Στις 29 Ιουνίου, το ΝΑΤΟ αποκάλυψε το νέο Στρατηγικό Δόγμα περιγράφοντας τις κατευθυντήριες αρχές, τους σκοπούς και τους στόχους. Το έγγραφο, που ενημερώθηκε τελευταία φορά το 2010, ταυτοποιεί τη Ρωσία ως «την πιο σημαντική και άμεση απειλή» για την ειρήνη και ασφάλεια των μελών του ΝΑΤΟ εν μέσω της συνεχιζόμενης επιθετικότητας της Μόσχας στην Ουκρανία. Το ΝΑΤΟ καταγράφει την Κίνα ως στρατηγική «πρόκληση» για πρώτη φορά, επικαλούμενο τις «πολιτικές καταναγκασμού» του Πεκίνου.

Ως απάντηση σε αυτές τις μεταβαλλόμενες προτεραιότητες και αντιλήψεις περί απειλής, το ΝΑΤΟ ανακοίνωσε επίσης αλλαγές στην στάση των δυνάμεών του, συμπεριλαμβανομένης της επέκτασης της δύναμης ταχείας αντίδρασης και μιας νέας αμερικανικής ανάπτυξης στα σύνορα της Ρωσίας.

Tο ΝΑΤΟ σχεδιάζει να οκταπλασιάσει σχεδόν το μέγεθος της δύναμης ταχείας αντίδρασης μέχρι το επόμενο έτος, από τους 40.000 στρατιώτες σε 300.000 στρατιώτες, μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία. Οι ΗΠΑ ιδιαίτερα σχεδιάζουν να επεκτείνουν σημαντικά τη στρατιωτική τους παρουσία στην Ευρώπη.

Στις 29 Ιουνίου ο πρόεδρος Joe Biden ανακοίνωσε πως η Ουάσινγκτον θα εδραιώσει μόνιμη έδρα στην Πολωνία για το 5ο Σώμα Στρατού των ΗΠΑ, θα στείλει 5.000 επιπλέον στρατιώτες στη Ρουμανία και θα αυξήσει την εκ περιτροπής ανάπτυξη στρατιωτών στις χώρες της Βαλτικής (δηλαδή την Εσθονία, τη Λετονία και τη Λιθουανία). Οι ΗΠΑ θα στείλουν επίσης δυο επιπλέον μοίρες μαχητικών αεροσκαφών F-35 στο Ηνωμένο Βασίλειο, θα σταθμεύσουν επιπλέον συστήματα αεράμυνας σε βάσεις στην Ιταλία και στη Γερμανία και θα αυξήσουν τον αριθμό των αντιτορπιλικών στη Ρότα της Ισπανίας, από τέσσερα σε έξι.

Η λεγόμενη Δύναμη Αντίδρασης του ΝΑΤΟ συμπεριλαμβάνει χερσαία, θαλάσσια και εναέρια assets που είναι σχεδιασμένα για να αναπτύσσονται γρήγορα και όπου είναι απαραίτητο στην περίπτωση επίθεσης. Η δύναμη αριθμούσε μόλις 13.000 στρατιώτες πριν τις αρχικές επιθετικές ενέργειες της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας το 2014.

Παρά το ότι η Ρωσία χαρακτηρίζεται «άμεση απειλή», το ΝΑΤΟ αρνήθηκε να αναλάβει ισχυρότερη δράση για να αποτρέψει και να αμυνθεί έναντι της Μόσχας. Το επικαιροποιημένο Στρατηγικό Δόγμα περιγράφει τη Ρωσία ως «την πιο σημαντική και άμεση απειλή» για την ασφάλεια και σταθερότητα σε όλη την ευρωατλαντική περιοχή, καθώς η Μόσχα επιδιώκει να «εδραιώσει σφαίρες επιρροής και άμεσου ελέγχου μέσω καταναγκασμού, υπονόμευσης, επιθετικότητας και προσάρτησης» χρησιμοποιώντας «συμβατικά μέσα, μέσα του κυβερνοχώρου και υβριδικά μέσα ενάντια στο ΝΑΤΟ και στους εταίρους (του ΝΑΤΟ)». Η μόνη άλλη «άμεση απειλή» που αναγνωρίζεται στο έγγραφο είναι η τρομοκρατία.

Το επικαιροποιημένο Στρατηγικό Δόγμα αφαιρεί επίσης οποιαδήποτε αναφορά στην Ιδρυτική Πράξη Ρωσίας-ΝΑΤΟ του 1998 που καθόριζε τις σχέσεις μεταξύ της συμμαχίας και της Ρωσίας, που η εκδοχή του 2010 επαναβεβαίωνε. Αλλά στο έγγραφο του 2022, το ΝΑΤΟ λέει πως είναι πρόθυμο να «κρατήσει ανοικτά τα κανάλια επικοινωνίας με τη Μόσχα για να διαχειριστεί και να μετριάσει τους κινδύνους, να αποτρέψει την κλιμάκωση και να αυξήσει τη διαφάνεια», κάτι που δείχνει μια επιθυμία να διατηρηθεί το πνεύμα και η συμμόρφωση με τη 24ετή συμφωνία.

Oι νέοι στρατιώτες του ΝΑΤΟ που σύντομα θα αναπτυχθούν στην Πολωνία και τα κράτη της Βαλτικής θα συνεχίσουν επίσης να εναλλάσσονται σε όλα τα ανατολικοευρωπαϊκά μέλη της συμμαχίας για να αποτραπεί το ενδεχόμενο παραβίασης της Ιδρυτικής Πράξης, στο πλαίσιο της οποίας το ΝΑΤΟ δεσμεύτηκε να μην έχει μόνιμα μάχιμα σώματα στα ρωσικά σύνορα.

Στις 29 Ιουνίου, η βοηθός Υπουργός Άμυνας των ΗΠΑ Celeste Wallander είπε ότι η μόνιμη εγκατάσταση του 5ου Σώματος Στρατού των ΗΠΑ στην Πολωνία θα στελεχώνεται από αξιωματούχους του αρχηγείου, όχι από μάχιμα στρατεύματα, και επομένως δεν θα παραβιάζει την αντίληψη των ΗΠΑ για τον Ιδρυτικό Νόμο ΝΑΤΟ-Ρωσίας. Αξιωματούχοι χωρών όπως η Γαλλία και η Γερμανία είπαν ότι η Ιδρυτική Πράξη πρέπει να διατηρηθεί, ενώ ορισμένοι, ιδιαίτερα στην Ανατολική Ευρώπη και τις ΗΠΑ, είχαν ζητήσει από τη συμμαχία να εξετάσει επίσημα την αποκήρυξη ή αναστολή της συμφωνίας για να αρθούν οι περιορισμοί στη στάση των δυνάμεων του ΝΑΤΟ. την άρση των περιορισμών στη στάση της δύναμης του ΝΑΤΟ.

Όμως η νέα στρατηγική θα εξακολουθήσει να τροφοδοτεί τις ανησυχίες της Ρωσίας για την επέκταση του ΝΑΤΟ και να ωθήσει τη Μόσχα να αυξήσει τη στρατιωτική της παρουσία στην περιοχή της Βαλτικής. Οι επικείμενες μετακινήσεις στρατευμάτων του ΝΑΤΟ δεν έρχονται σε αντίθεση με τη δεδηλωμένη επιθυμία της συμμαχίας να διατηρήσει τη δυνατότητα διαλόγου με τη Μόσχα. Ωστόσο, έρχονται σε αντίθεση με την επιθυμία της Ρωσίας για μειωμένη παρουσία του ΝΑΤΟ στην περιφέρειά της, την οποία εξέφρασε η Μόσχα πριν από την εισβολή στην Ουκρανία τον Φεβρουάριο.

Το Στρατηγικό Δόγμα του 2022 επιβεβαιώνει επίσης την απόφαση της Συνόδου Κορυφής του Βουκουρεστίου το 2008, σύμφωνα με την οποία η Ουκρανία και η Γεωργία κάποτε θα γίνουν μέλη του ΝΑΤΟ, προσθέτοντας ότι «οι αποφάσεις για την ένταξη λαμβάνονται από τους συμμάχους του ΝΑΤΟ και κανένα τρίτο μέρος δεν έχει λόγο σε αυτή τη διαδικασία», ένα ξεκάθαρο «κάρφωμα» της Ρωσίας.

Αν και αυτό δεν προμηνύει καμία συγκεκριμένη ή επικείμενη δράση σχετικά με τις φιλοδοξίες ένταξης της Γεωργίας και της Ουκρανίας, θα συνεχίσει να αυξάνει τις εντάσεις με τη Ρωσία, η οποία θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει την επιβεβαίωση της πολιτικής για να δικαιολογήσει την κλιμάκωση του πολέμου στην Ουκρανία ή και τα μέτρα αποσταθεροποίησης στη Γεωργία ή Μολδαβία.

Η πρώτη αναφορά της Κίνας ως στρατηγικής «πρόκλησης» αντανακλά επίσης τις νέες ανησυχίες του ΝΑΤΟ για την αυξανόμενη επιρροή του Πεκίνου στην Ασία. Το Στρατηγικό Δόγμα του 2010 δεν ανέφερε ούτε μια φορά την Κίνα ούτε την περιοχή του Ινδο-Ειρηνικού, αλλά το έγγραφο του 2022 αφιερώνει σημαντικό χώρο στην Κίνα, της οποίας «οι δηλωμένες φιλοδοξίες και οι καταναγκαστικές πολιτικές αμφισβητούν τα συμφέροντα, την ασφάλεια και τις αξίες του ΝΑΤΟ» και λέει ότι «ο Ινδο-Ειρηνικός είναι σημαντικός για το ΝΑΤΟ, δεδομένου ότι οι εξελίξεις σε αυτή την περιοχή μπορούν να επηρεάσουν άμεσα την ευρωατλαντική ασφάλεια».

Αυτό αντιπροσωπεύει μια πολυαναμενόμενη αλλαγή του τόνου έναντι της Κίνας. Η δήλωση της συμμαχίας στο έγγραφο του 2022 ότι «θα ενισχύσει τη συνεργασία με νέους και υπάρχοντες εταίρους στον Ινδο-Ειρηνικό για την αντιμετώπιση διαπεριφερειακών προκλήσεων και κοινών συμφερόντων ασφάλειας» πιθανότατα θα προκαλέσει ανησυχία στο Πεκίνο. Ωστόσο, το επικαιροποιημένο Στρατηγικό Δόγμα καθιστά επίσης σαφές ότι «παραμένει ανοιχτό σε εποικοδομητική συμμετοχή για την οικοδόμηση αμοιβαίας διαφάνειας» με την Κίνα.

Το Στρατηγικό Δόγμα του 2022 υπογραμμίζει τη νέα ασφάλεια στον κυβερνοχώρο, την κλιματική αλλαγή, την αυταρχική διακυβέρνηση και άλλες μη στρατιωτικές απειλές επίσης. Η αλλαγή του κλίματος αναφέρθηκε μόνο μία φορά στο Στρατηγικό Δόγμα του 2010. Αλλά στην έκδοση του 2022 αναφέρεται 11 φορές, συμπεριλαμβανομένης της φιλόδοξης δήλωσης ότι το ΝΑΤΟ πρέπει «να γίνει ο κορυφαίος διεθνής οργανισμός όσον αφορά την κατανόηση και την προσαρμογή στον αντίκτυπο της κλιματικής αλλαγής στην ασφάλεια».

Δίνεται επίσης πρόσθετη προσοχή στις κυβερνοεπιθέσεις. Η συμμαχία επιβεβαίωσε τη μακροχρόνια πολιτική της ότι «ένα ενιαίο ή σωρευτικό σύνολο κακόβουλων δραστηριοτήτων στον κυβερνοχώρο· ή εχθρικές επιχειρήσεις προς, από ή εντός του διαστήματος» θα μπορούσαν να ωθήσουν το ΝΑΤΟ να ενεργοποιήσει τη ρήτρα αμοιβαίας άμυνας του Άρθρου 5 — ένα άλλο μέτρο που απευθύνεται πρώτα και κύρια στη Ρωσία και την Κίνα και αποσκοπεί στην αποτροπή κυβερνοεπιθέσεων που προκαλούν φυσική ζημιά, καθώς διαφορετικά η συμμαχία θα ήταν επιφυλακτική για την ενεργοποίηση του άρθρου 5 λόγω κυβερνοεπίθεσης. Τέλος, το Στρατηγικό Δόγμα του 2022 σημειώνει σε πολλές περιπτώσεις την πρόκληση για τα συμφέροντα και τις αξίες της συμμαχίας που θέτει η προώθηση του αυταρχισμού - μια απειλή που δεν αναγνωρίστηκε άμεσα το 2010.

Το επικαιροποιημένο Στρατηγικό Δόγμα του ΝΑΤΟ αναγνωρίζει μη στρατιωτικές απειλές, όπως ο εντοπισμός και ο μετριασμός στρατηγικών τρωτών σημείων και εξαρτήσεων, μεταξύ άλλων σε σχέση με κρίσιμες υποδομές, αλυσίδες εφοδιασμού και συστήματα υγείας. Αυτές οι νέες απειλές υπογραμμίζουν την αυξανόμενη σημασία των αξιόπιστων εταίρων σε γεωγραφικές περιοχές εκτός της συμμαχίας του ΝΑΤΟ όπως στην Ασία, από όπου η συμμαχία πρέπει να διασφαλίσει τη σταθερότητα και την ασφάλεια των προμηθειών κρίσιμων στοιχείων και πόρων.

Καθώς η επίθεση της Ρωσίας στην ανατολική Ουκρανία συνεχίζεται, στρατιωτικοί αναλυτές πιστεύουν όλο και περισσότερο πως η ικανότητα επίθεσης των ρωσικών δυνάμεων στην Ουκρανία θα εξαντληθούν σε μεγάλο βαθμό τις επόμενες εβδομάδες, ασχέτως του αν εξασφαλίσουν ολόκληρα τα διοικητικά σύνορα των περιοχών Ντονιέτσκ και Λουχάνσκ.

Οι Ρώσοι στρατιώτες βρίσκονται τώρα να υστερούν αριθμητικά στην Ουκρανία, μετά την απώλεια περίπου 15.000 στρατιωτών από την αρχή του πολέμου. Καθώς το Κίεβο αυξάνει, εκπαιδεύει και μεταφέρει μονάδες στις πρώτες γραμμές, οι ρωσικές δυνάμεις θα χρειαστούν πρωτίστως περισσότερο ανθρώπινο δυναμικό για να διεξάγουν μια νέα επιχείρηση επιθέσεων, επιπρόσθετου του υπόλοιπου, καθώς και πόρους και ισχυρότερη υλικοτεχνική υποστήριξη.

