Σημειωτέον πως η αξιολόγηση του γερμανικού οίκου ήταν η τρίτη για φέτος, με την DBRS και την Moody’s να έχουν προηγηθεί μέσα στο μήνα επιλέγοντας επίσης να μην προχωρήσουν σε τροποποιήσεις την ώρα που ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή συνεχίζεται, πυροδοτώντας ένα ντόμινο συνεπειών για τις οικονομίες, το μέγεθος των οποίων είναι νωρίς για να υπολογιστεί.

Τι αναφέρει η έκθεση

Η Scope ολοκλήρωσε την τελευταία αξιολόγηση παρακολούθησης για την Ελληνική Δημοκρατία στις 17 Μαρτίου 2026. Η αξιολόγηση αφορά μακροπρόθεσμη πιστοληπτική ικανότητα και μη εξασφαλισμένο χρέος σε ξένο και εγχώριο νόμισμα στο επίπεδο BBB με θετική προοπτική, καθώς και βραχυπρόθεσμη αξιολόγηση στο επίπεδο S-2 με σταθερή προοπτική.

Η παρούσα ενημέρωση δεν συνιστά ενέργεια πιστοληπτικής αξιολόγησης ούτε υποδηλώνει πιθανή άμεση αλλαγή της αξιολόγησης.

Η πιστοληπτική αξιολόγηση BBB της Ελλάδας στηρίζεται σε τρεις βασικούς πυλώνες.

Πρώτον, στη σταθερά ισχυρή δημοσιονομική επίδοση και στα διατηρούμενα πρωτογενή πλεονάσματα, που οδηγούν σε σαφή αποκλιμάκωση του λόγου χρέους προς ΑΕΠ.

Δεύτερον, στη ευνοϊκή δομή του δημόσιου χρέους, με μεγάλες διάρκειες ωρίμανσης, κυρίως σταθερά επιτόκια, σημαντικά ταμειακά αποθέματα και υψηλή συμμετοχή του επίσημου τομέα στη χρηματοδότηση.

Ωστόσο, εξακολουθούν να υφίστανται σημαντικές προκλήσεις. Το υψηλό επίπεδο δημόσιου χρέους παραμένει βασική ευπάθεια, παρά τη σταδιακή αποκλιμάκωσή του, καθώς η επιβράδυνση της ανάπτυξης και η αύξηση των δαπανών λόγω γήρανσης του πληθυσμού ενδέχεται να περιορίσουν τον ρυθμό μείωσης. Παράλληλα, διαρθρωτικοί περιορισμοί, όπως η χαμηλή παραγωγικότητα και οι δημογραφικές πιέσεις, επιβαρύνουν τις μεσοπρόθεσμες προοπτικές ανάπτυξης.

Η Scope εκτιμά ότι η ισχυρή δημοσιονομική επίδοση και η ευνοϊκή ονομαστική ανάπτυξη —με μέση πραγματική αύξηση περίπου 1,75% την περίοδο 2025-2030— θα οδηγήσουν σε ουσιαστική μείωση του λόγου χρέους. Σύμφωνα με το βασικό της σενάριο, το δημόσιο χρέος αναμένεται να υποχωρήσει από περίπου 145% του ΑΕΠ το 2025 σε περίπου 127% το 2030, χάρη στα σημαντικά πρωτογενή πλεονάσματα, τη βελτίωση της φορολογικής συμμόρφωσης και τις ακόμη ευνοϊκές δυναμικές εξυπηρέτησης του χρέους.

Το δημοσιονομικό προφίλ ενισχύεται περαιτέρω από τη δομή του χρέους, με πολύ μεγάλες ωριμάνσεις, κυρίως σταθερά επιτόκια και υψηλή συμμετοχή του επίσημου τομέα, στοιχεία που περιορίζουν τους κινδύνους αναχρηματοδότησης. Τα ισχυρά ταμειακά διαθέσιμα και η βελτίωση του τραπεζικού συστήματος ενισχύουν επίσης τη χρηματοπιστωτική ανθεκτικότητα.

Σε μακροπρόθεσμο ορίζοντα, ωστόσο, οι προκλήσεις παραμένουν. Μετά το 2030, ο ρυθμός μείωσης του χρέους αναμένεται να επιβραδυνθεί, καθώς η ανάπτυξη υποχωρεί, οι δαπάνες για τη γήρανση αυξάνονται και το κόστος εξυπηρέτησης ενισχύεται. Υπό το βασικό σενάριο της Scope, το χρέος μειώνεται πιο αργά προς περίπου 120% του ΑΕΠ έως το 2035, παραμένοντας υψηλό για μεγάλο χρονικό διάστημα.

Το σημαντικό έλλειμμα τρεχουσών συναλλαγών αντανακλά την ισχυρή ζήτηση για εισαγωγές, ιδιαίτερα ενέργειας, καθώς και τη δομή της οικονομίας που βασίζεται στον τουρισμό και στις εισροές κεφαλαίων. Η διατήρηση της ανάπτυξης μεσοπρόθεσμα προϋποθέτει συνέχιση των μεταρρυθμίσεων, σταθερές επενδύσεις πέραν του ορίζοντα του NextGenerationEU και ενίσχυση της παραγωγικότητας.

Η Scope επισημαίνει επίσης ότι μια παρατεταμένη περίοδος υψηλών τιμών ενέργειας, λόγω της κρίσης στη Μέση Ανατολή, θα επηρεάσει δυσανάλογα την Ελλάδα, εξαιτίας της εξάρτησής της από το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο, με αρνητικές επιπτώσεις στην ανάπτυξη και τον πληθωρισμό. Η πρόσφατη επιβολή προσωρινών πλαφόν στις τιμές αναδεικνύει αυτή την ευπάθεια και υποδηλώνει δυνητικούς δημοσιονομικούς κινδύνους, αν και το άμεσο κόστος παραμένει περιορισμένο, καθώς τα μέτρα βασίζονται σε περιορισμούς περιθωρίων και όχι σε άμεσες επιδοτήσεις.

Η θετική προοπτική της αξιολόγησης αντανακλά την εκτίμηση ότι οι κίνδυνοι για την πιστοληπτική ικανότητα της χώρας τους επόμενους 12 έως 18 μήνες είναι περισσότερο ανοδικοί.

Ανοδικά σενάρια και καθοδικοί κίνδυνοι

Σε θετικό σενάριο, η αξιολόγηση θα μπορούσε να ενισχυθεί περαιτέρω εφόσον επιτευχθεί διατηρήσιμη και ουσιαστική μείωση του λόγου χρέους μέσω συνεχιζόμενων πρωτογενών πλεονασμάτων και συνετής δημοσιονομικής διαχείρισης, καθώς και εάν βελτιωθούν οι μεσοπρόθεσμες προοπτικές ανάπτυξης και η εξωτερική ανθεκτικότητα μέσω μεταρρυθμίσεων, αυξημένων επενδύσεων, βελτίωσης του ισοζυγίου τρεχουσών συναλλαγών και περαιτέρω ενίσχυσης του τραπεζικού συστήματος.

Αντίθετα, καθοδικοί κίνδυνοι θα μπορούσαν να προκύψουν από επιβράδυνση ή αντιστροφή της μείωσης του δημόσιου χρέους λόγω χαλάρωσης της δημοσιονομικής πειθαρχίας ή ασθενέστερης ανάπτυξης, καθώς και από επιδείνωση της μακροοικονομικής ανθεκτικότητας, με σημαντική επιδείνωση των εξωτερικών ισορροπιών ή αναζωπύρωση κινδύνων στον τραπεζικό τομέα.

