Στο βραχυπρόθεσμο ορίζοντα η δραστηριότητα συνεχίζει να στηρίζεται κυρίως στην εγχώρια ζήτηση. Η κατανάλωση και οι επενδύσεις αποτελούν τον βασικό μοχλό του ΑΕΠ, ενώ η συμβολή του εξωτερικού τομέα είναι περιορισμένη, καθώς η ισχυρή ζήτηση αυξάνει τις εισαγωγές. Ο τουρισμός λειτουργεί ως σταθεροποιητής, καθώς η παγκόσμια ζήτηση υπηρεσιών παραμένει ισχυρή, στηρίζοντας το ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών. Ο πληθωρισμός αποκλιμακώνεται, αλλά με αργό ρυθμό, λόγω πιέσεων κυρίως στις υπηρεσίες και στους μισθούς.

Το 2026 αποτελεί σημείο καμπής, καθώς η χώρα παύει να είναι η πιο υπερχρεωμένη οικονομία της Ευρωζώνης, γεγονός που αλλάζει ουσιαστικά την επενδυτική της κατηγοριοποίηση. Ωστόσο, η Oxford Economics δεν συμμερίζεται τον βαθμό αισιοδοξίας των εγχώριων προβλέψεων για την ανάπτυξη των επόμενων ετών.

Η επιβράδυνση που αναμένεται το 2027 δεν θεωρείται κυκλική αλλά δομική. Η δημοσιονομική πολιτική αποδεικνύεται πιο περιοριστική από τις επίσημες εκτιμήσεις, τόσο λόγω υπεραπόδοσης εσόδων όσο και λόγω υποεκτέλεσης δαπανών. Παράλληλα, η ολοκλήρωση του NextGenEU και των δανείων του RRF οδηγεί σε σταθεροποίηση των ιδιωτικών επενδύσεων, αφαιρώντας έναν από τους βασικούς κινητήρες μεγέθυνσης της προηγούμενης περιόδου.

Η υπεραπόδοση της ελληνικής οικονομίας από το 2021, περίπου έξι ποσοστιαίες μονάδες υψηλότερη ανάπτυξη από την Ευρωζώνη, προήλθε κυρίως από κατανάλωση και επενδύσεις και λιγότερο από εξαγωγές. Αυτό αποτελεί και την ειδοποιό διαφορά του ελληνικού μοντέλου μεγέθυνσης: η εγχώρια ζήτηση τροφοδότησε την ανάπτυξη αλλά ταυτόχρονα αύξησε τις εισαγωγές, περιορίζοντας τη συμβολή του εξωτερικού τομέα.

Στη μεσοπρόθεσμη εικόνα η μεταποίηση αναδεικνύεται ως βασικός παράγοντας διατήρησης της υπεραπόδοσης, όμως η αγορά εργασίας πλησιάζει τα φυσικά της όρια και η περαιτέρω αύξηση της απασχόλησης καθίσταται δυσκολότερη. Το αποτέλεσμα είναι ότι το growth premium έναντι της Ευρωζώνης παραμένει, αλλά μικρότερο από αυτό της περιόδου μετά την πανδημία.

Οι βασικοί κίνδυνοι προέρχονται από δύο κατευθύνσεις. Ένας πλήρης εμπορικός πόλεμος θα έπληττε το μεσοπρόθεσμο προφίλ ανάπτυξης, ενώ στο εσωτερικό η δημογραφική γήρανση παραμένει η μεγαλύτερη διαρθρωτική πρόκληση της οικονομίας.

Η Oxford Economics δεν βλέπει το τέλος της ελληνικής σύγκλισης αλλά τη μετάβασή της σε πιο ώριμη φάση. Η χώρα συνεχίζει να αναπτύσσεται ταχύτερα από την Ευρωζώνη, όχι όμως λόγω επανεκκίνησης μετά την κρίση, αλλά λόγω πιο σταθερών θεμελιωδών μεγεθών. Με άλλα λόγια, η επόμενη περίοδος δεν θα κριθεί από την ταχύτητα της ανάπτυξης, αλλά από τη δυνατότητα διατήρησής της χωρίς τους προσωρινούς καταλύτες που χαρακτήρισαν την προηγούμενη πενταετία.

