Αν ο πόλεμος παραταθεί, θα επιβαρύνει την ευρωπαϊκή οικονομία «τόσο βαριά όσο βιώσαμε πρόσφατα κατά τη διάρκεια της πανδημίας ή στην αρχή του πολέμου στην Ουκρανία», δήλωσε ο Γερμανός Καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς.

«Ζω με την πραγματικότητα αυτού του πολέμου και τις συνέπειές του 24 ώρες το 24ωρο», δήλωσε ο Ιταλός υπουργός Άμυνας Γκουίντο Κροσέτο. «Είμαι αναγκασμένος να γνωρίζω πράγματα που δε με αφήνουν να κοιμηθώ». Η σύγκρουση θα μπορούσε να διαρκέσει «χρόνια», προειδοποίησε η Κριστίν Λαγκάρντ, πρόεδρος της ΕΚΤ, σε συνέντευξή της στον Economist την περασμένη εβδομάδα. Οι μακροπρόθεσμες επιπτώσεις, προσέθεσε, είναι «πιθανώς πέρα από ό,τι μπορούμε να φανταστούμε αυτή τη στιγμή».

Περίπου το 20% του πετρελαίου και του φυσικού αερίου που τροφοδοτεί την παγκόσμια οικονομία διέρχεται από τα Στενά του Ορμούζ, τα οποία το Ιράν έχει κλείσει απειλώντας να επιτεθεί σε οποιοδήποτε πλοίο περάσει χωρίς την άδεια της Τεχεράνης. Ο Πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ δημοσίευσε μήνυμα προς τις χώρες που αντιμετωπίζουν έλλειψη καυσίμων λόγω του κλεισίματος του στενού από το Ιράν: «Θα πρέπει να αρχίσετε να μαθαίνετε πώς να πολεμάτε για τον εαυτό σας», έγραψε στο Truth Social. «Το δύσκολο μέρος έχει τελειώσει. Πηγαίνετε να βρείτε το δικό σας πετρέλαιο!», τόνισε.

Το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο είναι ζωτικής σημασίας για τις μεταφορές και τη θέρμανση, αλλά επίσης στηρίζουν ολόκληρη τη βιομηχανική αλυσίδα εφοδιασμού, επηρεάζοντας την παραγωγή τροφίμων, τα πλαστικά, τα χημικά και τη γεωργία. Αυτό δεν περιλαμβάνει τις ελλείψεις σε άλλους πόρους που προκαλούνται από το κλείσιμο των Στενών, συμπεριλαμβανομένων των λιπασμάτων και του ηλίου, το οποίο χρησιμοποιείται στην κατασκευή μικροτσίπ.

Το POLITICO περιγράφει τους κινδύνους που αντιμετωπίζει η ευρωπαϊκή οικονομία σε περίπτωση που επιμείνει αυτό που ο επικεφαλής του ΙΕΑ, Φατίχ Μπιρόλ, έχει περιγράψει ως «τη μεγαλύτερη απειλή για την παγκόσμια ενεργειακή ασφάλεια στην ιστορία».

Ελλείψεις

Σε αντίθεση με προηγούμενες κρίσεις, ο πανικός επηρεάζει εξίσου όλες τις προμήθειες ενέργειας, από το αργό πετρέλαιο και το φυσικό αέριο έως τα διυλισμένα προϊόντα όπως το καύσιμο αεροσκαφών και το ντίζελ.

Όταν ξέσπασε ο πόλεμος, οι αξιωματούχοι της ΕΕ ήλπιζαν ότι η Ένωση θα γλιτώσει από σοβαρές ελλείψεις χάρη στη σχετικά χαμηλή εξάρτησή της από τον Περσικό Κόλπο, από τον οποίο προμηθευόταν μόλις το 6% του αργού πετρελαίου της και λιγότερο από το 10% του φυσικού αερίου της. Ο μεγαλύτερος κίνδυνος που επισημάνθηκε σε αμέτρητες υπουργικές ήταν η αύξηση των τιμών.

Η ασφάλεια εφοδιασμού της Ευρώπης σπάνια αμφισβητήθηκε, με τους αξιωματούχους να επισημαίνουν τις διαφοροποιημένες πηγές της ηπείρου πέρα από τον Περσικό Κόλπο: τις ΗΠΑ, τη Νορβηγία, το Αζερμπαϊτζάν και την Αλγερία. Ο μεγαλύτερος κίνδυνος, όπως ανέφεραν, ήταν ότι αν η σύγκρουση διαρκούσε για μεγάλο χρονικό διάστημα, ο εφοδιασμός θα γινόταν σοβαρό πρόβλημα.

Καθώς ο πόλεμος εισέρχεται στην πέμπτη εβδομάδα του, αυτοί οι φόβοι επιβεβαιώνονται. Μια άμεση ανησυχία είναι ότι οι ασιατικές χώρες, οι οποίες πριν από τον πόλεμο βασίζονταν στον Κόλπο για περίπου το 80% του φυσικού αερίου και του πετρελαίου τους, αρχίζουν να ανεβάζουν τις τιμές αυτών των προϊόντων καθώς ανταγωνίζονται για τις προμήθειες. Αυτό έχει στρέψει τους εμπόρους με πιο ευέλικτα συμβόλαια προς την Ασία για να εκμεταλλευτούν τα υψηλότερα περιθώρια κέρδους, απομακρύνοντάς τους από την Ευρώπη.

Ενώ η ΕΕ αγοράζει πολύ λίγο αργό πετρέλαιο από τον Κόλπο, εξαρτάται από την περιοχή για περισσότερο από το 40% των διυλισμένων προϊόντων της — συμπεριλαμβανομένου του ντίζελ και των καυσίμων αεροσκαφών. Οι χρηματοπιστωτικές αγορές στοιχηματίζουν ότι τα Στενά θα παραμείνουν κλειστά μόνο για δύο ή τρεις εβδομάδες, αλλά αν παραμείνουν κλειστά για περισσότερο, αυτό θα μεταφραστεί σε μια χειρότερη οικονομική κρίση.

Καταστροφή της ζήτησης

Η πιο άμεση επίδραση της περιορισμένης προσφοράς είναι ήδη ορατή: υψηλότερες τιμές στα βενζινάδικα. Η άνοδος των τιμών του αργού πετρελαίου μεταφράζεται άμεσα σε υψηλότερο κόστος καυσίμων. Το Euro Super 95, βασικός δείκτης αναφοράς για τις τιμές καυσίμων στην ΕΕ, αυξήθηκε κατά περίπου 15% μεταξύ 23 Φεβρουαρίου και 23 Μαρτίου, σύμφωνα με στοιχεία της ΕΕ.

Οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις έχουν προσπαθήσει να συγκρατήσουν τις τιμές, μειώνοντας τους φόρους στα καύσιμα και προειδοποιώντας κατά της κερδοσκοπίας. Ωστόσο, αν δεν φτάσουν νέες ροές, πιθανότατα θα αναγκαστούν να καταφύγουν σε ένα αντιδημοφιλές μέτρο: την καταστροφή της ζήτησης.

Ήδη, ο επικεφαλής της ΕΕ για την ενέργεια, Nταν Γιόργκενσεν, έχει συμβουλεύσει τις κυβερνήσεις της ΕΕ να περιορίσουν τη χρήση των μεταφορών για να αντισταθμίσουν την απώλεια κρίσιμων προμηθειών ντίζελ και καυσίμων αεροσκαφών από τον Κόλπο. Η επιστολή, με τις νύξεις της για Κυριακές χωρίς οδήγηση και περιορισμό της βενζίνης, θυμίζει τις πετρελαϊκές κρίσεις της δεκαετίας του 1970. Ορισμένοι προειδοποιούν επίσης ότι πλησιάζουν «ενεργειακά lockdown» τύπου πανδημίας.

