Η διαρκής σύνδεση με τον ψηφιακό κόσμο δεν αποτελεί πλέον αποκλειστικό χαρακτηριστικό των νεότερων ηλικιών. Εργαζόμενοι, γονείς, έφηβοι και μεγαλύτεροι άνθρωποι περνούν σημαντικό μέρος της ημέρας μπροστά σε μια μικρή οθόνη. Η τεχνολογία έχει προσφέρει αδιαμφισβήτητες ευκολίες, όμως η υπερβολική χρήση δημιουργεί ένα παράδοξο: όσο περισσότερο συνδεόμαστε ηλεκτρονικά, τόσο περισσότερο κινδυνεύουμε να απομακρυνθούμε από όσα συμβαίνουν πραγματικά γύρω μας.

Μια κοινωνία που κοιτάζει διαρκώς προς τα κάτω

Αρκεί μια βόλτα σε οποιαδήποτε μεγάλη πόλη για να διαπιστώσει κανείς πόσο έχει αλλάξει η ανθρώπινη συμπεριφορά. Παρέες κάθονται στο ίδιο τραπέζι χωρίς να συνομιλούν, ζευγάρια περνούν ολόκληρα λεπτά κοιτάζοντας διαφορετικές οθόνες και επιβάτες των μέσων μεταφοράς απομονώνονται στον προσωπικό τους ψηφιακό κόσμο.Το κινητό έχει γίνει το μέσο με το οποίο γεμίζει σχεδόν κάθε κενό της ημέρας. Η αναμονή σε μια ουρά, ένα σύντομο διάλειμμα ή ακόμη και λίγα λεπτά ησυχίας αντιμετωπίζονται ως ευκαιρία για έναν ακόμη έλεγχο ειδοποιήσεων.Αυτή η συνήθεια δεν είναι απαραίτητα επιβλαβής σε κάθε περίπτωση. Όταν όμως η χρήση γίνεται αυτόματη και δύσκολα ελεγχόμενη, μπορεί να περιορίζει την προσοχή και την ουσιαστική συμμετοχή στην καθημερινή ζωή.

Γιατί είναι τόσο δύσκολο να αφήσουμε το κινητό

Οι εφαρμογές κοινωνικής δικτύωσης έχουν σχεδιαστεί ώστε να διατηρούν το ενδιαφέρον των χρηστών. Οι συνεχείς ειδοποιήσεις, τα σύντομα βίντεο, οι ατελείωτες ροές περιεχομένου και η δυνατότητα άμεσης ανταπόκρισης δημιουργούν διαρκώς νέους λόγους επιστροφής στην οθόνη.Ένα μήνυμα, μια νέα ανάρτηση ή ένα βίντεο μπορεί να οδηγήσει σε αρκετά λεπτά περιήγησης, ακόμη και όταν ο αρχικός σκοπός ήταν απλώς να ελεγχθεί η ώρα.Σημαντικό ρόλο παίζει και ο φόβος ότι κάποιος θα χάσει μια είδηση, μια συζήτηση ή μια κοινωνική εξέλιξη. Η ανάγκη να είμαστε συνεχώς ενημερωμένοι μπορεί να μετατραπεί σε πίεση για αδιάκοπη παρουσία στο διαδίκτυο.

Η ανθρώπινη επικοινωνία περνά σε δεύτερη μοίρα

Μία από τις πιο εμφανείς συνέπειες της υπερβολικής χρήσης είναι η διάσπαση της προσοχής κατά την προσωπική επικοινωνία. Όταν κάποιος κοιτάζει συνεχώς το τηλέφωνό του ενώ συνομιλεί με άλλον άνθρωπο, δημιουργείται συχνά η εντύπωση ότι η συζήτηση δεν έχει την απαιτούμενη σημασία.Το φαινόμενο είναι γνωστό ως phubbing, από τον συνδυασμό των αγγλικών λέξεων που αναφέρονται στο τηλέφωνο και στην αγνόηση του συνομιλητή.Μπορεί να παρατηρηθεί στις προσωπικές σχέσεις, στην οικογένεια αλλά και στον επαγγελματικό χώρο. Η συστηματική επανάληψή του ενδέχεται να προκαλέσει δυσαρέσκεια, παρεξηγήσεις και αίσθημα απομάκρυνσης.Η τεχνολογία επιτρέπει την επικοινωνία με ανθρώπους που βρίσκονται χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά. Το ζητούμενο είναι να μην υποκαθιστά την επαφή με εκείνους που βρίσκονται δίπλα μας.

Τα παιδιά μεγαλώνουν βλέποντας τους μεγάλους

Η συζήτηση για την υπερβολική χρήση κινητών επικεντρώνεται συχνά στους εφήβους. Ωστόσο, οι ενήλικοι αποτελούν εξίσου σημαντικό μέρος του προβλήματος, καθώς οι δικές τους συνήθειες επηρεάζουν το περιβάλλον μέσα στο οποίο μεγαλώνουν τα παιδιά.Όταν ένας γονέας διακόπτει συνεχώς μια συζήτηση για να απαντήσει σε ειδοποιήσεις, το παιδί μπορεί να αντιλαμβάνεται την ψηφιακή επικοινωνία ως σημαντικότερη από την άμεση ανθρώπινη παρουσία.Αντίστοιχα, η διαρκής χρήση συσκευών κατά τη διάρκεια του φαγητού ή του οικογενειακού χρόνου περιορίζει τις ευκαιρίες για ουσιαστική συζήτηση.Η διαμόρφωση υγιών συνηθειών δεν μπορεί επομένως να αφορά μόνο τα παιδιά. Χρειάζεται να ξεκινά από το παράδειγμα των ενηλίκων.

Ύπνος, συγκέντρωση και ψυχική κόπωση

Η χρήση του κινητού αργά το βράδυ μπορεί να επηρεάσει την ποιότητα του ύπνου, ιδιαίτερα όταν συνοδεύεται από έντονη συναισθηματική διέγερση, συνεχή εναλλαγή περιεχομένου και καθυστέρηση της ώρας κατάκλισης.Παράλληλα, η συχνή διακοπή μιας εργασίας για τον έλεγχο ειδοποιήσεων μπορεί να δυσκολεύει τη συγκέντρωση και να αυξάνει τον χρόνο που απαιτείται για την ολοκλήρωσή της.Δεν σημαίνει ότι κάθε άνθρωπος που χρησιμοποιεί πολλές ώρες το κινητό αντιμετωπίζει πρόβλημα ψυχικής υγείας. Η επίδραση εξαρτάται από το είδος της χρήσης, το περιεχόμενο, τις προσωπικές συνθήκες και το εάν η συσκευή παρεμβαίνει στον ύπνο, στην εργασία ή στις σχέσεις.Το κρίσιμο στοιχείο δεν είναι μόνο πόσες ώρες περνά κάποιος μπροστά στην οθόνη, αλλά και τι χάνει εξαιτίας αυτών.

Όταν η συνήθεια γίνεται εξάρτηση

Υπάρχουν άνθρωποι που αισθάνονται έντονη ανησυχία όταν ξεχνούν το κινητό στο σπίτι, όταν τελειώνει η μπαταρία ή όταν δεν έχουν πρόσβαση στο διαδίκτυο.Άλλοι επιχειρούν επανειλημμένα να περιορίσουν τη χρήση, αλλά επιστρέφουν γρήγορα στις προηγούμενες συνήθειες.Αυτές οι συμπεριφορές μπορεί να αποτελούν ενδείξεις προβληματικής χρήσης, χωρίς να σημαίνουν αυτομάτως ότι υπάρχει κλινική εξάρτηση. Η διάκριση απαιτεί προσοχή και δεν μπορεί να γίνει μόνο με βάση τον χρόνο που καταγράφει μια συσκευή.Ιδιαίτερη σημασία έχει εάν η χρήση προκαλεί επίμονες δυσκολίες στην καθημερινή λειτουργία, στις προσωπικές σχέσεις και στις υποχρεώσεις του ατόμου.

Μπορούμε να ξαναβρούμε την ισορροπία;

Η λύση δεν είναι η απόρριψη της τεχνολογίας. Τα κινητά τηλέφωνα προσφέρουν πρόσβαση στην ενημέρωση, διευκολύνουν την εργασία, την εκπαίδευση και την επικοινωνία και αποτελούν πολύτιμα εργαλεία σε έκτακτες ανάγκες.Αυτό που χρειάζεται είναι η συνειδητή χρήση τους. Ο περιορισμός των περιττών ειδοποιήσεων, η απομάκρυνση του κινητού από το τραπέζι κατά τη διάρκεια του φαγητού και η καθιέρωση χρονικών διαστημάτων χωρίς οθόνες μπορούν να βοηθήσουν.Εξίσου σημαντικό είναι να υπάρχει χώρος για δραστηριότητες που δεν απαιτούν ψηφιακή σύνδεση: μια βόλτα, μια συζήτηση, ένα βιβλίο ή λίγα λεπτά ηρεμίας.