Οι επιλογές της Ρωσίας για στρατιωτικές ενισχύσεις

Δεδομένων των ανωτέρω, το μέλλον της σύρραξης βρίσκεται σε μεγάλο βαθμό στα χέρια του Κρεμλίνου και ιδιαίτερα στην προθυμία της Ρωσίας να προχωρήσει σε επιστράτευση, στέλνοντας νέους στρατιώτες και προετοιμάζοντας την οικονομία της χώρας.

Προσφάτως στα ΜΜΕ υπήρχαν εκτιμήσεις πως ο Ρώσος πρόεδρος Vladimir Putin θα μπορούσε να κηρύξει επιπλέον επιστράτευση, ή ακόμα και επισήμως πόλεμο, στο πλαίσιο των εορτασμών της Ημέρας της Νίκης. Ακόμα όμως και χωρίς μια τέτοια ανακοίνωση κατά τη συγκεκριμένη επέτειο (σ.τ.μ: τελικά δεν υπήρξε τέτοια ανακοίνωση), η Ρωσία και πάλι θα χρειαστεί να δώσει στους στρατιώτες της που σφυροκοπούνται στην Ουκρανία τουλάχιστον κάποια ενίσχυση. Η Μόσχα έχει τρεις βασικές επιλογές για μια τέτοια κινητοποίηση, ωστόσο και οι τρεις ενέχουν σημαντικά στρατιωτικά, πολιτικά και οικονομικά ρίσκα:

1) Να διατηρήσει την τρέχουσα πορεία της, εφαρμόζοντας μέτρα μερικής επιστράτευσης

Σε αυτό το πιθανό σενάριο, ο Putin θα επιδιώξει να διατηρήσει μέγιστη ευελιξία κηρύσσοντας ως νίκη την «ειδική στρατιωτική επιχείρηση» της Ρωσίας, σημειώνοντας όμως πως η υπεράσπιση της νίκης αυτής θα είναι ένας μακροχρόνιος αγώνας που θα απαιτήσει επιπλέον θυσίες από το ρωσικό λαό. Η Μόσχα θα επιλέξει από μια σειρά μέτρων για να προσελκύσει επιπλέον ανθρώπινο δυναμικό στις ένοπλες δυνάμεις, κάτι που θα αντιπροσωπεύει μια μερική επιστράτευση.

Ο στόχος αυτής της στρατηγικής θα είναι διπλός: να κατοχυρώσει τα τωρινά εδαφικά κέρδη στην Ουκρανία (ιδιαίτερα τη λεγόμενη «χερσαία γέφυρα» που συνδέει την Κριμαία με την Ντονμπάς και περιλαμβάνει τα νότια τμήματα της Χερσώνας και της Ζαπορίζια στην αριστερή όχθη του Δνείπερου ποταμού) και να συνεχίσει να πιέζει το Κίεβο να διαπραγματευτεί μια ειρηνευτική συμφωνία που θα είναι ευνοϊκή για τη Μόσχα.

Στο πλαίσιο της στρατηγικής αυτής, τα μέτρα μερικής επιστράτευσης της Ρωσίας θα μπορούσαν να περιλαμβάνουν μια ανεπίσημη επιστράτευση έως 60.000 εφέδρων στη Ρωσία (κάτι που ουκρανικές και δυτικές πηγές πιστεύουν πως ίσως ήδη βρίσκεται σε εξέλιξη)· μια σταθερή αύξηση των οικονομικών κινήτρων για επαγγελματίες οπλίτες· κινητοποίηση στρατιωτών σε συγκεκριμένες περιοχές της Ρωσίας που συνορεύουν με την Ουκρανία με βάση την υποτιθέμενη απειλή που δέχονται· ένα διάταγμα για την επιστράτευση συγκεκριμένου ποσοστού εφέδρων ή άλλων υπαλλήλων με εκπαίδευση σε όπλα από ομοσπονδιακές υπηρεσίες όπως το υπουργείο εσωτερικών, η υπηρεσία κλητήρων, οι υπηρεσίες αντιμετώπισης εκτάκτων αναγκών και άλλων για προσωρινή στρατιωτική υπηρεσία· μια παράταση της περυσινής υποχρέωσης των κληρωτών να υπηρετήσουν και μια κινητοποίηση επιλεγμένων κληρωτών σε ρόλους στην πρώτη γραμμή του μετώπου· και τέλος μια πατριωτική εκστρατεία που θα την κηρύξει ο ίδιος ο Putin με την οποία θα ζητά εθελοντές για να υπηρετήσουν στον στρατό.

-Οδηγοί: Η Ρωσία πιθανότατα θα χρειαστεί τουλάχιστον κάποιους επιπλέον άνδρες για να σταθεροποιήσει με σιγουριά τον τωρινό έλεγχο ουκρανικών εδαφών μεσοπρόθεσμα, και ο τωρινός ρυθμός με τον οποίον οι Ρώσοι κατατάσσονται εθελοντικά δεν αρκεί για να καλύψει αυτές τις απαιτήσεις. Τα μέτρα αυτά θα ήταν πολύ λιγότερο επιβλαβή για τη ρωσική οικονομία και πολιτικά ριψοκίνδυνα απ’ ότι μια γενικευμένη επιστράτευση. Ο πλήρης έλεγχος που έχει το Κρεμλίνο στη διαδικασία λήψης αποφάσεων σημαίνει πως μπορεί να προσαρμόσει τα μέτρα επιστράτευσης ώστε να ταιριάζουν σε ό,τι αποφασίσει πως θα είναι οι επόμενοι στόχοι του και την ταχύτητα με την οποία θα πρέπει να ολοκληρωθούν. Επειδή οι απαιτήσεις για εκπαίδευση σημαίνουν πως θα χρειαστούν μήνες για να είναι έτοιμοι για μάχη οι επιστρατευμένες δυνάμεις, μια μερική επιστράτευση θα έδινε στη Μόσχα επιλογές και ηρεμία όπως και αν εξελιχθούν τα πράγματα στο πεδίο της μάχης τις επόμενες εβδομάδες. Επιπλέον, τα μέτρα μερικής επιστράτευσης θα μπορούσαν να αποτρέψουν επαρκώς τον ουκρανικό στρατό από μεγάλες αντεπιθέσεις.

-Περιορισμοί: Η επιλογή αυτή θα μπορούσε να δημιουργήσει προσδοκίες στον ρωσικό πληθυσμό χωρίς οποιαδήποτε εγγύηση για μια μεγαλύτερη νίκη. Οι σκληροπυρηνικοί της κυβέρνησης και τα εθνικιστικά στοιχεία θα μπορούσαν να επικρίνουν τα μέτρα ως απόδειξη πως η ειδική επιχείρηση της Ρωσίας έχει αποτύχει, αλλά το Κρεμλίνο εξακολουθεί να μην έχει την αποφασιστικότητα να πάρει τα απαραίτητα μέτρα για να πετύχει μια αποφασιστική νίκη. Αν οι ρωσικές δυνάμεις αποδειχθούν ικανές να αποκρούσουν τις ουκρανικές αντεπιθέσεις (ή εάν οι ουκρανικές δυνάμεις αποτραπούν από το να επιχειρήσουν τέτοιες επιθέσεις), αυτά τα μέτρα μερικής επιστράτευσης δεν θα βελτίωναν σημαντικά τις ρωσικές στρατιωτικές δυνατότητες σε σχέση με αυτές της Ουκρανίας, αλλά και πάλι θα είχαν πολιτικό και οικονομικό κόστος.

2) Να κλιμακώσει σημαντικά τη σύρραξη κηρύσσοντας πόλεμο και εθνική επιστράτευση

Σε αυτό το λιγότερο μεν, πιθανό δε σενάριο, ο Putin θα ονομάτιζε την «ειδική στρατιωτική επιχείρηση» της Ρωσίας «πόλεμο» για να δικαιολογήσει τα εκτεταμένα μέτρα επιστράτευσης σε μια ριψοκίνδυνη προσπάθεια να πετύχει μια αποφασιστική νίκη έναντι του Κιέβου, στρεφόμενος στους αρχικούς μαξιμαλιστικούς στόχους της εισβολής. Ο Putin θα ισχυρίζονταν πως αυτή η τεράστια πολεμική προσπάθεια είναι ο μόνος τρόπος για να «αποστρατιωτικοποιηθεί» και «αποναζιστοποιηθεί» επαρκώς η Ουκρανία και, με τη σειρά της, να διασφαλίσει τη μακροπρόθεσμη ασφάλεια της Ρωσίας επειδή διαφορετικά οι χαμηλού επιπέδου συρράξεις θα συνεχίσουν καθώς η Ουκρανία διατηρεί τη φιλοδυτική της πορεία.

Η κήρυξη πολέμου θα άνοιγε την πόρτα για τη Ρωσία να κηρύξει στρατιωτικό νόμο και μια εθνική γενική επιστράτευση. Αυτό θα ανάγκαζε όλους τους άνδρες 18-50 ετών επιλέξιμους για να υπηρετήσουν στον στρατό, αναλόγως της κατηγορίας της φυσικής τους κατάστασης για τον στρατό. Οι άνδρες που θα είναι ακατάλληλοι για στρατιωτική θητεία θα μπορούσαν να τοποθετηθούν στην παραγωγή εξοπλισμών ή σε άλλους δευτερεύοντες ρόλους. Μετά από αρκετές εβδομάδες ή μήνες οργάνωσης και εκπαίδευσης αυτών των εφέδρων, η Ρωσία θα επιχειρούσε να χρησιμοποιήσει το τεράστιο πλεονέκτημά της στο ανθρώπινο δυναμικό για να περικυκλώσει το Κίεβο και να προσαρτήσει όση από τη νότια και ανατολική Ουκρανία επιθυμεί, συνδέοντάς την με την Υπερδνειστερία ή προχωρώντας περαιτέρω εντός της Μολδαβίας, πιθανότατα αφήνοντας ένα ήσσονος σημασίας κρατίδιο στη δυτική Ουκρανία ή δημιουργώντας μια κυβέρνηση μαριονέτα στα πρότυπα του καθεστώτος του Alexander Lukashenko στη Λευκορωσία.

-Οδηγοί: Η Ρωσία θα χρησιμοποιούσε αυτή τη μαζική επιστράτευση στο πλαίσιο μιας προσπάθειας, μαζί με άλλα μέτρα όπως η αύξηση του επιπέδου πυρηνικής απειλής, για να τρομάξει την Ουκρανία ώστε να υποταχθεί στις διαπραγματεύσεις και να αποτρέψει την περαιτέρω στήριξη από τη Δύση προς την Ουκρανία τις εβδομάδες που θα ακολουθήσουν την κινητοποίηση των ρωσικών δυνάμεων. Αν αυτό αποτύχει, η Ρωσία θα έκανε επίθεση με την τώρα σημαντική αριθμητική υπεροχή της για να πετύχει τους πιο φιλόδοξους δηλωμένους στόχους της για την «αποστρατιωτικοποίηση και αποναζιστοποίηση». Αυτό επειδή το Κρεμλίνο θεωρεί την εγκατάσταση ενός φιλορωσικού καθεστώτος και την κατοχή της χώρας ως τον μόνο βέβαιο τρόπο για να αποτρέψει την Ουκρανία από το να επαναλάβει τις προσπάθειες ενοποίησης με τις ευρωπαϊκές και διατλαντικές δομές μακροπρόθεσμα. Η Ρωσία θα μπορούσε επίσης να χρησιμοποιήσει μια κήρυξη πολέμου για να αναγκάσει τη Λευκορωσία και τους άλλους εταίρους της στον Οργανισμό της Συνθήκης για τη Συλλογική Ασφάλεια (CSTO) να εμπλακούν στη σύρραξη, αφού διαφορετικά θα προέβαλαν αντιστάσεις και δεν θα το έκαναν.

-Περιορισμοί: Οι επανειλημμένες ψευδείς δηλώσεις του Putin πως οι κληρωτοί δεν πολεμούν στην Ουκρανία υποδηλώνει πως το Κρεμλίνο πιστεύει ότι μια τέτοια κίνηση θα ήταν εξαιρετικά αντιδημοφιλής και θα συνιστούσε ουσιαστικά μια ντροπιαστική παραδοχή πως ο πόλεμος δεν προχωρά όπως είχε αρχικά σχεδιαστεί. Η Ρωσία ήδη αντιμετωπίζει ελλείψεις εξοπλισμού.  Έτσι, το να φέρει εκατοντάδες χιλιάδες περισσότερους όχι καλά εκπαιδευμένους και χωρίς κίνητρο στρατιώτες στις πρώτες γραμμές στην Ουκρανία, κινδυνεύει να επιδεινώσει την ήδη φτωχή κατάσταση της Ρωσίας σε επίπεδο υλικοτεχνικής υποστήριξης. Η Ρωσία μπορεί ήδη να κηρύξει νίκη και μπορεί να συνεχίσει να λιμοκτονεί οικονομικά την Ουκρανία επ’ αόριστον μέσω του ναυτικού αποκλεισμού της, και έτσι μια τέτοια ολοκληρωτική νίκη μπορεί να  μην αξίζει το κόστος. Μια τέτοια εκτεταμένη επιστράτευση, ωστόσο, απλώς θα επιδείνωνε τα οικονομικά προβλήματα της ίδιας της Ρωσίας καθώς όχι μόνο θα έφερνε νέες κυρώσεις από τη Δύση αλλά επίσης θα βάθαινε το brain drain, καθώς οι νεότερης ηλικίας και πιο μορφωμένοι Ρώσοι άνδρες θα αναγκάζονταν να φύγουν από τη δουλειά τους και πολλοί θα επιχειρούσαν να διαφύγουν από τη χώρα.

3) Να επιδιώξει μια ελάχιστη επιστράτευση και να εξαρτηθεί από τις διαπραγματεύσεις για αποκλιμάκωση

Αυτό είναι το πιο απίθανο σενάριο. Η Μόσχα θα κήρυττε την «ειδική στρατιωτική επιχείρηση» της στην Ουκρανία ως νίκη και θα ισχυριζόταν ότι τώρα θα επιδιώξει την αποκλιμάκωση καθώς περιμένει το Κίεβο να αποδεχθεί τη νέα πραγματικότητα των κατεχόμενων από τη Ρωσία εδαφών στη νοτιοανατολική Ουκρανία ως μέρος μιας ειρηνευτικής συμφωνίας. Σε αυτό το σενάριο, η Μόσχα πιθανότατα θα κήρυττε μονομερώς κατάπαυση του πυρός και θα προέβαινε σε μικρές τακτικές αποσύρσεις από κάποιες θέσεις.