Βιομηχανική παρακμή

Ο πόνος έχει ήδη αρχίσει να διαχέεται στον ευρωπαϊκό μεταποιητικό τομέα. Είναι ήδη ορατός σε αυτό που η Πρόεδρος της Κομισιόν, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν έχει ονομάσει «βιομηχανία των βιομηχανιών» — τον ενεργοβόρο τομέα των χημικών που στηρίζει μεγάλο μέρος της μεταποίησης της ηπείρου.

Ο Αντόλφο Αϊέλο, αναπληρωτής γενικός διευθυντής της Eurofer, του λόμπι των Ευρωπαίων χαλυβουργών, δήλωσε ότι είναι πολύ νωρίς για να προβλεφθεί ο συνολικός αντίκτυπος του πολέμου στο Ιράν. Ωστόσο, προσέθεσε πως «ο κίνδυνος είναι σαφής».

Καθώς οι τιμές των βασικών εισροών αυξάνονται, η επίδραση θα εξαπλωθεί γρήγορα στην αλυσίδα αξίας προς τον υπόλοιπο μεταποιητικό τομέα.

Και αυτό χωρίς να αναφερθούμε στον ραγδαία αυξανόμενο κόστος άλλων παραγώγων πετρελαίου, όπως τα λιπάσματα, τα πλαστικά και ακόμη και το ήλιο, ένα βασικό συστατικό των ημιαγωγών. Οι υψηλότερες τιμές στη γεωργία, τις μεταφορές και τη μεταποίηση θα συνθλίψουν ταυτόχρονα τις επιχειρήσεις και θα τις αναγκάσουν να αυξήσουν τις τιμές, μετακυλίοντας το υψηλότερο κόστος στους καταναλωτές.

Στασιμοπληθωρισμός

Εκεί είναι που η απειλή του πληθωρισμού θα μπορούσε να επανεμφανιστεί — μόλις 18 μήνες αφότου οι κεντρικοί τραπεζίτες κήρυξαν νίκη επί της πληθωριστικής κρίσης που προκάλεσε η τελευταία ενεργειακή κρίση.

Όπως προειδοποίησε ο Επίτροπος Οικονομίας της ΕΕ Βάλντις Ντομπρόβσκις αυτός ο κύκλος πληθωρισμού μπορεί να μοιάζει περισσότερο με στασιμοπληθωρισμό — τον θανατηφόρο συνδυασμό στασιμότητας στην ανάπτυξη και υψηλών τιμών που προκάλεσε κρίση τη δεκαετία του 1970 και τον οποίο οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής ιστορικά δυσκολεύονται να αντιμετωπίσουν.

Η Κομισιόν προβλέπει ότι ο πόλεμος θα περιορίσει την οικονομική ανάπτυξη της ΕΕ στο 1% φέτος. Αναμένει ότι ο πληθωρισμός θα αυξηθεί, πιθανώς ωθώντας την ΕΚΤ να αυξήσει το κόστος δανεισμού, κάτι που θα ψύξει περαιτέρω την οικονομία, ενώ θα ανεβάσει τα επιτόκια των στεγαστικών δανείων και θα καταστήσει πιο ακριβό το κόστος λειτουργίας μιας επιχείρησης.

Αυτό αποτελεί πρόβλημα όχι μόνο για τους καταναλωτές και τους επιχειρηματίες, αλλά και για τις κυβερνήσεις. Η εξυπηρέτηση του χρέους που φέρουν από προηγούμενες κρίσεις θα γίνει πιο δαπανηρή, και με ελάχιστο περιθώριο για περαιτέρω δανεισμό, ενδέχεται να αναγκαστούν να προχωρήσουν σε περικοπές στις δημόσιες υπηρεσίες για να τα βγάλουν πέρα.

Ακόμη και αν ο πόλεμος τελείωνε σήμερα, θα χρειαζόταν ένας χρόνος μέχρι να επανέλθει η οικονομία σε τροχιά ανάπτυξης, δήλωσε ο επικεφαλής του ΙΕΑ. Όσο περισσότερο συνεχίζεται η σύγκρουση, τόσο χειρότερα θα γίνουν τα πράγματα.

Στη σημερινή του ανάλυση για το τετ α τετ των δύο ηγετών, ο αρθρογράφος Jamie Dettmer επισημαίνει πώς η παρουσία του Πούτιν στο πλευρό του Τραμπ νομιμοποίησε διεθνώς τον Ρώσο πρόεδρο, χωρίς να υπάρξει καμία ουσιαστική πρόοδος για τον τερματισμό του πολέμου.

Διαβάστε τι αναφέρει η ανάλυση:

«Από τη στιγμή που ο Ντόναλντ Τραμπ και ο Βλαντίμιρ Πούτιν κατέβηκαν από τα αεροπλάνα τους στην αεροπορική βάση της εποχής του Ψυχρού Πολέμου, έξω από το Άνκορατζ της Αλάσκας, οι δημόσιες αλληλεπιδράσεις τους ήταν εμφανώς φιλικές – με τον πρόεδρο των ΗΠΑ να χειροκροτεί τον Ρώσο ηγέτη, τους δυο τους να ανταλλάσσουν χαμόγελα, φιλικά χτυπηματάκια στον ώμο και να απολαμβάνουν μια ζωηρή αλλά ξεκάθαρα φιλική συζήτηση πάνω στο κόκκινο χαλί.

Έπειτα από μια επίδειξη αμερικανικών αεροσκαφών, ακολούθησε μία πρωτοφανής ανατροπή του πρωτοκόλλου: ο Πούτιν επιβιβάστηκε στo «The Beast» – το επίσημο αυτοκίνητο του Αμερικανού προέδρου – για να μεταβεί στην τοποθεσία της συνόδου μαζί με τον Τραμπ. Ο Ρώσος ηγέτης φαινόταν ενθουσιασμένος. Και όχι άδικα.

Το διάστημα πριν από τη συνάντηση είχαν διατυπωθεί ανησυχίες και προβλέψεις από δεκάδες αξιωματούχους, διπλωμάτες και αναλυτές. Πολλοί φοβούνταν ότι ο Τραμπ θα παρασυρόταν από τον έμπειρο πρώην αξιωματικό της KGB, δίνοντάς του έτσι περιθώριο να προωθήσει τον στόχο του για την καθυπόταξη της Ουκρανίας, την επιστροφή της σε καθεστώς ρωσικής επικυριαρχίας, αλλά και ταυτόχρονα να υπονομεύσει μια ήδη εύθραυστη Δύση, βάζοντας την Αμερική στο αντίπαλο στρατόπεδο από το Κίεβο και τους Ευρωπαίους συμμάχους του.

Κατάφερε να εξασφαλίσει τη συνάντηση, παρότι είναι καταζητούμενος για εγκλήματα πολέμου, και να τον υποδεχθούν στο αμερικανικό έδαφος ως φίλο — όχι ως ηγέτη ενός κράτους παρία που εισέβαλε σε μια γειτονική χώρα. Και όλα αυτά χωρίς να προσφέρει καμία ουσιαστική παραχώρηση, όπως μια εκεχειρία, ούτε πριν από τη σύνοδο ούτε και μετά. Παρά τις δηλώσεις του Τραμπ στην κοινή συνέντευξη Τύπου ότι η επιθυμία του Ρώσου προέδρου είναι «να σώσει χιλιάδες ζωές», ο ίδιος Πούτιν δεν δεσμεύτηκε σε τίποτα.

Σύμφωνα με έμπειρους παρατηρητές, από την πρώην σύμβουλο του Τραμπ Φιόνα Χιλ μέχρι τον Μάικλ Κάρπεντερ, πρώην διευθυντή για την Ευρώπη στο Συμβούλιο Εθνικής Ασφαλείας επί Μπάιντεν, η συνάντηση της Αλάσκας ήταν λάθος. «Η σύνοδος τον νομιμοποίησε στη διεθνή σκηνή», σχολίασε ο Κάρπεντερ.