Η ζωή συνεχίζεται και έξω από την οθόνη

Το κινητό έχει αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο ενημερωνόμαστε, εργαζόμαστε, διασκεδάζουμε και διατηρούμε τις κοινωνικές μας σχέσεις. Η αλλαγή αυτή δεν είναι από μόνη της αρνητική. Το πρόβλημα αρχίζει όταν η συσκευή παύει να εξυπηρετεί τις ανάγκες μας και αρχίζει να καθορίζει σχεδόν κάθε στιγμή της ημέρας.Οι άνθρωποι που περπατούν χωρίς να παρατηρούν τον δρόμο, που κάθονται με φίλους χωρίς να συνομιλούν και που δεν μπορούν να απολαύσουν λίγα λεπτά χωρίς ειδοποιήσεις αποτυπώνουν μια πραγματική πρόκληση της ψηφιακής εποχής.

Το μεγαλύτερο ζητούμενο δεν είναι να αφήσουμε οριστικά το κινητό, αλλά να μάθουμε πότε πρέπει να το αφήνουμε στην άκρη. Γιατί καμία οθόνη, όσο προηγμένη κι αν είναι, δεν μπορεί να αντικαταστήσει πλήρως την ανθρώπινη παρουσία, την προσωπική επαφή και τις στιγμές που ζούμε πραγματικά.

Η ρύθμιση αφορά την πρόσβαση ανηλίκων κάτω των 15 ετών σε υπηρεσίες κοινωνικής δικτύωσης και εντάσσεται στο πλαίσιο των μέτρων για την προστασία των παιδιών από τους κινδύνους του ψηφιακού περιβάλλοντος.

Κεντρικό ζήτημα αποτελεί ο τρόπος με τον οποίο θα διασφαλίζεται ότι οι χρήστες πληρούν το απαιτούμενο ηλικιακό όριο, χωρίς να συλλέγονται περισσότερα προσωπικά δεδομένα από όσα είναι αναγκαία. Το νομοσχέδιο δεν επιβάλλει τη χρήση μίας συγκεκριμένης εφαρμογής, αλλά προβλέπει την αξιοποίηση κατάλληλων, αξιόπιστων και αναλογικών λύσεων επαλήθευσης ηλικίας.

Τι αλλάζει από την 1η Ιανουαρίου 2027

Με την εφαρμογή της ρύθμισης, το κατώτατο όριο ηλικίας για την πρόσβαση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης ορίζεται στα 15 έτη.

Ειδικότερα:

• Όριο ηλικίας τα 15 έτη: Οι ανήλικοι κάτω από το συγκεκριμένο όριο δεν θα μπορούν να έχουν πρόσβαση στις υπηρεσίες κοινωνικής δικτύωσης που εμπίπτουν στη ρύθμιση.
• Έλεγχος ηλικίας από τις πλατφόρμες: Οι πάροχοι θα πρέπει να εφαρμόζουν κατάλληλους μηχανισμούς, ώστε να ελέγχεται αν οι χρήστες πληρούν το ηλικιακό όριο.
• Προστασία προσωπικών δεδομένων: Οι μέθοδοι επαλήθευσης θα πρέπει να περιορίζουν τη συλλογή δεδομένων και να διασφαλίζουν την ιδιωτικότητα των χρηστών.
• Χωρίς υποχρεωτική χρήση συγκεκριμένης εφαρμογής: Το Kids Wallet και το Gov.gr Wallet αναφέρονται ως ενδεδειγμένες επιλογές, χωρίς να αποκλείονται άλλες ισοδύναμες λύσεις που πληρούν τις απαιτήσεις του ευρωπαϊκού πλαισίου.

Για την εφαρμογή του ορίου προβλέπεται, σύμφωνα με τις σχετικές πληροφορίες, ειδικός κανόνας υπολογισμού της ηλικίας με βάση το ημερολογιακό έτος γέννησης. Η ακριβής εφαρμογή του κανόνα θα πρέπει να εξετάζεται με βάση το τελικό νομοθετικό κείμενο.

Πώς θα μπλοκάρεται η πρόσβαση στα social media

Η εφαρμογή του μέτρου προϋποθέτει ότι οι ίδιες οι πλατφόρμες θα διαθέτουν μηχανισμούς για τον έλεγχο της ηλικίας των χρηστών τους.

Οι πάροχοι θα πρέπει να χρησιμοποιούν λύσεις που είναι αποτελεσματικές και αξιόπιστες, αλλά ταυτόχρονα αναλογικές ως προς τα δεδομένα που απαιτούνται για την επαλήθευση.

Στόχος είναι να μπορεί να επιβεβαιώνεται αν ένας χρήστης είναι άνω ή κάτω του προβλεπόμενου ηλικιακού ορίου, χωρίς να είναι απαραίτητη η αποκάλυψη περισσότερων προσωπικών στοιχείων.

Η συγκεκριμένη υποχρέωση αφορά τις πλατφόρμες και όχι αποκλειστικά τους γονείς. Η ευθύνη συμμόρφωσης των παρόχων δεν υποκαθίσταται από την εποπτεία που ασκεί η οικογένεια.

Ωστόσο, οι πρακτικές λεπτομέρειες για το πώς θα πραγματοποιείται ο έλεγχος σε κάθε υπηρεσία, καθώς και για το πώς θα αντιμετωπίζονται περιπτώσεις λανθασμένης εκτίμησης ηλικίας, εξαρτώνται από τις εφαρμοστέες διατάξεις και τις τεχνικές λύσεις που θα υιοθετηθούν.

Είναι υποχρεωτικό το Kids Wallet;

Όχι. Η ελληνική ρύθμιση δεν επιβάλλει αποκλειστικά τη χρήση του Kids Wallet ή του Gov.gr Wallet για την επαλήθευση της ηλικίας.

Οι δύο εφαρμογές παρουσιάζονται ως ενδεδειγμένα παραδείγματα, καθώς μπορούν να αξιοποιηθούν για την επιβεβαίωση ηλικιακών χαρακτηριστικών με τρόπο που αποσκοπεί στον περιορισμό της διαβίβασης προσωπικών δεδομένων.

Σύμφωνα με την προσέγγιση που έχει παρουσιάσει η κυβέρνηση, η επαλήθευση μπορεί να περιορίζεται στην επιβεβαίωση ότι ο χρήστης βρίσκεται πάνω ή κάτω από το ηλικιακό όριο, χωρίς να κοινοποιείται κατ’ ανάγκη η ακριβής ημερομηνία γέννησής του.

Παράλληλα, μπορούν να χρησιμοποιηθούν και άλλες ισοδύναμες τεχνολογικές λύσεις, υπό την προϋπόθεση ότι συμμορφώνονται με τις απαιτήσεις της εθνικής νομοθεσίας και του ενωσιακού δικαίου.

Το κρίσιμο στοιχείο, επομένως, δεν είναι η υποχρεωτική χρήση μιας συγκεκριμένης εφαρμογής, αλλά η αξιόπιστη επαλήθευση της ηλικίας με σεβασμό στην ιδιωτικότητα.

Τι προβλέπει η ευρωπαϊκή πρόταση EU Kids Act

Η ελληνική ρύθμιση επικεντρώνεται στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Αντίθετα, η ευρωπαϊκή πρόταση με την ονομασία EU Kids Act έχει ευρύτερο πεδίο εφαρμογής και επιδιώκει να διαμορφώσει ένα συνολικότερο πλαίσιο προστασίας των ανηλίκων στο ψηφιακό περιβάλλον.

Στο πεδίο της περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων:

• Πλατφόρμες διαμοιρασμού βίντεο.
• Διαδικτυακά παιχνίδια.
• Καταστήματα εφαρμογών.
• Υπηρεσίες τεχνητής νοημοσύνης που λειτουργούν ως ψηφιακοί συνομιλητές ή AI companions.
• Γενικοί συνομιλιακοί βοηθοί τεχνητής νοημοσύνης.

