Η άσκηση αποτελεί μέρος του ευρύτερου εποπτικού έργου της ΕΚΤ σχετικά με τον γεωπολιτικό κίνδυνο, ο οποίος αποτελεί βασική εποπτική προτεραιότητα για την περίοδο 2026-28. Στόχος είναι να ενισχυθούν οι ικανότητες των τραπεζών να διαχειρίζονται κινδύνους και να διενεργούν stress test με προσανατολισμό στο μέλλον, σε ένα περιβάλλον αυξημένης γεωπολιτικής αβεβαιότητας.

Στο πλαίσιο της άσκησης, ζητήθηκε από τις τράπεζες να διενεργήσουν αντίστροφη προσομοίωση ακραίων καταστάσεων και να χρησιμοποιήσουν αληθοφανή γεωπολιτικά σενάρια που θα ήταν αρκετά σοβαρά, ώστε να επηρεάσουν σημαντικά τις κεφαλαιακές τους θέσεις.

Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι οι δείκτες ρευστότητας των τραπεζών παρέμειναν γενικά σε υψηλότερα επίπεδα από τα εποπτικά επίπεδα στην άσκηση των γεωπολιτικών κινδύνων. Σύμφωνα με την ΕΚΤ, οι τράπεζες ήταν γενικά σε θέση να καταρτίσουν σημαντικά από οικονομική άποψη σενάρια ακραίων καταστάσεων με ισχυρή κατανόηση για το πώς και μέσω ποιων διαύλων μετάδοσης γεωπολιτικοί κίνδυνοι θα μπορούσαν να επηρεάσουν τις θέσεις τους όσον αφορά τα κέρδη, τη φερεγγυότητα και τη ρευστότητα.

Ωστόσο, προσθέτει, η άσκηση έδειξε κάποιες ασυνέπειες όσον αφορά τον τρόπο που ορισμένες τράπεζες εκτίμησαν τον αντίκτυπο των σοκ στους δείκτες κεφαλαίων και ρευστότητάς τους.

Στους τομείς που χρειάζονται περαιτέρω βελτιώσεις περιλαμβάνονται η πιο λεπτομερής ανάλυση και η ευαισθησία των αξιολογήσεων κινδύνου, η συνέπεια μεταξύ των υποθέσεων των σεναρίων και η μετατροπή τους σε επιδράσεις στη φερεγγυότητα και στη ρευστότητα, ο ρεαλισμός των μέτρων μετριασμού, ιδίως υπό συνθήκες συστημικής κρίσης που προκαλούνται από αυξημένες γεωπολιτικές εντάσεις, καθώς και η διάρθρωση των αλληλεπιδράσεων φερεγγυότητας-ρευστότητας στα πλαίσια των stress test .

Στην άσκηση του 2026 εφαρμόστηκε αντίστροφη μεθοδολογία σε σχέση με τα κλασικά stress test. Στις τράπεζες δόθηκε στόχος μείωσης κατά 300 μονάδες βάσης του δείκτη κεφαλαίου κοινών μετοχών της κατηγορίας 1 (CET1) και τους ζητήθηκε να σχεδιάσουν σενάρια γεωπολιτικού κινδύνου που θα οδηγούσαν σε αυτό το αποτέλεσμα.

Η προσέγγιση αυτή διαφέρει ριζικά από τις παραδοσιακές ασκήσεις προσομοίωσης ακραίων καταστάσεων, όπως η άσκηση προσομοίωσης ακραίων καταστάσεων σε επίπεδο ΕΕ που διενεργείται κάθε δύο χρόνια υπό την καθοδήγηση της Ευρωπαϊκής Αρχής Τραπεζών, όπου όλες οι τράπεζες αντιμετωπίζουν ένα παρόμοιο σενάριο και δίνεται έμφαση στη μέτρηση των ποσοτικών επιδράσεων στην κεφαλαιακή τους θέση.