Στις δηλώσεις του στη συνέντευξη Τύπου, ο Πούτιν έσπευσε να επαινέσει τον Τραμπ για τις προσπάθειές του να τερματίσει τον πόλεμο. Ο Ρώσος ηγέτης γνωρίζει ότι τα θερμά λόγια για τον Αμερικανό πρόεδρο έχουν πάντοτε απήχηση – μια στρατηγική που ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι απέτυχε να αξιοποιήσει στην ολέθρια επίσκεψή του στον Λευκό Οίκο νωρίτερα φέτος.

Ωστόσο, δεν υπήρξε καμία ένδειξη στα λεγόμενα του Πούτιν ότι είναι διατεθειμένος να απομακρυνθεί από τον βασικό του στόχο: τον έλεγχο της Ουκρανίας, μιας χώρας που, όπως έχει δηλώσει επανειλημμένα, δεν θεωρεί καν ότι πρέπει να υπάρχει.

Αυτό έγινε σαφές όταν μίλησε για την εξάλειψη των «ριζικών αιτιών» του πολέμου και αναφέρθηκε στις «θεμελιώδεις απειλές για την ασφάλεια της Ρωσίας» — δηλαδή στη γνωστή ρητορική του Κρεμλίνου, που επιρρίπτει την ευθύνη στο ΝΑΤΟ και την Ευρώπη. «Πάντα θεωρούσαμε την Ουκρανία αδελφική χώρα», είπε με νόημα. Με άλλα λόγια, μια χώρα που εντάσσεται στο δόγμα του «ρωσικού κόσμου» του Πούτιν.

Στόχος του Ρώσου προέδρου στη σύνοδο της Αλάσκας ήταν να αποφύγει την οργή του Τραμπ, να συγκρατήσει τη Δύση από την επιβολή νέων κυρώσεων κατά της Ρωσίας ή των συμμάχων της, και να συνεχίσει ουσιαστικά χωρίς αλλαγές.

Εμφανίστηκε ως «εταίρος για την ειρήνη», δηλώνοντας ότι ελπίζει να μην υπάρξουν παρεμβάσεις που θα εμποδίσουν την πρόοδο προς τον τερματισμό του πολέμου. Αυτό ακριβώς είναι το αφήγημα που προέβαλαν τα ρωσικά ΜΜΕ μετά από εντολή του Κρεμλίνου, τονίζοντας τον ρόλο του Πούτιν ως «διαμορφωτή της ατζέντας» στις σχέσεις Ρωσίας – ΗΠΑ και παρουσιάζοντας την Ουκρανία ως αδιάλλακτη και απρόθυμη να διαπραγματευτεί.

Το συμπέρασμα είναι σαφές: ο Πούτιν δεν βιάζεται να τελειώσει τον πόλεμο — στην πραγματικότητα, κάτι τέτοιο θα μπορούσε να απειλήσει το ίδιο το καθεστώς του, καθώς η έξοδος από μια οικονομία πολέμου θα μπορούσε να ανοίξει τον δρόμο για επικίνδυνες εσωτερικές αναταραχές. Και βέβαια, η παράταση της σύγκρουσης επιβαρύνει ακόμα περισσότερο την Ευρώπη και τη διατλαντική συμμαχία.»

Η απόφαση ήταν δραστική: αποσύνδεση του δικτύου από το Διαδίκτυο. «Δεν θέλαμε να δώσουμε σε κανέναν την ευκαιρία να εισβάλει στα συστήματα», είπε. Από εκείνη τη στιγμή, το νοσοκομείο λειτούργησε με χαρτί, μολύβι και τηλέφωνα. Η πρόσβαση σε δεδομένα και διαγνώσεις έγινε εξαιρετικά δύσκολη. «Αναβάλαμε χειρουργεία μόνο και μόνο για να έχουμε πρόσβαση σε ιατρικά αρχεία», παραδέχεται.

Η κρίση δεν πέρασε. Πάνω από 18 μήνες μετά, η πλήρης λειτουργικότητα δεν έχει αποκατασταθεί. Η υποδομή επανασχεδιάζεται από την αρχή για να κλείσει τα παλιά κενά ασφαλείας, όπως αναφέρει το Politico.

Η περίπτωση της Φρανκφούρτης δεν είναι μοναδική. Μόνο το 2023, 309 κυβερνοεπιθέσεις καταγράφηκαν στον τομέα της υγείας στην ΕΕ – περισσότερες από κάθε άλλον κρίσιμο τομέα. Κάθε τέτοιο περιστατικό κοστίζει κατά μέσο όρο 300.000 ευρώ. Αλλά πέρα από τα χρήματα, διακυβεύονται ζωές: στο Ηνωμένο Βασίλειο, ο θάνατος ενός ασθενούς συνδέθηκε με καθυστερήσεις σε αιματολογικές εξετάσεις λόγω κυβερνοεπίθεσης.

Ο ΠΟΥ το αποκάλεσε θέμα «ζωής και θανάτου».

Ωστόσο, παρά την αυξημένη απειλή, τα νοσοκομεία επενδύουν λιγότερο από οποιονδήποτε άλλο τομέα στην κυβερνοασφάλεια, ενώ τα δεδομένα που διαχειρίζονται είναι από τα πιο πολύτιμα.

«Ιδανικός στόχος» για κυβερνοεγκληματίες

Για τους χάκερ, τα ιατρικά δεδομένα είναι χρυσάφι. Ο καθηγητής Χρήστος Ξενάκης από το Πανεπιστήμιο Πειραιά εξηγεί ότι «είναι εύκολο να τα κλέψεις και δύσκολο να εντοπιστείς». Η κυρίαρχη απειλή είναι τα ransomware, όπου οι επιτιθέμενοι κλειδώνουν τα συστήματα και απαιτούν λύτρα. Διπλό κέρδος: κλοπή και εκβιασμός.

Ωστόσο, μόνο το 27% των νοσοκομείων έχει σχέδιο προστασίας από ransomware και το 40% δεν εκπαιδεύει καν το προσωπικό εκτός IT, αναφέρει η ENISA.

Ο Ξενάκης επισημαίνει ότι τα νοσοκομεία αντιμετωπίζουν την κυβερνοασφάλεια ως «πολυτέλεια» και όχι ως ανάγκη. Περιγράφει προσωπική εμπειρία σε κλινική με ανοιχτούς και εκτεθειμένους υπολογιστές, λέγοντας πως θα μπορούσε εύκολα να επέμβει. Αντίθετα, το ίδιο νοσοκομείο θα φύλαγε φάρμακα με αυστηρότερους κανόνες.

Η Sabina Magalini, χειρουργός και πρώην υπεύθυνη του ευρωπαϊκού προγράμματος PANACEA, υποστηρίζει ότι οι νομοθεσίες παραβλέπουν την πραγματικότητα: τα νοσοκομεία δεν είναι σταθερές δομές, αλλά ζωντανοί οργανισμοί με έντονη κινητικότητα προσωπικού και αυξημένο φόρτο. «Δεν είναι πυρηνικός σταθμός, είναι σαν ένα λιμάνι», τονίζει.

Ζητά συχνές ασκήσεις κυβερνοάμυνας και απλοποιημένα συστήματα, γιατί το προσωπικό «δεν θέλει να ξοδεύει τον χρόνο του σε login και logout».

Η Magalini επισημαίνει και έναν άλλο κίνδυνο: πολλές συμβουλευτικές εταιρείες κυβερνοασφάλειας δεν είναι ευρωπαϊκές, κάτι που εγείρει ερωτήματα κυριαρχίας.

Η περίπτωση της Ιρλανδίας είναι ενδεικτική: το 2021, επίθεση στο δημόσιο σύστημα υγείας κόστισε πάνω από 100 εκατ. ευρώ, με επιπλέον 657 εκατ. να απαιτούνται για την αναβάθμιση.