Η Μόσχα είναι επίσης πιθανό να παραιτηθεί από πρόσθετα μέτρα επιστράτευσης υποθέτοντας ότι οι σημερινές δυνάμεις της μπορούν να υπερασπιστούν επιτυχώς το έδαφος τους έναντι των ουκρανικών αντεπιθέσεων χωρίς σημαντικές ενισχύσεις. Επιπλέον, το Κρεμλίνο μπορεί να αποφασίσει να μην κινητοποιήσει περισσότερες στρατιωτικές ενισχύσεις από φόβο ότι θα προκαλούσε δαπανηρές αντεπιθέσεις στα στρατεύματά του, πείθοντας την ουκρανική ηγεσία να εκμεταλλευτεί ένα δυνητικά μοναδικό παράθυρο κατά το οποίο έχουν πλεονέκτημα ανθρώπινου δυναμικού. Αν όμως πραγματοποιηθούν τέτοιες ουκρανικές αντεπιθέσεις ούτως ή άλλως και αποτύχουν στρατηγικά με μεγάλες απώλειες, αυτό θα μείωνε την έκταση και την αναγκαιότητα των ρωσικών μέτρων κινητοποίησης στο μέλλον.

-Οδηγοί: Η Μόσχα μπορεί να πιστεύει ότι έχει ήδη επιτύχει επαρκώς τους στρατηγικούς της στόχους, καθώς η Ουκρανία θα συνεχίσει να παραμένει διαλυμένη, αποκλεισμένη και εκτός ευρωατλαντικών οργανισμών για το άμεσο μέλλον. Η Ρωσία μπορεί πάντα να καταφύγει σε επιστράτευση στο μέλλον εάν αισθανθεί ότι η κατάσταση είναι πραγματικά κρίσιμη. Υπάρχει επίσης ελάχιστος στρατηγικός λόγος για τη Μόσχα να υπομείνει τις οικονομικές και κοινωνικές συνέπειες της κινητοποίησης έως ότου τέτοιες ενισχύσεις είναι απολύτως απαραίτητες. Τέλος, αυτή η πορεία δράσης θα επέτρεπε αποτελεσματικότερα στη Ρωσία να ισχυριστεί ότι είναι το Κίεβο και οι Ουκρανοί που συνεχίζουν τον πόλεμο και αποτελούν εμπόδιο για την ειρήνη - ένα επιχείρημα που η Μόσχα πιστεύει πιθανότατα θα είναι βασικό για να στρέψει το αφήγημα προς όφελος της Ρωσίας διεθνώς και να βοηθήσει ενίσχυση της εγχώριας υποστήριξης.

-Περιορισμοί: Χωρίς περισσότερες δυνάμεις, πολλοί στρατιωτικοί εμπειρογνώμονες πιστεύουν ότι η Ρωσία μπορεί να μην είναι σε θέση να διατηρήσει τις τρέχουσες γραμμές της τις επόμενες εβδομάδες, ιδιαίτερα στη δεξιά όχθη του Δνείπερου στην περιοχή της Χερσώνας. Ωστόσο, θα χρειαστούν μήνες για να συγκεντρωθούν επαρκώς, να εκπαιδευτούν και να μεταφερθούν περισσότεροι Ρώσοι στρατιώτες στην πρώτη γραμμή της Ουκρανίας. Η αποτυχία έναρξης αυτής της διαδικασίας τώρα θα κινδύνευε να αφήσει τα ρωσικά στρατεύματα ιδιαίτερα ευάλωτα στις αντεπιθέσεις, επεκτείνοντας το παράθυρο στο οποίο η Ουκρανία έχει περισσότερο ανθρώπινο δυναμικό. Μια αποτυχία επιστράτευσης θα μπορούσε επίσης να υποδηλώνει ότι η Ρωσία αισθάνεται άνετα με την εγκατάλειψη τουλάχιστον ορισμένων κατεχόμενων εδαφών, κάτι που θα απογοήτευε τους Ρώσους εθνικιστές και συνεργάτες στην Ουκρανία. Η κατάσταση στο μέτωπο της Ρωσίας θα μπορούσε να επιδεινωθεί ξαφνικά και γρήγορα, κάτι που σημαίνει ότι η επιστράτευση της Ρωσίας μπορεί να αργήσει πολύ αφού οι ουκρανικές δυνάμεις θα εξαπέλυσαν αντεπίθεση - επιτρέποντας στην Ουκρανία να καταλάβει σημαντικό έδαφος προτού αρκετοί Ρώσοι στρατιώτες μπορέσουν να σταθεροποιήσουν το μέτωπο.

Ακόμα και αν οι διαπραγματεύσεις μεταξύ της Μόσχας και του Κιέβου σημειώσουν πρόοδο, η Δύση θα διατηρήσει τις περισσότερες κυρώσεις της κατά της Ρωσίας, κάτι που θα έχει ως αποτέλεσμα μια παρατεταμένη πολιτική και οικονομική αβεβαιότητα.

Εν τω μεταξύ, μεγάλο μέρος του κόσμου θα συνεχίσει τη μετάβαση σε μια στρατηγική «διαβίωσης με την Covid» που θα βάζει σε προτεραιότητα την οικονομική ανάπτυξη έναντι των μέτρων τήρησης κοινωνικών αποστάσεων. Οι περισσότερες χώρες θα συνεχίσουν να χαλαρώνουν, και σε πολλές περιπτώσεις να αίρουν τελείως, τα μέτρα lockdown καθώς προσπαθούν να τονώσουν την οικονομική δραστηριότητα. Αλλά η διαδικασία θα είναι ιδιαίτερα αργή στην Κίνα, όπου οι αρχές είναι πιθανό να συνεχίσουν να τηρούν επιφυλακτική στάση για ένα γρήγορο «άνοιγμα». Επιπλέον, η απειλή νέων και πιο μεταδοτικών μεταλλάξεων του ιού δεν έχει φύγει, κάτι που σημαίνει πως ορισμένες περιοχές ή χώρες μπορεί να επαναφέρουν μέτρα τήρησης αποστάσεων για σύντομες περιόδους.

Συνέχιση της πολιτικής και οικονομικής απομόνωσης της Ρωσίας

Η εισβολή στην Ουκρανία θα οδηγήσει σε μια αυξανόμενη οικονομική και πολιτική απομόνωση της Ρωσίας από τον υπόλοιπο κόσμο, ιδιαίτερα καθώς θα αυξάνεται ο αριθμός των θυμάτων. Ακόμα και αν οι διαπραγματεύσεις οδηγήσουν σε εκεχειρία, οι σημαντικές κυρώσεις κατά της Ρωσίας θα διατηρηθούν για παρατεταμένη περίοδο και η έξοδος δυτικών εταιρειών από τη Ρωσία θα συνεχιστεί.

Οι εταιρείες που φεύγουν από τη Ρωσία είναι απίθανο να αντιστρέψουν την απόφασή τους βραχυμεσοπρόθεσμα. Οι χώρες του ΝΑΤΟ θα διατηρήσουν ένα υψηλό επίπεδο στρατιωτικής βοήθειας για την Ουκρανία, αλλά θα αποφύγουν τη λήψη μέτρων που θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε άμεση εμπλοκή τους στη σύρραξη, όπως η εφαρμογή ζώνης απαγόρευσης πτήσεων στην Ουκρανία. Αυτό πιθανότατα θα αποτρέψει το ενδεχόμενο ο πόλεμος στην Ουκρανία να εξαπλωθεί και σε άλλα σημεία του κόσμου.

Καθώς η ρωσική επίθεση προχωράει και τα θύματα αυξάνονται, οι ΗΠΑ, η ΕΕ και τα μέλη του ΝΑΤΟ θα κλιμακώσουν τις κυρώσεις τους κατά της Ρωσίας, αλλά οι διαφορές στην εξάρτηση από τις εισαγωγές ρωσικού πετρελαίου και φυσικού αερίου θα συνεχίσουν να διχάζουν την ΕΕ και τη Δύση ως προς την εφαρμογή γενικευμένων κυρώσεων που στόχο θα έχουν τις εξαγωγές ρωσικού πετρελαίου και φυσικού αερίου.

Η Κίνα θα διατηρήσει τη ρητορική στήριξη της Ρωσίας και πολλές κινεζικές εταιρείες θα διατηρήσουν τις δραστηριότητές τους στη Ρωσία, όμως οι μεγάλες τράπεζες και οι εθνικοί πρωταθλητές της Κίνας είναι απίθανο να παραβιάσουν τις κυρώσεις της Δύσης και των ΗΠΑ, προκειμένου να αποφύγουν την οικονομική ζημιά. Ωστόσο, η Μόσχα θα θεωρήσει τις κινεζικές εταιρείες ως εναλλακτική των δυτικών επενδυτών και οι κινεζικές εταιρείες θα μπορούσαν να επεκτείνουν την παρουσία τους στη Ρωσία και να πάρουν τον έλεγχο περιουσιακών στοιχείων ή να συμμετέχουν σε projects που θα αφήσουν πίσω τους οι δυτικές εταιρείες.

Οι υψηλές τιμές των εμπορευμάτων προστίθενται στα παγκόσμια πληθωριστικά προβλήματα

Η σύρραξη στην Ουκρανία θα προκαλέσει οικονομικά εμπόδια το δεύτερο τρίμηνο, πρωτίστως λόγω του πληθωρισμού των τιμών τροφίμων, λιπασμάτων και ενέργειας, υπονομεύοντας περαιτέρω τις παγκόσμιες οικονομικές ανακάμψεις και πλήττοντας περισσότερο τους φτωχούς.

Παρά το ότι οι κυρώσεις της Δύσης εξαιρούν σε μεγάλο βαθμό την ενέργεια και τα αγροτικά προϊόντα της Ρωσίας, ο πόλεμος στην Ουκρανία θα διατηρήσει υψηλά τις τιμές τροφίμων και ενέργειας κατά τη διάρκεια του τριμήνου καθώς οι μεγάλες δυτικές χώρες θα στρέφουν την πλάτη στις αγορές ρωσικού αργού πετρελαίου και η Ρωσία θα περιορίζει τις εξαγωγές ορισμένων πρώτων υλών, όπως τα λιπάσματα.

Η τιμή του Brent θα μπορούσε να παραμείνει πάνω από τα 100 δολάρια το βαρέλι κατά τη μεγαλύτερη διάρκεια του τριμήνου. Οι υψηλές τιμές των εμπορευμάτων θα πιέσουν ακόμα περισσότερο την Τράπεζα της Αγγλίας και την Federal Reserve να συνεχίσουν τις αυξήσεις επιτοκίων για να μειώσουν τον πληθωρισμό, αλλά η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα πιθανόν θα καθυστερήσει μια τέτοια απόφαση μέχρι αργότερα φέτος λόγω της ισχνής οικονομικής ανάπτυξης της ευρωζώνης.

Οι αυξανόμενες τιμές των βασικών ειδών θα αναγκάσουν πολλές κυβερνήσεις να απαντήσουν με φοροαπαλλαγές ή προγράμματα κοινωνικών δαπανών –με τίμημα διαβρωτικά βαθιά δημοσιονομικά ελλείμματα- προκειμένου να αντισταθμίσουν την οικονομική πίεση που βιώνουν τα φτωχότερα τμήματα των κοινωνιών τους, διαφορετικά θα έρθουν αντιμέτωπες με διαδηλώσεις.

Ενώ ορισμένες δυτικές κυβερνήσεις αντέχουν οικονομικά τέτοια προγράμματα, οι αναδυόμενες και αναπτυσσόμενες χώρες οι κυβερνήσεις των οποίων έχουν σημαντικό χρέος σε αμερικανικό δολάριο θα αντιμετωπίσουν περισσότερη δυσκολία στην επέκταση των προγραμμάτων κοινωνικών δαπανών καθώς πλήττονται από την σύσφιξη της αμερικανικής νομισματικής πολιτικής που ενισχύει το αμερικανικό δολάριο, αλλά και από τις υψηλότερες τιμές των εμπορευμάτων. Για τις χώρες που αντιμετωπίζουν δημοσιονομικές δυσκολίες όπως η Τουρκία, η Αίγυπτος, η Γκάνα και η Αιθιοπία, οι δυο δυνάμεις θα επιδεινώσουν την κατάστασή τους, και θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε διαδηλώσεις και περαιτέρω κρίσεις χρέους.

Μια μακροχρόνια σύρραξη στην Ουκρανία φέρνει περισσότερους κυβερνοκινδύνους στην Ευρώπη και τη Βόρεια Αμερική

Ο πόλεμος στην Ουκρανία θα διατηρήσει επίσης σε υψηλό επίπεδο τους κυβερνοκινδύνους στην Ευρώπη, καθώς κρατικοί και μη κρατικοί παράγοντες θα πραγματοποιούν κυβερνοεπιθέσεις που θα συνδέονται με τον πόλεμο και θα πραγματοποιούν εκστρατείες πληροφοριακού πολέμου. Ομάδες hacking που συνδέονται με τη Ρωσία θα χρησιμοποιούν κακόβουλο λογισμικό data-wiping και κρυπτογράφησης δεδομένων στις επιθέσεις τους εναντίον ουκρανικών οργανισμών, διατηρώντας υψηλά τον κίνδυνο το κακόβουλο λογισμικό να επηρεάσει μηχανές δυτικών οργανισμών που συνεργάζονται στενά με ουκρανούς ετέρους τους.

Καθώς η σύρραξη στην Ουκρανία παρατείνεται και οι δυτικές κυρώσεις εξακολουθούν να ισχύουν, θα αυξηθεί ο κίνδυνος ομάδων hacking που συνδέονται με τη Ρωσία να στοχεύουν απευθείας αμερικανικούς και δυτικούς οργανισμούς για αντίποινα στις κυρώσεις. Η σύρραξη στην Ουκρανία θολώνει επίσης τη γραμμή μεταξύ των ρωσικών κρατικών παραγόντων και των εγκληματιών του κυβερνοχώρου. Οι εθνικιστικές ρωσικές συμμορίες ransomware θα μπορούσαν να στοχοποιήσουν πιο ξεκάθαρα δυτικούς οργανισμούς και χειριστές κρίσιμων υποδομών σε επιθέσεις, είτε σε συντονισμό με τη ρωσική κυβέρνηση είτε για τα δικά τους ιδεολογικά κίνητρα.

Οι δυτικές χώρες υιοθετούν γρήγορα στρατηγικές για «ζωή με την Covid»

Καθώς ο αριθμός των κρουσμάτων και των νοσηλειών από την «Όμικρον» συνεχίζει να μειώνεται στις περισσότερες χώρες, οι κυβερνήσεις επιταχύνουν τις στρατηγικές τους της «ζωής με την Covid», κάτι που θα προσφέρει κάποια ανακούφιση στους τομείς των υπηρεσιών τους και θα μπορούσε να μειώσει ορισμένες διακοπές της εφοδιαστικής αλυσίδας.