Σενάρια και υποθέσεις γεωπολιτικού κινδύνου

Οι τράπεζες ανέπτυξαν ένα ευρύ φάσμα υποθέσεων γεωπολιτικού κινδύνου, συμπεριλαμβανομένων στρατιωτικών συγκρούσεων, διαταραχών στο εμπόριο, την ενέργεια και την αλυσίδα εφοδιασμού, κυρώσεων, μακροοικονομικών διαταραχών και κυβερνοσυμβάντων. Αυτή η ποικιλομορφία αναδεικνύει την ικανότητα των τραπεζών να προσαρμόζουν τα πλαίσια προσομοίωσης ακραίων καταστάσεων στα συγκεκριμένα επιχειρηματικά μοντέλα και προφίλ κινδύνου τους.

Καθώς ο γεωπολιτικός κίνδυνος αποτελεί παράγοντα κινδύνου διατομεακού χαρακτήρα που μπορεί να επηρεάσει άμεσα ή έμμεσα τόσο τους χρηματοπιστωτικούς όσο και τους μη χρηματοπιστωτικούς κινδύνους, οι τράπεζες έπρεπε να κάνουν διάκριση μεταξύ τριών διαύλων μετάδοσης: τον δίαυλο των χρηματοπιστωτικών αγορών, τον δίαυλο της πραγματικής οικονομίας και τον δίαυλο της προστασίας και ασφάλειας.

Οι περισσότερες τράπεζες παρουσίασαν τον δίαυλο της πραγματικής οικονομίας ως τον κύριο δίαυλο μετάδοσης κινδύνων, ακολουθούμενο από τον αντίκτυπο στις χρηματοπιστωτικές αγορές. Στα σενάρια που περιγράφουν στρατιωτικές συγκρούσεις και κυβερνοεπιθέσεις, ο δίαυλος της ασφάλειας και της προστασίας − που περιλαμβάνει φυσικούς κινδύνους καθώς και κυβερνοαπειλές και υβριδικές απειλές − ήταν σημαντικός παράγοντας μετάδοσης κινδύνων.

Μέτρα μετριασμού

Ένα ιδιαίτερο χαρακτηριστικό του αντίστροφου stress test ήταν η ανάγκη να καθοριστούν τα μέτρα διαχείρισης που θα εφάρμοζε κάθε τράπεζα στο σενάριο γεωπολιτικού κινδύνου. Αυτά περιλάμβαναν την άντληση κεφαλαίων, την πώληση τομέων τραπεζικών εργασιών, τη μείωση του κόστους και την προσαρμογή των δεικτών διανομών.

Συνολικά, τα μέτρα ήταν σε γενικές γραμμές ευλογοφανή και συναφή με το συγκεκριμένο σενάριο. Ωστόσο, η ΕΚΤ εντόπισε περιπτώσεις, στις οποίες οι υποθέσεις φαίνονταν υπερβολικά αισιόδοξες, όπως η υπόθεση ότι μπορούν να πωληθούν χαρτοφυλάκια δανείων ή μπορούν να αντληθούν κεφάλαια σε φιλόδοξες τιμές υπό δυσμενείς συνθήκες της αγοράς.

Οι εποπτικές Aρχές θα αναλάβουν περαιτέρω ενέργειες με τις ενδιαφερόμενες τράπεζες στο πλαίσιο του διαρκούς διαλόγου σχετικά με τον κεφαλαιακό σχεδιασμό και τον σχεδιασμό εξυγίανσης.

Περαιτέρω εποπτικές ενέργειες

Τα αποτελέσματα θα ληφθούν υπόψη στον διαρκή εποπτικό διάλογο με τις τράπεζες και ενδέχεται να ενσωματωθούν στις ποιοτικές αξιολογήσεις στο πλαίσιο της Διαδικασίας Εποπτικού Ελέγχου και Αξιολόγησης (Supervisory Review and Evaluation Process – SREP).