«Δεν κόστισε τόσο η ζημιά, αλλά η απόφαση να ξαναχτιστεί το σύστημα από την αρχή», δήλωσε η Magalini.

Ο Ray Walley, Ιρλανδός γενικός γιατρός, βίωσε το χάος της επίθεσης. Δεν μπορούσε να παραπέμψει ασθενείς, ούτε να λάβει αποτελέσματα εξετάσεων. Για εκείνον, η κυβερνοασφάλεια είναι βασική υποδομή υγειονομικής περίθαλψης.

«Πρέπει να επενδύσουμε. Πρέπει να προλάβουμε. Πρέπει να ξοδέψουμε», είπε.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε φέτος σχέδιο δράσης για την ενίσχυση της κυβερνοασφάλειας στα νοσοκομεία, με υποστήριξη από το ENISA και την παροχή “κουπονιών” προς μικρούς παρόχους υγείας.

Ο Markus Kalliola, αναλυτής της Sitra, επαινεί την πρωτοβουλία, αλλά σημειώνει ότι λείπει ξεκάθαρη διακυβέρνηση, στόχοι και προϋπολογισμοί. Προτείνει την αναγνώριση της κυβερνοασφάλειας ως θέμα εθνικής ασφάλειας και την ενσωμάτωσή της στην εκπαίδευση του προσωπικού.

Με το γεωπολιτικό σκηνικό να μεταβάλλεται, η υγειονομική ασφάλεια δεν μπορεί να περιμένει.

Η συμφωνία που συνήφθη μεταξύ του Προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ και της Προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν την Κυριακή ήταν εξαιρετικά μονόπλευρη.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση αντιμετωπίζει το βάρος των αμερικανικών δασμών ύψους 15% επί των περισσότερων εξαγωγών της, ενώ η Ένωση αναγκάστηκε να αναλάβει οικονομικές δεσμεύσεις τεράστιου μεγέθους τόσο για την εισαγωγή ενέργειας από τις Ηνωμένες Πολιτείες όσο και για επενδύσεις στην αμερικανική οικονομία.

Ωστόσο, από την ισχυρή γερμανική αυτοκινητοβιομηχανία έως τους ευρωπαϊκούς τομείς της αεροπορίας και των ημιαγωγών, υπάρχουν ορισμένοι νικητές από τη συμφωνία-πλαίσιο, η οποία δεν έχει ακόμη οριστικοποιηθεί γραπτώς.

To POLITICO αναλύει τα στοιχεία που είναι γνωστά μέχρι στιγμής:

Ενέργεια
Τι περιλαμβάνει η συμφωνία; Στο πλαίσιο της συμφωνίας, η ΕΕ θα αγοράσει 750 δισεκατομμύρια δολάρια πετρέλαιο και LNG από τις ΗΠΑ — ποσό που θα περιλαμβάνει και άλλα ενεργειακά προϊόντα, όπως πυρηνικά καύσιμα. Αυτό σημαίνει 250 δισεκατομμύρια δολάρια σε νέες αγορές ενέργειας κάθε χρόνο, κάτι που, σύμφωνα με την πρόεδρο της Επιτροπής, θα συμβάλει επίσης στον τερματισμό της εξάρτησης της ΕΕ από τις ρωσικές εισαγωγές.

Ποιος κερδίζει, ποιος χάνει; Θεωρητικά, η συμφωνία είναι μια τεράστια νίκη για τις αμερικανικές εταιρείες πετρελαίου και φυσικού αερίου. Στην πράξη, όμως, οι ειδικοί την θεωρούν ανεφάρμοστη. Κατ’ αρχάς, για να επιτευχθεί αυτός ο στόχος, η ΕΕ θα πρέπει να τριπλασιάσει τις εισαγωγές ενέργειας από τις ΗΠΑ, ζητώντας παράλληλα από τις αμερικανικές εταιρείες να διοχετεύσουν το σύνολο των ενεργειακών ροών τους σε όλο τον κόσμο προς την ΕΕ. Οι Βρυξέλλες διαθέτουν επίσης περιορισμένα μέσα για να το επιτύχουν: οι εισαγωγές βρίσκονται σταθερά στα χέρια ιδιωτικών εταιρειών.

Αυτοκίνητα
Τι περιλαμβάνει η συμφωνία; Οι αμερικανικοί δασμοί στα αυτοκίνητα και τα ανταλλακτικά μειώνονται στο βασικό επίπεδο του 15%. Σε αντάλλαγμα, η ΕΕ συμφώνησε να μειώσει τους δασμούς της στα αυτοκίνητα από 10% σε 0%.

Ποιος κερδίζει, ποιος χάνει; Σύμφωνα με τη γερμανική αυτοκινητοβιομηχανία, πρόκειται για μια κακή συμφωνία που θα συνεχίσει να επιβαρύνει τον κλάδο. Ο πραγματικός χαμένος δεν είναι οι αυτοκινητοβιομηχανίες, αλλά οι εργαζόμενοι τους, σύμφωνα με τον διευθυντή του Κέντρου Αυτοκινητοβιομηχανικής Έρευνας της Γερμανίας. Εκτιμά ότι έως και 70.000 θέσεις εργασίας σε ευρωπαϊκές αυτοκινητοβιομηχανίες και τους προμηθευτές τους ενδέχεται να χαθούν.

Αεροδιαστημική
Τι περιλαμβάνει η συμφωνία; Η συμφωνία μεταξύ της ΕΕ και των ΗΠΑ για μηδενικούς δασμούς σε «όλα τα αεροσκάφη και τα εξαρτήματά τους», που ανακοινώθηκε από την φον ντερ Λάιεν, επιτρέπει τόσο στους κατασκευαστές αεροσκαφών όσο και στις αεροπορικές εταιρείες να αναπνεύσουν με ανακούφιση.

Ποιος κερδίζει, ποιος χάνει; Αν και η Boeing μπορεί να επωφελήθηκε βραχυπρόθεσμα από τους δασμούς που επιβλήθηκαν στην Airbus, οι αναλυτές σημειώνουν ότι ο αμερικανικός κατασκευαστής αεροσκαφών θα υποστεί μεγαλύτερες απώλειες από τα αντίμετρα της ΕΕ. Μεταξύ των χαμένων από τους δασμούς μηδενικού επιπέδου είναι οι εταιρείες μίσθωσης και στις δύο πλευρές του Ατλαντικού, οι οποίες θα είχαν χρησιμοποιηθεί από τις αεροπορικές εταιρείες ως μέσο για να αποφύγουν τις επιπλέον χρεώσεις.

Φαρμακευτικά
Τι περιλαμβάνει η συμφωνία; Ο Τραμπ και η φον ντερ Λάιεν αντέκρουσαν κατηγορηματικά ο ένας τον άλλον, με τον πρόεδρο των ΗΠΑ να δηλώνει ότι η εμπορική συμφωνία δεν περιλαμβάνει τα φαρμακευτικά προϊόντα και την πρόεδρο της Επιτροπής να δηλώνει το αντίθετο. Ωστόσο, οι Βρυξέλλες αναμένουν ότι θα τεθεί σε ισχύ ανώτατος δασμολογικός συντελεστής 15 % μόλις ολοκληρωθεί η έρευνα της αμερικανικής κυβέρνησης βάσει του άρθρου 232 στον εν λόγω τομέα.

Ποιος κερδίζει, ποιος χάνει; Οι εταιρείες γενόσημων φαρμάκων ισχυρίζονται ότι έχουν τα περισσότερα να χάσουν λόγω των μικρών περιθωρίων κέρδους τους, ακόμη και αν ο τελικός δασμολογικός συντελεστής είναι σημαντικά χαμηλότερος από το 200% που είχε απειλήσει ο Τραμπ πριν από μερικές εβδομάδες. Η Merck δήλωσε ότι χαιρετίζει το γεγονός ότι τουλάχιστον επιτεύχθηκε συμφωνία, ενώ στην Ιρλανδία η επιχειρηματική ένωση Ibec δήλωσε ότι η Ευρώπη «υποχώρησε».

