Στο κυλιόμενο δωδεκάμηνο (2/2024-1/2025) καταγράφηκε μείωση 0,20%.

Πού οφείλεται η σταθεροποιητική τάση του Ιανουαρίου και ποια προϊόντα κατέγραψαν τις μεγαλύτερες αυξήσεις και μειώσεις τιμών.

Αναλυτικά τα ευρήματα της έρευνας

1. Ο πληθωρισμός στις αλυσίδες σουπερμάρκετ είναι της τάξης του +0,09% τον Ιανουάριο 2025.  

Η σταθεροποιητική τάση του Ιανουαρίου οφείλεται στην αλληλεξουδετέρωση της επίδρασης από συγκεκριμένες κατηγορίες οι οποίες παρουσιάζουν αύξηση λόγω συγκυριακών συνθηκών, όπως κατηγορίες που σχετίζονται με το κακάο και τον καφέ και το νωπό κρέας, και στις μειώσεις που παρουσιάζουν σταθερά αρκετές άλλες, όπως τις κατηγορίες μη τροφίμων, τις βρεφικές τροφές και τα κατεψυγμένα είδη.

2. Μεγαλύτερες μειώσεις τιμών καταγράφονται στις κατηγορίες:

• Απορρυπαντικά και είδη καθαρισμού: -9,36%
• Τροφές και είδη για κατοικίδια: -7,40%
• Βρεφικές και παιδικές τροφές: -4,42%
• Χαρτικά, καλλυντικά και είδη προσωπικής υγιεινής: -3,77%
• Αλλαντικά: -2,76%

Οι μειώσεις που καταγράφονται είναι αποτέλεσμα τόσο της ομαλοποίησης της αγοράς  μετά την πανδημία και της μείωσης στις τιμές παραγωγού σε ορισμένα προϊόντα.

3. Μεγαλύτερες αυξήσεις καταγράφονται στις κατηγορίες: 

• Μπισκότα, σοκολάτες, ζαχαρώδη: +8,89%
• Ορεκτικά, αλίπαστα και άλλα σερβιριζομενα είδη: +4,57%
• Φρέσκα κρέατα: +3,05%
• Νερά, αναψυκτικά, χυμοί: +3,01%
• Φρέσκα ψάρια και θαλασσινά: +2,87%

Οι διεθνείς τιμές του κακάο και του καφέ, σίγουρα επηρεάζουν τις κατηγορίες των  γλυκών και των ροφημάτων, αλλά και την κατηγορία με τα είδη πρωϊνού, που  περιλαμβάνει και πολλά είδη με σοκολάτα. Σε σχέση με τις αυξήσεις στο κρέας, πρόκειται  για αναμενόμενη εξέλιξη λόγω της μείωσης στο ζωικό κεφάλαιο το 2024, λόγω των  ασθενειών των ζώων. Σε σχέση με τα αλκοολούχα ποτά η μειωμένη παραγωγή  σταφυλιών 2023 οδηγεί σε αύξηση από τα μέσα 2024, καθώς τα προϊόντα ωρίμανσης  μπαίνουν στην αγορά. Οι μεγαλύτερες μειώσεις καταγράφηκαν στα απορρυπαντικά και  είδη καθαρισμού, στα χαρτικά, καλλυντικά και είδη προσωπικής υγιεινής, στις τροφές για κατοικίδια και στις παιδικές βρεφικές τροφές. Η κατηγορία με τρόφιμα  παντοπωλείου που περιλαμβάνει το ελαιόλαδο παρουσιάζει μείωση -1,85%. Από τις 23  κατηγορίες που εξετάζονται οι 10 κατέγραψαν μείωση και οι 13 αύξηση.

4. Οι λόγοι στους οποίους αποδίδεται η τάση των τιμών προϊόντων στα  σουπερμάρκετ: 

