Οικονομική μεγέθυνση με σοβαρές υστερήσεις καταγράφει για την Ελλάδα η ενδιάμεση έκθεση για την Οικονομία του Ινστιτούτου Εργασίας της ΓΣΕΕ, με τις αδυναμίες να εντοπίζονται κυρίως στις επενδύσεις και στην κοινωνική συμπερίληψη. Όπως επισημαίνεται, η ευημερία, οι μισθοί και το βιοτικό επίπεδο των εργαζομένων παραμένουν στάσιμα σε σύγκριση με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο.
Παρά τις ονομαστικές αυξήσεις αποδοχών των τελευταίων ετών, όταν αυτές προσαρμοστούν στο πραγματικό κόστος ζωής, σε όρους αγοραστικής δύναμης, προκύπτει ότι οι Έλληνες εργαζόμενοι αμείβονται αισθητά λιγότερο όχι μόνο από τους Ευρωπαίους, αλλά ακόμη και από εργαζομένους σε χώρες των Βαλκανίων.
«Η Ελλάδα, λόγω θεσμικών και αναπτυξιακών δυσλειτουργιών, υστερεί σημαντικά ακόμη και έναντι κρατών της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης και των Βαλκανίων», αναφέρει το ΙΝΕ ΓΣΕΕ.
Το 2024 ο μέσος ετήσιος μισθός στη χώρα, σε όρους αγοραστικής δύναμης, διαμορφώθηκε στις 21.486 μονάδες, δηλαδή μόλις στο 59,1% του μέσου ευρωπαϊκού επιπέδου των 36.382 μονάδων. Το αντίστοιχο ποσοστό ήταν 61,2% το 2019 και 91,8% το 2009, γεγονός που καταδεικνύει τη μακροχρόνια υποχώρηση της σχετικής θέσης των μισθών.
Η υποαμοιβή είναι οριζόντια, καλύπτοντας σχεδόν το σύνολο των οικονομικών δραστηριοτήτων. Ιδιαίτερη σημασία έχει και η σχέση αμοιβών με τις ώρες εργασίας.
Το 2024 το μέσο ωρομίσθιο σε όρους αγοραστικής δύναμης ανερχόταν στην Ελλάδα σε 11,3 μονάδες, έναντι 15,3 στην Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη, 18,1 στα Βαλκάνια και 20,4 στις χώρες της ευρωπαϊκής Περιφέρειας.
Παρότι η Ελλάδα εμφανίζει υψηλότερους ρυθμούς ανάπτυξης από τον μέσο όρο της ΕΕ, κυρίως λόγω της στασιμότητας μεγάλων οικονομιών όπως η Γερμανία, η Γαλλία και η Ιταλία, η επίδοσή της παραμένει χαμηλότερη από συγκρίσιμες χώρες.
Πολλές οικονομίες καταγράφουν σαφώς ταχύτερη μεγέθυνση, αποκαλύπτοντας τη σχετική υστέρηση της ελληνικής οικονομίας.
Το χάσμα ευημερίας Ελλάδας – ΕΕ παραμένει υψηλό. Το πραγματικό κατά κεφαλήν ΑΕΠ διαμορφώθηκε το 2019 στα 17.210 ευρώ, έναντι 32.270 ευρώ στην ΕΕ. Το 2024 η διαφορά εξακολουθεί να αγγίζει τα 14.600 ευρώ, χωρίς ουσιαστική σύγκλιση μετά την ανάκαμψη της περιόδου 2021–2024.
Σε όρους αγοραστικής δύναμης, το κατά κεφαλήν ΑΕΠ αυξήθηκε από 65,5% του μέσου όρου της ΕΕ το 2019 σε 68,5% το 2024, ωστόσο η Ελλάδα εξακολουθεί να υπολείπεται χωρών όπως η Τσεχία, η Λιθουανία, η Εσθονία και η Πολωνία, υπερβαίνοντας μόνο τη Βουλγαρία.
Η διάρθρωση της ζήτησης παραμένει καταναλωτοκεντρική. Η κατανάλωση των νοικοκυριών αντιστοιχούσε το γ’ τρίμηνο του 2025 στο 67,7% του ΑΕΠ, έναντι 51,1% στην ΕΕ.
Οι επενδύσεις ανήλθαν στο 16,9% του ΑΕΠ, χαμηλότερα από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, ενώ το εμπορικό έλλειμμα διευρύνθηκε, αναδεικνύοντας τη χρόνια εισαγωγική εξάρτηση της χώρας.
Η επενδυτική ανάκαμψη δεν ενισχύει την παραγωγικότητα. Οι επενδύσεις σε κατοικίες αυξήθηκαν, ενώ μειώθηκαν οι επενδύσεις σε μηχανολογικό εξοπλισμό και τεχνολογία, περιορίζοντας τις προοπτικές παραγωγικού μετασχηματισμού και δημιουργίας ποιοτικών θέσεων εργασίας.
Στην αγορά εργασίας, οκτώ χρόνια μετά την έξοδο από τα προγράμματα προσαρμογής, οι επιδόσεις παραμένουν χαμηλές. Το ποσοστό απασχόλησης το γ’ τρίμηνο του 2025 διαμορφώθηκε στο 65,6%, σημαντικά χαμηλότερο από τον μέσο όρο της ΕΕ, ενώ το ποσοστό υποαπόδοσης της αγοράς εργασίας παραμένει υψηλό.
Ιδιαίτερα ανησυχητικές είναι οι συνθήκες διαβίωσης. Το 2024 το 21% των μισθωτών ζούσε σε συνθήκες υλικής και κοινωνικής στέρησης, το υψηλότερο ποσοστό μεταξύ των εξεταζόμενων χωρών. Μεγάλα τμήματα του πληθυσμού αδυνατούν να καλύψουν βασικές ανάγκες, όπως η επαρκής θέρμανση ή οι πάγιες οικονομικές υποχρεώσεις.
Οξύ παραμένει και το στεγαστικό πρόβλημα. Το 2024 οι δαπάνες στέγασης αντιστοιχούσαν στο 35,5% του διαθέσιμου εισοδήματος, το υψηλότερο ποσοστό στην ΕΕ, με ακόμη μεγαλύτερη επιβάρυνση για μονοπρόσωπα και χαμηλού εισοδήματος νοικοκυριά. Σε 8 από τις 13 περιφέρειες η επιβάρυνση αυξήθηκε σε σχέση με το 2021.
Συμπερασματικά, τα στοιχεία δείχνουν ότι στην Ελλάδα παγιώνεται μια διαρθρωτική απόκλιση, όπου η αύξηση του ΑΕΠ δεν μεταφράζεται σε ανάλογη βελτίωση αποδοχών και συνθηκών διαβίωσης.
Η αντιμετώπιση αυτών των αποκλίσεων αποτελεί κρίσιμη πρόκληση για την οικονομική και κοινωνική πολιτική, καθώς σε ένα περιβάλλον διεθνών ανακατατάξεων οι υστερήσεις αυτές υπονομεύουν την ανθεκτικότητα και την κοινωνική ευημερία της χώρας.