«Οι δασμοί από μόνοι τους ενδέχεται να μειώσουν τον συνολικό όγκο εμπορίου της ΕΕ κατά περίπου 8% την επόμενη πενταετία», επισημαίνει ο Ρόρι Φένεσι, οικονομολόγος και συντάκτης της έκθεσης. «Ο συντονισμός σε επίπεδο πολιτικής, τόσο στην πλευρά της προσφοράς όσο και της ζήτησης, θα μπορούσε να ενισχύσει σημαντικά το ενδοευρωπαϊκό εμπόριο. Ωστόσο, τα πολιτικά εμπόδια και η έκταση του παγκόσμιου σοκ στη ζήτηση περιορίζουν τη δυνατότητα αντιστάθμισης των απωλειών».

Η υποκατάσταση της μειούμενης ζήτησης από τις ΗΠΑ και άλλες παγκόσμιες αγορές με αυξημένες ενδοενωσιακές ροές δεν είναι εύκολη υπόθεση, τονίζει ο Φένεσι. «Θα μπορούσε να επιτευχθεί με μείωση των μη δασμολογικών εμποδίων, ολοκλήρωση της κεφαλαιακής ένωσης και σταθερή πολιτική επαναπατρισμού παραγωγής (nearshoring). Όμως όλα αυτά απαιτούν συντονισμένη πολιτική δράση σε ευρωπαϊκό επίπεδο, για την οποία δύσκολα θα υπάρξει συναίνεση. Το nearshoring εγείρει και ζητήματα μειωμένης παραγωγικότητας και πολιτικής αντιπαράθεσης». Παράλληλα, η ενίσχυση της εσωτερικής ζήτησης θα μπορούσε να απορροφήσει μέρος της πλεονάζουσας παραγωγικής ικανότητας.

«Η μεγάλη δημοσιονομική ώθηση από τη Γερμανία αποτελεί ευκαιρία για τη διαμόρφωση νέας πολιτικής συναίνεσης υπέρ των δημόσιων επενδύσεων», αναφέρει η έκθεση. Ωστόσο, ο θετικός αντίκτυπος στην ανάπτυξη περιορίζεται, λόγω «διαρροής» από αυξημένες αμυντικές δαπάνες και των ανησυχιών για τη βιωσιμότητα των δημόσιων οικονομικών. Η Oxford Economics εκτιμά ότι οι επενδύσεις θα μπορέσουν να αντισταθμίσουν μόλις το 10% της απώλειας σε όγκους εμπορίου.

Ο Φένεσι σημειώνει ότι η υλοποίηση των αναγκαίων μεταρρυθμίσεων θα απαιτήσει χρόνο. Υπάρχει όμως ενδεχόμενο θετικών εκπλήξεων αν οι γερμανικές δαπάνες είναι πιο μπροστά χρονικά ή μεγαλύτερες απ’ ό,τι υπολογίζεται, κάτι που θα υποδήλωνε αυξημένη πολιτική αποφασιστικότητα.

«Ωστόσο, μια ουσιαστική και άμεση ώθηση στην ευρωπαϊκή ανάπτυξη παραμένει απίθανη, λόγω της εξαιρετικά αβέβαιης εμπορικής πολιτικής που επιδρά αρνητικά στις επενδυτικές αποφάσεις των επιχειρήσεων», καταλήγει.

«Πρώτον, το πλήγμα στη ζήτηση είναι μεγαλύτερο στις ΗΠΑ, που προκαλείται από μια αρχική αύξηση του πληθωρισμού, από ό,τι στον υπόλοιπο κόσμο, όπου το σοκ της ζήτησης είναι πιο άμεσα αποπληθωριστικό», έγραψε ο επικεφαλής παγκόσμιος οικονομολόγος Iνές Μακφί. «Δεύτερον, οι διεθνείς επενδυτές ήταν υπερεκτεθειμένοι στα αμερικανικά περιουσιακά στοιχεία και το επεισόδιο αυτό προκάλεσε κάποια αναπροσαρμογή της ισορροπίας. Ενδεικτικά, το καθαρό διεθνές επενδυτικό ισοζύγιο των ΗΠΑ σε μετοχές μετατοπίστηκε από το 5%-10% του ΑΕΠ πριν από την εποχή της πανδημίας στο -20% του ΑΕΠ στο τέλος του 2024. Τρίτον, η έντονη πολιτική αβεβαιότητα συνέβαλε στη βραχυπρόθεσμη πτώση του δολαρίου».