Στην ετήσια πρόβλεψή του το Stratfor ανέφερε ότι οι περισσότερες χώρες θα υιοθετούσαν φέτος μια τέτοια στρατηγική και η ταχεία άνοδος και παρακμή της «Όμικρον» στη Δύση θα επιταχύνει αυτή τη διαδικασία. Οι περισσότερες δυτικές χώρες καταργούν τους περιορισμούς της πανδημίας και είναι πιθανό να αφήσουν τα πράγματα έτσι, εκτός και αν υπάρξει μια νέα παραλλαγή που εξαπλώνεται εξίσου γρήγορα - αν όχι ταχύτερα - από το «Όμικρον» και αυτό είναι πιο επικίνδυνο.

Δεδομένων των πιο επιθετικών στρατηγικών τους, οι χώρες της Ανατολικής και Νοτιοανατολικής Ασίας θα μπορούσαν να αντιμετωπίσουν περισσότερες προκλήσεις όσον αφορά την υιοθέτηση μιας στρατηγικής για τη ζωή με την Covid-19. Ακόμα κι αν η Κίνα κάνει βήματα προς τη χαλάρωση της στρατηγικής της για μηδενική Covid-19, η χώρα θα αντιμετωπίσει τοπικά κρούσματα που θα δυσκολευτεί να περιορίσει, οδηγώντας ενδεχομένως σε επιστροφή στα lockdown.

Οι έρευνες για υδρογονάνθρακες μετατρέπονται σε κρίσιμο εργαλείο εφαρμογής αυτής της στρατηγικής. Οι προσπάθειες της όμως να διεκδικήσει ΑΟΖ δημιουργεί κίνδυνο ευρύτερης σύγκρουσης με την Ελλάδα και άλλα κράτη μέλη του ΝΑΤΟ, εμπλέκοντας άλλα ενεργειακά σχέδια, και δυνητικά τις ΗΠΑ, στη διένεξη, αναφέρει το euro2day.gr.

Οι τουρκικές φιλοδοξίες

Η Τουρκία υποστηρίζει ότι το σύνολο των θαλασσών που βρίσκονται τριγύρω της (Μαύρη Θάλασσα, Αιγαίο και Μεσόγειος) χρήζει ειδικού χειρισμού υπό το διεθνές δίκαιο και ότι τα νησιά του Αιγαίου (τα περισσότερα εκ των οποίων είναι ελληνικά) δεν πρέπει να έχουν τα ίδια δικαιώματα με χώρες, όπως η Τουρκία, που διαθέτουν μεγάλες ακτές. Η διεθνής κοινότητα δεν υιοθέτησε ποτέ αυτούς τους διαχωρισμούς, και αυτός είναι ο λόγος που η Τουρκία δεν υπέγραψε ποτέ τη σύμβαση για το Δίκαιο της Θάλασσας του ΟΗΕ και προτιμά να λύνει αυτές τις διαφορές με διμερείς διαπραγματεύσεις αντί της διεθνούς διαιτησίας. Αυτό έως τώρα οδήγησε σε δυο σοβαρές διενέξεις, με την Ελλάδα στο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο και με την Κύπρο.

Η σημαντικότερη διαφωνία είναι στο Αιγαίο, όπου εκατοντάδες ελληνικά νησιά στηρίζουν τις διεκδικήσεις της Ελλάδας έναντι της Τουρκίας με τις δυο χώρες να διαφωνούν ακόμα και στο πώς να ξεκινήσουν να χαράσσουν θαλάσσια σύνορα, εξαιτίας της διαφοράς στον αριθμό των νησιών που βρίσκονται μεταξύ τους. Η Τουρκία έχει μόλις τρία νησιά στο Αιγαίο, ενώ η Ελλάδα πάνω από 3.000. Εξαιτίας αυτού, η Αγκυρα εδώ και χρόνια έχει διακηρύξει ότι μια επέκταση των θαλασσίων συνόρων από την Ελλάδα στα 12 ναυτικά μίλια θα συνιστά «casus belli» (αιτία πολέμου).

Ενώ Ελλάδα και Τουρκία έχουν φτάσει στα όρια του πολέμου αρκετές φορές στο παρελθόν εξαιτίας των διαφορών στο Αιγαίο, έχουν αμφότερες αποφύγει να ανακηρύξουν πλήρη ΑΟΖ στην περιοχή, όπως και να διεκδικήσουν θαλάσσιες περιοχές πέραν των έξι ναυτικών μιλίων. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι δεν μπορούν να το πράξουν στο μέλλον.

Η Αγκυρα υποστηρίζει ότι αν Ελλάδα και Τουρκία επεκτείνουν τα θαλάσσια σύνορα στα 12 μίλια, η Τουρκία θα κερδίσει ελάχιστα, ενώ η Ελλάδα θα αποκτήσει τον έλεγχο σχεδόν των 2/3 του Αιγαίου. Η χρήση των νησιών στην οριοθέτηση των ΑΟΖ, που εκτείνεται στα 200 ναυτικά μίλια από την ακτή θα αφήσει επίσης την Τουρκία με σχεδόν μηδενικά δικαιώματα σε ότι αφορά τους φυσικούς πόρους και την αλιεία στο Αιγαίο. Γι’ αυτό η Τουρκία υποστηρίζει ότι ποιο δίκαιος τρόπος για να γίνει ο διαχωρισμός είναι να αγνοηθούν τα νησιά στο σύνολό τους και να ξεκινήσει η οριοθέτηση με βάση τις δυο ενδοχώρες.

Οι δράσεις της Αγκυρας

Κάνοντας επιθετικά επίδειξη δύναμης, μέσω ενεργειακών ερευνών και ναυτικών ασκήσεων στην ανατολική Μεσόγειο, η Τουρκία προσπαθεί να νομιμοποιήσει τις διεκδικήσεις της στην ΑΟΖ, όπως και να απονομιμοποιήσει δυνητικές διεκδικήσεις της Ελλάδας σε ότι αφορά τις Οικονομικές Ζώνες στην περιοχή μέσω των νησιών Κρήτη, Ρόδος και Καστελόριζο. Ειδικά το τελευταίο, λόγω θέσης έχει τη δυναμική να δημιουργήσει σημαντική ΑΟΖ για την Ελλάδα που θα συνδέεται με αυτή της που διεκδικεί η Κύπρος, περιορίζοντας έτσι την αντίστοιχη της Τουρκίας. Περαιτέρω κλιμάκωση μπορεί να οδηγήσει την Ελλάδα στην απόφαση να διεκδικήσει πλήρη ΑΟΖ στην ανατολική Μεσόγειο, κάτι που έως τώρα η χώρα φάνηκε να διστάζει να κάνει υπό το φόβο της πυροδότησης μιας ευρύτερης σύγκρουσης.

Προστατευμένο από πολεμικά σκάφη, το Oruc Reis κινείται στην Μεσόγειο από την αρχή της χρονιάς. Υπενθυμίζεται ότι τον Δεκέμβριο του 2019, μια συμφωνία της Τουρκίας με την κυβέρνηση της Τρίπολης είχε στόχο να νομιμοποιήσει τις διεκδικήσεις της Αγκυρας και να δημιουργήσει σύνορο μεταξύ των τουρκικών και λιβυκών υδάτων, αγνοώντας Κρήτη και Καστελόριζο.

Από την άλλη πλευρά, στις 27 Αυγούστου το ελληνικό κοινοβούλιο επικύρωσε συμφωνία για τον καθορισμό ΑΟΖ με την Αίγυπτο, με στόχο να αντιμετωπίσει την συμφωνία Τουρκίας-Τρίπολης, νομιμοποιώντας το ρόλο της Κρήτης. Ηταν το πρώτο βήμα πιθανής πλήρους ανακήρυξης ΑΟΖ στην ανατολική Μεσόγειο, αλλά η μερική συμφωνία δεν περιέλαβε το Καστελόριζο.

Η Τουρκία επιχειρεί ενεργά να απονομιμοποιήσει την ΑΟΖ της Κύπρου στην ανατολική Μεσόγειο διεξάγοντας γεωτρήσεις σε αυτή και παρενοχλώντας ξένες εταιρείες στις οποίες έχει δώσει άδεια για έρευνες η Λευκωσία. Υποστηρίζει ότι η ΑΟΖ της Κύπρου δεν είναι νόμιμη, γιατί δεν χαράχθηκε σε συντονισμό με τους τουρκοκύπριους τους οποίους αναγνωρίζει ως νόμιμη κυβέρνηση όλων των Κυπρίων αλλά και ότι ως νησί δεν μπορεί να έχει πλήρη ΑΟΖ.

Αυτή την περίοδο το σκάφος Γιαβούζ διεξάγει γεωτρήσεις ανοικτά της Κύπρου, όπως και το Μπαρμπάντος. Το 2018 το τουρκικό ναυτικό εμπόδισε την ιταλική ENI από το να κάνει γεωτρήσεις σε οικόπεδο που κέρδισε σε διαγωνισμό που διεξήγαγε η Λευκωσία.

Το φάσμα πολέμου

Οι αυξανόμενες τουρκικές προκλήσεις θα συνεχίσουν να οδηγούν τις ΗΠΑ και άλλα κράτη μέλη του ΝΑΤΟ, περιλαμβανομένης της Γαλλίας και της Ελλάδας, στο να αυξήσουν την ναυτική τους παρουσία στην ανατολική Μεσόγειο. Αθήνα και Αγκυρα θα συνεχίσουν να προσπαθούν να αποφύγουν να περάσουν κόκκινες γραμμές που θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε μεγαλύτερη αντιπαράθεση που καμία δεν επιθυμεί, αλλά η αυξημένη παρουσία πλοίων στην περιοχή θα συνεχίσει να αυξάνει τον κίνδυνο ατυχημάτων, όπως φάνηκε στις 10 Αυγούστου με την σύγκρουση μιας ελληνικής (Λήμνος) με μια τουρκική φρεγάτα (Kemal Reis).

Η διεθνής διαμεσολάβηση πιθανότατα θα αποτρέψει η κλιμάκωση να μετατραπεί σε στρατιωτική σύγκρουση μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας, είναι όμως απίθανο να οδηγήσει σε διπλωματική λύση της διαφοράς τους.
Σε περίπτωση ευρύτερης κρίσης, τα περισσότερα κράτη-μέλη του ΝΑΤΟ θα θεωρήσουν την Τουρκία ως επιτιθέμενη και πιθανότατα θα στηρίξουν την Ελλάδα. Αυτό θα ενισχύσει την συνολική επιδίωξη της Τουρκίας να διαμορφώσει τη δική της στρατηγική εθνικής ασφαλείας, καθώς θα θεωρήσει ότι το ΝΑΤΟ δεν δίνει προτεραιότητα στα θέματα που η ίδια κρίνει ως σημαντικές εθνικές προτεραιότητες. Μια χώρα μπορεί να φύγει από τη Συμμαχία μόνο αν το επιθυμεί, κάτι που μοιάζει απίθανο ότι θα κάνει η Αγκυρα. Πιθανότατα, θα συνεχίσει να περιορίζει την συνεργασία της με χώρες-μέλη του ΝΑΤΟ.

Παρότι Κύπρος και Ελλάδα καλούν για πιο ισχυρή αντίδραση ώστε να αποθαρρυνθεί η Τουρκία, η Ευρωπαϊκή Ενωση πιθανότατα θα διστάσει να εφαρμόσει πιο δραστικά μέτρα από το φόβο ότι αυτό θα περιορίσει την συνεργασία των δυο πλευρών στο θέμα της μετανάστευσης.

Εκτός εάν η Τουρκία προχωρήσει σε πιο άμεσες κινήσεις στήριξης των διεκδικήσεων της στο Αιγαίο, ανοίξει πυρ κατά ελληνικού ή ευρωπαϊκού σκάφους ή προχωρήσει σε γεωτρήσεις γύρω από την Κρήτη, οι Βρυξέλλες πιθανότατα θα περιορίσουν τις κυρώσεις σε εταιρείες ή φυσικά πρόσωπα που σχετίζονται με τις κινήσεις της Τουρκίας στην Μεσόγειο.

Η απόφαση για κυρώσεις απαιτεί ομοφωνία μεταξύ των κρατών-μελών. Και κάποιες χώρες, όπως η Γερμανία, είναι ανήσυχες απέναντι στο ενδεχόμενο επιθετικών κυρώσεων εκτιμώντας ότι θα επιδεινώσουν τις εντάσεις της ΕΕ με την Τουρκία. Αν η Ευρώπη, όμως, δεν αναλάβει ισχυρή δράση κατά της Αγκυρας, η Κύπρος απειλεί να βάλει βέτο στις κυρώσεις που ετοιμάζει η ΕΕ κατά της Λευκορωσίας. Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε λίγο αυστηρότερες κυρώσεις κατά τουρκικών επιχειρήσεων και φυσικών προσώπων, αλλά πιο ευρείες οικονομικές κυρώσεις κατά της κυβέρνησης της χώρας παραμένουν απίθανες.

Ενεργειακά σχέδια σε διασταυρούμενα πυρά

Οι ΗΠΑ πιθανότατα θα αφήσουν την Ευρωπαϊκή Ενωση να έχει την πρωτοβουλία των κινήσεων στις προσπάθειες αποκλιμάκωσης, αλλά η πρόσφατη είσοδος της Chevron στην ανατολική Μεσόγειο θα μπορούσε εν τέλει να τις αναγκάσει σε πιο άμεση εμπλοκή. Στις 20 Ιουλίου η Chevron ανακοίνωσε ότι εξαγοράζει την Noble Energy, η οποία χειρίζεται το κοίτασμα Λεβιάθαν, ανοικτά του Ισραήλ και το κοίτασμα Αφροδίτη, ανοικτά της Κύπρου.

Η Αγκυρα ωστόσο, πιθανότατα θα υιοθετήσει μια στάση «δεν ακουμπάμε» σε ότι αφορά τις κινήσεις αμερικανικών επιχειρήσεων στην περιοχή, καθώς σε διαφορετική περίπτωση οι ΗΠΑ θα είναι πιο πρόθυμες να επιβάλουν σκληρές κυρώσεις.

Συνεχίζοντας να κινείται με τρόπο που αυξάνει το κόστος αξιοποίησης κοιτασμάτων στα κυπριακά ύδατα, η Τουρκία οδηγεί τις γειτονικές χώρες πιο κοντά σε ότι αφορά τη θαλάσσια ασφάλεια και θέματα ενέργειας. Αλλά παράλληλα, θα μπορούσε δυνητικά να μπλοκάρει την κατασκευή του αγωγού East Med.