Τεχνολογία

Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν ανακοίνωσε την Τρίτη 4 Μαρτίου σχέδια για την άντληση νέων κεφαλαίων τα οποία θα μπορούσαν να χρησιμοποιήσουν τα κράτη-μέλη για να ενισχύσουν τις άμυνές τους, καθώς οι Ηνωμένες Πολιτείες αποσύρονται από τις μακροχρόνιες εγγυήσεις ασφαλείας τους.

Το σχέδιο χρειάζεται ακόμη έγκριση από τα κράτη-μέλη της ΕΕ – αλλά αν προχωρήσει, η Επιτροπή θα συγκεντρώσει μετρητά μέσω δημοπρασιών ομολόγων και θα μεταβιβάσει τα χρήματα στα κράτη-μέλη για αμυντικές δαπάνες. Στη συνέχεια, αυτά θα επιστρέφουν στην Επιτροπή τη χρηματοδότηση.

Ο κοινός δανεισμός της ΕΕ δεν είναι κάτι καινούργιο – αλλά η πανδημία σηματοδότησε ένα σημείο καμπής στη χρήση του, επειδή η ΕΕ μπόρεσε να δανειστεί όταν πολλά κράτη-μέλη της, ιδίως τα υπερχρεωμένα, δεν θα ήταν σε θέση να το κάνουν μόνα τους. Μέχρι το τέλος του περασμένου έτους, η Επιτροπή είχε συγκεντρώσει κεφάλαια ύψους 330 δισεκατομμυρίων ευρώ για να βοηθήσει στην ανάκαμψη του μπλοκ, καθώς και άλλα 100 δισεκατομμύρια ευρώ για το βραχυπρόθεσμο πρόγραμμα SURE για την απώλεια θέσεων εργασίας.

Πριν από αυτό, η Επιτροπή αντλούσε περίπου 500 εκατομμύρια ευρώ ετησίως από τις αγορές. Από τότε, όμως, ο εκτελεστικός βραχίονας της ΕΕ επέστρεψε στις αγορές για να αντλήσει άλλα 50 δισ. ευρώ για τη στήριξη της Ουκρανίας και 4 δισ. ευρώ για τη χρηματοδότηση επενδύσεων στα Δυτικά Βαλκάνια.

Πριν από την ανακοίνωση της φον ντερ Λάιεν, η Επιτροπή είχε δηλώσει ότι σχεδίαζε να δανειστεί περίπου 160 δισεκατομμύρια ευρώ από τις αγορές το 2025. Αυτό την καθιστά τον πέμπτο μεγαλύτερο εκδότη εμπορεύσιμου χρέους σε ευρώ φέτος. Ωστόσο, εξακολουθεί να επισκιάζεται από ορισμένα κρατικά ταμεία. Τόσο η Γαλλία όσο και η Ιταλία σχεδιάζουν να εκδώσουν περισσότερα από 300 δισ. ευρώ φέτος.

Η πρόταση της φον ντερ Λάιεν συνάδει με τις συστάσεις του πρώην προέδρου της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας Μάριο Ντράγκι, ο οποίος σε ειδική έκθεση για την ανταγωνιστικότητα το 2024 προώθησε την ιδέα χρηματοδότησης των κοινών ευρωπαϊκών προκλήσεων με κοινούς πόρους.

Επιπλέον, όπως αναφέρει το POLITICO, υπάρχουν λίγες ευκαιρίες για τους επενδυτές να αντισταθμίσουν τον κίνδυνο μέσω συμβολαίων μελλοντικής εκπλήρωσης και δικαιωμάτων προαίρεσης – σε αντίθεση με τις αγορές κρατικών ομολόγων, όπως τα γερμανικά Bunds και τα γαλλικά OATs.

Η κορυφαία αξιωματούχος της Επιτροπής για τον προϋπολογισμό, Στεφανί Ρισό, δεν έχει κρύψει ότι θα ήθελε τα κοινά ευρωπαϊκά ομόλογα να είναι καλύτερα καθιερωμένα χρηματοοικονομικά προϊόντα. Σε εμφάνισή της σε podcast νωρίτερα φέτος, η Ρισό δήλωσε ότι στο παρελθόν οι επενδυτές αντιμετώπιζαν τον κοινό δανεισμό της ΕΕ περισσότερο ως χρέος που εκδίδεται από οργανισμούς που υποστηρίζονται από την κυβέρνηση, όπως το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο ή η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων, παρά ως κανονικό κρατικό χρέος.

«Τα ομόλογα έτυχαν καλής υποδοχής από τις χρηματοπιστωτικές αγορές τα τελευταία δύο χρόνια, όταν τα επίπεδα χρέους αυξήθηκαν πολύ», επεσήμανε ο Στεφάν Χοφρίχτερ, επικεφαλής παγκόσμιας οικονομίας και στρατηγικής της Allianz Global Investors. «Αλλά, βέβαια, νομίζω ότι το τίμημα θα είναι ότι θα πρέπει να πληρώσετε περισσότερα».

Σε μία από τις πρώτες συνομιλίες του με τον τότε πρόεδρο Ντόναλντ Τραμπ, ο Ζελένσκι ισχυρίστηκε ότι ήθελε να «καθαρίσει τον βάλτο» της διαφθοράς στην Ουκρανία και επαίνεσε τον Τραμπ που του έδειξε τον δρόμο. «Είστε ένας σπουδαίος δάσκαλος για εμάς σε αυτόν τον τομέα», του είπε.

Σύμφωνα με ανάλυση του ιστότοπου Politico, αυτό είναι το συμπέρασμα από την επεισοδιακή συνάντηση της Παρασκευής στο Οβάλ Γραφείο, όπου ο Ζελένσκι μπλέχτηκε σε μια δημόσια αντιπαράθεση με τον αντιπρόεδρο Τζ. Ντ. Βανς, προτού εξοργίσει τον Τραμπ διαφωνώντας μαζί του (ή, όπως το είδαν οι σύμμαχοι του Τραμπ, κάνοντάς του διάλεξη).

Ο Ζελένσκι του 2025 δεν είναι ο Ζελένσκι του 2019

Αντιθέτως, ο Τραμπ φαίνεται να μην έχει αλλάξει καθόλου. Ήταν ήδη επιφυλακτικός απέναντι στην Ουκρανία πριν καν εκλεγεί ο Ζελένσκι, και πλέον συνδέει τη χώρα και τον ηγέτη της με τους εγχώριους πολιτικούς αντιπάλους του, παρασύροντας και το Ρεπουμπλικανικό Κόμμα στον ίδιο τρόπο σκέψης.

Αν ο Ζελένσκι θέλει οι ΗΠΑ να παραμείνουν στο πλευρό της Ουκρανίας, και να μη συνταχθούν με τη Ρωσία (όπως είπε στη συνέντευξή του στο Fox News μετά τη χαοτική συνάντηση της Παρασκευής) θα πρέπει να συμβιβαστεί με τη νέα πραγματικότητα της Ουάσινγκτον: Η αμερικανική στάση απέναντι στην Ουκρανία έχει αλλάξει δραματικά υπό την ηγεσία του Ντόναλντ Τραμπ και του Τζέι Ντι Βανς. Ακόμα και οι πιο σταθεροί υποστηρικτές του Ζελένσκι στις ΗΠΑ τονίζουν ότι, όσο πιο γρήγορα το καταλάβει αυτό ο Ουκρανός ηγέτης, τόσο το καλύτερο για τη χώρα του.

Το άμεσο ερώτημα, ωστόσο, είναι αν μπορεί να κατευνάσει την οργή του Τραμπ και άλλων αξιωματούχων του Λευκού Οίκου για όσα συνέβησαν την Παρασκευή.

