream 2. Η Ρωσία απαντά συνεχίζοντας τη σημερινή πολιτική των μειωμένων προμηθειών φυσικού αερίου προς την Ευρώπη και διατηρώντας τις πιέσεις στην παγκόσμια αγορά του αερίου.

Η Ευρώπη προσπαθεί να υποκαταστήσει το ρωσικό αέριο που χάνει με LNG από άλλη μέρη του κόσμου και οι αγορές, υπό την ανησυχία για περαιτέρω συγκρούσεις, διατηρεί το risk premium στις τιμές του πετρελαίου και του φυσικού αερίου.

Βραχυπρόθεσμα, η Ευρώπη καλύπτει τις ενεργειακές ανάγκες της μέσω ενός συνδυασμού μέτρων, όπως αυξημένες προμήθειες LNG, στροφή στον άνθρακα και αξιοποίηση αποθεμάτων που βρίσκονται αποθηκευμένα. Μεσοπρόθεσμα, η αύξηση της προσφοράς από τη Ρωσία και η αύξηση της δυναμικότητας του LNG στην Ευρώπη επαναφέρει τις τιμές στο κεντρικό σενάριο.

Οι τιμές του πετρελαίου ενισχύονται ελαφρά και φτάνουν στα 110 δολάρια το βαρέλι, ενώ η ευρωπαϊκή αγορά φυσικού αερίου επηρεάζεται περισσότερο, φτάνοντας στα 35 δολάρια ανά εκατομμύριο BTUs. Οι πληθωριστικές πιέσεις εντείνονται παγκοσμίως, με την Ευρώπη να δέχεται το μεγαλύτερο πλήγμα. Η Federal Reserve, ανησυχώντας για τις αρνητικές επιπτώσεις του πληθωρισμού, συνεχίζει την πολιτική σύσφιγξής της και η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα πείθεται να αυξήσει τα επιτόκια έως το τέλος του 2022.

Ο πληθωρισμός πιέζει τα διαθέσιμα εισοδήματα και το καταναλωτικό κλίμα πλήττεται, οδηγώντας σε μετριασμό των ρυθμών ανάπτυξης.

Σενάριο 2: Σύγκρουση με διάρκεια (πιθανότητα 30%)

Εάν η ρωσική εισβολή λάβει τη μορφή μία παρατεταμένης σύγκρουσης, τότε θα οδηγήσει σε ανθρωπιστική τραγωδία στην Ουκρανία και θα πυροδοτήσει μία ενιαία και ισχυρή απάντηση με τη μορφή κυρώσεων από την Ε.Ε. και τις ΗΠΑ. Θα ακολουθήσουν τα αντίποινα της Ρωσίας, μέσω της μείωσης των προμηθειών πετρελαίου και φυσικού αερίου στην Ευρώπη.

Σε αυτό το σενάριο, τα ρωσικά στρατεύματα καταλαμβάνουν το Κίεβο και εγκαθιστούν μια νέα κυβέρνηση. Σφοδρή σύγκρουση ακολουθεί, καθώς οι ουκρανικές δυνάμεις αντιστέκονται σθεναρά σε διάφορα σημεία της χώρας.

Το ανθρώπινο και οικονομικό κόστος είναι μεγάλο, καθώς χάνονται ζωές αμάχων και καταστρέφονται υποδομές, ενώ σημειώνονται ελλείψεις σε βασικά αγαθά, αν και οι οικονομικοί θεσμοί της χώρας εξακολουθούν να λειτουργούν.

Υπάρχει μια ισχυρή αίσθηση ενότητας μέσα στο ΝΑΤΟ, η οποία οδηγεί σε μία ταχύτατη συσσώρευση δυνάμεων του ΝΑΤΟ στην περιοχή, σε μία προσπάθεια να αποτραπεί μια ρωσική εισβολή σε άλλα κράτη.