Ελλάδα, Κύπρος, Αίγυπτος και Ισραήλ δημιούργησαν το Gas Forum Ανατολικής Μεσογείου το 2019. Οι τέσσερις χώρες συνεργάζονται έκτοτε για την κατασκευή ενός αγωγού αξίας 6 δισ. δολαρίων που θα μεταφέρει αέριο από την ανατολική Μεσόγειο στην Ευρώπη. Με βάση το Διεθνές Δίκαιο, τεχνικά, η Τουρκία απαιτείται να επιτρέψει σε άλλες χώρες να κατασκευάσουν αγωγό που περνά μέσα από την ΑΟΖ της. Η Αγκυρα, όμως, διατηρεί το δικαίωμα να επιβλέπει όποια κατασκευή γίνει ώστε να πληρούνται τα περιβαλλοντικά της στάνταρντ, κάτι που θα είναι de facto αναγνώριση της ΑΟΖ της. Σε διαφορετική περίπτωση, η Τουρκία θα μπορούσε να στείλει το ναυτικό της ώστε να παρενοχλήσει ή να αναχαιτίσει σκάφη που εμπλέκονται με την κατασκευή, όπως έκανε το 2018, με ένα γεωτρύπανο που επιχείρησε γεώτρηση ανοικτά της Κύπρου.

Τι αναφέρει ανάλυση της Stratfor:

Η Νότια Ευρώπη θα βγει από την κρίση σε βαθιά ύφεση και με υψηλή ανεργία, που οι κυβερνήσεις θα δυσκολευτούν να αντιστρέψουν. Τα αναπόφευκτα μέτρα λιτότητας και γιατί δημιουργείται πρόσφορο έδαφος για νέο κύμα εθνικισμού.

Για πολλές κυβερνήσεις στη Νότια Ευρώπη, ο περιορισμός της μετάδοσης της Covid-19 τις επόμενες εβδομάδες μπορεί να αποδειχθεί το εύκολο κομμάτι.

Μετά την υποχώρηση της άμεσης υγειονομικής κρίσης στην περιοχή, θα ακολουθήσουν γρήγορα τα πολύ μεγαλύτερα οικονομικά και πολιτικά προβλήματα στο β’ εξάμηνο του έτους. Χώρες περιλαμβανομένης της Γαλλίας, της Ιταλίας, της Ισπανίας, της Ελλάδας και της Πορτογαλίας θα βιώσουν βαθιές υφέσεις και σοβαρά δημοσιονομικά προβλήματα, που σε ορισμένες περιπτώσεις θα επιδεινωθούν από την επιστροφή της πολιτικής αστάθειας και της ενίσχυσης των εθνικιστικών κομμάτων της αντιπολίτευσης.

Βαθιά ύφεση

Οι περισσότερες, αν όχι όλες οι χώρες της Νότιας Ευρώπης, θα βρίσκονται σε ύφεση φέτος λόγω των μέτρων καραντίνας που εφαρμόζονται για τον περιορισμό της Covid-19. Πολλές οικονομίες στην περιοχή ήδη επιβραδύνονταν πριν την πανδημία.

Το δ’ τρίμηνο του 2019 η οικονομία της Γαλλίας συρρικνώθηκε κατά 0,1%, της Ιταλίας κατά 0,3% και της Ελλάδας κατά 0,7%. Χώρες όπως η Ισπανία (+0,5%) και η Πορτογαλία (+0,7%) είδαν κάποια ανάπτυξη, η οποία όμως ήταν αδύναμη.

Τα δεδομένα για το πρώτο τρίμηνο του 2020 θα είναι αρνητικά, όμως τα δεδομένα για το β’ τρίμηνο θα είναι ακόμα χειρότερα. Οι νοτιοευρωπαϊκές χώρες εισήγαγαν τα σκληρότερα μέτρα καραντίνας τους τον Μάρτιο, που σημαίνει πως η κανονική οικονομική δραστηριότητα τον Ιανουάριο και τον Φεβρουάριο θα μετριάσουν κάπως την επίπτωση της Covid-19 το πρώτο τρίμηνο.

Όμως με τα μέτρα καραντίνας να βρίσκονται σε πλήρη ισχύ τον Απρίλιο, και την προοδευτική άρση των μέτρων να ξεκινά δυνητικά τον Μάιο, το β’ τρίμηνο πιθανότατα θα δείξει βαθύτερες συρρικνώσεις του ΑΕΠ στη Νότια Ευρώπη.

Είναι αδύνατον να γνωρίζουμε την ακριβή διάρκεια και το βάθος της ύφεσης αφού θα εξαρτηθούν από την εξέλιξη της μετάδοσης και την προοδευτική άρση των lockdown. Όμως επειδή πολλές χώρες έχουν σταματήσει τις επιχειρηματικές δραστηριότητες κατά τη διάρκεια της καραντίνας και εκατοντάδες χιλιάδες εργαζόμενοι έχουν χάσει τη δουλειά τους, η παραγωγή, η κατανάλωση και οι επενδύσεις πιθανότατα θα παραμείνουν αδύναμα το γ’ τρίμηνο και ενδεχομένως ακόμα και το δ’ τρίμηνο του 2020.

Υψηλότερη ανεργία

Τα επίπεδα της ανεργίας μειώνονταν σταθερά στη Νότια Ευρώπη από την κορύφωση της χρηματοπιστωτικής κρίσης των αρχών της δεκαετίας του 2010. Στις αρχές του 2020 η ανεργία ήταν κάτω από το 10% στην Πορτογαλία, τη Γαλλία και την Ιταλία και γύρω στο 14% στην Ισπανία και 16% στην Ελλάδα.

Όμως αυτά τα ποσοστά θα αυξηθούν σημαντικά τους επόμενους μήνες, επειδή πολλοί εργαζόμενοι που έχασαν τη δουλειά τους ή μπήκαν σε πρόγραμμα αναστολής σύμβασης εργασίας κατά τη διάρκεια της καραντίνας, δεν θα βρουν αμέσως εργασία μόλις τελειώσει η πανδημία.

Τα μέτρα της καραντίνας καταστρέφουν εκατομμύρια θέσεις εργασίας στην Ευρώπη. Στην Ισπανία σχεδόν 900.000 θέσεις (από ένα εργατικό δυναμικό περίπου 23 εκατ. ατόμων) χάθηκαν μεταξύ απολύσεων και αναστολών μόνο κατά το δεύτερο 15ήμερο του Μαρτίου.

Στη Γαλλία, σχεδόν τέσσερα εκατομμύρια εργαζόμενοι (από ένα εργατικό δυναμικό περίπου 30 εκατ. ατόμων) βρίσκονταν σε επιδοτούμενες από το κράτος αναγκαστικές άδειες στις αρχές Απριλίου. Στην Πορτογαλία, μέχρι τα τέλη Μαρτίου, οι εταιρείες είχαν ζητήσει για κρατική άδεια να απολύσουν περισσότερους από 500.000 εργαζόμενους (από ένα εργατικό δυναμικό μικρότερο των 6 εκατ. ατόμων).

Τα επιδόματα ανεργίας και οι κρατικές επιδοτήσεις δεν είναι ένα πλήρες υποκατάστατο του μισθού, γεγονός που μειώνει την ικανότητα των εργαζομένων που επηρεάζονται να καταναλώσουν και αποδυναμώνει ακόμα περισσότερο την οικονομία.

Υψηλότερα επίπεδα ελλείμματος και χρέους

Τις τελευταίες εβδομάδες, οι εθνικές κυβερνήσεις έχουν ρίξει τεράστια ποσά χρήματος στην οικονομία, υπό τη μορφή στηριζόμενων από το κράτος δανείων για επιχειρήσεις, καθυστερήσεων στην καταβολή φόρων για τα νοικοκυριά, και βοήθειας για εργαζόμενους που έχουν χάσει τις δουλειές τους.

Ένα μεγάλο μέρος των μέτρων αυτών θα χρηματοδοτηθεί με την ανάληψη επιπλέον χρέους. Μέχρι στιγμής, οι κυβερνήσεις της Νότιας Ευρώπης έχουν καταφέρει να αναλάβουν νέο χρέος με χαμηλά επιτόκια, εν μέρει λόγω της παρέμβασης της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας στις αγορές. Όταν όμως λήξει η μετάδοση της Covid-19, οι χώρες αυτές θα βρεθούν με υψηλότερα επίπεδα χρέους εν μέσω βαθύτατων υφέσεων.

Το ιταλικό επιχειρηματικό lobby Confindustria υπολόγισε πρόσφατα πως το χρέος της χώρας θα μπορούσε να αγγίξει το 147,2% του ΑΕΠ το 2020, από 134,8% το 2019. Η Goldman Sachs, εν τω μεταξύ, είπε πως το χρέος της Ιταλίας θα μπορούσε να αγγίξει έως το 160% του ΑΕΠ φέτος.

Σύμφωνα με την ελβετική εταιρεία χρηματοοικονομικών υπηρεσιών, Credit Suisse, το κρατικό χρέος της Ισπανίας θα αγγίξει το 105,3% του ΑΕΠ το 2020 από 94,4% το 2019. Και η ιταλική τράπεζα Unicredit εκτιμά πως το χρέος της Πορτογαλίας θα μπορούσε να φτάσει το 145,7% του ΑΕΠ από 117,6% πέρυσι.

Το βασικό ερώτημα που θα προσπαθήσουν να απαντήσουν οι αγορές μετά τη λήξη της πανδημίας είναι εάν αυτά τα επίπεδα χρέους είναι βιώσιμα. Ένα από τα σημεία στα οποία θα αναζητήσουν απάντηση είναι στα δημοσιονομικά ελλείμματα, και η κατάσταση εκεί δεν θα είναι καθησυχαστική.

Πριν την τρέχουσα υγειονομική κρίση, ορισμένες χώρες στη Νότια Ευρώπη δυσκολεύονταν να φέρουν τα ελλείμματά τους κάτω από το όριο του 3% του ΑΕΠ που ορίζει η ΕΕ. Όμως η ευρεία πορεία ήταν προς την συμμόρφωση με τις απαιτήσεις του μπλοκ.

Ωστόσο, τα τεράστια πακέτα τόνωσης στη Νότια Ευρώπη θα οδηγήσουν σε ελλείμματα που, αναλόγως του υπολογισμού, θα μπορούσαν να είναι από 5% έως 10% του ΑΕΠ το 2020 (ορισμένοι αναλυτές μάλιστα λένε πως θα μπορούσαν να είναι ακόμα υψηλότερα).

Οι οίκοι πιστοληπτικής αξιολόγησης θα μπορούσαν να αντιδράσουν σε αυτά τα επίπεδα χρέους και ελλείμματος υποβαθμίζοντας τις προβληματικές χώρες. Αυτό θα κάνει ακόμα ακριβότερο τον δανεισμό των κυβερνήσεων και, σε χώρες όπως η Ιταλία, θα μπορούσε να φέρει το χρέος αυτό επικίνδυνα κοντά στην βαθμίδα «junk», που σημαίνει ότι πολλοί επενδυτές δεν θα μπορούν να αγοράσουν ιταλικά ομόλογα λόγω των εσωτερικών κανόνων τους εναντίον της αγοράς τίτλων υψηλού κινδύνου.

Μια υποβάθμιση της ποιότητας των ομολόγων θα είχε επίσης αρνητική επίπτωση στο χαρτοφυλάκιο των τίτλων που διακρατούν οι τράπεζες –ένα πρόβλημα που είναι ιδιαίτερα έντονο στην Ιταλία, όπου οι τράπεζες διακρατούν χρέος ύψους δισεκατομμυρίων ευρώ της εθνικής κυβέρνησης.

Ένα ακόμα μεγαλύτερο βάρος χρέους, σε συνδυασμό με υψηλότερα κόστη δανεισμού, θα περιόριζε επίσης το περιθώριο των κυβερνήσεων των νοτιοευρωπαϊκών χωρών να δαπανήσουν εγχωρίως, καθώς ένα σημαντικό μέρος των δημοσίων εσόδων θα πρέπει να χρησιμοποιηθεί για την εξυπηρέτηση του χρέους. Με την πάροδο του χρόνου, οι εθνικές κυβερνήσεις μπορεί να πρέπει να προβούν σε περικοπές δαπανών και αυξήσεις φόρων για να αυξήσουν τα κρατικά έσοδα και να μειώσουν τα ελλείμματα, περιορίζοντας την ικανότητά τους να βγουν από την ύφεση.

Η οικονομική κρίση θα δημιουργήσει επίσης πρόβλημα στις τράπεζες που διακρατούν ιδιωτικό χρέος. Τα τελευταία χρόνια, οι τράπεζες της Νότιας Ευρώπης μείωναν την έκθεσή τους σε μη εξυπηρετούμενα δάνεια με ταχείς ρυθμούς. Όμως ο κίνδυνος κήρυξης χρεοστασίου από νοικοκυριά και επιχειρήσεις θα αυξηθεί ταυτόχρονα με την άνοδο της ανεργίας και τη συρρίκνωση της οικονομικής δραστηριότητας.

Τα τέσσερα κράτη μέλη με το υψηλότερο ποσοστό μη εξυπηρετούμενων δανείων είναι νοτιοευρωπαϊκά: η Ελλάδα, η Κύπρος, η Πορτογαλία και η Ιταλία. Αυτές είναι οι χώρες που θα πρέπει να παρακολουθούμε για πιθανή κατάρρευση τραπεζών λόγω της οικονομικής κάμψης.

Ενα ακόμα εθνικιστικό κύμα;

Η κρίση της Covid-19 έφερε προσωρινή πολιτική σταθερότητα σε αρκετές χώρες στην Ευρώπη. Πολιτικοί σε όλη την Ήπειρο έχουν βάλει στην άκρη τις ιδεολογικές τους διαφορές για να στηρίξουν έκτακτα μέτρα, αυξάνοντας τη δημοφιλία πολλών κυβερνήσεων όταν όμως περάσουν τα χειρότερα της υγειονομικής κρίσης, τότε θα επιστρέψουν οι προϋπάρχουσες πολιτικές διαμάχες. Και κυβερνήσεις που είτε ήταν εύθραυστες (όπως της Ιταλίας) ή μη δημοφιλείς (όπως της Γαλλίας) θα δουν τα παλιά τους προβλήματα να επιστρέφουν.