Η ευρωπαϊκή προσέγγιση προβλέπει διαφορετικές απαιτήσεις ανάλογα με το είδος της υπηρεσίας και τους κινδύνους που μπορεί να δημιουργεί για τους ανηλίκους.

Σημαντική διαφορά είναι ότι το EU Kids Act αποτελεί ευρωπαϊκή πρόταση και όχι ήδη ισχύοντα ευρωπαϊκό κανονισμό. Η τελική μορφή των κανόνων και η σχέση τους με τις εθνικές ρυθμίσεις θα καθοριστούν μέσα από την ευρωπαϊκή νομοθετική διαδικασία.

Τι ισχύει στην ευρωπαϊκή πρόταση για τις ηλικίες 13 έως 15 ετών

Σύμφωνα με την περιγραφή της ευρωπαϊκής πρότασης, προβλέπεται η δυνατότητα δημιουργίας ειδικού, περιορισμένου λογαριασμού για παιδιά ηλικίας από 13 έως κάτω των 15 ετών, εφόσον ο συγκεκριμένος τύπος λογαριασμού προσφέρεται από την πλατφόρμα και δημιουργείται από γονέα ή κηδεμόνα.

Ο λογαριασμός αυτός δεν θα έχει τα ίδια χαρακτηριστικά με έναν πλήρη λογαριασμό κοινωνικής δικτύωσης. Η πρόταση περιλαμβάνει προβλέψεις για γονικά εργαλεία, έλεγχο νέων επαφών και δυνατότητα θέσπισης ημερήσιου χρονικού ορίου χρήσης έως μία ώρα.

Για παιδιά κάτω των 13 ετών, η συγκεκριμένη πρόταση δεν προβλέπει λογαριασμό κοινωνικού δικτύου στο όνομα του παιδιού.

Οι προβλέψεις αυτές αφορούν το ευρωπαϊκό σχέδιο και δεν πρέπει να συγχέονται με τις απαιτήσεις της ελληνικής ρύθμισης, η οποία θέτει ως κεντρικό όριο τα 15 έτη.

Ποιος θα έχει την ευθύνη για την εφαρμογή των κανόνων

Η ευθύνη εφαρμογής των ηλικιακών περιορισμών βαρύνει πρωτίστως τους παρόχους των υπηρεσιών που καλύπτονται από τη νομοθεσία.

Οι πλατφόρμες θα πρέπει να διαθέτουν κατάλληλους μηχανισμούς επαλήθευσης και να συμμορφώνονται με τις υποχρεώσεις που προβλέπονται για τις υπηρεσίες τους. Στο ευρωπαϊκό σχέδιο περιλαμβάνονται επιπλέον υποχρεώσεις για τις πολύ μεγάλες πλατφόρμες, μεταξύ των οποίων προβλέψεις για σχέδια συμμόρφωσης και ανεξάρτητους ελέγχους.

Οι γονείς εξακολουθούν να έχουν σημαντικό ρόλο στην εποπτεία της χρήσης του διαδικτύου από τα παιδιά τους. Ωστόσο, η γονική επίβλεψη λειτουργεί συμπληρωματικά και δεν αντικαθιστά τις υποχρεώσεις των παρόχων.

Τι πρέπει να γνωρίζουν γονείς και ανήλικοι

Η βασική αλλαγή είναι ότι από την 1η Ιανουαρίου 2027 προβλέπεται να εφαρμοστεί στην Ελλάδα κατώτατο όριο ηλικίας 15 ετών για την πρόσβαση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.

Η πρακτική εφαρμογή του μέτρου θα εξαρτηθεί από τους μηχανισμούς επαλήθευσης ηλικίας που θα χρησιμοποιούν οι πλατφόρμες, τις τεχνικές λύσεις που θα είναι διαθέσιμες και τις ειδικότερες προβλέψεις του τελικού νομοθετικού πλαισίου.

Παράλληλα, η ευρωπαϊκή πρωτοβουλία κινείται προς ένα ευρύτερο σύστημα κανόνων για την προστασία των παιδιών στο διαδίκτυο, το οποίο δεν περιορίζεται στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης αλλά επεκτείνεται και σε άλλες ψηφιακές υπηρεσίες.

Το ζητούμενο για την επόμενη περίοδο είναι πώς θα εφαρμοστεί στην πράξη το νέο όριο, πώς θα ελέγχεται η ηλικία των χρηστών και πώς θα διασφαλιστεί ότι η προστασία των ανηλίκων συμβαδίζει με τον σεβασμό των προσωπικών δεδομένων τους.

Αναφερόμενος στο πλαίσιο προστασίας των ανηλίκων από τους κινδύνους των social media, ο υπουργός υπογράμμισε ότι η ευθύνη για τον έλεγχο της ηλικίας των χρηστών θα βαρύνει τις ίδιες τις πλατφόρμες, με στόχο να περιοριστεί η επιβάρυνση των γονέων, οι οποίοι μέχρι σήμερα καλούνται να διαχειριστούν σε μεγάλο βαθμό μόνοι τους τη χρήση των ψηφιακών υπηρεσιών από τα παιδιά τους.

Όπως εξήγησε, η ρύθμιση βασίζεται στον ευρωπαϊκό Κανονισμό για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες (DSA), ο οποίος προβλέπει υποχρεώσεις για την προστασία των ανηλίκων. Το πλαίσιο αφορά πλατφόρμες που διαθέτουν συγκεκριμένα χαρακτηριστικά, όπως η συνεχής ροή περιεχομένου και η δυνατότητα αλληλεπίδρασης μεταξύ χρηστών.

Ο κ. Παπαστεργίου αναφέρθηκε ειδικότερα στο Facebook, το Instagram και το TikTok, ενώ σημείωσε ότι η ένταξη του Snapchat στην ίδια κατηγορία εξετάζεται σε ευρωπαϊκό επίπεδο. Αντίθετα, οι υπηρεσίες που περιορίζονται στην ανταλλαγή μηνυμάτων, όπως το WhatsApp και το Messenger, δεν περιλαμβάνονται στο πλαίσιο που περιέγραψε.

Ο υπουργός υποστήριξε ότι η Ελλάδα προχωρά στην εφαρμογή μέτρων αξιοποιώντας την υφιστάμενη ευρωπαϊκή νομοθεσία, καθώς δεν έχει θεσπιστεί ακόμη ένα ευρύτερο ευρωπαϊκό πλαίσιο που θα επιτρέπει εναλλακτικά μοντέλα λειτουργίας των λογαριασμών ανηλίκων.

Πώς θα γίνεται ο έλεγχος της ηλικίας – Ο ρόλος του Kids Wallet

Σύμφωνα με τον υπουργό, οι πλατφόρμες θα είναι υπεύθυνες να διαπιστώνουν εάν ένας λογαριασμός ανήκει σε χρήστη κάτω των 15 ετών. Για τον σκοπό αυτό μπορούν να αξιοποιούν τις διαθέσιμες τεχνολογικές δυνατότητές τους, ενώ, όταν δεν είναι βέβαιες για την ηλικία ενός χρήστη, θα μπορούν να χρησιμοποιούν το εργαλείο επαλήθευσης ηλικίας που παρέχεται στην Ελλάδα μέσω του Kids Wallet.

Ο κ. Παπαστεργίου διευκρίνισε ότι το Kids Wallet δεν διαβιβάζει την ημερομηνία γέννησης του χρήστη στην πλατφόρμα, αλλά παρέχει ένδειξη/σήμα για το αν είναι άνω ή κάτω από το προβλεπόμενο ηλικιακό όριο. Με αυτόν τον τρόπο, όπως ανέφερε, επιδιώκεται η επιβεβαίωση της ηλικίας χωρίς την κοινοποίηση πρόσθετων προσωπικών δεδομένων.

Σε περίπτωση που μια πλατφόρμα δεν εφαρμόζει τις προβλεπόμενες υποχρεώσεις, οι πολίτες θα μπορούν να υποβάλλουν καταγγελία στην Εθνική Επιτροπή Τηλεπικοινωνιών και Ταχυδρομείων (ΕΕΤΤ). Όπως εξήγησε ο υπουργός, καθώς πολλές από τις συγκεκριμένες εταιρείες έχουν έδρα σε άλλα κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η καταγγελία θα προωθείται στην αρμόδια ευρωπαϊκή αρχή.

Τα πρόστιμα για τις πλατφόρμες που παραβιάζουν τις υποχρεώσεις του DSA μπορούν να φτάσουν έως το 6% του παγκόσμιου ετήσιου κύκλου εργασιών τους, όπως ανέφερε χαρακτηριστικά.