«Συγκεκριμένα, οι ΗΠΑ θα πρέπει να υιοθετήσουν μέτρα για τον άμεσο περιορισμό των κεφαλαιακών ροών», δήλωσε ο Μακφί, «βασιζόμενες στο τμήμα 899 του νομοσχεδίου του προέδρου Ντόναλντ Τραμπ για τον προϋπολογισμό, και να αφήσουν τη δυναμική του δημόσιου χρέους των ΗΠΑ να γίνει μη βιώσιμη, αρνούμενες να περιγράψουν ένα αξιόπιστο σχέδιο εξυγίανσης τα επόμενα χρόνια».

Ενώ η κυβέρνηση Τραμπ έχει προτείνει μέτρα πολιτικής σε αυτούς τους τομείς, η Oxford Economics εξακολουθεί να πιστεύει ότι απέχουμε πολύ από το να δούμε το αποθεματικό καθεστώς του δολαρίου να υπονομεύεται σημαντικά.

Η κατάργηση του δολαρίου ως αποθεματικού νομίσματος θα πάρει δεκαετίες, όχι χρόνια

Αν και οι βραχυπρόθεσμες προκλήσεις για την κυριαρχία του δολαρίου έχουν αυξηθεί πρόσφατα, πιστεύουμε, αναφέρουν οι αναλυτές της Oxford Economics, ότι εξακολουθούν να είναι σχετικά περιορισμένες σε σύγκριση με τη σεισμική μετατόπιση που απαιτείται για να στραφεί η παγκόσμια οικονομία σε ένα άλλο κύριο νόμισμα.

Η διαδικασία απομάκρυνσης από το δολάριο θα ξεκινήσει πιθανότατα μέσω μιας περαιτέρω διάβρωσης της εμπιστοσύνης στα περιουσιακά στοιχεία των ΗΠΑ, είτε μέσω περισσότερων μέτρων με στόχο το κλείσιμο του ισοζυγίου κεφαλαίων είτε μέσω της δημοσιονομικής θέσης που θα φτάσει σε σημείο καμπής. Κατά την άποψή μας, ένα τέτοιο σημείο καμπής είναι απίθανο να επιτευχθεί κατά τη διάρκεια αυτής της προεδρικής θητείας.

Ακόμα και τότε, ωστόσο, θα χρειάζονταν άλλες εξελίξεις για να μειωθεί η χρήση του δολαρίου. Διεθνείς επενδυτές, ιδίως οι διαχειριστές αποθεματικών, θα πρέπει να επιταχύνουν τη μείωση της έκθεσης στο δολάριο ΗΠΑ στα χαρτοφυλάκιά τους και οι παραγωγοί εμπορευμάτων θα πρέπει να τιμολογούν και να δέχονται πληρωμές σε άλλα νομίσματα, καταλήγει η έκθεση.

Ο σύνθετος δείκτης διευθυντών προμηθειών της HCOB (Hamburg Commercial Bank) για την Ευρωζώνη που καταρτίζεται από την S&P Global και αντανακλά τη δραστηριότητα του τομέα υπηρεσιών και του μεταποιητικού τομέα, αυξήθηκε στις 51,0 μονάδες τον Αύγουστο από 50,2 τον Ιούλιο.

Ξεπέρασε, δηλαδή, το όριο των 50 μονάδων, που διαχωρίζει την ανάπτυξη από τη συρρίκνωση της δραστηριότητας, για έκτο συνεχή μήνα, αλλά ήταν λίγο κάτω από την προκαταρκτική εκτίμηση για 51,2 μονάδες.

Νέα επιβράδυνση της ανάπτυξης στη Γερμανία

Ο τομέας των υπηρεσιών της Γαλλίας σημείωσε τον Αύγουστο την πιο ισχυρή επέκτασή του εδώ και πάνω από δύο χρόνια, αλλά η ανάπτυξη στη Γερμανία επιβραδύνθηκε για τρίτο συνεχή μήνα, σε μια περαιτέρω ένδειξη ότι η μεγαλύτερη οικονομία της Ευρώπης χάνει την ισχύ της.

Στη Βρετανία, εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης, η δραστηριότητα στον τομέα των υπηρεσιών αυξήθηκε τον περασμένο μήνα με τον ταχύτερο ρυθμό από τον Απρίλιο και οι πιέσεις στις τιμές υποχώρησαν, με τον δείκτη PMI της να υποδεικνύει πιο ήπιες προοπτικές για τον πληθωρισμό και μια διευθέτηση της οικονομίας μετά τις εκλογές του Ιουλίου.