Όταν τελειώσει η κατάσταση έκτακτης ανάγκης, θα αρχίσει το παιχνίδι των ευθυνών, καθώς τα κόμματα της αντιπολίτευσης θα επικεντρώνουν τις επικρίσεις τους σε πράγματα που θα έπρεπε να είχαν κάνει διαφορετικά οι κυβερνήσεις. Τα εθνικιστικά και ευρωσκεπτικιστικά κόμματα του Νότου θα επιτεθούν στις χώρες του βορρά για την έλλειψη αλληλεγγύης, και θα επικρίνουν την Ευρωπαϊκή Ένωση για την αργή αντίδρασή της στην κρίση.

Τα μέτρα λιτότητας θα μπορούσαν να περιπλέξουν ακόμα περισσότερο την πολιτική κατάσταση. Κατά τη διάρκεια της χρηματοπιστωτικής κρίσης των αρχών του 2010, οι περισσότερες κυβερνήσεις που εφάρμοσαν αντιλαϊκές περικοπές δαπανών τιμωρήθηκαν από τους ψηφοφόρους στις επόμενες εκλογές. Η κρίση συνέβαλε επίσης στην ανάδυση αντικαθεστωτικών κομμάτων, ορισμένα από τα οποία είχαν αντιμεταναστευτικές και αντιευρωπαϊκές θέσεις.

Μέχρι στιγμής, τα εθνικιστικά κόμματα όπως η Λέγκα στην Ιταλία και ο Εθνικός Συναγερμός στη Γαλλία, έχουν δυσκολευτεί να εκμεταλλευτούν την πανδημία του κορωνοϊού. Όμως αυτού του είδους τα κόμματα ακμάζουν σε εποχές ύφεσης, κάτι που σημαίνει πως η πόρτα θα είναι ανοικτή για τα υπάρχοντα ή για τα νέα κόμματα που θα αναδυθούν ως αποτέλεσμα της νέας οικονομικής κρίσης, που μόλις τώρα αρχίζει στην Ευρώπη.

Η μεγαλύτερη εμπλοκή της τελευταίας, ωστόσο, θα περιπλέξει την ήδη περίπλοκη σύγκρουση στη χώρα, κάνοντας την λύση ακόμα πιο δύσκολη.

Η συμφωνία στηρίζει την περιφερειακή στρατηγική της Αγκυρας

Η Τουρκία είχε ήδη στενή σχέση με την GNA από τη στιγμή που σχηματίστηκε, κάτι που εξηγείται από τις καλές σχέσεις της Αγκυρας με Ισλαμιστικές ομάδες στη Δυτική Λιβύη, όπως το παράρτημα της Μουσουλμανικής Αδελφότητας στη χώρα, και τα εμπορικά συμφέροντα τουρκικών εταιρειών στη χώρα.

Η σχέση αυξήθηκε δραματικά κατά το 2019, καθώς η Αγκυρα στέλνει στρατιωτικές προμήθειες, εξοπλισμό και συμβούλους για να στηρίξουν την GNA και τις πολιτοφυλακές που μάχονται τον Λιβυκό Εθνικό Στρατό (LNA) αφότου ο ηγέτης του, Χαλίφα Χάφταρ, εξαπέλυσε τον περασμένο Απρίλιο επίθεση στην Τρίπολη.

Η Τουρκία κέρδισε αυτό που θεωρεί μεγάλη νίκη από την σχέση αυτή το Νοέμβριο όταν υπέγραψε δυο «συμφωνίες» με την GNA. Για την Αγκυρα, η ποιο σημαντική ήταν αυτή για την ΑΟΖ την οποία χρησιμοποιεί για να επεκτείνει τις διεκδικήσεις της στην ανατολική Μεσόγειο προς τα δυτικά, κοντά στο νησί της Κρήτης.

Για την GNA η πιο σημαντική συμφωνία είναι για την ασφάλεια. Η GNA παζάρεψε την συμφωνία για την ΑΟΖ, που πλήττει τις σχέσεις της με τις ευρωπαϊκές χώρες, για να δώσει στην Αγκυρα ένα κεκτημένο και να εξασφαλίσει της στήριξή της προκειμένου να επιβιώσει μακροπρόθεσμα έναντι του LNA, που δεν αναγνωρίζει την συγκεκριμένη συμφωνία.

Ο πόλεμος στην Τρίπολη

Η στήριξη της Τουρκίας είναι κρίσιμη αυτή τη στιγμή για την GNA. Ο Χάφταρ και το LNA έχει λάβει εξοπλισμό και οικονομική στήριξη από τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, την Αίγυπτο και την Σαουδική Αραβία. Από τις αρχές Σεπτεμβρίου, το LNA έχει επίσης προσλάβει Ρώσους μισθοφόρους από την εταιρεία Wagner που γίνονται αυξανόμενα ενεργοί στα μέτωπα των μαχών. Η εξωτερική στήριξη από αυτούς τους συμμάχους έχει αναζωογονήσει την επίθεση ενάντια στην Τρίπολη και, περισσότερο σημαντικό, δίνει στις δυνάμεις του το πλεονέκτημα έναντι της GNA.

Ενώ οι υποστηρικτές του Χάφταρ έχουν δείξει μικρή ανησυχία για την παραβίαση του εμπάργκο όπλων που έχει επιβάλλει ο ΟΗΕ στη Λιβύη, η Δύση έχει αποδειχτεί λιγότερο πρόθυμη να το παραβιάσει τόσο κατάφωρα, παρότι η GNA απολαμβάνει της διεθνούς αναγνώρισης. Ενώ η Τουρκία έχει σπάσει αυτό το «ταμπού», η στήριξή της είναι σχετικά περιορισμένη σε σύγκριση με αυτή που λαμβάνει το LNA.

Από τότε που ξεκίνησε η επίθεση κατά της Τρίπολης, το Μάιο, όμως, η Τουρκία έχει ουσιωδώς τόνωσει την στήριξη στην GNA, βελτιώνοντας την ικανότητα των πολιτοφυλακών να αντισταθούν στις επιθέσεις του NLA. Εχει μεταφέρει εξοπλισμό και όπλα, περιλαμβανομένων τουρκικής κατασκευής θωρακισμένων οχημάτων «BMC Kirpi» και drones «Bayraktar TB2» βοηθώντας στην υπεράσπιση του εναέριου χώρου (το LNA έχει λάβει από τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα κινεζικής κατασκευής drones (Wing Loong II) και ρωσικής κατασκευής αντιαεροπορικά συστήματα (Pantsir).

Η συμφωνία για την ασφάλεια θα επισημοποιήσει την σχέση Τουρκίας-GNA και θα ανοίξει το δρόμο για ακόμα μεγαλύτερες αποστολές στρατιωτικού υλικού από την Αγκυρα.

Τούρκοι αξιωματούχοι έχουν πει ότι δεν υπάρχουν άμεσα σχέδια για αποστολή στρατιωτών στην Λιβύη, αλλά άφησαν ανοικτή την πιθανότητα.

Η αποστολή Τούρκων στρατιωτών θα απαιτήσει έγκριση του κοινοβουλίου της χώρας, κάτι που δεν είναι δεδομένο, καθώς αρκετά κόμματα της αντιπολίτευσης έχουν αντιταχθεί στην συμφωνία ασφαλείας με την Λιβύη.

Αφήνοντας στην άκρη την ανάπτυξη στρατού, όπως και με τη ρωσική εμπλοκή, ο αυξανόμενος στρατιωτικός ρόλος της Τουρκίας στην σύγκρουση την κάνει ακόμα πιο περίπλοκη.

Καθώς οι εξωτερικοί παράγοντες με βασικό ρόλο στην περιοχή, Αίγυπτος, Σαουδική Αραβία, Ρωσία, Τουρκία και Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, δεν είναι δεσμευμένοι στην προσπάθεια ειρήνευσης του ΟΗΕ, αυτή η διαδικασία είναι απίθανο να έχει βραχυπρόθεσμα αποτέλεσμα.

Η Γερμανία ακόμα επιδιώκει να οργανώσει μια διεθνή διάσκεψη για τη Λιβύη το 2020, αλλά GNA και LNA έχουν αποκλείσει απευθείας συνομιλίες και οι κακές σχέσεις της Τουρκίας με Αίγυπτο, Σαουδική Αραβία και Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα κάνουν την επίλυση της κρίσης το επόμενο τρίμηνο απίθανη.

Με τον Ρώσο Πρόεδρο Βλάντιμιρ Πούτιν και τον Τούρκο Πρόεδρο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν να σχεδιάζουν να συζητήσουν το θέμα της Λιβύης, η συνεργασία των δυο ίσως βοηθήσει να επιλυθεί η κατάσταση, κάνοντας άλλους εξωτερικούς παράγοντες, όπως τις ΗΠΑ, εξαιρετικά νευρικές.

ΠΗΓΗ: www.euro2day.gr

Σύμφωνα με την ανάλυση, παρά την φαινομενική ηρεμία στα Δυτικά Βαλκάνια κατά την τελευταία δεκαετία, οι εθνοτικές εντάσεις και ο εθνικιστικός οίστρος διογκώνονται το τελευταίο διάστημα, επαναφέροντας κινδύνους εθνοτικής βίας και πολιτικής αστάθειας στην περιοχή.

Τους τελευταίους μήνες του 2018, η ειρήνη της περιοχής θα δοκιμαστεί στις διαπραγματεύσεις μεταξύ Σερβίας-Κοσσυφοπεδίου για την εξομάλυνση των σχέσεων τους, κυρίως γύρω από την αμφιλεγόμενη ιδέα για ανταλλαγή εδαφών, που θα μπορούσε να έχει αποσταθεροποιητικές επιπτώσεις στην περιοχή.

Εν τω μεταξύ, το δημοψήφισμα για την επίσημη αλλαγή της ονομασίας της ‘Μακεδονίας’ σε μια προσπάθεια να δοθεί τέλος στη μακρόχρονη διαμάχη με την Ελλάδα θα μπορούσε να αναζωπυρώσει τα εθνικιστικά αισθήματα και τις αντιπολιτευτικές αντιδράσεις στις δύο χώρες. Ξένες δυνάμεις όπως ΗΠΑ, Ρωσία και Ε.Ε. θα δραστηριοποιηθούν για να υπερασπιστούν τα συμφέροντά τους και να επηρεάσουν τα γεγονότα.

Για το θέμα του Κοσσυφοπεδίου, εκτιμάται εν γένει ότι μια πρόταση για ανταλλαγή εδαφών μεταξύ Σερβίας-Κοσσυφοπεδίου, που φέρονται να εξετάζουν οι πρόεδροι των δύο πλευρών, θα μπορούσε να οδηγήσει σε κοινωνικές αναταραχές και στις δύο χώρες, καθώς οι ομάδες που αντιτίθενται στην κίνηση θα μπορούσαν να αντισταθούν στην εφαρμογή της, ενώ θα μπορούσε επίσης να απειλήσει την ενότητα της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης, αν οι Σέρβοι της χώρας ζητήσουν ανεξαρτησία ή ένωση με τη Σερβία.

Για το δημοψήφισμα των Σκοπίων, εκτιμάται ότι αντιπολιτευόμενες ομάδες στη ‘Μακεδονία’, υπό την καθοδήγηση του VMRO-DPMNE, θα μπορούσαν εκμεταλλευτούν το διχασμό των πολιτών επί της συμφωνίας για να μποϋκοτάρουν το δημοψήφισμα, δημιουργώντας χώρο για πολιτικά και εθνοτικά υποκινούμενη βία που θα κλονίσει τη σταθερότητα της χώρας, ενώ οι διαμαρτυρίες και οι κοινωνικές αναταραχές θα μπορούσαν να συνεχιστούν και μετά το δημοψήφισμα κατά την κοινοβουλευτική αλλαγή του Συντάγματος.

Οι ΗΠΑ και η Ε.Ε. υποστηρίζουν το δημοψήφισμα αλλά τα Σκόπια και η Αθήνα κατηγόρησαν την Ρωσία ότι παρεμβαίνει στα εσωτερικά τους, προσπαθώντας να υπονομεύσει τη συμφωνία

Από την άλλη, ο διχασμός των Ελλήνων επί του ζητήματος θα μπορούσε να προκαλέσει κοινωνικές και πολιτικές αναταραχές και στην Ελλάδα κατά την επικύρωση της συμφωνίας από το ελληνικό κοινοβούλιο, την οποία η κυβέρνηση θα προσπαθήσει να μεταθέσει στις αρχές του 2019, μετά την ολοκλήρωση των διαδικασιών στην ‘Μακεδονία’.

Η επικύρωση όχι μόνο θα μπορούσε να προκαλέσει αντιδημοκρατικές διαμαρτυρίες, ειδικά στη βόρεια Ελλάδα, αλλά και μια πολιτική κρίση και πρόωρες εκλογές, λόγω της διαφωνίας και προαναγγελθείσας αποχώρησης του κόμματος των ΑΝΕΛ από τον κυβερνώντα συνασπισμό.

ΠΗΓΗ: http://www.thepresident.gr

Σύμφωνα με το αμερικανικό think tank, αν και στην «καρδιά» της διαμάχης θα βρίσκονται Γαλλία και Γερμανία, οι δυο χώρες θα αποδειχθεί πως είναι πιο πρόθυμες να συνεργαστούν απ’ ότι να συγκρουστούν. Για τον λόγο αυτό, το Παρίσι θα συμφωνήσει να μετριάσει ή και να αναβάλει πολλές από τις προτάσεις του για το μπλοκ.

Στο μεταξύ, οι εκλογές στην Ιταλία θα δημιουργήσουν αβεβαιότητα για το μέλλον της ευρωζώνης. Αν και η χώρα δεν θα αποχωρήσει από τη νομισματική ένωση το 2018, ωστόσο η επόμενη κυβέρνησή της θα πιέσει ώστε να πάρει έγκριση για αύξηση των δημοσίων δαπανών της.

Από την πλευρά του, το Ηνωμένο Βασίλειο θα περάσει το 2018 διαπραγματευόμενο τους όρους μιας εμπορικής συμφωνίας με την Ευρωπαϊκή Ένωση. Αν και οι ηγέτες πιθανότατα θα καταλήξουν σε κάποιον διακανονισμό για την μεταβατική περίοδο μετά το Brexit, ωστόσο η επίτευξη εμπορικής συμφωνίας θα είναι δυσκολότερη.

Την ίδια ώρα, η Ευρώπη θα επιχειρήσει να συνάψει συμφωνίες ελεύθερου εμπορίου με άλλες χώρες, μια στρατηγική που θα γίνει ακρογωνιαίος λίθος της εξωτερικής πολιτικής της Ευρώπης.

Συζητώντας το μέλλον της Ευρώπης

Οι συζητήσεις για την μορφή που θα πρέπει να έχουν η δομή και η διακυβέρνηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης θα βρεθούν στο επίκεντρο το 2018.