Ο υπουργός σημείωσε ακόμη ότι οι εταιρείες παρακολουθούν στενά τις εξελίξεις στην Ελλάδα, υποστηρίζοντας ότι η χώρα έχει αναλάβει πρωτοβουλίες σε ευρωπαϊκό επίπεδο για την ενίσχυση της προστασίας των ανηλίκων στο διαδίκτυο.

Το μήνυμα προς τους γονείς

Απαντώντας στο ερώτημα τι πρέπει να κάνουν οι γονείς των παιδιών κάτω των 15 ετών που διαθέτουν ήδη λογαριασμούς στα social media, ο κ. Παπαστεργίου τόνισε ότι η χρήση του εργαλείου επαλήθευσης πρέπει να γίνεται με τον προβλεπόμενο τρόπο και όχι με στοιχεία που αντιστοιχούν στην ηλικία του γονέα.

Όπως εξήγησε, εάν ένας ανήλικος χρησιμοποιήσει το κινητό του γονέα του για να επιβεβαιώσει την ηλικία του, υπάρχει κίνδυνος η πλατφόρμα να θεωρήσει ότι ο λογαριασμός ανήκει σε ενήλικο, με αποτέλεσμα να μην εφαρμόζονται οι αντίστοιχοι περιορισμοί.

Ο υπουργός έδωσε ιδιαίτερη έμφαση στην ανάγκη ουσιαστικής επικοινωνίας των γονέων με τα παιδιά τους, επισημαίνοντας ότι η προστασία των ανηλίκων δεν μπορεί να εξαντλείται σε τεχνολογικά μέτρα ή απαγορεύσεις.

«Η ζωή δεν μπορεί να είναι σε μία οθόνη πέντε ώρες τη μέρα», ανέφερε χαρακτηριστικά, καλώντας τους γονείς να ενθαρρύνουν τα παιδιά τους να ασχολούνται με το παιχνίδι, το διάβασμα και τον αθλητισμό. Παράλληλα, υπογράμμισε ότι οι ίδιοι οι γονείς οφείλουν να λειτουργούν ως πρότυπα, περιορίζοντας τη δική τους χρήση των κινητών τηλεφώνων.

Αναφορικά με τις ανησυχίες ότι οι απαγορεύσεις ενδέχεται να οδηγήσουν τους ανηλίκους σε άλλες, δυνητικά πιο επικίνδυνες ψηφιακές υπηρεσίες, ο κ. Παπαστεργίου αναγνώρισε την ανάγκη να εξεταστούν εναλλακτικές λύσεις. Επισήμανε, ωστόσο, ότι απαιτείται κατάλληλο ευρωπαϊκό νομοθετικό πλαίσιο για την εφαρμογή μοντέλων λογαριασμών που θα προσφέρουν αυξημένη προστασία στους ανηλίκους.

Στο πλαίσιο αυτό, αναφέρθηκε στο EU Kids Act, το οποίο αποτελεί πρόταση για τη θέσπιση ειδικών λογαριασμών για παιδιά, με αυξημένες δικλίδες προστασίας και περιορισμούς στη χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης. Όπως διευκρίνισε, πρόκειται για πρόταση και όχι για νομοθεσία που έχει ήδη θεσπιστεί.

Ο υπουργός σημείωσε ότι, εφόσον διαμορφωθεί το κατάλληλο ευρωπαϊκό πλαίσιο και οι πλατφόρμες υιοθετήσουν αποτελεσματικά μέτρα προστασίας, θα μπορούσε να εξεταστεί η τροποποίηση της σχετικής ρύθμισης.

Ως παράδειγμα ανέφερε τις δεσμεύσεις που, σύμφωνα με τον ίδιο, έχει αναλάβει η Meta στις Ηνωμένες Πολιτείες για την προστασία των ανηλίκων, μεταξύ των οποίων περιορισμοί στον χρόνο χρήσης, στη λειτουργία των λογαριασμών κατά τη διάρκεια της νύχτας και στην επικοινωνία με αγνώστους.

«Δαίδαλος»: Υποδομή για την τεχνητή νοημοσύνη στην Ελλάδα

Στη συνέντευξη, ο υπουργός αναφέρθηκε και στον υπερυπολογιστή «Δαίδαλος», ο οποίος προορίζεται να υποστηρίξει την ανάπτυξη εφαρμογών τεχνητής νοημοσύνης και την ερευνητική δραστηριότητα στη χώρα.

Όπως ανέφερε, η υποδομή θα αξιοποιηθεί σε τρεις βασικούς τομείς: το περιβάλλον και την κλιματική κρίση, την υγεία και τον πολιτισμό, με ιδιαίτερη έμφαση στην ανάπτυξη μεγάλων γλωσσικών μοντέλων για την ελληνική γλώσσα.

Στόχος είναι η Ελλάδα να μην περιορίζεται στη χρήση συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης που αναπτύσσονται στο εξωτερικό, αλλά να αποκτήσει τη δυνατότητα να παράγει δικές της εφαρμογές, αξιοποιώντας εγχώριες υποδομές υπολογιστικής ισχύος.

Ο κ. Παπαστεργίου σημείωσε ότι ο υπερυπολογιστής θα παρέχει πρόσβαση σε πανεπιστήμια, ερευνητικά κέντρα και νεοφυείς επιχειρήσεις, ώστε να μπορούν να αναπτύσσουν και να δοκιμάζουν εφαρμογές χωρίς να χρειάζεται να διαθέτουν αντίστοιχες υποδομές.

Όπως υποστήριξε, η συγκεκριμένη επένδυση ενισχύει τις δυνατότητες της χώρας στην έρευνα και την καινοτομία, ενώ δημιουργεί προϋποθέσεις για την ανάπτυξη ελληνικών τεχνολογικών λύσεων.

Κάμερες στην Αττική: Σταδιακή ένταξη στο ενιαίο σύστημα

Τέλος, ο υπουργός έδωσε νεότερα στοιχεία για την εγκατάσταση και τη λειτουργία καμερών ελέγχου παραβάσεων του Κώδικα Οδικής Κυκλοφορίας. Όπως ανέφερε, 388 κάμερες της Περιφέρειας Αττικής ενσωματώνονται σταδιακά στο ενιαίο σύστημα, με στόχο τον έλεγχο παραβάσεων, μεταξύ άλλων, της παραβίασης ερυθρού σηματοδότη.

Στο σύστημα περιλαμβάνονται επίσης κάμερες που λειτουργούν στην Αττική Οδό, κάμερες σε λεωφορεία των αστικών συγκοινωνιών, καθώς και οκτώ κάμερες τεχνητής νοημοσύνης που είχαν τοποθετηθεί πιλοτικά.

Παράλληλα, έχει ολοκληρωθεί η διαδικασία υποβολής προσφορών για τον διαγωνισμό που αφορά την εγκατάσταση καμερών στην Αττική, τη Θεσσαλονίκη και την Κρήτη, ενώ, σύμφωνα με τον υπουργό, βρίσκεται σε εξέλιξη η αξιολόγηση των προτάσεων.

Ο κ. Παπαστεργίου υπογράμμισε ότι το ζητούμενο δεν είναι μόνο η εγκατάσταση των καμερών, αλλά κυρίως η συμβολή τους στη βελτίωση της οδικής ασφάλειας. Επικαλούμενος τα στοιχεία για τα θανατηφόρα τροχαία, ανέφερε ότι κατά τους περισσότερους μήνες καταγράφηκαν μειώσεις, οι οποίες, σύμφωνα με την τοποθέτησή του, έφτασαν έως και το 50% τον Αύγουστο.

Το προτεινόμενο θεσμικό πλαίσιο θέτει ως κατώτατο ηλικιακό όριο τα 15 έτη για τη χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης, με την εφαρμογή των νέων ρυθμίσεων να προβλέπεται να ξεκινήσει την 1η Ιανουαρίου 2027.

Την πρωτοβουλία συνυπογράφουν οι υπουργοί Επικρατείας Άκης Σκέρτσος, Ψηφιακής Διακυβέρνησης και Τεχνητής Νοημοσύνης Δημήτρης Παπαστεργίου και Υγείας Άδωνις Γεωργιάδης. Η νομοθετική παρέμβαση αποτελεί μέρος της εθνικής στρατηγικής για την ενίσχυση της προστασίας των παιδιών στο ψηφιακό περιβάλλον.