«Δεν έχω ιδέα τι μπορεί να κάνει ο Ζελένσκι για να διορθώσει τη σχέση», δήλωσε αξιωματούχος του Λευκού Οίκου το βράδυ της Παρασκευής. «Μετά από αυτές τις ειρωνικές κινήσεις του κεφαλιού του και το απαξιωτικό βλέμμα; Ο Τραμπ προσπαθούσε να τον βοηθήσει και εκείνος του απαντούσε με ειρωνείες στο ίδιο του το σπίτι.»

Άλλος αξιωματούχος, που μίλησε υπό καθεστώς ανωνυμίας, είπε στον αναλυτή του Politico: «Όλοι στο κτίριο — από τον πρόεδρο μέχρι τους κατώτερους στην ιεραρχία αξιωματούχους — ένιωσαν απόλυτα προσβεβλημένοι... Η συνάντηση της Παρασκευής ήταν το αποτέλεσμα αμέτρητων ωρών δουλειάς για τη δημιουργία μιας συνεργασίας... Και αντί για αυτό, κοιτάξτε πού βρισκόμαστε: Ακόμη και ο γ@@@νος Λίντσεϊ Γκράχαμ λέει πόσο άθλια ήταν η συμπεριφορά του», πρόσθεσε, αναφερόμενος στον γερουσιαστή της Νότιας Καρολίνας, που επέκρινε τον Ζελένσκι αμέσως μετά το επεισόδιο στο Οβάλ Γραφείο.

Του είχαν στήσει «παγίδα»;

Η Ευρώπη αγοράζει ρωσικό φυσικό αέριο με πρωτοφανή ρυθμό το 2025, ξοδεύοντας δισεκατομμύρια δολάρια που το Κρεμλίνο μπορεί να χρησιμοποιήσει για να χρηματοδοτήσει τον πόλεμό του στην Ουκρανία, μόλις λίγες εβδομάδες αφότου η λήξη μιας σημαντικής συμφωνίας διαμετακόμισης δημιούργησε ελπίδες ότι η Γηραιά Ήπειρος μπορεί να σπάσει την εξάρτησή της από τη Μόσχα.

Όπως αναφέρει το Politico, τα δεδομένα της εταιρείας Kpler αποκάλυψαν ότι τα 27 κράτη-μέλη της ΕΕ εισήγαγαν συνολικά 837.300 μετρικούς τόνους ρωσικού LNG, σημειώνοντας αύξηση από τους 760.100 τόνους της αντίστοιχης περιόδου του προηγούμενου έτους. Αυτή η αύξηση προκάλεσε ανησυχίες πως οι δυτικές χώρες δεν ασκούν επαρκή πίεση στη Ρωσία, ενώ ο πόλεμος διανύει το τέταρτο έτος του.

Τι οδήγησε σε αυτή την αύξηση;

Η αύξηση έρχεται μετά τη λήξη, την 1η Ιανουαρίου 2025, μιας σημαντικής συμφωνίας που επέτρεπε τη μεταφορά ρωσικού φυσικού αερίου μέσω αγωγών που διαπερνούσαν την Ουκρανία. Το Κίεβο αρνήθηκε να επεκτείνει τη συμφωνία, αυξάνοντας την ανάγκη για εισαγωγές LNG μέσω θαλάσσης από ρωσικά λιμάνια.

Ορισμένες χώρες, όπως η Σλοβακία και η Ουγγαρία, που βασίζονταν σε αυτόν τον αγωγό για την προμήθεια ενέργειας, ασκούσαν πιέσεις για την ανανέωση της συμφωνίας, προειδοποιώντας πως χωρίς αυτή θα αναγκάζονταν να στραφούν σε ακριβότερες επιλογές, όπως το LNG. Ο φιλορώσος πρωθυπουργός της Σλοβακίας, Ρόμπερτ Φίτσο, απείλησε μάλιστα να διακόψει την παροχή ηλεκτρικού ρεύματος στην Ουκρανία και να μειώσει τη στήριξη στους Ουκρανούς πρόσφυγες αν το Κίεβο δεν επέτρεπε τη συνέχιση της διέλευσης.

Ωστόσο, η διακοπή του αγωγού δεν φαίνεται να μείωσε τη γενικότερη όρεξη της της Ευρωπαϊκής Ένωσης για ρωσικό αέριο. Σύμφωνα με τον αναλυτή LNG της Kpler, Τσαρλς Κοστερούς, μια «τέλεια καταιγίδα» παραγόντων εξηγεί τη συνεχιζόμενη ζήτηση. «Υπήρξε ένα κύμα ψύχους από τα μέσα Δεκεμβρίου, ενώ η παραγωγή αιολικής ενέργειας ήταν χαμηλή», εξήγησε. «Έτσι, υπήρξε η ανάγκη να διατηρηθούν οι ροές LNG».

Επιπλέον, το 95% των εισαγωγών προέρχεται από το εργοστάσιο Yamal στη Σιβηρία, με τα περισσότερα φορτία να καλύπτονται από μακροχρόνια συμβόλαια, τα οποία δεν αφήνουν περιθώρια για μείωση των εισαγωγών.

Η αντίδραση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής

Η εκπρόσωπος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Άννα-Κάισα Ίτκονεν, αναγνώρισε ότι, παρά τις προσπάθειες για απεξάρτηση από τη ρωσική ενέργεια, η παρουσία ρωσικού φυσικού αερίου στην ΕΕ παραμένει σημαντική.

Πιέσεις για κυρώσεις

Δέκα κράτη-μέλη της ΕΕ έχουν ήδη ζητήσει την επιβολή κυρώσεων στις εισαγωγές ρωσικού LNG, τονίζοντας ότι οι ενεργειακοί πόροι της Μόσχας συνδέονται άμεσα με τη χρηματοδότηση του πολέμου.

«Η ικανότητα της Ρωσίας να διατηρεί τον πόλεμο εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τα έσοδά της από την ενέργεια», αναφέρει κοινή επιστολή που διέρρευσε. «Χρειάζεται να προχωρήσουμε σε ένα αποφασιστικό βήμα, απαγορεύοντας τις εισαγωγές ρωσικού φυσικού αερίου και LNG το συντομότερο δυνατό».

Πίεση από τις Ηνωμένες Πολιτείες

Ένωση αποταμιεύσεων και επενδύσεων

Η επί μακρόν ακινητοποιημένη ένωση κεφαλαιαγορών της ΕΕ μετονομάστηκε σε Ένωση Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων – αλλά η αλλαγή του ονόματος δεν την έκανε λιγότερο αμφιλεγόμενη.

Δύο σημαντικές νομοθετικές προσπάθειες βρίσκονται ήδη σε εξέλιξη: η αναμόρφωση των κανόνων της ΕΕ για τις επενδύσεις λιανικής (RIS) και η προσπάθειά της να μπαλώσει τις τρύπες στους κανόνες διαχείρισης τραπεζικών κρίσεων (CMDI). Και οι δύο έχουν αποδυναμωθεί στις διαπραγματεύσεις, απογοητεύοντας την Επιτροπή.

Η Επιτροπή σταθμίζει επίσης ιδέες όπως η ενοποίηση των χρηματοπιστωτικών αγορών και η δημιουργία απλών επενδυτικών προϊόντων της ΕΕ, αν και πολλά κράτη μέλη εξακολουθούν να αντιστέκονται.

Αμυντικές δαπάνες

Για χρόνια, οι δυτικοευρωπαϊκές χώρες αγνόησαν σε μεγάλο βαθμό τις εκκλήσεις για αύξηση των αμυντικών τους δαπανών.

Οι υπερχρεωμένες χώρες, όπως η Ιταλία και η Γαλλία, που υπολείπονται του στόχου του ΝΑΤΟ για αμυντικές δαπάνες ύψους 2% του ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος, έχουν ελάχιστα περιθώρια να αυξήσουν τους στρατιωτικούς προϋπολογισμούς τους χωρίς να προβούν σε περικοπές σε άλλους ευαίσθητους τομείς.