• Σταδιακή αποκλιμάκωση πληθωρισμού. Οι τιμές παρουσιάζουν συγκράτηση τους  τελευταίους μήνες στα μεγάλα καταστήματα τροφίμων λόγω των μεγάλων όγκων προϊόντων που διακινούν, των οικονομιών κλίμακας, της  οργανωσιακής/τεχνολογικής ετοιμότητας τους και των προϊόντων ιδιωτικής ετικέτας.
• Η πορεία των τιμών των πρώτων υλών τους προηγούμενους μήνες στις  διεθνείς αγορές και η ομαλοποίηση της αγοράς. Οι διεθνείς δείκτες πρώτων υλών  τροφίμων (π.χ. FAO Food Price Index) καταγράφουν αύξηση από τα μέσα του 2024  στις περισσότερες περιπτώσεις. Σε περιπτώσεις όπως ο καφές και το κακάο όμως,  η επίδραση είναι εντονότερη.
• Κυβερνητικές θεσμικές παρεμβάσεις. Οι αλυσίδες σουπερμάρκετ λειτουργούν σε  αυστηρό θεσμικό πλαίσιο (π.χ. Απαγόρευση προωθητικών ενεργειών σε περίπτωση  ανατιμήσεων 6969/2024). Παράλληλα τον Οκτώβριο ξεκίνησε η εφαρμογή της  εθελοντικής πρωτοβουλίας για μειώσεις τιμών σε συγκεκριμένα προϊόντα.
• Προσφορές και εκπτώσεις. Οι προσφορές και οι εκπτώσεις στο κανάλι του  οργανωμένου λιανεμπορίου είναι περισσότερες σε αριθμό, σε ένταση και σε  ποσοστιαία έκπτωση, κάτι που επηρεάζει τις τελικές τιμές των προϊόντων.
• Υψηλή κυκλοφοριακή ταχύτητα αποθεμάτων. Η συγκράτηση στις τιμές  εμφανίζεται πολύ πιο γρήγορα στα μεγάλα σημεία πώλησης λόγω μεγαλύτερης  κυκλοφοριακής ταχύτητας αποθεμάτων. Δηλαδή διακινούν πιο γρήγορα το απόθεμα  τους και προβαίνουν πιο σύντομα σε νέες αγορές για αναπλήρωση των αποθεμάτων.
• Επίδραση προϊόντων ιδιωτικής ετικέτας. Τα μερίδια πωλήσεων προϊόντων  ιδιωτικής ετικέτας είναι μεγαλύτερα στις μεγάλες αλυσίδες σουπερμάρκετ λόγω  μεγαλύτερου εύρους κωδικολογίου, ενώ την τελευταία διετία καταγράφουν αύξηση.

Σχετικά με την έρευνα του ΙΕΛΚΑ

Τα συμπεράσματα και αποτελέσματα της έρευνας βασίζονται σε ανάλυση στο  σύνολο των πραγματικών μηνιαίων πωλήσεων και όχι σε δειγματοληψία.  Για το σκοπό της έρευνας αναλύθηκε η μεταβολή της μοναδιαίας αξίας ανά κατηγορία  προϊόντος (πωλήσεις προς όγκο) ανάμεσα στους μήνες Ιανουάριο 2025 και Ιανουάριο 2024. Ο συγκεκριμένος δείκτης αντικατοπτρίζει τόσο την πορεία των τιμών, όσο και τις  αγοραστικές επιλογές των καταναλωτών.

Στόχος της έρευνας είναι η αντικειμενική καταγραφή των τιμών ξεχωριστά στο κανάλι της  οργανωμένης λιανικής (σουπερμάρκετ), το οποίο αποτελεί πλέον το κύριο κανάλι  διάθεσης βασικών καταναλωτικών αγαθών, με σημαντικές διαφοροποιήσεις λειτουργίας  σε σχέση με την υπόλοιπη αγορά τόσο λόγω των μέτρων της Πολιτείας όσο και λόγω  των οικονομιών μεγέθους.

Η έρευνα θα επαναλαμβάνεται ανά μήνα συγκρίνοντας την εξέλιξη των τιμών σε σχέση  με τον αντίστοιχο μήνα του προηγούμενου έτους.

Εκ του αποτελέσματος προκύπτει ότι η μέση εξοικονόμηση μπορεί να ανέλθει στα 390 ευρώ από τις προσφορές και εκπτώσεις στις μεγάλες αλυσίδες σουπερμάρκετ το 2022.

Τα παραπάνω διαπιστώνουν οι συντάκτες έρευνας του Ινστιτούτου Έρευνας Λιανεμπορίου Καταναλωτικών Αγαθών (ΙΕΛΚΑ), σύμφωνα με την οποία οι «έξυπνες αγορές» μπορούν δυνητικά να εξισορροπήσουν την πίεση των ανατιμήσεων για τη συντριπτική πλειοψηφία των καταναλωτών.

Πιο συγκεκριμένα, επισημαίνεται ότι η μέση εξοικονόμηση που προκύπτει από την στάθμιση του συνόλου ανέρχεται σε 13%, ποσοστό σταθερό σε σχέση με τα προηγούμενα έτη, αλλά αυξημένο σε σχέση με την προηγούμενη δεκαετία. Πρακτικά, η συνολική αξία αυτών των ενεργειών αντιστοιχεί κατά μέσο όρο σε όφελος που πλησιάζει τα 400 ευρώ ετησίως για το 2022-23, λόγω και της αύξησης της δαπάνης των νοικοκυριών εξαιτίας των πληθωριστικών πιέσεων.