Η νομοθετική παρέμβαση απαντά στους κινδύνους από την αλγοριθμική ενίσχυση της παρατεταμένης χρήσης, όπως οι διαταραχές ύπνου και συγκέντρωσης, η κοινωνική απομόνωση και η έκθεση σε διαδικτυακό εκφοβισμό ή ακατάλληλο περιεχόμενο. Η παρέμβαση συμπληρώνει εργαλεία που ήδη λειτουργούν, όπως το parco.gov.gr και το Kids Wallet, καθώς και τον περιορισμό της χρήσης κινητών τηλεφώνων στα σχολεία.

Οι βασικές ρυθμίσεις

• Όριο πρόσβασης στα 15 έτη. Απαγορεύεται η πρόσβαση στις υπηρεσίες κοινωνικής δικτύωσης που καλύπτει η ρύθμιση για ανηλίκους που δεν έχουν συμπληρώσει το 15ο έτος της ηλικίας τους.
• Ευθύνη των πλατφορμών. Οι πάροχοι υποχρεούνται να εφαρμόζουν κατάλληλες, αναλογικές και αξιόπιστες μεθόδους επαλήθευσης της ηλικίας.
• Προστασία της ιδιωτικότητας. Το Gov.gr Wallet και το Kids Wallet αποτελούν ενδεικτικά εργαλεία επαλήθευσης μέσω «διακριτικών ηλικίας», με χρήση μόνο των απολύτως αναγκαίων προσωπικών δεδομένων. Δεν επιβάλλεται μία αποκλειστική τεχνολογική λύση.
• Ευρωπαϊκή εποπτεία και κυρώσεις. Η εφαρμογή αξιοποιεί τους μηχανισμούς της Πράξης για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες (DSA), με συνεργασία των αρμόδιων ελληνικών αρχών, της αρχής της χώρας εγκατάστασης κάθε πλατφόρμας και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, ανάλογα με τις αρμοδιότητές τους.

Με πρωτοβουλίες του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη, η Ελλάδα έχει συμβάλει ενεργά στην ευρωπαϊκή συζήτηση για κοινό ηλικιακό όριο και αξιόπιστη επαλήθευση ηλικίας. Παράλληλα με την εθνική παρέμβαση, συμμετέχει στη διαμόρφωση της πρότασης Κανονισμού «EU Kids Act», που προβλέπει κοινό όριο 15 ετών για αυτόνομο λογαριασμό και ευρύτερες υποχρεώσεις ασφαλούς σχεδιασμού των ψηφιακών υπηρεσιών. Η ευρωπαϊκή πρόταση αποτελεί διακριτή νομοθετική διαδικασία.

Το νομοσχέδιο «Απαγόρευση χρήσης επιγραμμικών υπηρεσιών κοινωνικής δικτύωσης από ανηλίκους» εισάγεται την Τρίτη στην αρμόδια κοινοβουλευτική επιτροπή, θεσπίζοντας ως ελάχιστο όριο ηλικίας τα 15 έτη για την εγγραφή και χρήση των σχετικών πλατφορμών.

Το μέτρο έχει προληπτικό χαρακτήρα και αποσκοπεί στην ολιστική προστασία των ανηλίκων από τους ψηφιακούς κινδύνους.

Για την τεχνική υλοποίηση και την αυστηρή επαλήθευση της ηλικίας των χρηστών, πρόκειται να αξιοποιηθούν οι εθνικές ψηφιακές εφαρμογές Gov.gr Wallet και KidsWallet. Οι νέοι κανόνες προγραμματίζεται να τεθούν σε πλήρη εφαρμογή από την 1η Ιανουαρίου 2027, προκειμένου να διασφαλιστεί ο απαραίτητος χρόνος για την ολοκλήρωση των τεχνικών και προπαρασκευαστικών διαδικασιών.

«Ο Κυριάκος Μητσοτάκης πρώτος χτύπησε το καμπανάκι για θέσπιση προστατευτικού πλαισίου από επιθετικούς αλγορίθμους που κάνουν κατάχρηση της ευαλωτότητας των παιδιών μας ως προς την αυτορρύθμιση του χρόνου που περνούν στα social media» είπε αρχικά ο κ. Σκέρτσος τονίζοντας ότι «έκτοτε λειτούργησε το Kids Wallet, έγιναν παρεμβάσεις προς την πρόεδρο της Κομισιόν για πιο ευρωπαϊκό πλαίσιο κανονιστικού χαρακτήρα με αποτέλεσμα τον Σεπτέμβριο να γίνει η σχετική ανακοίνωση».

Η κεντρική πρόβλεψη του νομοσχεδίου αφορά την απαγόρευση πρόσβασης στις πλατφόρμες των social media (Facebook, TikTok, X κ.ά. και κυρίως όσα χρησιμοποιούν εθιστικό αλγόριθμο με «βομβαρδισμό» βίντεο) για παιδιά κάτω των 15 ετών.

Οι κύριες ρυθμίσεις του νομοσχεδίου

• Θέσπιση ορίου ηλικίας 15 έτη
• Υποχρέωση επαλήθευσης ηλικίας
• Συμβατότητα με το ευρωπαϊκό δίκαιο (DSA και Κατ. Γραμμές του άρθρου 28 της DSA)
• Το ν/σ εναρμονίζεται πλήρως με το ευρωπαϊκό κανονιστικό πλαίσιο
• Ενεργοποίηση του ευρωπαϊκού μηχανισμού εποπτείας της DSA
• Έναρξη εφαρμογής από την 1η Ιανουαρίου 2027

Η ελληνική πρωτοβουλία περιλαμβάνει:

• Όριο πρόσβασης στα κοινωνικά δίκτυα στα 15 έτη
• Εθνική και νομοθετική παρέμβαση η οποία κοινοποιήθηκε στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή και αποτέλεσε αντικείμενο διαλόγου στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής διαδικασίας.
• Εθνικά τεχνικά εργαλεία και ενεργός συμμετοχή στην ευρωπαϊκή λύση επαλήθευσης ηλικίας.

Η κυβέρνηση άλλωστε έχει προχωρήσει σε στοχευμένες παρεμβάσεις σχετικά με την προστασία των ανηλίκων στο διαδίκτυο.

• Λειτουργία του parco.gov.gr
• Kids Wallet
• Γονικός έλεγχος και ψηφιακή βεβαίωση ηλικίας
• Περιορισμός της χρήσης κινητών στα σχολεία.

«Ήρθε η ώρα να ασχοληθούμε με το ζήτημα του εν δυνάμει ψηφιακού εθισμού. Δεν σημαίνει ότι de facto όποιος χρησιμοποιεί social media θα εθιστεί, ωστόσο υπάρχουν επιστημονικές έρευνες που συντείνουν στο ότι τουλάχιστον ένα στα 4 παιδιά διατρέχει κίνδυνο έκθεσης σε επιβλαβές περιεχόμενο, εκφοβισμό μέσω διαδικτύου και έκθεση σε χρήση που δεν συνάδει με τα παιδιά. Είμαστε θετικοί προς τη χρήση της τεχνολογίας για την εκπαίδευση, την ενημέρωση, την ψυχαγωγία, ωστόσο θεωρούμε ότι πρέπει να μπει πλαίσιο ρύθμισης. Να πάμε από την ατομική ευθύνη γονεών και παιδιών, στην εταιρική ευθύνη, την κρατική ρύθμιση» πρόσθεσε ο κ. Σκέρτσος.

Ο υπουργός Υγείας Άδωνις Γεωργιάδης σημείωσε από την πλευρά του ότι «η παρέμβαση αυτή δεν είναι κάτι καινούριο. Από πέρσι το καλοκαίρι κάναμε το πρώτο βήμα προστασίας των ανηλίκων μας, νομοθετώντας την απαγόρευση πώλησης καπνικών και αλκοόλ».

Ο υπουργός Ψηφιακής Διακυβέρνησης Δημήτρης Παπαστεργίου εξήγησε πως «δεν δίνουμε κανένα απολύτως δεδομένο των παιδιών μας. Το kids wallet δεν δίνει καν ημερομηνία γέννησης, αλλά μόνο ένα flag, ένα σήμα για το αν είναι πάνω ή κάτω των 15 ετών. Σε αντίθεση με σήμερα, που τα έχουν δώσει όλα τα στοιχεία τους στις πλατφόρμες, όπως έχουμε κάνει κι εμείς».