Τα επόμενα ραντεβού

Ο κύκλος των αξιολογήσεων της ελληνικής οικονομίας για το πρώτο εξάμηνο του έτους θα ολοκληρωθεί με την ετυμηγορία της Standard & Poor’s στις 24 Απριλίου και της Fitch Ratings στις 8 Μαΐου.

Με αυτό τον τρόπο, ο γερμανικός οίκος επιβεβαίωσε την εμπιστοσύνη του στις μεσοπρόθεσμες προοπτικές της χώρας, παρά το ασταθές διεθνές περιβάλλον.

Η διατήρηση της αξιολόγησης θεωρείται θετικό μήνυμα από τις αγορές, καθώς ενισχύεται η θέση της Ελλάδας ως χώρας με σταθερό επενδυτικό προφίλ. Η προσοχή στρέφεται στις επόμενες αξιολογήσεις των διεθνών οίκων, ενόψει ενός περιβάλλοντος αυξημένων επιτοκίων και μεταβαλλόμενων δημοσιονομικών ισορροπιών στην ΕΕ.

Η Scope Ratings ανακοίνωσε ότι ολοκλήρωσε την περιοδική εποπτική αξιολόγηση (monitoring review) για την Ελληνική Δημοκρατία στις 27 Μαΐου 2025, χωρίς να προχωρήσει σε καμία μεταβολή της υφιστάμενης πιστοληπτικής αξιολόγησης.

Η αξιολόγηση αφορά τα μακροπρόθεσμα και βραχυπρόθεσμα αξιόχρεα του ελληνικού κράτους, σε τοπικό και ξένο νόμισμα, καθώς και την αξιολόγηση μη εξασφαλισμένου χρέους, οι οποίες παραμένουν στο επίπεδο BBB/Stable και S-2/Stable αντίστοιχα.

Η Scope διενεργεί τακτικές επανεξετάσεις για όλους τους κρατικούς και υπερεθνικούς εκδότες τουλάχιστον κάθε έξι μήνες, ώστε να αξιολογήσει εάν τυχόν σημαντικές μεταβολές στις οικονομικές ή χρηματοοικονομικές συνθήκες ενδέχεται να επηρεάσουν τις αξιολογήσεις.

Η διαδικασία περιλαμβάνει συγκριτική ανάλυση με άλλες χώρες, αξιολόγηση παραμέτρων που οδηγούν σε μεταβολές αξιολόγησης, καθώς και επισκόπηση της απόδοσης της αξιολόγησης στο χρόνο, βάσει του εκάστοτε μεθοδολογικού πλαισίου.

Η πιστοληπτική αξιολόγηση BBB με σταθερή προοπτική (Stable) για την Ελληνική Δημοκρατία στηρίζεται στα εξής:

i) Ισχυρή θεσμική στήριξη από την Ευρώπη, με το Ευρωσύστημα και την Ευρωπαϊκή Ένωση να παρέχουν νομισματικό και πολιτικό δίχτυ ασφαλείας·

ii) Ενίσχυση των δημοσιονομικών θεμελίων, με στήριξη από πρωτογενή πλεονάσματα και αυξημένη εισπραξιμότητα εσόδων, που επιτρέπουν τη συνεχή μείωση του λόγου χρέους προς ΑΕΠ·

Προκλήσεις αξιολόγησης περιλαμβάνουν:

i) Πολύ υψηλό δημόσιο χρέος, που παρά την καθοδική του πορεία παραμένει μακροπρόθεσμη ευπάθεια·

iii) Διαρθρωτικοί περιορισμοί στη μεσοπρόθεσμη ανάπτυξη, όπως χαμηλή παραγωγικότητα, αρνητικές δημογραφικές τάσεις και περιορισμένη οικονομική διαφοροποίηση.

Οικονομική επίδοση και προοπτικές:

Η ελληνική οικονομία αναπτύχθηκε κατά 2,3% το 2024, κυρίως λόγω επενδύσεων και ιδιωτικής κατανάλωσης. Η Scope προβλέπει επιβράδυνση της ανάπτυξης στο 2,1% το 2025 και 1,8% το 2026, λόγω επιβράδυνσης των επενδύσεων, αν και η κατανάλωση παραμένει ανθεκτική. Προβλήματα όπως οι ελλείψεις εργατικού δυναμικού και ο επίμονος πληθωρισμός στις υπηρεσίες εξακολουθούν να υφίστανται, ωστόσο οι ψηφιακές και διοικητικές μεταρρυθμίσεις ενισχύουν το επενδυτικό περιβάλλον.

Παρά τη σταδιακή βελτίωση, διαρθρωτικές δυσκαμψίες και εξωτερικά ανισοζύγια παραμένουν. Η καθαρή διεθνής επενδυτική θέση εκτιμάται στο -140% του ΑΕΠ το 2024. Το έλλειμμα τρεχουσών συναλλαγών διευρύνθηκε σε 6,4% του ΑΕΠ το 2024, λόγω υψηλών εισαγωγών για επενδύσεις, αυξημένων πληρωμών τόκων και χαμηλής αποταμίευσης των νοικοκυριών, και αναμένεται να παραμείνει αυξημένο.

Παρά τις βελτιώσεις στην κεφαλαιακή επάρκεια, την κερδοφορία, την ποιότητα ενεργητικού και τη διακυβέρνηση, οι ελληνικές τράπεζες παραμένουν διαρθρωτικά ευάλωτες, λόγω υψηλής εξάρτησης από αναβαλλόμενες φορολογικές απαιτήσεις (DTCs) και μεγάλης έκθεσης στο δημόσιο.

Δημοσιονομική εικόνα:

Η δημοσιονομική επίδοση παραμένει ισχυρή, με πρωτογενές πλεόνασμα 4% και συνολικό πλεόνασμα 1,3% του ΑΕΠ το 2024. Οι προγραμματισμένοι στόχοι για πρωτογενές πλεόνασμα 2,5% το 2025 και 2,4% το 2026 στηρίζουν την προβλεπόμενη πτώση του λόγου χρέους προς ΑΕΠ στο 125% έως το 2030.

Η δομή του ελληνικού χρέους παραμένει ευνοϊκή, με μακροχρόνιες λήξεις, χαμηλό κόστος επιτοκίων, πλήρη κάλυψη με σταθερά επιτόκια και μεγάλο ταμειακό απόθεμα 42 δισ. ευρώ (Μάιος 2025), περιορίζοντας σημαντικά τους κινδύνους αναχρηματοδότησης.

Η σταθερή προοπτική (Stable Outlook) αντανακλά την εκτίμηση της Scope ότι οι κίνδυνοι για την πιστοληπτική αξιολόγηση είναι ισορροπημένοι για τους επόμενους 12 έως 18 μήνες.

Σενάρια αναβάθμισης της αξιολόγησης ή/και των προοπτικών (μεμονωμένα ή συνδυαστικά):

• Διατηρήσιμη και ουσιαστική μείωση του λόγου δημόσιου χρέους·
• Βελτίωση των μεσοπρόθεσμων αναπτυξιακών προοπτικών και ενίσχυση της οικονομικής και εξωτερικής ανθεκτικότητας·
• Περαιτέρω περιορισμός των ευπαθειών του τραπεζικού τομέα, ενισχύοντας τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα.

