«Το καλοκαίρι καιγόμαστε, τον χειμώνα πνιγόμαστε»… Όλο και πιο συχνά έρχεται πλέον η Αττική -αλλά και ολόκληρη η χώρα- αντιμέτωπη με την μήνι των καιρικών φαινομένων. Τα «ακραία» καιρικά (πλημμυρικά ή άλλα) φαινόμενα των ημερών γίνονται πλέον τακτικά, επίμονα και επαναλαμβανόμενα. Δεν αποτελούν πλέον εξαίρεση, αλλά νέα κανονικότητα που επηρεάζουν άμεσα την οικονομική ζωή και απαιτούν επενδύσεις σε ανθεκτικότητα, πρόληψη και προστασία, αλλάζοντας τα χρηματοδοτικά σχέδια και προγράμματα της κυβέρνησης.
Ελάχιστα 24ωρα μετά την κήρυξη της Γλυφάδας και άλλων δήμων της Αττικής σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης λόγω των καταστροφικών πλημμυρών, ο αναπληρωτής υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών Νίκος Παπαθανάσης ανακοίνωνε την έγκριση του Περιφερειακού Προγράμματος Ανάπτυξης της Αττικής,συνολικού προϋπολογισμού άνω του μισού δισ. ευρώ. Ένα σχέδιο 578 εκατομμυρίων ευρώ, το οποίο χρειάστηκε μήνες συσκέψεων και διαβουλεύσεων για να διαμορφωθεί.
Όχι τυχαία όμως, ενώ όλοι θα επιθυμούσαν να δοθούν όλες οι χρηματοδοτήσεις για μέτρα στήριξης για τις επιχειρήσεις και τη στήριξη της ελληνικής παραγωγής, από τα 445 εκατ. ευρώ του βασικού προϋπολογισμού του προγράμματος, σχεδόν τα μισά (το 44%) αλλάζουν δρόμο και κατευθύνονται σε δύο άξονες που έχουν σχέση με το φυσικό Περιβάλλον: 130 εκατ. ευρώ (ή ποσοστό 29,21%) θα διατεθούν για «Πράσινη Ανάπτυξη και Πράσινο Μετασχηματισμό», ενώ άλλα 64 εκατ. ευρώ (ή ποσοστό 14,38%) στην «Πολιτική Προστασία και Αντιμετώπιση της Κλιματικής Κρίσης».
Στο ερώτημα «πώς προστατεύεται η Αττική από το επόμενο ακραίο φαινόμενο;» η απάντηση που δίνει η κυβέρνηση είναι ότι συνολικά 194 εκατ. ευρώ, προορίζονται για δράσεις που, αν και δεν έχουν προφανή οικονομικό σκοπό, αλλά στοχεύουν στην πρόληψη καταστροφών, που αποτελεί πλέον προϋπόθεση επιβίωσης και ανάπτυξης.
Η κατανομή αποκαλύπτει τις προτεραιότητες
Πέρα από το -φιλοπεριβαλλοντολογικό- «πράσινο» κομμάτι του σχεδίου, το πρόγραμμα κατανέμει τους πόρους σε τομείς που άμεσα ή έμμεσα συνδέονται με την καθημερινότητα του πολίτη.
Η «Ανάπτυξη Υποδομών και Μεταφορών» λαμβάνει 120 εκατ. ευρώ (26,97%), ενώ στην «Κοινωνική Συνοχή και Ανάπτυξη» και στην «Καινοτομία, Εξωστρέφεια και Ανταγωνιστικότητα» διατίθενται από 60 εκατ. ευρώ (13,48%) κάθε μία.
Ωστόσο, η επιτυχία του προγράμματος δεν μετράται μόνο στα ποσά, αλλά στην ταχύτητα υλοποίησης και, κυρίως, στην αποτελεσματικότητα των έργων.
Όταν οι επιχειρήσεις και οι πολίτες της Γλυφάδας, της Βάρης ή και άλλων περιοχών βλέπουν τους δρόμους τους να μετατρέπονται σε ποτάμια και περιουσίες να καταστρέφονται, το ερώτημα δεν είναι μόνο «πόσα χρήματα υπάρχουν», αλλά και αν «πιάνουν τόπο» φέρνοντας τα επιθυμητά αποτελέσματα».
Από την θεωρία στην πράξη
Το Περιφερειακό Πρόγραμμα της Αττικής εντάσσεται στο ευρύτερο Εθνικό Πρόγραμμα Ανάπτυξης 2026-2030 και ακολουθεί την έγκριση αντίστοιχων προγραμμάτων για άλλες έξι Περιφέρειες (Δυτική Ελλάδα, Στερεά Ελλάδα, Κρήτη, Θεσσαλία, Ήπειρος, Νότιο Αιγαίο). Αναμένεται η ολοκλήρωση της έγκρισης για το σύνολο των Περιφερειών της χώρας, γεγονός που θα δώσει την πλήρη εικόνα του περιφερειακού σχεδιασμού.
Ο συνολικός προϋπολογισμός των 578 εκατ. ευρώ περιλαμβάνει και την υπερδέσμευση, δηλαδή τους μέγιστους πρόσθετους πόρους που μπορούν να κινητοποιηθούν ως το 2030, σε περίπτωση επιτυχούς απορρόφησης ή βάσει νέων αναγκών. Μένει να φανεί αν αυτό το ποσοστό υπερδέσμευσης (133 εκατ. ευρώ) θα επιτευχθεί και αν θα αξιοποιηθεί για έργα άμεσης προστασίας ή θα παραμείνει στα χαρτιά.
Τα ερωτήματα παραμένουν, καθώς η επένδυση στην πράσινη ανάπτυξη και την πολιτική προστασία αποτελεί βήμα προς τη σωστή κατεύθυνση, αλλά εγείρει και ερωτήματα: ποια συγκεκριμένα έργα θα υλοποιηθούν με τα 64 εκατ. ευρώ της πολιτικής προστασίας; Πότε ξεκινούν οι παρεμβάσεις σε επικίνδυνες ζώνες που πλήττονται επανειλημμένα; Πώς διασφαλίζεται η διαφάνεια και η αποτελεσματική παρακολούθηση της υλοποίησης;
Η πρόσφατη εμπειρία από πλημμύρες στην Αττική υπογραμμίζει ότι το κόστος της αδράνειας είναι πολύ υψηλότερο από το κόστος της πρόληψης. Τα 194 εκατ. ευρώ για κλιματική ανθεκτικότητα μπορούν να αποτελέσουν την «ασπίδα» που χρειάζεται η Περιφέρεια Αττικής -όπως αντίστοιχα και ολόκληρη η χώρα- αλλά μόνο αν η υλοποίηση τους γίνει με ταχύτητα, διαφάνεια και αποτελεσματικότητα, και όχι λογικές «ράβε – ξήλωνε» που μόνο στοιχίζουν αλλά δεν προσφέρουν.