Και συμπλήρωσε ο κ. Παπαστεργίου «Την 1η Ιανουαρίου 2027 αν οι πλατφόρμες είναι βέβαιες ότι κάποιος είναι κάτω των 15 ετών πρέπει να κλειδώσουν τις εφαρμογές τους. Αν δεν είναι βέβαιες θα δημιουργούν ένα QR code που θα πρέπει να σκαναριστεί με το Kids Wallet. Η ρύθμιση αφορά Instagram, Facebook, TikTok ενώ είναι υπό διερεύνηση η εφαρμογή της για το Snapchat».

Με το νομοσχέδιο, που κατατέθηκε χθες το βράδυ στη Βουλή, θεσπίζεται ελάχιστο όριο ηλικίας τα 15 έτη για την πρόσβαση στις επιγραμμικές υπηρεσίες κοινωνικής δικτύωσης, ως προληπτικό μέτρο προστασίας των ανηλίκων. Η σχετική εποπτεία ανατίθεται στο Εθνικό Συμβούλιο Ραδιοτηλεόρασης (ΕΣΡ) και στην Αρχή Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα.

Όπως σημειώνεται στην αιτιολογική έκθεση του νομοσχεδίου, οι ρυθμίσεις αντιμετωπίζουν το ζήτημα της πρόσβασης ανηλίκων κάτω των 15 ετών σε επιγραμμικές υπηρεσίες κοινωνικής δικτύωσης, οι οποίες ενδέχεται να δημιουργούν κινδύνους για τη σωματική και ψυχική υγεία, την ομαλή ψυχοκοινωνική ανάπτυξη και την ασφάλεια των ανηλίκων:

«Η ευρεία διάδοση των υπηρεσιών κοινωνικής δικτύωσης έχει οδηγήσει σε σημαντική αύξηση της καθημερινής χρήσης τους από παιδιά μικρής ηλικίας. Η πρώιμη έκθεσή τους σε αλγοριθμικά διαμορφούμενα περιβάλλοντα, τα οποία σχεδιάζονται, ώστε να μεγιστοποιούν τον χρόνο παραμονής του χρήστη μέσω προσωποποιημένων συστάσεων, αδιάκοπης ροής περιεχομένου και λοιπών μηχανισμών ενίσχυσης της απασχόλησής του και της δέσμευσης της προσοχής του, συνδέεται με αυξημένους κινδύνους ανάπτυξης προβληματικών ή και εθιστικών προτύπων χρήσης».

Για την πρακτική εφαρμογή του ηλικιακού περιορισμού, προτείνεται η αξιοποίηση υφιστάμενων εθνικών ψηφιακών λειτουργικοτήτων επαλήθευσης ηλικίας, όπως το Gov.gr Wallet και το KidsWallet.

«Οι εφαρμογές αυτές αποτελούν ενδεικτικά εργαλεία και δεν καθιερώνονται ως αποκλειστικός τρόπος εφαρμογής της αξιολογούμενης ρύθμισης και, συνεπώς, διατηρείται η δυνατότητα χρήσης και άλλων ισοδύναμων λύσεων που πληρούν τις απαιτήσεις του ενωσιακού δικαίου», αναφέρεται στην ίδια έκθεση.

Οι αξιολογούμενες ρυθμίσεις αφορούν πρωτίστως τους ανηλίκους κάτω των 15 ετών, τους γονείς και τους κηδεμόνες τους, τους παρόχους επιγραμμικών υπηρεσιών κοινωνικής δικτύωσης, καθώς και τις αρμόδιες εθνικές εποπτικές αρχές, οι οποίες αποκτούν αρμοδιότητα για την παρακολούθηση της εφαρμογής των προτεινόμενων διατάξεων.

Στόχος είναι υπηρεσίες όπως TikTok, Instagram, Facebook και Snapchat να μην μπορούν να χρησιμοποιούνται από παιδιά κάτω του προβλεπόμενου ηλικιακού ορίου.

Τι αλλάζει από την 1η Ιανουαρίου 2027

Το νέο πλαίσιο θέτει ως ελάχιστο όριο για τη χρήση social media τα 15 χρόνια.Για την εφαρμογή του μέτρου, ως ημερομηνία γέννησης όσων γεννήθηκαν μέσα στο ίδιο ημερολογιακό έτος θα θεωρείται η 1η Ιανουαρίου.Στην πράξη, από την έναρξη εφαρμογής παιδιά που εμπίπτουν στο ηλικιακό όριο δεν θα μπορούν να δημιουργούν ή να διατηρούν ενεργούς λογαριασμούς στις πλατφόρμες που καλύπτει η νομοθεσία.

Δεν περιλαμβάνονται, πάντως, υπηρεσίες που λειτουργούν αποκλειστικά ως μέσα ιδιωτικής επικοινωνίας.

Έλεγχος ηλικίας και στους υπάρχοντες λογαριασμούς

Ένα από τα δυσκολότερα σημεία είναι το πώς θα αποδεικνύεται η ηλικία του χρήστη.Μέχρι σήμερα, σε αρκετές πλατφόρμες αρκεί ουσιαστικά η δήλωση μιας ημερομηνίας γέννησης. Αυτό επιτρέπει σε έναν ανήλικο να εμφανιστεί ως μεγαλύτερος.Το νέο πλαίσιο επιχειρεί να κλείσει αυτό το «παράθυρο».

Οι πλατφόρμες θα πρέπει να διαθέτουν αξιόπιστους μηχανισμούς επαλήθευσης ηλικίας, ενώ προβλέπεται και επανέλεγχος των υφιστάμενων λογαριασμών.Αυτό σημαίνει ότι το μέτρο δεν θα αφορά μόνο τα παιδιά που θα επιχειρήσουν να ανοίξουν νέο προφίλ μετά την 1η Ιανουαρίου, αλλά και λογαριασμούς που υπάρχουν ήδη.

Ποιος θα έχει την ευθύνη

Η ευθύνη συμμόρφωσης μεταφέρεται πρωτίστως στις εταιρείες τεχνολογίας.Το κράτος δεν σχεδιάζει να πραγματοποιεί απευθείας ελέγχους στους χρήστες. Θα εξετάζει εάν οι πλατφόρμες εφαρμόζουν τους μηχανισμούς επαλήθευσης και αποκλείουν τους χρήστες που βρίσκονται κάτω από το ηλικιακό όριο.

Στην εποπτεία εμπλέκονται η ΕΕΤΤ, το ΕΣΡ και η Αρχή Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα.Σε περίπτωση παραβάσεων θα μπορούν να ενεργοποιούνται οι διαδικασίες του ευρωπαϊκού Digital Services Act, με τις υποθέσεις να διαβιβάζονται στις αρμόδιες αρχές ή στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή και να προβλέπονται κυρώσεις.

Ο ρόλος του Kids Wallet

Η Ελλάδα διαθέτει ήδη το Kids Wallet, το οποίο αποτελεί ένα από τα εργαλεία πάνω στα οποία μπορεί να στηριχθεί η επαλήθευση ηλικίας.Η κυβέρνηση υποστηρίζει ότι το ζητούμενο είναι να επιβεβαιώνεται ότι ένας χρήστης πληροί το ηλικιακό όριο χωρίς να απαιτείται να αποκαλύπτει στις πλατφόρμες περισσότερα προσωπικά δεδομένα από όσα είναι απαραίτητα.Η ισορροπία ανάμεσα στην προστασία των ανηλίκων και στην προστασία της ιδιωτικότητας αποτελεί άλλωστε μία από τις σημαντικότερες τεχνικές και νομικές προκλήσεις του εγχειρήματος.

Γιατί επιλέχθηκαν τα 15 χρόνια

Η κυβερνητική επιχειρηματολογία επικεντρώνεται στους κινδύνους της υπερβολικής χρήσης των κοινωνικών δικτύων από παιδιά και εφήβους.Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσιάστηκαν στο Υπουργικό Συμβούλιο, ένας στους τέσσερις μαθητές δηλώνει ότι κάνει υπερβολική χρήση και χρειάζεται βοήθεια για να τη μειώσει.

Το ζήτημα, σύμφωνα με την κυβέρνηση, δεν περιορίζεται στο περιεχόμενο που μπορεί να συναντήσει ένα παιδί. Αφορά και τον σχεδιασμό των ίδιων των υπηρεσιών, οι οποίες χρησιμοποιούν ειδοποιήσεις, αλγοριθμικές προτάσεις και συνεχή ροή περιεχομένου για να διατηρούν την προσοχή των χρηστών.