Οι τράπεζες θα πρέπει να γνωστοποιήσουν το ύψος των πρόσθετων προβλέψεων που θα πραγματοποιήσουν το πλαίσιο της υιοθέτησης του νέου λογιστικού προτύπου IFRS9.

Τα στοιχεία αυτά θα αποσταλούν στην ΕΚΤ και θα αποτελέσουν τη βάση πάνω στην οποία θα «τρέξει» το stress test. Το επόμενο διάστημα οι τράπεζες θα καταθέσουν στοιχεία και θα ενσωματώσουν τις απαιτήσεις της ΕΚΤ, ενώ η τελική υποβολή των στοιχεία θα γίνει στις 2 Απριλίου.

Την Παρασκευή 4 Μαΐου θα συνεδριάσει το Supervisory Board του Ενιαίου Εποπτικού Μηχανισμού, το οποίο πιθανότατα θα εξετάσει τα αποτελέσματα του stress test για τις ελληνικές τράπεζες και εκτιμάται ότι ίσως και την επόμενη ημέρα θα ανακοινωθούν τα τελικά αποτελέσματα.

Στην πρόσφατη συνάντηση που είχαν οι τράπεζες με την UBS στο πλαίσιο του συνεδρίου CEEMEA & Italian Financials Conference στο Μιλάνο, οι τράπεζες επιβεβαίωσαν πως τα σενάρια είναι καλύτερα απ’ όσο φοβούνταν και πως σε ορισμένες περιπτώσεις είναι καλύτερα από αυτά που χρησιμοποιήθηκαν για εσωτερικούς σκοπούς. Η UBS εκτιμά πως σ’ αυτή τη φάση καμία από τις τράπεζες δεν αναμένει αποτέλεσμα που θα οδηγήσει σε άμεση ανάγκη ανακεφαλαιοποίησης. Η σταδιακή εισαγωγή του IFRS 9 δίνει στις τράπεζες κίνητρο να αυξήσουν την κάλυψη των NPEs.

Όσο εξελίσσεται αυτή η διαδικασία, τόσο περισσότερη πληροφόρηση θα λαμβάνουν οι τραπεζικές διοικήσεις και άρα θα είναι σε θέση να διατυπώνουν ασφαλέστερες εκτιμήσεις.

Οι πληροφορίες αυτές σχετίζονται κυρίως με τα εξής:

1. Η βάση εκκίνησης. Αυτόν τον μήνα οι τράπεζες θα στείλουν στον επόπτη μεταξύ άλλων τα δεδομένα που σχετίζονται με την επίπτωση των νέων λογιστικών προτύπων (IFRS 9) στους δείκτες κεφαλαιακής επάρκειας που θα χρησιμοποιηθούν στην έναρξη των ασκήσεων. Οσο πιο υψηλοί αυτοί οι δείκτες, τόσο πιο μεγάλο θα είναι και το περιθώριο για ζημιές στο πλαίσιο της άσκησης.

2. Ελάχιστο όριο κεφαλαιακής ισχύος. Σε αυτές τις ασκήσεις, σε αντίθεση με τις προηγούμενες του 2015, δεν υπάρχει κάποιο ελάχιστο όριο στους δείκτες κεφαλαιακής επάρκειας που πρέπει να περάσουν οι τράπεζες. Και αυτό διότι το αποτέλεσμά τους δεν θα έχει τη μορφή «επιτυχία - αποτυχία». Ωστόσο, εάν ο επόπτης κρίνει ότι κάποια τράπεζα δεν διαθέτει τους απαιτούμενους δείκτες κεφαλαιακής επάρκειας για να αντέξει μια ενδεχόμενη κρίση, μπορεί να επιβάλει ακόμη και άμεσες αυξήσεις κεφαλαίου. Το ελάχιστο ύψος ωστόσο των συγκεκριμένων δεικτών που θα τελικώς αποδεχθεί ο SSM θα φανεί στην πορεία...