Σενάρια υποβάθμισης της αξιολόγησης ή/και των προοπτικών (μεμονωμένα ή συνδυαστικά):

• Επιβράδυνση ή αντιστροφή της πορείας μείωσης του δημόσιου χρέους·
• Επανεμφάνιση κινδύνων στον τραπεζικό τομέα, που θα υπονομεύσουν τη σταθερότητα του χρηματοπιστωτικού συστήματος·
• Διαβρωτική επίδραση στην μακροοικονομική ανθεκτικότητα, περιλαμβανομένης της σημαντικής επιδείνωσης των εξωτερικών δεικτών της χώρας.

Οι αξιολογήσεις της ελληνικής οικονομίας, για το υπόλοιπο της φετινής χρονιάς, έχουν ως εξής:

5 Σεπτεμβρίου / DBRS,

19 Σεπτεμβρίου / Moody’s,

17 Οκτωβρίου / Standard & Poor’s,

7 Νοεμβρίου / Scope Ratings,

14 Νοεμβρίου / Fitch Ratings.

Ο διεθνής οίκος αξιολόγησης υποστήριξε ότι το δημόσιο χρέος της μεγαλύτερης οικονομίας της Ευρώπης θα μπορούσε να αυξηθεί κατά 625 δισ. ευρώ (ήτοι περίπου 677 δισ. δολάρια), εάν ο εν αναμονή Καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς καταφέρει να εφαρμόσει το φιλόδοξο επενδυτικό του σχέδιο.

Αυτό θα διατηρούσε τον δείκτη χρέους της Γερμανίας κάτω από το προηγούμενο ανώτατο επίπεδο του 80% του ΑΕΠ, που είχε καταγραφεί το 2010 μετά την παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση, αλλά ελαφρώς πάνω από τα επίπεδα της περιόδου 2020/21, όταν, μετά την πανδημία του Covid-19, ο δείκτης βρισκόταν περίπου στο 68%.

Το σχέδιο του Μερτς για την ενίσχυση της γερμανικής άμυνας έχει ήδη προκαλέσει τη μεγαλύτερη αναταραχή στην αγορά γερμανικών ομολόγων από το 1990, πυροδοτώντας παγκόσμιο sell-off στον κλάδο.

Ο αναλυτής της Scope, Άικο Ζίφερτ, επεσήμανε πως, αν το χρέος αυξηθεί όπως προβλέπεται, οι καθαρές πληρωμές τόκων ως ποσοστό των κρατικών εσόδων θα μπορούσαν να αυξηθούν από 1,6% το 2023 σε περίπου 3,7%, υπό την προϋπόθεση βέβαια ότι οι αποδόσεις των ομολόγων δεν θα αυξηθούν περαιτέρω. Αν και το αντίστοιχο κόστος για τη Γαλλία, το Ηνωμένο Βασίλειο και τις ΗΠΑ είναι ήδη υψηλότερο, αυτό δεν αποτελεί λόγο εφησυχασμού, προειδοποίησε.

«Το αυξανόμενο βάρος των επιτοκίων υπογραμμίζει τη σημασία των πολιτικών μεταρρυθμίσεων για την αναδιάρθρωση του γερμανικού προϋπολογισμού και την ενίσχυση της παραγωγικότητας», υπογράμμισε o αναλυτής της Scope.

Από την άλλη πλευρά, ωστόσο, το σχέδιο του Μερτς ενδέχεται να μειώσει την πολιτική πίεση για μεταρρυθμίσεις στο συνταξιοδοτικό σύστημα και άλλες δομικές αλλαγές, που θα διασφαλίσουν τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα του γερμανικού χρέους.

Θυμίζουμε, εξάλλου, ότι ο αναγνωρισμένος από την ΕΚΤ γερμανικός οίκος αξιολόγησης ήταν από τους πρώτους που, το περασμένο καλοκαίρι, «άνοιξε» τον κύκλο της ανάκτησης της πολυπόθητης επενδυτικής βαθμίδας από τη χώρα μας.

Η εξέλιξη αυτή αποτελεί σημαντική ψήφο εμπιστοσύνης προς την ελληνική οικονομία για την σταθερότητα της και την πρόοδο που έχει πετύχει, παρά το γεγονός πως τα «αγκάθια» στο επίπεδο των δημοσιονομικών κ του χρέους δεν έχουν εκλείψει, όπως επεσήμανε και στην έκθεση της.

Τι αναφέρει η έκθεση

Η Scope επισημαίνει πως η αναβάθμιση των προοπτικών αντανακλά την εκτίμηση του οίκου για συνεχιζόμενη μείωση του λόγου του χρέους τα επόμενα χρόνια. Άλλωστε, η βελτίωση των δημοσιονομικών και του χρέους ήταν παράγοντας-κλειδί για την απόφαση του οίκου να δώσει την επενδυτική βαθμίδα στο ελληνικό αξιόχρεο τον περασμένο Αύγουστο.

Παράλληλα επισημαίνεται η βελτίωση των δεδομένων στο τραπεζικό σύστημα με την μείωση των κόκκινων δανείων, μαζί με τις ιδιωτικοποιήσεις και την ενίσχυση της αντοχής του χρηματοπιστωτικού συστήματος.

Τέλος η υιοθέτηση διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων και επενδύσεων, με την υποστήριξη της ευρωπαϊκής ανάκαμψης και των πολυετών χρηματοδοτικών προγραμμάτων, ενισχύουν περαιτέρω την ανοχή της ελληνικής οικονομίας και τις αναπτυξιακές της προοπτικές.

Όπως επισημαίνει ο οίκος αξιολόγησης, οι χώρες του Νότου παρουσιάζουν πολύ ισχυρή δυναμική του χρέους, με τον μέσο δείκτη χρέους στην περιοχή να αναμένεται να μειωθεί κατά 55 ποσοστιαίες μονάδες στο διάστημα 2022-2050, στο 83% του ΑΕΠ.

Οι χώρες του Νότου είναι πιο εκτεθειμένες στους κινδύνους της κλιματικής αλλαγής, έχουν τα υψηλότερα χρέη και τις χαμηλότερες αξιολογήσεις, σημειώνει ο οίκος. Συγκεκριμένα, οι ζημιές που αντιμετωπίζουν από το κράτος πρόνοιας εξαιτίας της κλιματικής αλλαγής είναι αρκετές φορές μεγαλύτερες σε σχέση με εκείνες στις χώρες του Βορρά.

Αυτό σημαίνει ότι κάποιες χώρες της Ε.Ε. έχουν μικρότερα δημοσιονομικά περιθώρια για να αντιμετωπίσουν τους δυσανάλογους κλιματικούς κινδύνους, σε σχέση με άλλα κράτη. Την ίδια στιγμή, η ανάγκη για κλιματική δράση έρχεται σε σύγκρουση με τους στόχους της δημοσιονομικής προσαρμογής, καθώς λίγες χώρες της Ε.Ε. έχουν επαρκή δημοσιονομικά περιθώρια για να επιτύχουν τους στόχους της Συνθήκης των Παρισιών, μέσα στα όρια των κοινοτικών κανόνων για το έλλειμμα και το χρέος.

Η αύξηση του κόστους που σχετίζεται με τη γήρανση είναι σχετικά ήπια για τις χώρες του Νότου, λόγω των προηγούμενων μεταρρυθμίσεων που αντιμετωπίζουν τις μακροπρόθεσμες υποχρεώσεις του ασφαλιστικού, αλλά και εξαιτίας των ήδη υψηλών δαπανών. Πέραν αυτού, το «ανεξέλεγκτο» και το «hothouse» σενάριο της κλιματικής αλλαγής θα πρόσθεταν 11 ποσοστιαίες μονάδες και 7 ποσοστιαίες μονάδες στο χρέος αντίστοιχα.