Μείωση της ζήτησης

Η συνολική ζήτηση στην 20μελή νομισματική ένωση μειώθηκε για τρίτο μήνα, υποδηλώνοντας αδυναμία στο μέλλον. Ο σύνθετος δείκτης νέων παραγγλειών ήταν κάτω από το όριο του 50 στο 49,1, αν και ελαφρώς μπροστά από το 49,0 του Ιουλίου.

Ο τελικός δείκτης PMI για τον κυρίαρχο κλάδο των υπηρεσιών του μπλοκ εκτινάχθηκε στο 52,9 από 51,9, αντισταθμίζοντας τη συνεχιζόμενη συρρίκνωση στον τομέα της μεταποίησης.

Ωστόσο, η αισιοδοξία για το επόμενο έτος μειώθηκε μεταξύ των επιχειρήσεων παροχής υπηρεσιών. Ο δείκτης επιχειρηματικών προσδοκιών υποχώρησε στο 59,1 από 60,4, τη χαμηλότερη τιμή του φέτος.

Η έρευνα αυτή φαίνεται πως επιβεβαιώνει τις εκτιμήσεις πως τα ρίσκα τα οποία καλούνται να αντιμετωπίσουν οι επιχειρήσεις έχουν αλλάξει «τόσο σε βραχυπρόθεσμο όσο και σε μεσοπρόθεσμο επίπεδο», όπως τόνισε και ο αναλυτής Τζέιμι Τόμσον. 

Περίπου το 36% των ερωτηθέντων εταιρειών έθεσαν τους γεωπολιτικούς κινδύνους ως κύριο λόγο ανησυχίας, ιδιαίτερα όσον αφορά την Ταϊβάν, τη Νότια Κορέα και βέβαια τις σχέσεις Ρωσίας και ΝΑΤΟ. 

Τα ευρήματα λαμβάνουν υπόψη τις εντάσεις μεταξύ της Ουάσινγκτον και του Πεκίνου, τη στιγμή που οι διμερείς σχέσεις βρίσκονται σε πολυετές ναδίρ.

Όσον αφορά την Ταϊβάν, η Κίνα επιμένει πως το θέμα αποτελεί εσωτερικό πρόβλημα και προειδοποίησε τις ΗΠΑ πως η «κόκκινη γραμμή» που έχει θέσει δεν πρέπει να παραβιαστεί.

Αν και το Πεκίνο θεωρεί το νησί ως μέρος της επικράτειάς του, η κυβέρνηση Μπάιντεν πρόσφατα ανακοίνωσε την αποστολή πακέτου στρατιωτικού εξοπλισμού αξίας $345 εκατομμυρίων στην κυβέρνηση της Ταϊβάν, κάτι το οποίο θα προκαλέσει αντιδράσεις.

Την ίδια στιγμή, η εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία έχει εντείνει τις σχέσεις μεταξύ του Κρεμλίνου και του ΝΑΤΟ και έχει διασπάσει την παγκόσμια κοινότητα σε έναν νέο ψυχρό πόλεμο.

Πληθωρισμός

Αν και οι επιχειρήσεις θεωρούν τον πληθωρισμό ως σημαντικό κίνδυνο σε βραχυπρόθεσμο επίπεδο, φαίνεται πως είναι πιο αισιόδοξες όσον αφορά τη βελτίωση του προβλήματος, σύμφωνα με την έρευνα.

«Οι εκτιμήσεις των ερωτηθέντων για τον παγκόσμιο πληθωρισμό κυμαίνονται στο 3,7% για το 2024, 0,2% υπό της προηγούμενης εκτίμησής τους», σημείωσε ο Τόμσον, προσθέτοντας πως «ο αναμενόμενος πληθωρισμός σε μεσοπρόθεσμο επίπεδο έχει μειωθεί σημαντικά, περιορίζοντας τις πρόσφατες αυξητικές τάσεις».

Περιορισμένες είναι και οι ανησυχίες όσον αφορά το τραπεζικό σύστημα. Το 30% των ερωτηθέντων υποστήριξαν πως η σημαντική μείωση της πίστωσης ή η δημιουργία μίας οικονομικής κρίσης είναι πιθανές σε βραχυπρόθεσμο επίπεδο.