Ο προϋπολογισμός

Οι διαπραγματεύσεις για τον επόμενο επταετή προϋπολογισμό της ΕΕ θα ξεκινήσουν αυτό το καλοκαίρι, όταν η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα υποβάλει επίσημα την πρότασή της για την περίοδο 2028-2035.

Όπως τονίζει το POLITICO, οι χώρες της Ανατολικής Ευρώπης και της Σκανδιναβίας, όπως η Πολωνία και η Σουηδία, επιθυμούν να ενισχύσουν τις δαπάνες της ΕΕ για την άμυνα, ενώ οι χώρες του Νότου, όπως η Ιταλία και η Ελλάδα, θα προτιμούσαν περισσότερα χρήματα για την ανάσχεση των αφίξεων μεταναστών από την Αφρική.

Οι κανόνες για την πράσινη χρηματοδότηση ήδη αναμένεται να κυριαρχήσουν στην ατζέντα του 2025, με βελτιώσεις στον κανονισμό για τη βιώσιμη χρηματοδότηση που αναμένεται ευρέως να εξομαλύνουν τις ατέλειες σε ένα κείμενο που έχει επηρεάσει σημαντικά τη βιομηχανία.

Αλλά τώρα η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν πήγε τις μελλοντικές τροποποιήσεις σε άλλο επίπεδο, ανακοινώνοντας έναν νόμο που αναμένεται να συγχωνεύσει μια σειρά από πράσινους κανόνες. Το πακέτο πυροδοτεί ήδη πολιτικές διαμάχες σχετικά με το ποιοι νόμοι θα συμπεριληφθούν, με τον χρηματοπιστωτικό τομέα να προετοιμάζεται για μια έντονη νομοθετική μάχη.

Οι νομοθέτες συζητούν βασικές χρηματοοικονομικές μεταρρυθμίσεις, συμπεριλαμβανομένου ενός νομοσχεδίου για τα δεδομένα πρόσβασης στα χρηματοπιστωτικά μέσα και κανόνες για τον τομέα των πληρωμών, φέρνοντας αντιμέτωπες τις Big Tech με την παραδοσιακή χρηματοδότηση.

Το νομοσχέδιο για τα δεδομένα θα υποχρεώσει τις ασφαλιστικές και άλλες χρηματοπιστωτικές επιχειρήσεις να μοιράζονται τα δεδομένα των πελατών τους με τρίτους, σε μια προσπάθεια να προωθηθεί η καινοτομία.

Ενώ οι συνήγοροι των καταναλωτών είναι επιφυλακτικοί απέναντι στον αυξανόμενο ρόλο των Big Tech, οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής έχουν προσθέσει διατάξεις εποπτείας για τις μεγάλες ψηφιακές πλατφόρμες.

Ψηφιακές πληρωμές

Όσον αφορά τις πληρωμές, η μεγαλύτερη μάχη επικεντρώνεται στην ευθύνη για την απάτη. Οι πάροχοι πληρωμών επιθυμούν οι ψηφιακές πλατφόρμες να θεωρηθούν εν μέρει υπεύθυνες για τις απάτες στα συστήματά τους, δεδομένου ότι τα διαδικτυακά κανάλια επικοινωνίας έχουν καταστεί βασικό εργαλείο για τους απατεώνες, κίνηση στην οποία οι διαδικτυακές πλατφόρμες αντιδρούν σθεναρά.

Μέχρι στιγμής, το εκτελεστικό όργανο της ΕΕ έχει παραμείνει ουδέτερο, υποστηρίζοντας ότι η μεταρρύθμιση των πληρωμών μπορεί να μην είναι ο καλύτερος τρόπος για την αντιμετώπιση του ζητήματος. Ως αποτέλεσμα, οι κυβερνήσεις και οι νομοθέτες θα έχουν τον τελευταίο λόγο.

Αλλά από τις δύο περιοχές, οι ΗΠΑ βρήκαν τον τρόπο να προχωρήσουν ακάθεκτες. Όταν πρόκειται για πράγματα που δημιουργούν πλούτο – επιστήμη, καινοτομία, ακόμη και υψηλότερο ποσοστό γεννήσεων – οι ΗΠΑ προηγούνται.

Η Ε.Ε. προσπαθεί να αλλάξει το αφήγημα αυτό. Προσέλαβε τον πρώην επικεφαλής της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, Μάριο Ντράγκι, για να παραδώσει μια έκθεση σχετικά με όλα όσα ήταν λάθος και όλα όσα πρέπει να γίνουν γι’ αυτό. Ένα χρόνο και 400 σελίδες αργότερα, η ετυμηγορία ήταν σαφής: Το χάσμα μεταξύ της ΕΕ και των ΗΠΑ αυξάνεται. Απαιτούνται δραστικά μέτρα.

Αφήνοντας στην άκρη τα κλισέ για τα χρήματα και την ευτυχία, οι Αμερικανοί είναι, κατά μέσο όρο, πλουσιότεροι από τους Ευρωπαίους. Αυτό ισχύει εδώ και πολύ καιρό, αλλά το ανησυχητικό για την Ε.Ε. είναι ότι το χάσμα διευρύνεται. Το 1990, το κατά κεφαλήν ακαθάριστο εγχώριο προϊόν (ΑΕΠ) των ΗΠΑ ήταν κατά 16% υψηλότερο από εκείνο της ευρωζώνης. Μέχρι το 2023, η διαφορά θα έχει διπλασιαστεί, σε περισσότερο από 30 τοις εκατό.

Οι Αμερικανοί είναι σοφότεροι

Περισσότερα χρήματα συνήθως σημαίνουν περισσότερες δαπάνες για την επιστήμη και την έρευνα. Στην πραγματικότητα, η κυβέρνηση και ο ιδιωτικός τομέας στις ΗΠΑ δαπανούν περισσότερα αναλογικά του ήδη μεγαλύτερου ΑΕΠ τους στα θέματα αυτά από ό,τι η Ευρώπη. Η εξεύρεση τρόπου κινητοποίησης περισσότερων ιδιωτικών κεφαλαίων για την επιτάχυνση της ευρωπαϊκής έρευνας και ανάπτυξης είναι ένα από τα μεγάλα σημεία της έκθεσης Ντράγκι.

Οι Αμερικανοί είναι πιο δημιουργικοί

Η μέτρηση του ρυθμού της τεχνολογικής ανάπτυξης δεν είναι εύκολη. Αλλά εξετάζοντας μερικά υποκατάστατα, τα δεδομένα υποδεικνύουν ότι οι ΗΠΑ προηγούνται.

Οι Αμερικανοί έχουν περισσότερη ενέργεια

Η τύχη της Αμερικής έχει όνομα: Permian. Πριν από εκατομμύρια χρόνια, αυτό το κομμάτι εδάφους που εκτείνεται από το Τέξας μέχρι το Νέο Μεξικό ήταν κάτω από το νερό και έσφυζε από φυτική ζωή. Τώρα, όλη αυτή η συσσωρευμένη οργανική ύλη έχει μετατραπεί σε αργό πετρέλαιο. Αυτό έκανε τις ΗΠΑ τον κορυφαίο παραγωγό πετρελαίου και φυσικού αερίου στον κόσμο. 

Ο χρόνος είναι χρήμα. Οι Αμερικανοί εργαζόμενοι παράγουν σταθερά περισσότερα ανά ώρα εργασίας από ό,τι οι Ευρωπαίοι. Για ένα διάστημα το χάσμα αυτό έκλεινε – αλλά διευρύνθηκε και πάλι. Η παραγωγικότητα των ΗΠΑ μπορεί, εν μέρει, να εξηγηθεί από την ταχεία υιοθέτηση και ανάπτυξη της ψηφιακής τεχνολογίας, ένας τομέας στον οποίο η Ευρώπη έχει μείνει πίσω.