Ωστόσο, η Scope τονίζει ότι οι επιπτώσεις από τη γήρανση και την κλιματική αλλαγή θα προκαλούσαν μόνο επιβράδυνση και όχι αντιστροφή της αναμενόμενης μείωσης του χρέους της Ν. Ευρώπης.

Ο οίκος διαπιστώνει σημαντική μείωση του χρέους στην Ελλάδα (κατά 88 ποσοστιαίες μονάδες) και στην Πορτογαλία (κατά 80 ποσοστιαίες μονάδες).

Υπενθυμίζεται ότι εν λόγω οίκος αξιολόγησης, ήταν ο πρώτος μεγάλος που τον περασμένο Αύγουστο αναβάθμισε την ελληνική οικονομία κατατασσοντας την στην επενδυτική βαθμίδα ΒΒΒ– διατηρώντας σταθερές τις προοπτικές (outlook), με αιτιολογικό την ενίσχυση της ευρωπαϊκής θεσμικής στήριξης, την ευνοϊκή τροχιά του δημόσιου χρέους και τις μεταρρυθμίσεις του τραπεζικού τομέα.

Όπως αναφέρει σε ανακοίνωση της η ΕΚΤ στις 2 Νοεμβρίου 2023, το Διοικητικό Συμβούλιο της, αποφάσισε να αποδεχθεί τον οργανισμό αξιολόγησης πιστοληπτικής ικανότητας Scope Ratings GmbH (Scope Ratings) ως νέο εξωτερικό ίδρυμα αξιολόγησης πιστοληπτικής ικανότητας (ECAI) για τους σκοπούς του Πλαισίου Πιστοληπτικής Αξιολόγησης του Ευρωσυστήματος (ECAF).

Σε αυτή την αξιολόγηση ελήφθησαν υπόψη τα κριτήρια αποδοχής των ECAI, τα οποία περιλαμβάνουν ποσοτικά και ποιοτικά κριτήρια.

Ωστόσο, η διαδικασία ενσωμάτωσης της Scope Ratings στην υποδομή πληροφορικής του Ευρωσυστήματος θα ξεκινήσει αμέσως και είναι πιθανό να διαρκέσει αρκετούς μήνες. Επομένως η ημερομηνία έναρξης λειτουργίας της δυνατότητας χρήσης της Scope Ratings για σκοπούς νομισματικής πολιτικής θα ανακοινωθεί εν ευθέτω χρόνω.

Ειδικότερα, ο Keith Mullin, επικεφαλής συγγραφέας της Scope Ratings παίρνει συνέντευξη από τον Dennis Shen, επικεφαλής αναλυτή του οίκου για την Ελλάδα, σχετικά με το θεσμικό περιβάλλον, τις μεταρρυθμίσεις και τις προκλήσεις γύρω από την αξιολόγηση ΒΒΒ- που δίνει πλέον ο οίκος στην Ελλάδα.

Η αναβάθμιση του οίκου στις 4 Αυγούστου που σηματοδότησε την ανεπίσημη επιστροφή της ελληνικής οικονομίας στην επενδυτική διαβάθμιση μετά από 13 χρόνια θεωρείται προπομπός για τις επόμενες αξιολογήσεις που επίκεινται έως το τέλος του έτους και την επάνοδο του ελληνικού αξιόχρεου στην επενδυτική βαθμίδα.

Ο γερμανικός οίκος βρίσκεται «ένα βήμα» από το να λάβει την επίσημη έγκριση της ΕΚΤ κι έτσι οι αξιολογήσεις του δεν λαμβάνονται υπόψη από το Ευρωσύστημα,. Φιλοδοξεί να καταστεί η ευρωπαϊκή απάντηση (έχει καταθέσει σχετική αίτηση στην ΕΚΤ) στους τοπ τέσσερις οίκους (DBRS, S&P, Moody’s, Fitch), που είναι σήμερα αποδεκτοί και από το ευρωσύστημα ως εξωτερικοί οργανισμοί αξιολόγησης (ECAIs).

Ακολουθεί αναλυτικά η συνέντευξη:

Η Ελλάδα έχασε την τελευταία της αξιολόγηση επενδυτικής βαθμίδας στις αρχές του 2011. Φαίνεται ότι χρειάστηκε πολύς χρόνος για να ανακτήσει το investment grade (IG). Μπορείτε να περιγράψετε το ταξίδι που οδήγησε στην αναβάθμιση της Ελλάδας σε επενδυτική βαθμίδα από την Scope Ratings στις 4 Αυγούστου;

Η ανάκτηση της επενδυτικής βαθμίδας είναι ένα πολύ σημαντικό επίτευγμα και στην πραγματικότητα έχει συμβεί υπό πολύ γρήγορες συνθήκες για την Ελλάδα από ιστορική προοπτική. Καταλαβαίνουμε γιατί έχει φανεί πολύς καιρός για την Ελλάδα. Ωστόσο, τα περισσότερα κράτη που αντιμετωπίζουν χρεοκοπία δεν πλησιάζουν ποτέ την επενδυτική βαθμίδα μετά από αυτό, πόσο μάλλον να επιτύχουν αυτό το καθεστώς 11 χρόνια μετά την χρεοκοπία, όπως ήταν το 2012 στην περίπτωση της Ελλάδας.

Όταν ξεκινήσαμε για πρώτη φορά να αξιολογούμε την Ελλάδα το 2017, αναβαθμίσαμε πρώτα τη βαθμολογία από CC. Έτσι, η Ελλάδα έχει αναβαθμιστεί οκτώ επίπεδα αξιολόγησης για να φτάσει στο IG μέσα σε έξι χρόνια. Αυτή είναι η μεγαλύτερη αναβάθμιση αξιολόγησης από κάθε κράτος που αξιολογούμε και αποτυπώνει τη σημασία αυτού του επιτεύγματος.

Η Κύπρος έρχεται επίσης στο μυαλό από αυτή την άποψη, καθώς επίσης επέστρεψε γρήγορα στην επενδυτική βαθμίδα μετά το πιστωτικό γεγονός του 2013. Ως εκ τούτου, υπάρχουν ορισμένα πλεονεκτήματα που φαινομενικά παρέχονται στις προηγμένες οικονομίες μετά από σπάνιες περιπτώσεις χρεοκοπίας. Τα κράτη ανεπτυγμένων οικονομιών, μετά από χρεοκοπία, διατηρούν προφανώς τα οφέλη των συγκριτικά ώριμων ιδρυμάτων και τις σχετικές πιστωτικές δυνάμεις, οι οποίες τους προσφέρουν ιστορικά υψηλότερες αξιολογήσεις πιστοληπτικής ικανότητας και χαμηλότερες πιθανότητες αθέτησης. Αυτό πιθανώς εξηγεί εν μέρει γιατί η Ελλάδα και η Κύπρος απέκτησαν IG πιο γρήγορα από πολλές αναδυόμενες οικονομίες μετά την κρίση.

Αλλά ας μην ξεχνάμε όλα αυτά που βίωσαν η ελληνική οικονομία και οι Έλληνες πολίτες για να φτάσουν σε αυτό το στάδιο: την πτώση κατά 30% της παραγωγής από το 2008 έως το 2013, την πιο σημαντική χρεοκοπία του δημοσίου στην οικονομική ιστορία, την κερδοσκοπία σχετικά με την έξοδο της Ελλάδας από τη ζώνη του ευρώ, τη λιτότητα, τις τραπεζικές κρίσεις και πιο πρόσφατα, την Covid-19 και την κρίση διαβίωσης.