3. Αξία ακινήτων. Σύμφωνα με τις παραδοχές της άσκησης που έγιναν γνωστές, τα ακίνητα θα υποτιμηθούν κατά 16,60% την τριετία 2018-2020. Η ζημιά από το «στρεσάρισμα» των τραπεζικών ισολογισμών θα εξαρτηθεί από το ύψος της έκπτωσης επί των μειωμένων τιμών που θα χρησιμοποιήσει ο επόπτης για τον προσδιορισμό της τελικής αξίας ανάκτησης που μπορεί να επιτύχει κάθε πιστωτικό ίδρυμα. Οσο πιο μεγάλη είναι η απόκλισή της από τις τιμές που εμφανίζονται στα βιβλία των τραπεζών τόσο μεγαλύτερη θα είναι η επιβάρυνση.

4. Επιχειρησιακά πλάνα. Στο πλαίσιο της άσκησης, ο επόπτης θα εκτιμήσει την πορεία των οργανικών αποτελεσμάτων των τραπεζών για την επόμενη τριετία. Στη βάση αυτής της εκτίμησης θα μετρηθεί η αντοχή τους. Αρα όσο πιο μεγάλη η κερδοφορία των ελληνικών ομίλων και όσο πιο αισιόδοξη είναι η πρόβλεψη για την πορεία των «κόκκινων» δανείων τόσο πιο μικρός θα είναι ο τελικός λογαριασμός των stress tests.

Χωρίς αναταράξεις για το εγχώριο τραπεζικό σύστημα θα ολοκληρωθούν, σύμφωνα με ανώτατη κοινοτική πηγή, τα stress tests. Όπως επισημαίνει μιλώντας στο «Βήμα», οι όποιες ανάγκες προκύψουν, θα είναι διαχειρίσιμες και θα καλύπτονται όπου χρειαστεί από κινήσεις εσωτερικής δημιουργίας κεφαλαίου.

Αυτές θα περιλαμβάνουν μείωση του σταθμισμένου ενεργητικού και νέες περικοπές στο κόστος λειτουργίας, με στόχο να περιοριστεί το ρίσκο και να ενισχυθεί η κερδοφορία τους.

Τραπεζικά στελέχη αναφέρουν ότι, οι μακροοικονομικές παραδοχές της ΕΚΤ είναι κρίσιμης σημασίας καθώς από το πόσο αυστηρές ή αισιόδοξες θα είναι οι εκτιμήσεις για την πορεία της ελληνικής οικονομίας (ΑΕΠ, απασχόληση, τιμές ακινήτων) για την τριετία 2018-2020 θα καθορίσει σε μεγάλο βαθμό το αποτέλεσμα του stress test, αναφέρει το in.gr.

Eιδικά για τις ελληνικές τράπεζες θα πραγματοποιηθούν νωρίτερα. Τα stress tests θα ξεκινήσουν τον Φεβρουάριο και εκτιμάται ότι τα αποτελέσματα θα είναι έτοιμα τον Μάιο ώστε να συμπεριληφθούν στην γενικότερη εκτίμηση για την κατάσταση της ελληνικής οικονομίας και του δημοσίου χρέους πριν την επιδιωκόμενη έξοδο από το μνημόνιο τον Αύγουστο του 2018.

Οι ελληνικές τράπεζες έχουν μεγάλο όγκο μη εξυπηρετούμενων δανείων στα βιβλία τους, πάνω από το 43% του συνόλου των δανείων, που εμποδίζει την απρόσκοπτη χρηματοδότηση της οικονομίας.

Οι επιτελείς των τραπεζών εμφανίζονται συγκρατημένα αισιόδοξοι για τα αποτελέσματα, επισημαίνοντας ότι η σημαντική βελτίωση των οικονομικών συνθηκών στη χώρα μας μετά το 2015 που πραγματοποιήθηκε το τελευταίο stress test, σε συνδυασμό με την πρόοδο στο ζήτημα των μη εξυπηρετούμενων δανείων και την επίτευξη των στόχων μείωσης διαμορφώνουν ένα μάλλον θετικό πλαίσιο.