Πέρυσι, η εταιρεία κατασκευής μικροτσίπ Nvidia από την Καλιφόρνια έγινε η όγδοη αμερικανική εταιρεία με αξία άνω του 1 τρισεκατομμυρίου δολαρίων, σε αντίθεση με την Ευρώπη, όπου δεν υπήρξε ούτε μία επιχείρηση που ιδρύθηκε τα τελευταία 50 χρόνια που να έφτασε τα 100 δισεκατομμύρια ευρώ. Oι ΗΠΑ συνεχίζουν να κυριαρχούν, με τις αμερικανικές εταιρείες να καταλαμβάνουν το 73% των 30 κορυφαίων εταιρειών και περισσότερες από τις μισές από τις 500 κορυφαίες.

Οι Αμερικανοί έχουν περισσότερα παιδιά

Οι Ευρωπαίοι κάνουν λιγότερα παιδιά, ανά μητέρα, από ό,τι οι Αμερικανοί. Αυτό σημαίνει λιγότερα φορολογητέα έσοδα στο μέλλον και μικρότερο πληθυσμό σε ηλικία εργασίας σε σχέση με τους συνταξιούχους, οι οποίοι απαιτούν κοινωνικές δαπάνες και υγειονομική περίθαλψη.

Η θέση αυτή, όπως αναφέρει σε ανάλυσή του το Politico, πιθανότατα θα ανατεθεί σε ένα μικρό κράτος-μέλος της ΕΕ, χωρίς ενδιαφέρον για το χαρτοφυλάκιο και χωρίς εμπειρία στον τομέα της υγείας. Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Συμμαχία Δημόσιας Υγείας (EPHA), η οποία εδρεύει στις Βρυξέλλες, «τα διδάγματα από τη σημασία της υγείας φαίνεται να έχουν χαθεί, καθώς η Ευρώπη επιχειρεί να αφήσει πίσω της την πανδημία».

Με την πανδημία του COVID-19 να ξεκινάει λίγες μόλις εβδομάδες μετά την ανάληψη της θητείας της τρέχουσας Επιτροπής το 2020, οι πολιτικές υγείας ανέβηκαν στην κορυφή της ευρωπαϊκής ατζέντας. Ωστόσο, με τις νέες προκλήσεις, όπως η χρηματοδότηση και η άμυνα, να διεκδικούν την προσοχή, η υγεία χάνει έδαφος, με τον φόβο ότι η νέα Επίτροπος ή ο νέος Επίτροπος Υγείας θα είναι κάποιος χωρίς επαρκή εμπειρία, ο οποίος θα κληθεί να χειριστεί κρίσιμα θέματα, όπως οι πολιτικές για το κάπνισμα και το άτμισμα, καθώς και την αναθεώρηση των κανόνων για τη φαρμακοβιομηχανία.

Οι δύο κύριοι υποψήφιοι για τη θέση του Επιτρόπου Υγείας έχουν ήδη αποχωρήσει από την κούρσα. Ο Βέλγος Υπουργός Υγείας, Φρανκ Βαντενμπρούκ, ο οποίος ήταν αγαπητός στις οργανώσεις κατά του καπνίσματος, απέσυρε την υποψηφιότητά του όταν η χώρα του αποφάσισε να ακολουθήσει την προτροπή της προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, και να προτείνει γυναίκα υποψήφια για την Επιτροπή. Ο άλλος υποψήφιος, ο πρώην Υπουργός Υγείας της Μάλτας, Κρις Φερν, ήταν επίσης ένας πιθανός διεκδικητής της θέσης, αλλά η υποψηφιότητά του αποσύρθηκε μετά από εμπλοκή του σε σκάνδαλο σχετικά με απάτη σε δημόσιο νοσοκομείο.

Ένα ακόμη όνομα που συζητείται είναι αυτό του Κώστα Καδή, πρώην Υπουργού Υγείας της Κύπρου, αν και ο ίδιος προτιμάει τη θέση του Επιτρόπου Μεσογείου. Η Κροάτισσα υποψήφια, Ντουμπράβκα Σούιτσα, θεωρείται επίσης μια πιθανή επιλογή, αλλά κυρίως λόγω της θέσης της ως Αντιπροέδρου της Επιτροπής, χωρίς ιδιαίτερη εμπειρία στον τομέα της υγείας.

Πέρα από την έλλειψη εμπειρίας των υποψηφίων, ανησυχία προκαλούν και οι περικοπές στη χρηματοδότηση της υγείας. Τα κράτη-μέλη αποφάσισαν να μειώσουν το πρόγραμμα EU4Health κατά 1 δισεκατομμύριο ευρώ από το αρχικό ποσό των 5,3 δισεκατομμυρίων, ώστε να διοχετευτούν πόροι για την υποστήριξη της Ουκρανίας. Αυτό το πρόγραμμα χρηματοδότησε πρωτοβουλίες, όπως την έρευνα για το μακροχρόνιο COVID και τις προσπάθειες διατήρησης του νοσηλευτικού προσωπικού. Αν και το πρόγραμμα θα συνεχιστεί μέχρι το 2027, υπάρχει η πιθανότητα να μην ανανεωθεί, κάτι που συμβολίζει τη σταδιακή πτώση της υγείας στην ευρωπαϊκή ατζέντα.

Πολλοί εκφράζουν την ανησυχία τους για τις περικοπές. Ο βουλευτής του Ευρωπαϊκού Λαϊκού Κόμματος (EPP), Τομισλάβ Σοκόλ, δήλωσε ότι οι περικοπές στο EU4Health στέλνουν λάθος μήνυμα, επισημαίνοντας ότι η υγεία θα πρέπει να παραμείνει προτεραιότητα. Την άποψή του συμμερίζεται και ο πρώην Επίτροπος Υγείας, Βυτένις Αντριουκάιτις, ο οποίος δήλωσε ότι η Ευρώπη πρέπει να διατηρήσει τη δυναμική που αποκτήθηκε κατά τη διάρκεια της πανδημίας.

Στον Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, η πολιτική υγείας φαίνεται να χάνει τη σημασία της, παρά τη δημιουργία της υποεπιτροπής SANT το 2023 για την υγεία. Η επιτροπή αυτή, όμως, δεν διαθέτει νομοθετικές εξουσίες και λειτουργεί περισσότερο ως πλατφόρμα συζητήσεων, ενώ η πραγματική εξουσία παραμένει στην επιτροπή ENVI, η οποία συνδυάζει την υγεία με το κλίμα και άλλες πολιτικές. Παρά τις πιέσεις από την κεντροδεξιά για μεταφορά των αρμοδιοτήτων στην SANT, οι αριστερές και κεντροαριστερές δυνάμεις προειδοποιούν ότι αυτό θα περιθωριοποιήσει ακόμα περισσότερο την ατζέντα της υγείας.

Η άνοδος του δεξιού λαϊκισμού στις πρόσφατες ευρωεκλογές προσθέτει ένα ακόμη επίπεδο αβεβαιότητας. Οι νέοι ακροδεξιοί ευρωβουλευτές χρησιμοποιούν τις επιτροπές υγείας για να προωθήσουν ακραίες απόψεις, κατηγορώντας την Ευρωπαϊκή Ένωση για παραπληροφόρηση κατά τη διάρκεια της πανδημίας, κάτι που προκαλεί εντάσεις στις συζητήσεις.

Παρά τις ανησυχίες για την εμπειρία των νέων υποψηφίων, ορισμένοι πιστεύουν ότι η πραγματική σημασία της πολιτικής υγείας θα καθοριστεί από την ίδια την Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, η οποία έχει θέσει την καταπολέμηση του καρκίνου ως προτεραιότητα της προηγούμενης θητείας της. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, μάλιστα, έχει προγραμματίσει πρωτοβουλίες για τα χημικά και τη βελτίωση της ασφάλειας στον κυβερνοχώρο των νοσοκομείων.