Μέσα σε όλα αυτά, η Ελλάδα έχει επιμείνει, υιοθετώντας φιλόδοξες μεταρρυθμίσεις και αυξάνοντας σημαντικά τις επενδύσεις και την οικονομική ανταγωνιστικότητα. Η ολοκλήρωση της Ενισχυμένης Εποπτείας πέρυσι και αυτή η αναβάθμιση σε επενδυτική βαθμίδα αποτελούν περαιτέρω ουσιαστικά βήματα προς την ομαλοποίηση της Ελλάδας, αν και απομένει ακόμη να γίνει σημαντική δουλειά. 

Στο σκεπτικό της αξιολόγησης, η Scope τόνισε την ισχυρή θεσμική υποστήριξη ως ζωτικής σημασίας για κάθε κρατικό δανειολήπτη ώστε να έχει αξιολόγηση επενδυτικού βαθμού. Έχει αλλάξει κάτι στη θεσμική αξιολόγηση της Ελλάδας για να καταστεί δυνατή η αναβάθμιση της αξιολόγησης αυτόν τον μήνα;

Θα πρέπει να υπενθυμίσουμε ότι πριν από την Covid-19, η Ελλάδα δεν είχε πρόσβαση στα μέσα πολιτικής της ΕΕ. Το κοινοτικό πρόγραμμα κοινής έκδοσης ομολόγων δεν υπήρχε και η Ελλάδα δεν ήταν επιλέξιμη για αγορές περιουσιακών στοιχείων από την ΕΚΤ τότε. Μόνο από την έναρξη της κρίσης της πανδημίας το 2020 αυτό άρχισε να αλλάζει. Η κυβέρνηση απέκτησε τότε προσωρινή πρόσβαση σε νέα προγράμματα της ΕΕ. Αυτή η προσωρινή πρόσβαση στη χρηματοδότηση της ΕΕ, ειδικά για την κρίση, συνέβαλε στην αναβάθμιση της Ελλάδας σε BB+ τον Σεπτέμβριο του 2021 – σε ένα επίπεδο κάτω από την επενδυτική βαθμίδα.

Πιο πρόσφατα, η προαναφερθείσα μετάβαση στον ενισχυμένο επιμερισμό των βαρών της ΕΕ και τα βήματα της ΕΕ προς την κατεύθυνση της μεγαλύτερης δημοσιονομικής και νομισματικής ένωσης έχουν αρχίσει να φαίνονται πιο μόνιμα και πιθανόν να διαρκέσουν πέρα από τις πρόσφατες κρίσεις. Σε αυτό το στάδιο, υποθέτουμε ότι εάν η Ελλάδα αντιμετωπίσει σοβαρές δυσκολίες πληρωμής, η ΕΕ θα είναι εκεί για να παρέμβει. Αυτό προϋποθέτει μεγαλύτερη διάρκεια της ευρωπαϊκής στήριξης για την Ελλάδα, παράλληλα με τις διευρυμένες διευκολύνσεις της ΕΕ για τη βοήθεια των κρατών μελών της, οι οποίες και στήριξαν την πρόσφατη αναβάθμιση σε επενδυτική βαθμίδα.

Κατά την άποψή μου, ένα μόνιμο χρηματοοικονομικό backstop όπως αυτό που παρέχει η ΕΚΤ από το ξέσπασμα της Covid-19 για την Ελλάδα είναι προϋπόθεση για να αξιολογηθεί μία χώρα με επενδυτική βαθμίδα. Ένας δανειστής έσχατης ανάγκης παρέχει ανοδικά πειρθώρια στις αξιολογήσεις των πιο υπερχρεωμένων δανειοληπτών της ζώνης του ευρώ, όπως η Ελλάδα και η Ιταλία.

Είναι όμως πραγματικά “μόνιμα” τα χαρακτηριστικά αυτά του δανειστή έσχατης ανάγκης;

Καλή ερώτηση. Η οικονομική στήριξη από την Ευρώπη είναι υπό όρους. Ωστόσο, όσο η Ελλάδα παραμένει συμμορφωμένη με τους δημοσιονομικούς κανονισμούς και τους κανονισμούς διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων της Ευρώπης, πιστεύουμε ότι το Ευρωσύστημα και η ΕΕ είναι πιθανό να βοηθήσουν την Ελλάδα κάτω από δυσμενή σενάρια.

Η πολιτική σταθερότητα που εξασφαλίστηκε μετά τις πρόσφατες εκλογές ενισχύει την ικανότητα και την προθυμία της κυβέρνησης να θεσπίσει τις απαραίτητες μεταρρυθμίσεις. Αυτό το συνετό πλαίσιο πολιτικής ενισχύει τη σχέση της Ελλάδας με την Ευρώπη – πιστεύουμε ότι είναι πιθανό να εδραιώσει την ευρωπαϊκή υποστήριξη για τα επόμενα τέσσερα χρόνια τουλάχιστον.

Η μείωση του χρέους αποτελεί σημαντικό λόγο για την αναβάθμιση της αξιολόγησης της Ελλάδας;

Το μειωμένο χρέος είναι πράγματι σημαντικό, καθώς καθιστά την Ελλάδα πιο ανθεκτική στην αστάθεια της αγοράς, εάν η στήριξη του Ευρωσυστήματος στο μέλλον αποδεικνυόταν λιγότερο αποτελεσματική. Ως αποτέλεσμα, η συνεχιζόμενη μείωση του χρέους καθιστά την αξιολόγηση της Ελλάδας πιο ανθεκτική στην επενδυτική βαθμίδα. Είναι σημαντικό ότι η ουσιαστική περαιτέρω σύγκλιση του αυξημένου δείκτη χρέους της Ελλάδας προς την κατεύθυνση άλλων υπερχρεωμένων κρατών της ευρωζώνης όπως η Ιταλία, είναι κρίσιμη για τη μελλοντική πορεία αξιολόγησης της Ελλάδας.

Μετά από περισσότερο από μια δεκαετία και πολλές πρωτοβουλίες από ευρωπαίους και διεθνείς εταίρους για τον καθορισμό του λόγου του δημόσιου χρέους της Ελλάδας σε βιώσιμη τροχιά, ο λόγος χρέους της Ελλάδας είχε αντ’ αυτού φτάσει σε νέα ρεκόρ όλων των εποχών 206% του ΑΕΠ μέχρι το 2020. Ωστόσο, και προς έκπληξή μας, με στήριξη από την ισχυρή ανάκαμψη από το τρίτο τρίμηνο του 2020, παράλληλα με τον πολύ αυξημένο πληθωρισμό πρόσφατα, εκτιμούμε πλέον πως ο δείκτης χρέους της Ελλάδας θα υποχωρήσει στο 161% μέχρι το τέλος του τρέχοντος έτους, ήτοι κατά 46 ποσοστιαίες μονάδες έναντι της κορυφής του 2020.