Σημειωτέον πως ορισμένοι επενδυτές όπως ο Κέβιν Ο’ Λίρι έχουν προβλέψει πως η συνεχιζόμενη σύσφιξη της νομισματικής πολιτικής της Fed θα μπορούσε να οδηγήσει σε περισσότερες καταρρεύσεις τοπικών αμερικανικών τραπεζών.

Μεσοπρόθεσμα ρίσκα

Οι γεωπολιτικοί κίνδυνοι συνεχίζουν να αποτελούν μεγάλο πρόβλημα το οποίο θα πρέπει να αντιμετωπίσουν οι επιχειρήσεις την επόμενη πενταετία. «Πάνω από το 60% των ερωτηθέντων τόνισαν πως τα ρίσκα αυτά αποτελούν σημαντικό πρόβλημα για την παγκόσμια οικονομία, ιδιαίτερα δεδομένης της μείωσης της παγκοσμιοποίησης του εμπορίου και του χρηματοοικονομικού συστήματος», όπως ανέφερε ο Τόμσον.

Το άνοιγμα της κινεζικής οικονομίας έχει αποδειχθεί απογοητευτικό, με το ΔΝΤ να υποστηρίζει πως «η συνεχιζόμενη αδυναμία στον κινεζικό τομέα ακινήτων συνεχίζει να ασκεί αρνητικές πιέσεις στην επένδυση, ενώ η ζήτηση από το εξωτερικό παραμένει ισχνή και η ανεργία των νέων στη χώρα έχει αυξηθεί άνω του 20%».

Και οι έξι υποκείμενοι δείκτες της Oxford Economics κινήθηκαν πτωτικά, μια πτώση που προκλήθηκε από τη σημαντική υποχώρηση της πραγματικής μεταποιητικής δραστηριότητας. Οι πραγματικές προσωπικές δαπάνες και τα εισοδήματα, έχασαν το λιγότερο έδαφος κι έτσι η αμερικανική οικονομία κατάφερε αποφύγει την ύφεση.

Προβλήματα στο τραπεζικό σύστημα

Τα πρόσφατα προβλήματα στο τραπεζικό σύστημα των ΗΠΑ θα μπορούσαν να εντείνουν τη σοβαρότητα και να μεγαλώσουν τη διάρκεια της ύφεσης την οποία η Oxford Economics αναμένει να εκδηλωθεί κατά το γ΄ τρίμηνο. Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι το οικονομικό κόστος από τα προβλήματα στο τραπεζικό σύστημα δεν θα γίνει πλήρως αισθητό για αρκετούς μήνες, καθώς οι τράπεζες θα καταστήσουν πιο αυστηρά τα πρότυπα για τη χορήγηση δανείων και θα μειώσουν τη διαθεσιμότητα πιστώσεων προς τα νοικοκυριά και τις επιχειρήσεις.

Μια ξαφνική σύσφιγξη των προτύπων δανεισμού θα προκαλούσε μια επιβάρυνση 0,7% στην ανάπτυξη του ΑΕΠ. Η επικείμενη έρευνα της Fed για τη γνώμη των ανώτερων στελεχών, που θα δημοσιευθεί τον Μάιο, θα βοηθήσει για να προσδιορισθούν οι επιπτώσεις από την πρόσφατη αναταραχή στο τραπεζικό σύστημα.

Ο δείκτης επιχειρηματικού κύκλου (BCI) της Oxford Economics υποχώρησε απότομα στο 0,08 τον Φεβρουάριο από 0,38 τον Ιανουάριο. Ωστόσο, η ανάγνωση αυτή σηματοδότησε ότι η οικονομία των ΗΠΑ δεν βρισκόταν σε ύφεση στα μέσα του α΄ τριμήνου. Μια ύφεση θα συνέπιπτε συνήθως με μια ένδειξη στο εύρος -0,25 έως -0,50.

Η μέτρηση του Φεβρουαρίου ήταν η χαμηλότερη από τον Μάρτιο του 2021, όταν η οικονομία ανέκαμψε από την ύφεση της πανδημίας. Και οι έξι δείκτες που τροφοδοτούν τον δείκτη BCI κινήθηκαν χαμηλότερα τον Φεβρουάριο, ενώ αναμένεται ότι θα επιδεινωθούν περαιτέρω φέτος. Εν τω μεταξύ, οι επενδυτές βλέπουν υψηλή πιθανότητα ύφεσης τους επόμενους μήνες.