Η αξία αυτή είναι αυξανόμενη σε ετήσια βάση την τελευταία 10ετία, με εξαίρεση το 2016, χρονιά υπολειτουργίας δύο εκ των τότε σημαντικότερων αλυσίδων σουπερμάρκετ της χώρας. Αξίζει να σημειωθεί ότι αυτό το όφελος είναι πολύ σημαντικότερο από το αντίστοιχο όφελος της προηγούμενης δεκαετίας εξαιτίας της αύξησης της δαπάνης των νοικοκυριών σε είδη παντοπωλείου. Συνολικά η μέση εξοικονόμηση ανά νοικοκυριό εκτιμάται σε πάνω από 3.000 ευρώ για την τελευταία 8ετία, ενώ η συνολική αξία που έχει δοθεί σε 10 χρόνια ξεπερνά τα 12 δισεκατομμύρια ευρώ.

Ακόμη, 5 στους 10 καταναλωτές εξοικονομούν τουλάχιστον 10% της αξίας των αγορών τους, ενώ μόλις 1 στους 10 δηλώνει ότι δεν εξοικονομεί τίποτα, ενώ 3 στους 5 δηλώνουν ότι εξοικονομούν πάνω από 10% από τη συνολική αξία των αγορών τους.

Τα ποσοστά αυτά είναι αντίστοιχα του επιπέδου των ανατιμήσεων που καταγράφονται τους τελευταίους μήνες και δείχνουν ότι οι καταναλωτές έχουν τη δυνατότητα με έξυπνες αγορές να μετριάσουν αυτό το επιπλέον κόστος. Άλλωστε η πλειοψηφία των καταναλωτών σε ποσοστό 52% θεωρεί ότι οι προσφορές και οι εκπτώσεις στα καταστήματα του οργανωμένου λιανεμπορίου τους βοηθούν στην αντιμετώπιση των ανατιμήσεων.

Στο πλαίσιο της έρευνας εξετάστηκαν και άλλες απόψεις των καταναλωτών γύρω από τις προσφορές οι οποίες δείχνουν μία σταδιακή αλλαγή. Χαρακτηριστικό είναι ότι ενώ το 2017 το 74% των ερωτώμενων κυνηγούσε τις προσφορές και τις εκπτώσεις στο σουπερμάρκετ, αυτό το ποσοστό το 2021 είχε διαμορφωθεί σε μόλις 58% για να αυξηθεί το 2022 στο 63%. Αυτή η εξέλιξη αντικατοπτρίζει την ανάγκη των καταναλωτών στη συγκεκριμένη χρονική συγκυρία για να εξοικονομήσουν χρήματα.

Παράλληλα όμως αυξάνεται και η επίδραση που έχουν οι προσφορές και οι εκπτώσεις στην επιλογή καταστήματος. Το ποσοστό των καταναλωτών που επέλεγε κατάστημα με κύριο λόγο τις προσφορές είχε μειωθεί από 63% το 2017 σε 41% το 2021, για να αυξηθεί το 2022 και πάλι στο 51%, κάτι που δείχνει ότι πλέον η διάθεση προϊόντων σε τιμές ευκαιρίας αποτελεί εκ έντονο σημείο διαφοροποίησης ανάμεσα στις αλυσίδες σουπερμάρκετ.

Αντίθετα, χαρακτηριστικό της ανάγκης των καταναλωτών για διαμόρφωση τιμών σε χαμηλότερα επίπεδα είναι το γεγονός ότι το 43% του κοινού δηλώνει ότι προτιμάει περισσότερες προσφορές, παρά χαμηλές τιμές, έναντι 44% το 2021 και 57% το 2017. Αυτή η σταθεροποίηση δείχνει ότι οι καταναλωτές έχουν ανάγκη τόσο τις χαμηλές τιμές, όσο και τις εκπτωτικές ενέργειες. Αυτό το 43% του κοινού θεωρεί ότι μέσω της αναζήτησης και επιλογής προσφορών και εκπτώσεων έχει τη δυνατότητα τόσο για μεγαλύτερες εξοικονομήσεις, όσο και για προσαρμογή στις δικές τους εξατομικευμένες ανάγκες της εξοικονόμησης χρημάτων. Από την άλλη πλευρά όμως, ένα σημαντικό κομμάτι των καταναλωτών δεν έχει ενδεχομένως την ενέργεια ή τον χρόνο για την πλήρη αξιοποίηση των εκπτωτικών δράσεων και ως εκ τούτου προτιμάει περισσότερο τις χαμηλότερες τιμές.

Συνοψίζοντας, καταλήγει το ΙΕΛΚΑ, τα στοιχεία συνηγορούν στο ότι διαχρονικά αυξάνεται η εξοικονόμηση από τις προωθητικές ενέργειες και προσφορές στις αλυσίδες σουπερμάρκετ, η οποία επίσης διαχρονικά επιτυγχάνεται με λιγότερο «κόπο» για τους καταναλωτές, με αυξημένο ρόλο του διαδικτύου και των κοινωνικών δικτύων ως καναλιών ενημέρωσης συγκριτικά με το παρελθόν.