Οι προηγούμενες αναδιαρθρώσεις επίσημου και ιδιωτικού χρέους και τα προγράμματα δανεισμού με ευνοϊκούς όρους, έχουν εξασφαλίσει χαμηλό μέσο κόστος χρέους, το οποίο οδήγησε σε σημαντική διαφορά έναντι της ονομαστικής ανάπτυξης μόλις εμφανίστηκε τελικά αυτή η ονομαστική ανάπτυξη. Αυτό οδήγησε την ταχεία μείωση του χρέους τελευταία. Αν και αυτή η πτωτική τροχιά του χρέους θα επιβραδυνθεί, μια συνεχής, σταδιακή μείωση του χρέους θα μπορούσε ωστόσο να καταστήσει το ελληνικό χρέος πιο βιώσιμο και να μειώσει την ανάγκη για περαιτέρω αναδιάρθρωση του χρέους. 

Τα υψηλά επιτόκια έχουν επηρεάσει την πιστοληπτική ικανότητα της Ελλάδας;

Σίγουρα. Μετά την έξοδο της Ελλάδας από τα προγράμματα οικονομικής προσαρμογής του παρελθόντος και τα σχετικά δάνεια με ευνοϊκούς όρους και την ελάφρυνση του χρέους, η μετάβαση στη χρηματοδότηση από την αγορά δεν είναι και κάτι τόσο θετικό – ειδικά κάτω από τα σημερινά υψηλότερα επιτόκια για νέο δανεισμό. Οι εκδόσεις ομολόγων και η βελτιωμένη πρόσβαση στην αγορά τείνουν να είναι πιστωτικά θετικά. Αλλά η μετάβαση από το πρόγραμμα διάσωσης στις κεφαλαιαγορές επηρεάζει επίσης σταδιακά αρνητικά την ισχυρή δομή του χρέους της Ελλάδας. Η μέση σταθμική διάρκεια του νέου δανεισμού μειώθηκε στα 5,5 έτη το 2022 και ξανά στα 4,6 έτη το 2023 έως σήμερα. Η μέση διάρκεια του ανεξόφλητου ελληνικού χρέους είναι 19,6 χρόνια.

Καθώς η Ελλάδα δανείζεται στις αγορές, αποπληρώνει νωρίς ορισμένα από τα δάνειά της και η ΕΚΤ επιταχύνει την ποσοτική σύσφιξη, το δημόσιο χρέος της Ελλάδας θα μεταβεί σταδιακά και πάλι σε ιδιώτες. Καθώς οι κρατικές αξιολογήσεις θα αποδίδονται σε ιδιωτικά χρέη, αυτό το αυξανόμενο μερίδιο εμπορικού χρέους είναι πιστωτικά αρνητικό. Το υψηλότερο κόστος δανεισμού στις κεφαλαιαγορές αυξάνει επιπλέον σταδιακά το μέσο κόστος επιτοκίου. Τέλος, ένα αυξημένο μερίδιο του ελληνικού χρέους που κατέχεται από επενδυτές και όχι από τον επίσημο τομέα μπορεί, κατά τη γνώμη μας, να επιβαρύνει σταδιακά τα ελληνικά ομόλογα ως ένα βαθμό.

Επί του παρόντος, καθώς το μεγαλύτερο μέρος του ελληνικού χρέους είναι δάνεια επίσημου τομέα, η ελάφρυνση του χρέους από το 2012 έχει επικεντρωθεί αυστηρά στις αναδιαρθρώσεις δανείων του επίσημου τομέα. Αυτό μπορεί να αλλάξει περισσότερο στο μέλλον, εάν η σύνθεση του ελληνικού χρέους αλλάξει σημαντικά.

Σε ποιο στάδιο βρίσκεται η εκκαθάριση του ελληνικού τραπεζικού συστήματος;

Οι πολιτικές διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων έχουν επιφέρει μείωση του υψηλού δείκτη μη εξυπηρετούμενων δανείων (NPL) και ενίσχυσαν τη σταθερότητα του τραπεζικού συστήματος. Το πρόγραμμα Ηρακλής ηγήθηκε αυτής της προσπάθειας και τα NPLs σε όλο το σύστημα μειώθηκαν εντυπωσιακά στο 8% στο πρώτο τρίμηνο του 2023, έχοντας κορυφωθεί στο 49% τον Ιούνιο του 2017. Ωστόσο, αναγνωρίζουμε ότι η αφαίρεση των NPLs από τους τραπεζικούς ισολογισμούς δεν σημαίνει πως τα εξυπηρετούμενα δάνεια έχουν εξαφανιστεί.

Ο ελληνικός τραπεζικός τομέας εξακολουθεί να επιβαρύνεται από τα υψηλότερα NPLs στη ζώνη του ευρώ. Η κεφαλαιοποίηση των τραπεζών είναι μέτρια, ακόμη κι αν έχει βελτιωθεί σημαντικά. Η υψηλή εξάρτηση του κεφαλαίου τους από τις αναβαλλόμενες φορολογικές πιστώσεις αποτελεί πρόκληση και η σχέση κράτους-τραπεζών είναι αρκετά έντονη.

Ποιες προκλήσεις παραμένουν που θα μπορούσαν να επηρεάσουν τις πιστωτικές προοπτικές της Ελλάδας;

Η αξιολόγηση ΒΒΒ- της Ελλάδας περιορίζεται από πολλές σημαντικές πιστωτικές προκλήσεις. Το αυξημένο επίπεδο του δημόσιου χρέους παραμένει μια βασική πρόκληση, περιορίζοντας μια υψηλότερη πιστοληπτική ικανότητα. Αυτό το υψηλό χρέος εκθέτει την Ελλάδα σε συνεχή κίνδυνο κάθε φορά που υπάρχει αλλαγή του κλίματος της αγοράς προς την αμφισβήτηση της βιωσιμότητας του χρέους των πιο υπερχρεωμένων κρατών της ζώνης του ευρώ. Η περαιτέρω μείωση αυτού του χρέους θα μπορούσε να κάνει την Ελλάδα πιο ανθεκτική.

Επιπλέον, οι πολιτικοί κίνδυνοι επικρατούν καθώς η Ελλάδα μεταβαίνει από την εξάρτηση από την υπό όρους πίστωση του επίσημου τομέα προς την χρηματοδότηση από την αγορά. Τρίτον, οι τράπεζες και ο εξωτερικός τομέας εμφανίζουν αδυναμίες.

Μια άλλη πρόκληση είναι η μέτρια μακροπρόθεσμη δυνητική ανάπτυξη της τάξης του 1%. Οι περιβαλλοντικές προκλήσεις είναι σημαντικές σε αυτό το μέτωπο, καθώς ο κλιματικός κίνδυνος περιορίζει τη μακροπρόθεσμη ανάπτυξη εάν οι καύσωνες και οι πυρκαγιές βλάψουν τους κρίσιμους τομείς του τουρισμού και της γεωργίας της Ελλάδας. Μια ανάλυση από την Τράπεζα της Ελλάδος το 2011 κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η κλιματική αλλαγή μπορεί να κοστίσει στην ελληνική οικονομία από 577 δισ. έως 701 δισ. ευρώ έως το 2100. Αυτό είναι τριπλάσιο από το μέγεθος της ελληνικής οικονομίας σήμερα! Ο κλιματικός κίνδυνος αντιπροσωπεύει μια ουσιαστική μακροπρόθεσμη κρίση και είναι σημαντικός για την αξιολόγηση της Ελλάδας ως της πιο εκτεθειμένης οικονομίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Πόσο σας ανησυχεί η Ελλάδα να επαναλάβει τα λάθη του παρελθόντος;

Η ιστορία τείνει να επαναλαμβάνεται. Έτσι, αυτή είναι μία από τις κύριες ανησυχίες μας – ίσως όχι τόσο βραχυπρόθεσμα αλλά σίγουρα στις επόμενες δεκαετίες. Το 2015, η πρόοδος στον απόηχο της ελληνικής κρίσης αντιστράφηκε απότομα μετά από μια κυβερνητική αλλαγή. Η Ελλάδα κατέληξε να χάσει πληρωμές προς το ΔΝΤ την ίδια χρονιά. Μια αλλαγή προσανατολισμού πολιτικής στο μέλλον θα μπορούσε παρομοίως να θέσει σε κίνδυνο την πρόοδο που σημειώθηκε πρόσφατα και να αμφισβητήσει την ευρωπαϊκή υποστήριξη που βασίζεται στην εκτέλεση των μεταρρυθμίσεων. Η αξιωματική αντιπολίτευση – ο ΣΥΡΙΖΑ – μπορεί να πάει σε πιο μετριοπαθή ή σε πιο ριζοσπαστική κατεύθυνση μετά την πρόσφατη εκλογική ήττα.