Μια μεγάλη αλλαγή και για τις πλατφόρμες

Η απαγόρευση δεν αφορά μόνο την καθημερινότητα των οικογενειών. Δημιουργεί νέες υποχρεώσεις για μερικές από τις μεγαλύτερες τεχνολογικές εταιρείες του κόσμου.Οι πλατφόρμες θα χρειαστεί να προσαρμόσουν τα συστήματα εγγραφής και ταυτοποίησης, να επανεξετάσουν υφιστάμενους λογαριασμούς και να εφαρμόσουν τεχνικές λύσεις που θα μπορούν να λειτουργούν σε μεγάλη κλίμακα.

Παράλληλα, η Ελλάδα επιδιώκει κοινή ευρωπαϊκή προσέγγιση στο θέμα, καθώς ανάλογες συζητήσεις βρίσκονται σε εξέλιξη και σε άλλα κράτη της ΕΕ.

Από την 1η Ιανουαρίου 2027, πάντως, το ψηφιακό τοπίο για χιλιάδες οικογένειες αναμένεται να αλλάξει. Και το μεγάλο τεστ θα είναι εάν η απαγόρευση μπορεί να εφαρμοστεί αποτελεσματικά στην πράξη, χωρίς να μετατραπεί σε έναν περιορισμό που παρακάμπτεται απλώς με μια ψευδή ημερομηνία γέννησης.

Η πρόταση απαγορεύει στις πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης να επιτρέπουν την πρόσβαση σε παιδιά κάτω των 13 ετών και καθορίζει ως ελάχιστη ηλικία για τη δημιουργία προσωπικού λογαριασμού από ανήλικο τα 15 έτη, υιοθετώντας έτσι μια σταδιακή προσέγγιση.

Παράλληλα, οι πάροχοι υπηρεσιών θα πρέπει να αποδεικνύουν ότι οι υπηρεσίες τους είναι κατάλληλες για την ηλικία των χρηστών και ασφαλείς εκ σχεδιασμού, αντιστρέφοντας την υποχρέωση της απόδειξης της ηλικίας.

Η προτεινόμενη νομοθεσία EU KIDS Act βασίζεται σε τέσσερις πυλώνες:

1.  Καθυστέρηση της πρόσβασης στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης.

Τα παιδιά θα μπορούν να δημιουργούν αυτόνομους λογαριασμούς στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης μόνο από την ηλικία των 15 ετών. Για παιδιά 13 έως και κάτω των 15 ετών, η πρόταση προβλέπει γονικό έλεγχο. Οι γονείς ή κηδεμόνες θα μπορούν να δημιουργούν «μίνι λογαριασμούς» μέσω του δικού τους λογαριασμού, τους οποίους θα μπορούν να χρησιμοποιούν τα παιδιά.

Με αυτόν τον τρόπο, τα παιδιά θα μπορούν να έχουν πρόσβαση σε μέσα κοινωνικής δικτύωσης και πλατφόρμες διαμοιρασμού βίντεο κατάλληλες για την ηλικία τους. Οι υπηρεσίες που διατίθενται μέσω των μίνι λογαριασμών θα πρέπει να διαθέτουν δικλίδες ασφαλείας, όπως:

• περιορισμένο αριθμό κοινωνικών επαφών,
• περιορισμό του χρόνου χρήσης σε έως μία ώρα την ημέρα.

Στόχος είναι να αναγνωριστεί ο ρόλος των γονέων στην υποστήριξη της σταδιακά αυτόνομης και ασφαλούς ανάπτυξης των παιδιών στο διαδίκτυο.

Τα παιδιά από 3 έως και κάτω των 13 ετών δεν θα μπορούν να έχουν πρόσβαση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Θα μπορούν, όμως, να χρησιμοποιούν ειδικά σχεδιασμένες, φιλικές προς τα παιδιά υπηρεσίες διαμοιρασμού βίντεο, μέσω λογαριασμών που διαχειρίζεται ο γονέας ή ο κηδεμόνας.

Για τον σκοπό αυτό, οι πλατφόρμες θα πρέπει να παρέχουν στους γονείς ή κηδεμόνες ένα εύχρηστο εργαλείο που θα τους επιτρέπει να περιορίζουν τη χρήση της συσκευής τους σε αυτές τις φιλικές προς τα παιδιά υπηρεσίες όταν τη δίνουν στα παιδιά, καθώς και να περιορίζουν την έκθεση του παιδιού σε μέγιστο χρόνο μίας ώρας την ημέρα.

2. Ασφάλεια στο σχεδιασμό

Ο EU KIDS Act επιβάλλει μια σειρά υποχρεώσεων σε όλες τις διαδικτυακές υπηρεσίες που προσφέρουν σε χρήστες έως 18 ετών:

• υπηρεσίες κοινωνικής δικτύωσης,
• διαμοιρασμό βίντεο,
• διαδικτυακά βιντεοπαιχνίδια,
• τεχνητή νοημοσύνη
• chatbots,

Οι υποχρεώσεις περιλαμβάνουν απαγόρευση εθιστικών λειτουργιών και συστημάτων προτεινόμενου περιεχομένου που βασίζονται σε προφίλ χρηστών.

Προβλέπεται επίσης η απαγόρευση:

• της ατελείωτης κύλισης  χωρίς σημεία διακοπής,
• τεχνικών που χρησιμοποιούν ανταμοιβές για να ενθαρρύνουν τη συνεχή χρήση,
• ειδοποιήσεων push κατά τις ώρες ύπνου,
• ανεπιθύμητης επικοινωνίας από αγνώστους.

Επιπλέον, οι AI companions και τα chatbots θα πρέπει να είναι απενεργοποιημένα από προεπιλογή και δεν θα επιτρέπεται να προσομοιώνουν διαπροσωπικές σχέσεις με τρόπους που δημιουργούν συναισθηματική εξάρτηση.

Τα προφίλ των ανηλίκων θα πρέπει να είναι ιδιωτικά από προεπιλογή, ενώ η πρόσβαση σε:

• γεωγραφική τοποθεσία,
• κάμερα,
• μικρόφωνο,

θα είναι απενεργοποιημένη από προεπιλογή.

3. Προστασία της ιδιωτικότητας κατά την επαλήθευση ηλικίας

Οι διαδικτυακές υπηρεσίες και τα καταστήματα εφαρμογών θα πρέπει να χρησιμοποιούν εργαλεία επαλήθευσης ηλικίας.

Για παράδειγμα, μπορούν να χρησιμοποιούν την ευρωπαϊκή εφαρμογή επαλήθευσης ηλικίας, η οποία δεν αποθηκεύει έγγραφα ταυτοποίησης ούτε βιομετρικά δεδομένα, παρέχοντας έτσι υψηλό επίπεδο προστασίας της ιδιωτικότητας.

Επιπλέον, οι πάροχοι υπηρεσιών κοινωνικής δικτύωσης και οι πλατφόρμες διαμοιρασμού βίντεο θα καλούνται να πραγματοποιούν επαλήθευση ηλικίας όταν ένας χρήστης δημιουργεί νέο λογαριασμό.

Όσον αφορά τους ήδη υπάρχοντες λογαριασμούς, οι πάροχοι θα πρέπει να εκτιμούν την ηλικία του χρήστη με βάση εύλογους δείκτες, όπως:

• η ημερομηνία δημιουργίας του λογαριασμού,
• στοιχεία πιστωτικής κάρτας.

4. Αποτελεσματική επιβολή των κανόνων

Η πρόταση αντιστρέφει το «βάρος της απόδειξης», καθιστώντας τους παρόχους των πολύ μεγάλων διαδικτυακών πλατφορμών υπεύθυνους να αποδεικνύουν ότι οι υπηρεσίες τους είναι ασφαλείς εκ σχεδιασμού.

Θα υποχρεούνται να υποβάλλουν σχέδιο συμμόρφωσης στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή και σε έναν ανεξάρτητο ελεγκτή, ο οποίος θα πρέπει να αξιολογεί διεξοδικά τη νέα υπηρεσία, λειτουργία ή δυνατότητα.

Η Επιτροπή μπορεί να ζητήσει από τον πάροχο να προτείνει διορθωτικά μέτρα, εάν, βάσει της έκθεσης του ελεγκτή, θεωρεί ότι το σχέδιο συμμόρφωσης παρουσιάζει ελλείψεις.

Η συμφωνία δημιουργεί στην πράξη ένα πιθανό νέο πρότυπο λειτουργίας για τις μεγάλες πλατφόρμες, καθώς η Meta καλεί πλέον ανοικτά το TikTok και το YouTube να ακολουθήσουν. Εάν το πλαίσιο επεκταθεί και σε άλλες εταιρείες, θα μπορούσε να επιφέρει μία από τις σημαντικότερες αλλαγές στον τρόπο με τον οποίο οι ανήλικοι χρησιμοποιούν τα κοινωνικά δίκτυα στις ΗΠΑ.

