Οι αποδόσεις των ομολόγων στις τέσσερις χώρες —που αποδοκιμαστικά αποκαλούνταν με το ακρωνύμιο PIGS (Πορτογαλία, Ιταλία, Ελλάδα και Ισπανία)— εκτινάχθηκαν κατά την κρίση χρέους και οι κυβερνήσεις Ελλάδας, Ιρλανδίας, Πορτογαλίας και Κύπρου κατέφυγαν σε δάνεια από την Ευρωζώνη και το ΔΝΤ.

Σήμερα, σύμφωνα με τη στήλη Alphaville των Financial Times, το σκηνικό είναι αισθητά διαφορετικό, τόσο για τις οικονομίες της «περιφέρειας» όσο και για εκείνες του «πυρήνα» της Ευρώπης.

Από το τέλος του 2022, η πρωθυπουργός της Ιταλίας Τζόρτζια Μελόνι διατηρεί τη θέση της περισσότερο από αρκετούς ομολόγους της στη Γαλλία και τη Βρετανία, σε μια περίοδο εσωτερικής σταθερότητας αλλά και διεθνούς πολιτικής αναταραχής. Η μεταβολή των οικονομικών τάσεων αποτυπώνεται ιδιαίτερα στην αγορά εργασίας: η ανεργία αυξάνεται σε Βρετανία, Γερμανία και ΗΠΑ, ενώ στην Ιταλία τον Δεκέμβριο καταγράφηκε το χαμηλότερο επίπεδο από τις αρχές της δεκαετίας του 1980.

Στην Πορτογαλία το ποσοστό ανεργίας βρίσκεται στο χαμηλότερο επίπεδο από τις αρχές της δεκαετίας του 1990, ενώ σε Ισπανία και Ελλάδα από το 2008. Στην κορυφή της Ε.Ε. ως προς την ανεργία βρίσκεται η Φινλανδία, ενώ Ιταλία και Πορτογαλία κατατάσσονται στη 15η και 16η θέση, μετά τη Σουηδία, τη Γαλλία, την Αυστρία και τις χώρες της Βαλτικής, μεταξύ άλλων.

«Η ρητορική γύρω από αυτές τις χώρες είναι θετική εδώ και κάποιο διάστημα, όπως φάνηκε και στις αγορές ομολόγων», σημείωσε ο Τζακ Άλεν-Ρέινολντς της Capital Economics, επισημαίνοντας ότι το κόστος δανεισμού τους είναι πλέον παρόμοιο ή και χαμηλότερο από εκείνο της Γαλλίας. Όπως ανέφερε, «η οικονομική τους επίδοση είναι εντυπωσιακή και ο έλεγχος των δημοσιονομικών ελλειμμάτων μετά την πανδημία είναι σαφώς καλύτερος σε σύγκριση με πολλές άλλες χώρες».

Η ισπανική οικονομία κατέγραψε ετήσια ανάπτυξη 2,6% το τέταρτο τρίμηνο του 2025, με βασικούς μοχλούς τον τουρισμό, τη μετανάστευση, τις χρηματοοικονομικές και επαγγελματικές υπηρεσίες, τη φθηνή ανανεώσιμη ενέργεια και τα ευρωπαϊκά κονδύλια. Αντίστοιχα, οι οικονομίες της Ελλάδας και της Πορτογαλίας εμφανίζουν καλύτερες επιδόσεις από εκείνες της Γαλλίας, της Γερμανίας και της Βρετανίας.

Σύμφωνα με τον Μπερτ Κολάιν της ING, μετά το 2020 η Νότια Ευρώπη γνώρισε ισχυρή ανάκαμψη με βασικό μοχλό τον τουρισμό, όμως η δυναμική επεκτάθηκε ευρύτερα στην οικονομία. «Οι μεταρρυθμίσεις της δεκαετίας του 2010 δημιούργησαν ισχυρότερα θεμέλια ανάπτυξης, τα οποία ενισχύθηκαν περαιτέρω μέσω του Μηχανισμού Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας», τόνισε.