Ακόμη και σήμερα, ο διαθέσιμος δημοσιονομικός χώρος διατίθεται από την κυβέρνηση υπό τον Πρωθυπουργό Κυριάκο Μητσοτάκη, με εφάπαξ 9 δισ. ευρώ παροχές στους συνταξιούχους, σε αυξήσεις μισθών στο δημόσιο τομέα και σε αύξηση του ορίου φοροαπαλλαγής για τα νοικοκυριά με παιδιά. Η κατάργηση του φόρου αλληλεγγύης και η δέσμευση για κατάργηση του ειδικού φόρου στους τόκους στα έντοκα γραμμάτια και τα ομόλογα του Ελληνικού Δημοσίου είναι περαιτέρω παραδείγματα ανατροπών της πολιτικής της κρίσης.

Καθώς οι όροι δανεισμού διευκολύνονται για την Ελλάδα και τα μεταρρυθμιστικά “ρούχα” βγαίνουν, η ανησυχία μας είναι να υπάρξει μια αργή στροφή προς την ανατροπή των μεταρρυθμίσεων των προηγούμενων ετών και την επιστροφή σε πιο χαλαρή δημοσιονομική πολιτική για την αντιστάθμιση των σοβαρών απωλειών εισοδήματος της προηγούμενης δεκαετίας.

Σε αυτό το στάδιο, η κλίμακα μιας τέτοιας αντιστροφής στην πολιτική είναι συγκριτικά μέτρια και η Ελλάδα διατηρεί σθεναρά την επιδίωξή της για μείωση του χρέους και πρωτογενή δημοσιονομικά πλεονάσματα ως βασικούς στόχους, παράλληλα με τις διαρθρωτικές μεταρρυθμίσεις στο πλαίσιο του μηχανισμού ανάκαμψης και ανθεκτικότητας της ΕΕ. Παραμένει έτσι σε κάποιον βαθμό η ευρωπαϊκή εποπτεία. Ωστόσο, η πορεία των πολιτικών πρέπει να παρακολουθείται στενά – διασφαλίζοντας ότι δεν θα επαναληφθούν λάθη του παρελθόντος.

Έτσι, εν όψει και του review που θα πραγματοποιήσει στις 4 Αυγούστου, η  Scope σημειώνει ότι το αποτέλεσμα των εκλογών και το φιλικό προς τις επενδύσεις πρόγραμμα της νέας κυβέρνησης στηρίζουν την απόφασή της να εξετάσει την επενδυτική βαθμίδα, με δεδομένο ότι ο οίκος αξιολογεί την Ελλάδα στο BB+ (ένα σκαλοπάτι χαμηλότερα), με θετικές προοπτικές.

Υπενθυμίζεται ότι η Scope  αναβάθμισε τις προοπτικές της Ελλάδας σε θετικές στις 2 Δεκεμβρίου του 2022 και ήταν ο πρώτος οίκος που το έκανε. Παρότι οι αξιολογήσεις της δεν λαμβάνονται ακόμα υπόψη από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, εντούτοις η εταιρεία έχει δικαιωθεί στις έως τώρα εκτιμήσεις της για την Ελλάδα, με τους μεγάλους οίκους αξιολόγησης συνήθως να ακολουθούν.

Εν όψει και του review της 4ης Αυγούστου, η Scope σημειώνει ότι οι αξιολογήσεις τόσο της Ελλάδας όσο και άλλων χωρών εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από την θεσμική στήριξη και την παρουσία ενός δανειστή ύστατης ανάγκης. Οι σχέσεις της Ελλάδας με την Ευρώπη συνεπάγονται ισχυρή θεσμική στήριξη  τα τελευταία χρόνια, συμπεριλαμβανομένης της πρόσβασης στην ΕΚΤ και στην κοινοτική χρηματοδότηση. «Όσο η Ελλάδα συμμορφώνεται με τους κανόνες της Ευρώπης, η Scope θεωρεί ότι η ΕΚΤ πιθανότατα θα στηρίζει τις ελληνικές αγορές στο μέλλον», εφόσον χρειαστεί, σημειώνεται. Το αποτέλεσμα των εκλογών αναμένεται να στηρίξει αυτό το ανάχωμα για τα επόμενα 4 χρόνια τουλάχιστον.

Στις προβλέψεις της για την οικονομία, η Scope μιλά για ανάπτυξη 2,3% φέτος και 1,6% το 2024, με τον πληθωρισμό να παραμένει υψηλός και να ενισχύει την κρίση ακρίβειας. Πάντως, ο εναρμονισμένος πληθωρισμός αναμένεται να πέσει από το 9,3% του 2022 στο 4% φέτος και στο 3,3% το 2024.

Σε ό,τι αφορά το χρέος, το θετικό σενάριο της Scope (εφόσον δεν υπάρξουν σοβαρά εμπόδια στην ανάκαμψη) το βλέπει στο 161,2% φέτος και στο 142,2% έως το 2028, με τον οίκο να μιλά για σημαντική μείωση από το 206,3% του 2020 και σύγκλιση με τα επίπεδα της Ιταλίας, που έχει καλύτερη αξιολόγηση από την Ελλάδα.

Επισημαίνει, άλλωστε, ότι το spread των ελληνικών ομολόγων έχει ήδη πέσει σημαντικά στις αγορές.

Παρόλα αυτά, η αξιολόγηση της Ελλάδας εξακολουθεί να αντανακλά τις εξής προκλήσεις:

–          Ακόμα υψηλό χρέος

–          Αδύναμο τραπεζικό σύστημα (αν και τα κόκκινα δάνεια έχουν μειωθεί)

–          Αβεβαιότητες γύρω από την δημοσιονομική πολιτική που θα ακολουθηθεί με τη χαλάρωση της ευρωπαϊκής εποπτείας

–          Μακροπρόθεσμο πολιτικό ρίσκο.

«Η συνέχεια στις εφαρμοζόμενες πολιτικές που προκύπτει από την αναμενόμενη επανεκλογή της Νέας Δημοκρατίας και μία πιο μακροπρόθεσμη συνέχιση της πρόσφατης προόδου θα στήριζε το αξιόχρεο της Ελλάδας», σημειώνει ο αναλυτής της Scope, Dennis Shen.

Όπως εξηγεί, η Ελλάδα είναι η μόνη χώρα της Ε.Ε. με αξιολόγηση junk, αλλά για να ανακτήσει την επενδυτική βαθμίδα, θα πρέπει να δείξει ότι το momentum των μεταρρυθμίσεων, η συνετή δημοσιονομική στάση και οι ενισχυμένες σχέσεις με την Ευρώπη μπορούν να διατηρηθούν μακροπρόθεσμα.