Αυτό που φαίνεται ωστόσο να ενδιαφέρει πιο πολύ την ΕΚΤ είναι να υπάρξει ουσιαστική πρόοδος στην εφαρμογή των ηλεκτρονικών πλειστηριασμών, η πρόοδος των οποίων θα επηρεάσει και το stress test.
Υπενθυμίζεται ότι το ΔΝΤ διατυπώνει στις εκθέσεις του σταθερά τη θέση πως οι ελληνικές τράπεζες λόγω των κόκκινων δανείων χρειάζονται νέα ανακεφαλαιοποίηση της τάξης των 10 δις. ευρώ.

Σύμφωνα πάντως με το βασικό σενάριο της ελβετικής τράπεζας, τα τρέχοντα κεφάλαια των τραπεζών επαρκούν για να ολοκληρώσουν τη μείωση των μη εξυπηρετούμενων δανείων με βάση τους στόχους ως το 2019.

Μακροπρόθεσμα, όπως αναφέρει το ΒΗΜΑ, οι προοπτικές των ελληνικών τραπεζών εξακολουθούν να είναι εξαιρετικά αβέβαιες, καθώς εξαρτώνται και από τη βιώσιμη ανάκαμψη της ελληνικής οικονομίας, αλλά και από τη διαχείριση των μη εξυπηρετούμενων δανείων.

Για τη UBS, η οποία άρχισε την κάλυψη των Alpha Bank και της Eurobank, οι μεσοπρόθεσμες προκλήσεις, συμπεριλαμβανομένης της εφαρμογής του IFRS9 και της αξιολόγησης από τον SSM, φαίνεται, στο βασικό της σενάριο, να είναι διαχειρίσιμες με τα τρέχοντα επίπεδα κεφαλαίων και τα εκτιμώμενα PPI για το 2018-2019.

Ο αναλυτής Mate Nemes, CFA της ελβετικής τράπεζας, συστήνει «ουδέτερη θέση» τόσο για τη μετοχή της για Alpha Bank όσο και της Eurobank με τιμές - στόχους τα 2 ευρώ και τα 0,97 ευρώ αντίστοιχα.

Η UBS τονίζει ότι με χαμηλότερα καθαρά έσοδα από τόκους, σταδιακή μείωση έκτακτων παραγόντων και αύξηση των προμηθειών, τα έσοδα των τραπεζών αναμένεται να υποχωρήσουν κατά περίπου 5%.

Ο οίκος προβλέπει μείωση των εσόδων προ προβλέψεων κατά 5%-9% το 2018 και σταθεροποίηση το 2019. Με βάση τους στόχους για μείωση των μη εξυπηρετούμενων ανοιγμάτων (NPEs) του 2018-19, τα έσοδα προ προβλέψεων θα είναι κρίσιμα και, σε ένα αντίξοο σενάριο, δεν θα αρκούν για να αντισταθμίσουν τις αυξημένες προβλέψεις για επισφάλειες.

Για την ΑΧΙΑ, πάντως, οι ελληνικές τράπεζες θα ξεπεράσουν τους σκοπέλους των stress tests και του IFRS 9 χωρίς να χρειαστούν νέα κεφάλαια. Η ίδια συστήνει μάλιστα «αγορά» για τις μετοχές των τεσσάρων συστημικών τραπεζών με τιμή - στόχο τα 2,60 ευρώ για την Alpha Bank, τα 1,19 ευρώ για τη Eurobank, τα 0,36 ευρώ για την Εθνική και τα 4,59 ευρώ για την Πειραιώς.

Η χρηματιστηριακή προβλέπει πως οι τράπεζες θα πιάσουν τον στόχο μείωσης των NPEs κατά 40 δισ. έως το 2019, αφού οι συναλλαγές έχουν επιταχυνθεί, ενώ οι πλειστηριασμοί στέλνουν ένα μήνυμα στους στρατηγικούς κακοπληρωτές.