Μεταξύ των θεμάτων της ατζέντας θα είναι οι τρόποι εμβάθυνσης της χρηματοοικονομικής ενοποίησης, οι μηχανισμοί για την αντιμετώπιση μελλοντικών κρίσεων και οι στρατηγικές για την αύξηση της συνεργασίας στους τομείς της ασφάλειας και της άμυνας.

Όμως, το να βρεθεί δρόμος προς τα εμπρός δεν θα είναι εύκολο. Αν και τα περισσότερα μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης συμφωνούν πως χρειάζονται πολιτικές, θεσμικές και οικονομικές μεταρρυθμίσεις, ωστόσο δεν συμφωνούν ως προς το πώς θα πρέπει να είναι ή πώς θα πρέπει να εφαρμοστούν οι μεταρρυθμίσεις αυτές. Με την πάροδο του χρόνου, τα θέματα αυτά θα εκθέσουν και πάλι τους διαχωρισμούς Βορρά – Νότου και Ανατολής – Δύσης της Ευρώπης.

Στο επίκεντρο της διαμάχης θα βρίσκονται η Γαλλία και η Γερμανία. Αν και οι δυο υπερδυνάμεις είναι πρόθυμες να διατηρήσουν τη συμμαχία τους, ωστόσο έχουν διαφορετικά οράματα για την Ευρωπαϊκή Ένωση.

Η γαλλική κυβέρνηση, που ως προεκλογική της «σημαία» είχε την υπόσχεση της μεταμόρφωσης του μπλοκ, έχει ήδη εισαγάγει οικονομικές μεταρρυθμίσεις στη χώρα. Τώρα που «παίζει» με πιο ίσους όρους με το Βερολίνο, το αναθαρρημένο Παρίσι θα στοχεύσει στην προώθηση των συμφερόντων του σε ευρωπαϊκό επίπεδο.

Η Γαλλία ελπίζει να δημιουργήσει νέες δομές που θα δώσουν τη δυνατότητα για μεγαλύτερες δημόσιες δαπάνες και διαμοιρασμό του χρηματοοικονομικού ρίσκου εντός του μπλοκ –στόχο που μοιράζονται και πολλές χώρες της Νότιας Ευρώπης, περιλαμβανομένων της Ιταλίας και της Ισπανίας. Αυτά τα κράτη τάσσονται επίσης υπέρ της εισαγωγής κοινής ασφάλισης απέναντι ανεργία για τους εργαζόμενους της Ευρωπαϊκής Ένωσης και μιας κοινής ασφάλισης καταθέσεων για τις τράπεζες της Ε.Ε.

Η Γερμανία δεν είναι κατ’ ανάγκη αντίθετη στις ιδέες αυτές, όμως θέλει να είναι σίγουρη πως θα συνοδεύονται από μια πιο αποτελεσματική επίβλεψη των δημοσιονομικών πολιτικών και των χρηματοπιστωτικών τομέων των κρατών-μελών.

Το Βερολίνο πιστεύει πως οι χώρες συχνά «λυγίζουν» τους δημοσιονομικούς κανόνες του μπλοκ και πως οι θεσμοί που είναι επιφορτισμένοι με την επιβολή κανονισμών είναι υπερβολικά πολιτικοποιημένοι. Αρκετές βορειοευρωπαϊκές χώρες, όπως η Αυστρία και η Ολλανδία, συμμερίζονται την άποψη αυτή.

Εν τούτοις, Γαλλία και Γερμανία θα πρέπει να περιμένουν για να καταλήξουν σε συμβιβασμό μέχρις ότου το Βερολίνο διευθετήσει τα δικά του πιεστικά πολιτικά προβλήματα: τον σχηματισμό νέας κυβέρνησης. Η διαδικασία της προσπάθειας σχηματισμού κυβερνητικού συνασπισμού στη Γερμανία θα αναλώσει τους πρώτους μήνες του έτους. Αν οι διαπραγματεύσεις αποτύχουν, τότε θα διενεργηθούν πρόωρες εκλογές, καθυστερώντας τις όποιες ευρωπαϊκές διαπραγματεύσεις.

Ασχέτως του πότε θα αρχίσει το «πάρε-δώσε» Γερμανίας-Γαλλίας, το Βερολίνο θα προστατεύσει τα συμφέροντά του και το Παρίσι δεν θα πάρει ό,τι θέλει. Αντιθέτως, πολλές γαλλικές προτάσεις θα μετριαστούν ή θα προσαρμοστούν προκειμένου να ανταποκρίνονται στις γερμανικές απαιτήσεις, ενώ άλλες θα αναβληθούν.

Οπωσδήποτε υπάρχει περιθώριο συνεργασίας σε ορισμένα ζητήματα, όπως η ενίσχυση της συνεργασίας στην ασφάλεια και την άμυνα καθώς και η εναρμόνιση των φορολογικών συστημάτων των μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Όμως, άλλα θέματα –ιδιαίτερα αυτά που αφορούν στις δημοσιονομικές μεταφορές από την Βόρεια Ευρώπη προς την Νότια Ευρώπη- θα είναι πιο αμφιλεγόμενα.

Ως επί το πλείστον, η Γαλλία και η Γερμανία θα ενδιαφέρονται περισσότερο για συνεργασία παρά για αντιπαράθεση. Όμως είναι ασαφές αν η προθυμία τους να συνεργαστούν θα αρκεί για να κρατήσει την Ευρώπη ενωμένη.

Η μοίρα της Ευρώπης

Η Ιταλία θα είναι η βασική πηγή αβεβαιότητας για την ευρωζώνη το επόμενο έτος. Η χώρα θα διενεργήσει γενικές εκλογές μέχρι τον Μάιο και τα περισσότερα πολιτικά κόμματά της έχουν επικρίνει τους στόχους της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τα ελλείμματα. Ορισμένα επικρίνουν επίσης την ευρωζώνη. Ασχέτως του ποιος θα κερδίσει στις εκλογές, η επόμενη κυβέρνηση της Ρώμης θα πιέσει για αύξηση των δημοσίων δαπανών και για επανασχεδιασμό των στόχων για τα ελλείμματα του μπλοκ.

Η διαφορά μεταξύ των κομμάτων έχει να κάνει με τον τόνο που χρησιμοποιούν. Ορισμένα, όπως το αντισυστημικό Κίνημα των Πέντε Αστέρων και τη δεξιά Λέγκα του Βορρά, θα είναι πιο πρόθυμα από άλλα να απειλήσουν τις Βρυξέλλες με μονομερή μέτρα αν η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν ικανοποιήσει τα αιτήματά τους.

Οι απειλές αυτές θα μπορούσαν να περιλαμβάνουν την αγνόηση των δημοσιονομικών στόχων του μπλοκ ή την αποχώρηση από την ευρωζώνη.

Φυσικά, η Ιταλία δεν είναι πιθανό να αποχωρήσει από τη νομισματική ένωση το 2018, όμως η άνοδος μιας ευρωσκεπτικιστικής κυβέρνησης στην τρίτη μεγαλύτερη οικονομία της ευρωζώνης θα μπορούσε να θέσει σε κίνδυνο το νομισματικό μπλοκ. 

Η απειλή και μόνο της αγνόησης των κανόνων της ευρωζώνης ή της αποχώρησης από αυτήν θα μπορούσαν να προκαλέσουν ανησυχίες στις χρηματαγορές, να οδηγήσουν σε υψηλότερα κόστη δανεισμού για τις χώρες της Νότιας Ευρώπης και να εγείρουν ερωτήματα για τις προοπτικές των εύθραυστων τραπεζών της Ιταλίας.

Επιπλέον, μια πιο ευρωσκεπτικιστική Ιταλία θα έρχονταν αντιμέτωπη με την προοπτική πολιτικής και θεσμικής απομόνωσης εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Δεδομένου του κατακερματισμού της ιταλικής πολιτικής σκηνής, οι επερχόμενες εκλογές είναι πιθανό να καταλήξουν σε μη αυτοδύναμη κυβέρνηση. Όμως, ακόμα και αν τα κόμματα δεν καταφέρουν να καταλήξουν σε κάποιον κυβερνητικό συνασπισμό, θα μπορούσαν και πάλι να διορίσουν πρωθυπουργό με συναίνεση.

Οι Θεσμοί της Ευρωπαϊκής Ένωσης και οι χρηματαγορές θα υποδέχονταν θετικά μια τέτοια απόφαση διότι θα απέτρεπε προσωρινά μια οικονομική κρίση. Όμως το κόστος θα ήταν βαρύ, δημιουργώντας μια κυβέρνηση που θα ήταν μονίμως στα πρόθυρα της κατάρρευσης, αποδυναμώνοντας την επιρροή της Ιταλίας στις διεθνείς υποθέσεις και υπονομεύοντας την ικανότητα της Ρώμης να εισαγάγει σαρωτικές οικονομικές μεταρρυθμίσεις. Αν, από την άλλη πλευρά, οι νομοθέτες δεν καταφέρουν να συμφωνήσουν στον διορισμό πρωθυπουργού, η Ιταλία μπορεί να διενεργήσει νέο γύρο εκλογών μέχρι το τέλος του 2018, παρατείνοντας την αβεβαιότητα που επισκιάζει το μέλλον της χώρας.

Η Ελλάδα

Η Ιταλία, όμως, δεν θα είναι το μόνο μέλος της ευρωζώνης που θα πρέπει να αντιμετωπίσει δύσκολα ερωτήματα το επόμενο έτος.

Το πρόγραμμα διάσωσης της Ελλάδας λήγει τον Αύγουστο του 2018, και η Αθήνα θα προσπαθήσει τότε να μειώσει τη βαρύτητα που έχουν οι ξένοι δανειστές στην διαδικασία λήψης πολιτικών αποφάσεων. Την ίδια ώρα, όμως, η Ελλάδα θα ζητήσει από τους δανειστές της να μειώσουν το χρέος της.

Οι χρηματοδότες της Αθήνας θα αρνηθούν να απομειώσουν μέρος του ελληνικού χρέους, όμως μπορεί να συμφωνήσουν σε άλλα μέτρα, όπως η παράταση των λήξεων των ομολόγων, τα χαμηλότερα επιτόκια και μια περίοδος χάριτος για την αποπληρωμή των χρεών, ιδιαίτερα αν η Ελλάδα συμφωνήσει να συνεχίσει να κάνει οικονομικές και θεσμικές μεταρρυθμίσεις.

Η Αθήνα μπορεί πράγματι να είναι πρόθυμη να αναλάβει αυτή τη δέσμευση αν τα μέτρα που θα απαιτηθούν είναι λιγότερο επώδυνα από αυτά που συνδέονται με το πρόγραμμα διάσωσης. Άρα, αν και η Ελλάδα θα παραμείνει πηγή ανησυχίας για την ευρωζώνη το 2018, ωστόσο δεν θα κινδυνεύσει η συμμετοχή της στη νομισματική ένωση.

Η περίπτωση της Ισπανίας

Η Ισπανία θα έχει δυο προβλήματα να αντιμετωπίσει του χρόνου. Η κυβέρνηση μειοψηφίας της χώρας θα δυσκολευτεί να περάσει νόμους, κάτι που δείχνει πως θα προχωρήσει σε μέτριες μόνο οικονομικές και θεσμικές μεταρρυθμίσεις το 2018. Επιπλέον, η αυτονομιστική τάση της Καταλονίας θα παραμείνει πηγή ανησυχίας για τη Μαδρίτη καθώς παραμένουν οι εντάσεις μεταξύ της κεντρικής και των περιφερειακών κυβερνήσεων. Αν και η Καταλονία δεν θα αποσχιστεί από την Ισπανία του χρόνου, ωστόσο θα παραμείνουν τα ερωτήματα για το μέλλον της περιοχής.

Το Brexit

Εν τω μεταξύ, το Ηνωμένο Βασίλειο θα περάσει το μεγαλύτερο μέρος του επόμενου έτους προσπαθώντας να καταλάβει πώς θα είναι η σχέση του με την Ευρωπαϊκή Ένωση μετά την αποχώρησή του από το μπλοκ. Ελπίζοντας πως θα δώσουν στις επιχειρήσεις και στα νοικοκυριά περισσότερο χρόνο να προετοιμαστούν για το Brexit, Λονδίνο και Βρυξέλλες θα διαπραγματευτούν έναν μεταβατικό διακανονισμό καθώς θα εργάζονται για να καταλήξουν σε μια συνολική εμπορική συμφωνία.

Οι ηγέτες πιθανότατα θα βρουν ευκολότερο να εγκρίνουν τη μεταβατική συμφωνία το 2018, «αγοράζοντας» περισσότερο χρόνο για να διαπραγματευτούν τις δυσκολότερες πτυχές της εμπορικής συμφωνίας, περιλαμβανομένης της κίνησης υπηρεσιών και κεφαλαίων. Οι εμπορικές διαπραγματεύσεις θα μπορούσαν να διαρκέσουν μέχρι και το 2019, όμως ακόμα και αν ολοκληρωθούν νωρίτερα, τα εμπλεκόμενα μέρη δεν μπορούν να εγκρίνουν τη συμφωνία μέχρις ότου το Ηνωμένο Βασίλειο αποχωρήσει επισήμως από την Ευρωπαϊκή Ένωση, τον Μάρτιο του 2019.

Στο Ηνωμένο Βασίλειο, οι διαπραγματεύσεις θα εγείρουν ερωτήματα για την οικονομική και εδαφική ακεραιότητά του. Πολιτικά συμφέροντα στη Βόρεια Ιρλανδία, στη Σκοτία και στην Ουαλία θα παρακολουθούν στενά τις διαπραγματεύσεις μεταξύ του Λονδίνου και των Βρυξελλών, κάνοντας ό,τι μπορούν για να επηρεάσουν τις διαπραγματεύσεις και εκφράζοντας τις προσδοκίες τους στην Βρετανική κυβέρνηση.

Το Λονδίνο έχει τη δυνατότητα να αντισταθεί σε ορισμένες απαιτήσεις της Σκοτίας και της Ουαλίας, καταλήγοντας σε συμβιβασμούς σε άλλες απαιτήσεις. Όμως η κατάσταση στη Βόρεια Ιρλανδία θα είναι πιο «λεπτή». Εκεί, οι εντάσεις μεταξύ των ενωτικών και των εθνικιστών θα μπορούσαν να περιπλέξουν τα ήδη ακανθώδη ζητήματα που έχει προκαλέσει το Brexit σε ό,τι αφορά τα κοινά σύνορα της περιοχής με τη Δημοκρατία της Ιρλανδίας. Για να αποφύγει τους συνοριακούς ελέγχους στα σύνορα με την Ιρλανδία, το Ηνωμένο Βασίλειο ίσως χρειαστεί να αμβλύνει τη στάση του σε ό,τι αφορά την αποχώρηση από την ενιαία αγορά της Ε.Ε., όπου υπάρχει ελεύθερη κίνηση αγαθών και ανθρώπων.