Η Ελλάδα έχει ωφεληθεί, επίσης, από τη στήριξη της ΕΚΤ, αλλά για να συνεχίσει να την απολαμβάνει, πρέπει να  τηρεί τους ευρωπαϊκούς δημοσιονομικούς κανόνες. «Η όποια απρόβλεπτη επιστροφή σε ένα πιο ταραχώδες πολιτικό σκηνικό, η αποτυχία τήρησης των δημοσιονομικών κανόνων της Ευρώπης και ένα πισωγύρισμα στις μεταρρυθμίσεις μετά τις εκλογές, θα μπορούσαν να υπονομεύσουν την πρόοδο», προειδοποιεί η Scope.

Ο οίκος αξιολόγησης αναγνωρίζει ότι η Ελλάδα έχει «αντέξει» σε μία δύσκολη 15ετία, υιοθετώντας φιλόδοξες μεταρρυθμίσεις και αυξάνοντας την ανταγωνιστικότητά της.  Σημειώνει, πάντως, ότι η τριμηνιαία οικονομική παραγωγή παραμένει 22% χαμηλότερα από τα προ-κρίσης επίπεδα. Και αυτό, παρότι η Scope έχει αναβαθμίσει την πρόβλεψή της για την ανάπτυξη του 2023 στο 2,2% (από 1,3%) και περιμένει ρυθμούς 1,4% για το 2024.

Η ανεργία έχει πέσει κάτω από το μισό και αναμένεται να κινηθεί κατά μέσο όρο στο 10,9% το 2023 και το 2024, καθώς οι μεταρρυθμίσεις ενισχύουν το εμπόριο και τις άμεσες ξένες επενδύσεις, ενώ ο τουρισμός ανακάμπτει στο 95% των προ-πανδημίας επιπέδων.

Παρόλα αυτά, η Ελλάδα εξακολουθεί να εμφανίζει ένα από τα υψηλότερα ποσοστά σχετικής φτώχειας στην ΕΕ, με το κατά κεφαλήν ΑΕΠ σε αγοραστική δύναμη να είναι το δεύτερο χαμηλότερο στην Ευρώπη (μετά την Βουλγαρία), όπως επισημαίνεται.

Στον τραπεζικό τομέα, η Scope σημειώνει ότι παρότι έχουν μειωθεί σχεδόν 50%, τα κόκκινα δάνεια παραμένουν σημαντικά υψηλότερα του ευρωπαϊκού μέσου όρου, στο 8,2% έναντι 1,8%.

Και το δημόσιο χρέος είναι ακόμα υψηλό, στο 171% του ΑΕΠ, παρότι έχει μειωθεί από τα υψηλά του 206% του ΑΕΠ το 2020.

Ο οίκος περιμένει μείωση του χρέους στο 143% του ΑΕΠ έως το 2028 υπό το αισιόδοξο σενάριό του, δηλαδή εφόσον δεν υπάρξουν σημαντικά εμπόδια στην ανάκαμψη.

Άλλωστε, επισημαίνει την εμφάνιση-έκπληξη πρωτογενούς πλεονάσματος το 2022, αν εκφράζει αβεβαιότητα για το εάν είναι εφικτή η επίτευξη πλεονασμάτων ύψους 2% τα επόμενα χρόνια.

Η ανάπτυξη της ελληνικής οικονομίας θεωρείται ότι θα επιβραδυνθεί σε 1,1% το επόμενο έτος (μείωση κατά 1 ποσοστιαία μονάδα από τις προβλέψεις του Ιουλίου), αλλά θα ανακάμψει σε 1,5% πάνω από το δυνητικό επίπεδο έως το 2024 και 1,4% το 2025-27.

Αυτό έρχεται μετά την ισχυρή οικονομική ανάκαμψη από την άνοιξη του 2020 (ανάπτυξη 8,3% το 2021 και περαιτέρω ανάπτυξη 6% εκτιμάται για το 2022). Ενώ ο πληθωρισμός θεωρείται ότι θα παραμείνει υψηλότερος για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα ενισχύοντας την κρίση κόστους ζωής, ο πληθωρισμός θα μειωθεί από 9,5% το 2022 στο υψηλό 5,8% το 2023.

«Η επιστροφή σε πρωτογενή δημοσιονομικά πλεονάσματα μέχρι το επόμενο έτος φαίνεται πιθανή. Επί του παρόντος, η βασική μας ανάλυση βιωσιμότητας του χρέους προβλέπει ότι το χρέος προς το ΑΕΠ θα φθάσει το 169,3% φέτος (περίπου αμετάβλητο από το 172% στις προβλέψεις μας του Ιουλίου), 160% το 2023 (157%) και 147% έως το 2027 (148%), αντανακλώντας μια σημαντική μείωση από το 206,4%, υψηλό όλων των εποχών το 2020, και συγκλίνει με τα επίπεδα χρέους άλλων υπερχρεωμένων κρατών της ζώνης του ευρώ», εξηγεί η Scope.

Οι προοπτικές και οι κίνδυνοι για την Ελλάδα

Η ενισχυμένη ευρωπαϊκή θεσμική στήριξη προς την Ελλάδα είναι μια εξέλιξη που η Scope αναμένει να διαρκέσει πέραν των σημερινών κρίσεων και μπορεί να συνηγορήσει υπέρ της αξιολόγησης ΒΒΒ, αν η εν λόγω θεσμική στήριξη προς την Ελλάδα διατηρηθεί μετά τις εκλογές του επόμενου έτους και μετά την κρίση του Covid-19.

«Υποθέτουμε ότι οι καινοτομίες της δημοσιονομικής και της νομισματικής πολιτικής μετά την πανδημική κρίση είναι διαθέσιμες για επαναφορά κατά τη διάρκεια μελλοντικών κρίσεων, αν απαιτηθούν, θα κρατήσουν υπό έλεγχο τη βιωσιμότητα του χρέους της Ελλάδας», εξηγεί ο γερμανικός οίκος αξιολόγησης.

Όσο η Ελλάδα παραμένει συμβατή με τους κανόνες της ΕΕ, η Scope θεωρεί ότι η ΕΚΤ είναι πιθανό να στηρίξει τις ελληνικές αγορές στο μέλλον υπό δυσμενή σενάρια της αγοράς, παρέχοντας μια πολύ αναγκαία χρηματοοικονομική υποστήριξη. Η έμφαση στη θεσμική στήριξη της ΕΕ αντικατοπτρίζει μια βασική διαφορά της προσέγγισής της για την αξιολόγηση της πιστοληπτικής ικανότητας Ελλάδας και άλλων κρατικών δανειοληπτών της ζώνης του ευρώ.

Ωστόσο, οι προοπτικές αξιολόγησης της Ελλάδας για το επόμενο έτος περιορίζονται από μια σειρά παραγόντων, όπως 1) το αυξημένο κρατικό χρέος, 2) τις αδυναμίες του τραπεζικού συστήματος, ακόμη και αν και τα μη εξυπηρετούμενα δάνεια έχουν μειωθεί, 3) τις διαρθρωτικές οικονομικές αδυναμίες, καθώς και 4) τις αβεβαιότητες γύρω από το 2023 και τις εκλογές, καθώς οποιαδήποτε μετεκλογική στροφή της οικονομικής πολιτικής θα μπορούσε να αυξήσει τον χρηματοοικονομικό κίνδυνο.