Η Ε.Ε., ανήσυχη από την επιστροφή του ψυχροπολεμικού κλίματος, ενώνει τη φωνή της με τις ΗΠΑ, καταδικάζοντας τη Ρωσία και επιβάλλοντας σκληρές κυρώσεις. Πέραν των κυρώσεων του Σεναρίου 1,  αποφασίζονται και άλλες, αποκλείοντας τις ρωσικές επιχειρήσεις και τράπεζες από το σύστημα πληρωμών SWIFT και στοχεύοντας σε διάφορα άτομα, μεταξύ των οποίων και ο Βλαντιμίρ Πούτιν.

Η Ε.Ε. αποφασίζει ότι ο Nord Stream 2 δεν θα λειτουργήσει ποτέ. Οι ρωσικές εταιρείες πετρελαίου και φυσικού αερίου αντιμετωπίζουν δυσκολίες πληρωμών λόγω του αποκλεισμού τους από το SWIFT.  Και η Μόσχα απαντά μειώνοντας τις προμήθειες προς την Ευρώπη.

Η τιμή του πετρελαίου μπρεντ κινείται κατά μέσο όρο στα 150 δολάρια το βαρέλι, ενώ το φυσικό αέριο φτάνει στα 50 δολάρια ανά εκατομμύριο BTUs.

Η Ε.Ε. αναγκάζεται να δημιουργήσει μια μεσοπρόθεσμη στρατηγική για την ενεργειακή ασφάλειά της, ώστε να μειώσει την εξάρτησή της από τη Ρωσία.

Η στροφή των επενδυτών στην ασφάλεια ευνοεί το δολάριο, ενώ η Ευρώπη πιέζεται περισσότερο από το σοκ στις τιμές των πρώτων υλών. Οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις επιχειρούν να προστατεύσουν τα νοικοκυριά μέσω επιδοτήσεων και μειώσεων σε φόρους, όμως δεν καταφέρνουν να αποκρούσουν το πληθωριστικό σοκ.

Η συμπίεση των διαθέσιμων εισοδημάτων οδηγεί σε παγκόσμια ύφεση, με την Ευρωζώνη να επηρεάζεται χειρότερα. Η νομισματική πολιτική αποκλίνει ανάμεσα στις οικονομίες, καθώς η Fed προχωρά σε επιθετικές αυξήσεις επιτοκίων για να αντιμετωπίσει τον πληθωρισμό στις ΗΠΑ, αλλά η ΕΚΤ αναγνωρίζει την έκτακτη φύση της κρίσης στην Ευρώπη και τηρεί στάση αναμονής.

Επίσης, η ΕΚΤ αυξάνει το πρόγραμμα ποσοτικής χαλάρωσης για να βοηθήσει τις κυβερνήσεις, καθώς παρέχουν δημοσιονομική στήριξη.

Η προβληματική κατάσταση στο μέτωπο της ενέργειας απαιτεί αρκετά τρίμηνα για να ομαλοποιηθεί και οι τιμές του πετρελαίου και του φυσικού αερίου τελικά ισορροπούν σε επίπεδα υψηλότερα του βασικού σεναρίου. Η Ρωσία, ένας από τους μεγαλύτερους παραγωγούς πετρελαίου και φυσικού αερίου, απομονώνεται ακόμα περισσότερο, οικονομικά και πολιτικά.

Σύμφωνα με τον διεθνή οίκο αξιολόγησης το αισιόδοξο σενάριο για την πορεία της ελληνικής οικονομίας γίνεται πλέον το πιο πιθανό καθώς η ανάπτυξη στο τέλος του έτους αναμένεται να φτάσει στο 8,2%.

Για το τρίτο τρίμηνο η Moody’s Analytics προβλέπει ότι η διεύρυνση της οικονομικής δραστηριότητας θα κινηθεί λόγω του τουρισμού και πάλι σε διψήφια ποσοστά ενώ για το 2022 προβλέπει ότι η ανάπτυξη του ΑΕΠ θα φτάσει το 5,1%.