Τι αλλάζει σε Instagram και Facebook

Η μεγαλύτερη συμφωνία αφορά 47 αμερικανικές Πολιτείες και προβλέπει ότι η Meta θα καταβάλει 17 δισ. δολάρια μέσα στην επόμενη δεκαετία. Παράλληλα, θα πρέπει να εφαρμόσει σειρά περιορισμών στους λογαριασμούς νεαρών χρηστών.

Μεταξύ άλλων, προβλέπεται η απόκρυψη του αριθμού των likes, η απαγόρευση των λεγόμενων beauty filters, αλλά και η δυνατότητα απενεργοποίησης των αλγορίθμων προτάσεων που θεωρείται ότι ενθαρρύνουν την παρατεταμένη χρήση των εφαρμογών.

Η Meta θα πρέπει επίσης να ενισχύσει τους μηχανισμούς επαλήθευσης ηλικίας, να επιβάλει χρονικούς περιορισμούς στη χρήση των υπηρεσιών της από ανηλίκους και να υπόκειται σε ανεξάρτητους ελέγχους για πέντε χρόνια.

Παράλληλα, το Τέξας κατέληξε σε ξεχωριστό διακανονισμό με τη Meta, αξίας άνω του 1 δισ. δολαρίων.

Από τις δικαστικές αίθουσες σε νέο πρότυπο για τα social media

Η συμφωνία ήρθε ενώ βρισκόταν σε εξέλιξη αστική δίκη με επίκεντρο τις κατηγορίες της Καλιφόρνιας και περισσότερων από δύο δεκάδων ακόμη Πολιτειών ότι η Meta είχε σχεδιάσει τις πλατφόρμες της με τρόπο που ενθάρρυνε τον εθισμό των παιδιών, χωρίς να ενημερώνει επαρκώς για τους πιθανούς κινδύνους.

Η εξέλιξη αποκτά μεγαλύτερη σημασία επειδή το αμερικανικό Κογκρέσο δεν έχει καταφέρει μέχρι σήμερα να θεσπίσει ένα συνολικό ομοσπονδιακό πλαίσιο για την ασφάλεια των παιδιών στο διαδίκτυο. Έτσι, οι δικαστικές συμφωνίες αρχίζουν ουσιαστικά να καλύπτουν μέρος του νομοθετικού κενού.

Ένα από τα σημαντικότερα αποτελέσματα μπορεί να είναι η δημιουργία ενός de facto προτύπου επαλήθευσης ηλικίας για τα κοινωνικά δίκτυα. Πρόκειται για ιδιαίτερα αμφιλεγόμενο ζήτημα στις ΗΠΑ, καθώς η ανάγκη προστασίας των ανηλίκων συγκρούεται με ανησυχίες για την ιδιωτικότητα και τη χρήση προσωπικών δεδομένων για την πιστοποίηση της ηλικίας.

Η πίεση περνά σε TikTok και YouTube

Η Meta επιχειρεί πλέον να μετατρέψει τον συμβιβασμό σε κανόνα για ολόκληρο τον τεχνολογικό κλάδο. Η εταιρεία κάλεσε δημόσια το TikTok και το YouTube της Google να εφαρμόσουν άμεσα αντίστοιχο πλαίσιο, υποστηρίζοντας ότι οι νέες δικλίδες προστασίας μπορούν να λειτουργήσουν μόνο εφόσον υιοθετηθούν ευρύτερα.

Σύμφωνα με το δημοσίευμα, μάλιστα, η Meta σχεδιάζει εκστρατεία δημόσιας πίεσης προς άλλες εταιρείες προκειμένου να τις ωθήσει να ακολουθήσουν. Ωστόσο, στελέχη άλλων τεχνολογικών επιχειρήσεων αντιμετωπίζουν με σκεπτικισμό τη συμφωνία, θεωρώντας ότι ορισμένοι από τους όρους της θα μπορούσαν να επιβαρύνουν σημαντικά τη λειτουργία άλλων online πλατφορμών.

Το πλαίσιο θα ισχύσει για δέκα χρόνια και, τουλάχιστον προς το παρόν, δεσμεύει μόνο τη Meta. Δεν θεσπίζει επίσης γενική νομική υποχρέωση των πλατφορμών να αποτρέπουν κάθε εύλογα προβλέψιμη βλάβη σε ανηλίκους, κάτι που οργανώσεις για την online ασφάλεια εξακολουθούν να ζητούν από το Κογκρέσο.

Μάλιστα, νεότερα δεδομένα που δημοσιοποιήθηκαν στην Αυστραλία δείχνουν ότι σε ορισμένες περιπτώσεις η χρήση συγκεκριμένων εφαρμογών από ανηλίκους αυξήθηκε αντί να περιοριστεί, παρά το νέο αυστηρό πλαίσιο.

Η απαγόρευση που έκανε την Αυστραλία παγκόσμιο «πείραμα»

Το αυστραλιανό μέτρο τέθηκε σε εφαρμογή τον Δεκέμβριο του 2025, απαγορεύοντας στους κάτω των 16 ετών την πρόσβαση σε σειρά μεγάλων κοινωνικών δικτύων.

Στη σχετική λίστα περιλαμβάνονται μεταξύ άλλων TikTok, YouTube, Instagram και Facebook, με την ευθύνη εφαρμογής των ηλικιακών περιορισμών να βαραίνει τις ίδιες τις πλατφόρμες.

Πάνω από 8 στους 10 συνεχίζουν να χρησιμοποιούν social media

Τα πρώτα ευρήματα της αυστραλιανής ρυθμιστικής αρχής eSafety είναι ιδιαίτερα ενδιαφέροντα.

Περισσότερα από 8 στα 10 παιδιά και εφήβους κάτω των 16 ετών εξακολουθούσαν να χρησιμοποιούν μέσα κοινωνικής δικτύωσης μετά την εφαρμογή της απαγόρευσης.

Σύμφωνα με στοιχεία από την πρώτη αξιολόγηση του μέτρου, το ποσοστό των ανηλίκων που χρησιμοποιούσαν τουλάχιστον μία από τις πλατφόρμες με ηλικιακό περιορισμό διαμορφώθηκε στο 81,5%, έναντι 85,9% πριν από την εφαρμογή του μέτρου.

Η καθημερινή χρήση παρουσίασε ακόμη μικρότερη μεταβολή.

Instagram και TikTok παραμένουν στο παιχνίδι

Παράλληλα, δεδομένα εταιρείας λογισμικού γονικού ελέγχου δείχνουν αύξηση στη χρήση εφαρμογών όπως Instagram και TikTok από παιδιά, γεγονός που ενισχύει τη συζήτηση για το κατά πόσο οι απαγορεύσεις μπορούν πράγματι να εμποδίσουν τους ανηλίκους να βρίσκουν εναλλακτικούς τρόπους πρόσβασης.

Το πρόβλημα δεν είναι καινούργιο. Έρευνα της eSafety πριν από την εφαρμογή του νέου νόμου είχε δείξει ότι 84% των παιδιών ηλικίας 8 έως 12 ετών είχαν χρησιμοποιήσει τουλάχιστον μία υπηρεσία social media ή messaging μέσα στο 2024.

Το αυστραλιανό μοντέλο εξετάζουν και άλλες χώρες

Παρά τις δυσκολίες εφαρμογής, η Αυστραλία έχει ανοίξει μια διεθνή συζήτηση για το πώς πρέπει να προστατεύονται τα παιδιά στο διαδίκτυο.

Ήδη αρκετές χώρες εξετάζουν αντίστοιχους περιορισμούς. Η Νέα Ζηλανδία, για παράδειγμα, ανακοίνωσε στις 24 Αυγούστου σχέδιο νόμου για απαγόρευση των social media στους κάτω των 16 ετών, με σημαντικά πρόστιμα για τις πλατφόρμες που δεν εφαρμόζουν αποτελεσματική επαλήθευση ηλικίας.

Η εμπειρία της Αυστραλίας, όμως, δείχνει ότι η ψήφιση μιας απαγόρευσης είναι μόνο το πρώτο βήμα. Το δύσκολο μέρος είναι η εφαρμογή της στην πράξη, σε ένα ψηφιακό περιβάλλον όπου οι ανήλικοι μπορούν να αναζητούν συνεχώς νέους τρόπους πρόσβασης.