Παράλληλα, σύμφωνα με το Alphaville, η λιγότερο ενεργοβόρα βιομηχανία της Νότιας Ευρώπης την προστάτευσε εν μέρει από την ενεργειακή κρίση. Ωστόσο, όπως σημείωσε ο Κολάιν, οι οικονομίες αυτές υστερούν στην υιοθέτηση νέων τεχνολογιών, ενώ η παραγωγικότητα παραμένει χαμηλότερη σε σχέση με τις χώρες του Βορρά.

Προς το παρόν, η σχετική πολιτική σταθερότητα, η ισχυρότερη ανάπτυξη και οι πιο ανθεκτικές αγορές εργασίας βελτιώνουν τη δημοσιονομική εικόνα της Νότιας Ευρώπης και καθησυχάζουν τις αγορές.

Η Ελλάδα, η Πορτογαλία, η Ιταλία και η Ισπανία αναμένεται να εμφανίσουν πρωτογενές πλεόνασμα φέτος, ενώ η Γαλλία, η Γερμανία, η Βρετανία, οι ΗΠΑ και ο Καναδάς παρουσιάζουν πρωτογενή ελλείμματα.

Την ίδια στιγμή, οι αποδόσεις των δεκαετών κρατικών ομολόγων της Ελλάδας, της Ισπανίας και της Πορτογαλίας βρίσκονται κάτω από εκείνες της Γαλλίας, της Βρετανίας και των ΗΠΑ.

Ο Άλεν-Ρέινολντς εκτιμά ότι αυτή η τάση «θα συνεχιστεί τα επόμενα χρόνια». Παρόμοια πρόβλεψη διατυπώνει και το ΔΝΤ, σύμφωνα με το οποίο έως το 2029 οι ΗΠΑ θα έχουν υψηλότερο λόγο χρέους από την Ελλάδα ή την Ιταλία, ενώ η Βρετανία θα ξεπεράσει την Ισπανία και την Πορτογαλία. Μέχρι το 2030, η Γαλλία αναμένεται να εμφανίζει ποσοστό χρέους αντίστοιχο με της Ελλάδας — μια σύγκριση που πριν από μία δεκαετία θα θεωρούνταν αδιανόητη.

Η μόνη θετική είδηση -όπως επί σχεδόν τέσσερα χρόνια τώρα πια- είναι και πάλι η Ελλάδα! Αν και στη χώρα μας πέρασε ίσως «στα ψιλά», η Ευρώπη «γιορτάζει» την ανάκτηση της επενδυτικής βαθμίδας από τη χώρα μας.

Στις λίγες μέρες που ακολούθησαν από την αναβάθμιση από την Standard and Poor’s:

• Η Κριστίν Λαγκάρντ από την Αθήνα δήλωσε: «πιστεύω ότι θα πρέπει να γιορτάσουμε τη στιγμή και την αποκατάσταση της εμπιστοσύνης των αγορών, των οίκων αξιολόγησης, των επενδυτών, στην ελληνική οικονομία. Κι΄ αυτό είναι προφανώς αποτέλεσμα πολύ σκληρής δουλειάς, προσπαθειών, μεταρρυθμίσεων, προσήλωσης, ανθεκτικότητας. Τεράστιας ανθεκτικότητας από την πλευρά της χώρας και των πολιτών».

• Σαρλ Μισέλ και Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν εκθείασαν την Ελλάδα για την ανάκτηση της επενδυτικής βαθμίδας.

«Πολλά συγχαρητήρια» δήλωσε στη συνέντευξή Τύπου της Συνόδου Κορυφής, ο Πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου. Και αφού περιέγραψε την διεθνή αναταραχή, τόνισε πως η αναβάθμιση της Ελλάδας «είναι βήμα προς τα εμπρός, έχει γίνει αντικείμενο προσοχής και αρκετοί από εμάς δώσαμε συγχαρητήρια στις ελληνικές αρχές για αυτή την επιτυχία».

«Η ανάκτηση της επενδυτικής βαθμίδας είναι σημαντικό ορόσημο», τόνισε η πρόεδρος της Κομισιόν και έδωσε εύσημα στον ελληνικό λαό για τις τεράστιες θυσίες που έχει καταβάλει. «Μένουν πολλά ακόμα να γίνουν, αλλά είμαι σίγουρη ότι η Ελλάδα θα συνεχίσει στον δρόμο της βιώσιμης πορείας», πρόσθεσε.