Γενικά, το 2018 θα είναι μια πολιτικά φορτισμένη χρονιά για το Ηνωμένο Βασίλειο, και όχι μόνο λόγω του Brexit. Η Βρετανική κυβέρνηση θα αντιμετωπίζει διαρκώς πολιτικές προκλήσεις, τόσο από την αντιπολίτευση όσο και από το ίδιο το κυβερνών Συντηρητικό κόμμα, αν και η χώρα μπορεί να αντικαταστήσει την πρωθυπουργό, το Συντηρητικό Κόμμα θα προσπαθήσει να αποφύγει τις πρόωρες εκλογές στις οποίες θα μπορούσε να εμφανίσει ισχνές επιδόσεις.

Το δίλημμα για την Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη

Καθώς η Ευρωπαϊκή Ένωση «παλεύει» με τα υπαρξιακά της ζητήματα, χώρες στην Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη θα ακολουθήσουν διαφορετικές προσεγγίσεις σε ό,τι αφορά την δική τους σχέση με το μπλοκ. Η Ουγγαρία και η Πολωνία, για παράδειγμα, θα αποκρούσουν τις προσπάθειες των Βρυξελλών να παρέμβουν στις εσωτερικές τους διαδικασίες λήψης αποφάσεων. Τα εθνικιστικά κόμματα αναμένεται να εμφανίσουν καλές επιδόσεις στις γενικές εκλογές της Ουγγαρίας το β’ τρίμηνο του 2018, σηματοδοτώντας συνέχεια στις ευρωσκεπτικιστικές εγχώριες και εξωτερικές πολιτικές της Βουδαπέστης.

Η κυβέρνηση της Πολωνίας, ομοίως, θα συνεχίσει να επικρίνει την Ευρωπαϊκή Ένωση και να διατηρεί τεταμένες σχέσεις με τη Γερμανία. Την ίδια ώρα θα διατηρήσει τη συμμαχία της με τις ΗΠΑ, στην οποία στηρίζεται η στρατηγική ασφάλειας της Βαρσοβίας.

Μέχρι στιγμής, η πορεία αυτή δείχνει να είναι δημοφιλής στους ψηφοφόρους της Ουγγαρίας και της Πολωνίας, είναι όμως και ριψοκίνδυνη. Η Βουδαπέστη και η Βαρσοβία βασίζονται στην Ευρωπαϊκή Ένωση για χρήμα και προστασία. Ούτε η Ουγγαρία ούτε η Πολωνία ενδιαφέρονται να βγουν από το μπλοκ, ωστόσο οι ενέργειές τους θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε περιθωριοποίησή τους εντός της ΕΕ και σε υποβάθμιση της επιρροής τους στις ευρωπαϊκές υποθέσεις.

Αντιθέτως, η Αυστρία, η Σλοβακία και η Τσεχία θα επιδιώξουν πιο ισορροπημένες εξωτερικές πολιτικές. Αν και θα χρησιμοποιήσουν τη συνεργασία της Κεντρικής Ευρώπης ως τρόπο για να προωθήσουν την ατζέντα τους και για να υπερασπιστούν τα συμφέροντά τους, ωστόσο θα συνεχίσουν να συνεργάζονται με τη Δυτική Ευρώπη. Το κίνητρο της στρατηγικής τους είναι απλό: αν και οι χώρες αυτές είναι επιφυλακτικές σε μια περαιτέρω ενοποίηση με την Ευρωπαϊκή Ένωση, την ίδια ώρα είναι στενά συνδεδεμένες με τη γερμανική οικονομία. Επιπλέον, η Αυστρία και η Σλοβακία ανήκουν στην ευρωζώνη.

Μια ευρωπαϊκή εξωτερική πολιτική βασισμένη στο ελεύθερο εμπόριο

Εν μέσω μιας ανόδου του προστατευτισμού σε όλον τον κόσμο που έχει επισκιάσει το μέλλον του διεθνούς εμπορίου, η Ευρωπαϊκή Ένωση θα επιζητήσει νέες συμφωνίες ελεύθερου εμπορίου. Αν και το μπλοκ υπέγραψε συμφωνία ελεύθερου εμπορίου με την Ιαπωνία στα τέλη του 2017, τα εμπλεκόμενα μέρη θα πρέπει να διαπραγματευτούν ξεχωριστά το ζήτημα της προστασίας των επενδύσεων το 2018. Την ίδια ώρα, η Ευρωπαϊκή Ένωση θα προσπαθήσει να προχωρήσει στις διαπραγματεύσεις της με την Αυστραλία, τη Νέα Ζηλανδία, το Μεξικό, την Ινδία, την Ινδονησία και την Κοινή Αγορά του Νότου –την Mercosur.

Στις διαπραγματεύσεις αυτές, θέματα όπως η γεωργία, η προστασία των επενδύσεων και η ροή ιδιωτικών δεδομένων προς τρίτες χώρες μπορεί να προκαλέσουν πρόβλημα. Η διαδικασία της επίτευξης τελικών συμφωνιών θα είναι μακροχρόνια, και πιθανότατα θα συνεχιστεί και πέραν του επόμενου έτους, όμως οι Βρυξέλλες θα παραμείνουν προσηλωμένες στην επέκταση της «συλλογής» των εμπορικών συμφωνιών τους. Ωστόσο, θα συνεχίσουν επίσης να αναζητούν τρόπους να ελέγξουν καλύτερα τους επενδυτές εκτός Ε.Ε. που επιθυμούν να αγοράσουν επιχειρήσεις ευαίσθητων ή στρατηγικών τομέων χωρών μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Εν τω μεταξύ, οι σχέσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης με τη Ρωσία θα παραμείνουν απόμακρες. Η Μόσχα θα προσπαθήσει να εκμεταλλευτεί (και ορισμένες φορές να δημιουργήσει) εντάσεις μεταξύ των χωρών μελών του μπλοκ με τα εργαλεία που έχει στη διάθεσή της, περιλαμβανομένης της πολιτικής των αγωγών και της προπαγάνδας.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση από την πλευρά της θα συνεχίσει να υποστηρίζει πως θα άρει τις κυρώσεις κατά της Ρωσίας μόνο όταν η Μόσχα συμμορφωθεί πλήρως με την ειρηνευτική συμφωνία στην Ουκρανία. Καθώς οι κυρώσεις αποτελούν ήδη σημείο προστριβών στην Ευρώπη, το μπλοκ πιθανότατα δεν θα τις επεκτείνει, αν και ίσως παρατείνει τα τιμωρητικά μέτρα αν δεν βελτιωθούν οι συνθήκες στην Ουκρανία.

Οι Βρυξέλλες θα καταγγείλουν επίσης τις προσπάθειες της Μόσχας να παρέμβει στην ευρωπαϊκή πολιτική, αναζητώντας ταυτόχρονα τρόπους να αντιμετωπίσουν τη ρωσική προπαγάνδα και τις κυβερνοεπιθέσεις. Η επιτυχία της Ε.Ε. στο «μέτωπο» αυτό, όμως, θα είναι μέτρια.

Η Ευρώπη θα αντιμετωπίσει πρόκληση στην εξωτερική της πολιτική και από τα νότια. Το επόμενο έτος, η Ευρωπαϊκή Ένωση θα μελετήσει τις επιλογές για την αντιμετώπιση της μετανάστευσης από την Αφρική και τη Μέση Ανατολή, εν μέρει μέσω της μεταρρύθμισης των μεταναστευτικών κανόνων της. Η πιο αμφιλεγόμενη απόφαση που θα πρέπει να λάβει το μπλοκ θα είναι αν θα εφαρμόσει μηχανισμό για την πιο αναλογική κατανομή των αιτούντων άσυλο στην Ευρώπη, κίνηση που, στο τέλος, είναι απίθανο να κάνει.

Εν τω μεταξύ, η Ευρωπαϊκή Ένωση θα εργαστεί με τις χώρες προέλευσης των μεταναστών προκειμένου να προσπαθήσει να αποτρέψει την φυγή ανθρώπων από τις εστίες τους και να σταματήσει τις οργανώσεις διακίνησης ανθρώπων που διοχετεύουν μετανάστες στην Ευρώπη.

Ο αριθμός των ανθρώπων που πέρασαν στην Ιταλία από τη Λιβύη μειώθηκε το 2017, όμως τα προβλήματα της Ευρώπης με τη μετανάστευση δεν έχουν τελειώσει.

Άλλωστε, η Λιβύη παραμένει πολιτικά ασταθής και ίσως να μην μπορέσει να εργαστεί με συνέπεια με την Ευρώπη ώστε να σταματήσει τη ροή μεταναστών από τα σύνορά της, καθώς συνεχίζονται οι εσωτερικές αναταραχές. Επιπλέον, οι μετανάστες έχουν αρχίσει να χρησιμοποιούν νέα σημεία αναχώρησης, όπως η Τυνησία και η Αλγερία, για να φτάσουν στην Ευρώπη.

Σε αυτό το πλαίσιο, η Ευρωπαϊκή Ένωση θα είναι πρόθυμη να διατηρήσει τη μεταναστευτική της συμφωνία με την Τουρκία, ελπίζοντας πως θα μπλοκάρει την εισροή ανθρώπων στα εδάφη της. Προς τον σκοπό αυτό, οι Βρυξέλλες θα υποσχεθούν στην Άγκυρα οικονομική βοήθεια και ισχυρότερους εμπορικούς δεσμούς, περιλαμβανομένης μιας επικαιροποίησης της τρέχουσας συμφωνίας τελωνειακής ένωσης μεταξύ των δυο πλευρών.

Όμως, αν η τουρκική κυβέρνηση συνεχίσει την καταστολή στα μέσα ενημέρωσης και την αντιπολίτευση, τότε η Ευρώπη θα αυξήσει τις πολιτικές και οικονομικές πιέσεις εναντίον της, δημιουργώντας επιπλέον πιέσεις στην συμφωνία τους για το μεταναστευτικό.

ΠΗΓΗ: euro2day.gr

Το αμερικανικό έντυπο εκτιμά πως μετά από πολλά χρόνια οικονομικής και πολιτικής κρίσης και τρία μνημόνια, η ελληνική κυβέρνηση είναι πιθανό να μην μπορεί να σταθεί μόνη της στα πόδια της.

Στην ανάλυσή του, το Stratfor σημειώνει ότι είναι αμφίβολο αν η Ελλάδα μπορεί να λειτουργήσει χωρίς εξωτερική βοήθεια, ακόμη και μετά τις δραματικές περικοπές και τη μείωση του ελλείμματος. Και μπορεί η οικονομία να έχει αρχίσει να αναπτύσσεται εκ νέου, όμως οι πιστωτές της χώρας φοβούνται ότι χωρίς εξωτερικές πιέσεις, η Αθήνα θα σταματήσει τις μεταρρυθμίσεις για τα διαρθρωτικά προβλήματα της ελληνικής οικονομίας που παραμένουν άλυτα.

Ακόμα, αβέβαιο είναι τι συμφωνία θα επιτύχει η Ελλάδα για την ελάφρυνση του χρέους, τη στιγμή που ο ΣΥΡΙΖΑ έχει υποσχεθεί στους ψηφοφόρους ότι τα σκληρά μέτρα λιτότητας θα συμβάλλουν στην εξασφάλιση ελάφρυνσης του χρέους στο μέλλον.

Η Ευρώπη πιθανότατα δεν θα δεχθεί κούρεμα του χρέους, όμως η Αθήνα θα ήθελε τουλάχιστον μία περίοδο χάριτος για την αποπληρωμή, επέκταση της διάρκειας και χαμηλότερα επιτόκια. Αυτό δεν είναι βέβαιο ότι μπορεί να περάσει στη Βόρεια Ευρώπη και ειδικότερα στη Γερμανία.

Όπως χαρακτηριστικά αναφέρει το Stratfor «το τελευταίο διάστημα, οι σχέσεις της Ελλάδας με τους δανειστές της είναι εγκάρδιες. Τους τελευταίους μήνες, η Αθήνα λαμβάνει τις υποδόσεις του προγράμματος χωρίς ιδιαίτερα προβλήματα. Αλλά με τη λήξη του τρίτου προγράμματος να ορίζεται για τα μέσα του 2018, και οι δύο πλευρές ετοιμάζονται για πρόωρες συζητήσεις του τι θα επακολουθήσει»

«Σύμφωνα με αρκετές εφημερίδες και πηγές του Stratfor, το τέλος του προγράμματος δεν θα είναι τόσο “καθαρό” όσο ήταν για άλλες χώρες που διασώθηκαν, όπως η Ιρλανδία και η Πορτογαλία. Και αυτό επειδή η Ελλάδα θα συνεχίσει να χρειάζεται οικονομική βοήθεια. Η επόμενη στήριξη της Ελλάδας, όμως, δεν θα είναι απαραίτητα ένα τέταρτο πρόγραμμα διάσωσης, συνδεδεμένο με σκληρές οικονομικές μεταρρυθμίσεις. Τα ερωτήματα για το τι μορφή θα λάβει αυτή η στήριξη -και ο τρόπος με τον οποίο θα απαντηθούν- μπορεί να δημιουργήσουν νέες προκλήσεις για την Ελλάδα την επόμενη χρονιά» υπογραμμίζει το Ινστιτούτο.

Ωστόσο το Stratfor εκφράζει τις επιφυλάξεις του για την ικανότητα της χώρας μας να σταθεί μόνη στα πόδια της αναφέροντας πως «είναι ασαφές εάν η Ελλάδα μπορεί να λειτουργήσει χωρίς εξωτερική βοήθεια».

Αναφέρει πως ότι η Ελλάδα βρίσκεται σε «μηχανική υποστήριξη» λόγω των οικονομικών της προβλημάτων για σχεδόν μια δεκαετία, ακόμη και αφότου μείωσε δραματικά τις δαπάνες της και μείωσε το έλλειμμά της.

«Η ελληνική οικονομία εμφανίζει ανάπτυξη και η ελληνική κεντρική τράπεζα προβλέπει αύξηση του ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος κατά 1,7% το 2017 και κατά 2,4% το 2018. Αλλά οι πιστωτές ανησυχούν ότι τα οφέλη δεν θα είναι επαρκή για να καταφέρει η Ελλάδα να ξεπεράσει το πρόβλημα με το χρέος της, το οποίο παραμένει -περίπου- στο 180% του ΑΕΠ».