«Όχι» στο ίδιο «τσουβάλι»

Αλλά όσα συμβαίνουν στην Ελλάδα, δεν εξαντλούνται μόνον σε πολιτική «ανάλυση». Καθώς όλοι ανησυχούν για την πορεία της διεθνούς οικονομίας, έρχεται να προστεθεί και ο παράγοντας «Ιταλία».

Και η «είδηση» δεν είναι πια ότι μας συγκρίνουν με την Ιταλία που έχει τεράστια οικονομία, δεν μπήκε ποτέ σε μνημόνια και δεν έχασε ποτέ την επενδυτική βαθμίδα. Αντιθέτως… μας ξεχωρίζουν από αυτήν.

O οίκος αναλύσεων Capital Economics εντοπίζει ότι οι αγορές είχαν βάλει Ελλάδα, Ιταλία, Πορτογαλία και Ισπανία «σε ένα τσουβάλι» και τους είχαν δώσει το παρατσούκλι και «PIGS» (από τα αρχικά των ονομάτων τους που παραπέμπουν σε … «γουρούνια»), το οποίο είχε γίνει συνώνυμο της ευάλωτης και καταχρεωμένης οικονομίας σε ολόκληρη τη δεκαετία του 2010.

«Ωστόσο πολλά έχουν αλλάξει από τότε και τα spreads των 10ετών ομολόγων τους με τα γερμανικά κρατικά ομόλογα, σχηματίζουν τώρα πλέον τέσσερις πολύ διαφορετικές εικόνες», σημειώνουν οι αναλυτές της Capital Economics. Σύμφωνα με τα στοιχεία, ως τις αρχές του έτους το spread της Ελλάδας ήταν πολύ κοντά με εκείνο της Ιταλίας και αντίστοιχα το spread της Ισπανίας πολύ κοντά με της Πορτογαλίας.

Από τότε όμως, όλα άλλαξαν. Το spread της Ελλάδας δεν ακολουθεί πλέον της Ιταλίας. Αλλά είναι σχεδόν 70 μονάδες βάσης χαμηλότερο από Ιταλίας. Και πλέον πλησιάζει πολύ σε αυτό της Ισπανίας, κοντεύοντας ίσως να φτάσει προοπτικά και εκείνο της Πορτογαλίας.

Με βάση τις ανησυχίες για το τι μέλλει γενέσθαι και διεθνώς όμως, η Κριστίν Λαγκάρντ, στη συνέντευξή της στην ΕΡΤ προειδοποιεί:

•  Αυτή η ανθεκτικότητα θα πρέπει να συντηρηθεί, να διατηρηθεί και βέβαια απαιτεί συνεχή πειθαρχία.
• Πάντα υπάρχουν κίνδυνοι. Έτσι είναι η ζωή. Θεωρώ ότι η προσέγγιση στον κίνδυνο είναι να προσπαθούμε να προβλέψουμε, να βρούμε τις σωστές μεταρρυθμίσεις, τα μέτρα εκείνα που θα υποστηρίξουν τη δυναμική της οικονομίας και θα αναπτύξουν τις δυνατότητες της.
• (για τη Μέση Ανατολή) παρακολουθούμε προσεκτικά κάθε μορφής σύγκρουση και τι επίπτωση θα έχει στην οικονομία μας.

«Μεταμόρφωση»

Αλλά όχι τυχαία, με αφορμή την προσφορά της UniCredit για αγορά του ποσοστού που κατέχει το Δημόσιο στην Alpha Bank, η Πρόεδορς της ΕΚΤ έστειλε μήνυμα ασφάλειας και ευστάθειας των ελληνικών τραπεζών, με τα εξής λόγια: «είναι ένα ξεκάθαρο δείγμα εμπιστοσύνης και μία δήλωση από ένα μεγάλο διεθνές τραπεζικό ίδρυμα ότι ενδιαφέρεται για την ελληνική αγορά (…) Ο ελληνικός τραπεζικός τομέας έχει μεταμορφωθεί με την πάροδο του χρόνου (…) Πιστεύω ότι σίγουρα μπορεί να είναι προς όφελος των επενδυτών να επιστρέψουν στην Ελλάδα»….