Με το νέο νομοσχέδιο που έθεσε προ ημερών σε δημόσια ηλεκτρονική διαβούλευση το Υπουργείο Υποδομών και Μεταφορών, με τίτλο «Εκσυγχρονισμός και αναβάθμιση μεταφορών», επιχειρείται μια κρίσιμη θεσμική τομή που αλλάζει τα δεδομένα στην ωρίμανση και υλοποίηση μεγάλων έργων υποδομής. Αίρονται στην πράξη τα βασικά εμπόδια που μέχρι σήμερα είχαν καταστήσει ανενεργό το πλαίσιο των Πρότυπων Προτάσεων, ανοίγοντας τον δρόμο για έργα που για χρόνια βρίσκονταν «κολλημένα» στα συρτάρια, παρά την αναγνωρισμένη σημασία τους για τη λειτουργία της Αττικής και, κυρίως, για την αποσυμφόρηση του κυκλοφοριακού της πρωτεύουσας.
Στο επίκεντρο αυτής της επανεκκίνησης βρίσκονται δύο μεγάλα οδικά έργα με έντονο μητροπολιτικό αποτύπωμα. Ο λόγος για τον οδικό άξονα Ελευσίνα–Οινόφυτα, γνωστό ως «παράκαμψη Αττικής», που έχει κατατεθεί ως Πρότυπη Πρόταση από τη ΓΕΚ ΤΕΡΝΑ, αλλά και για τις επεκτάσεις της Αττικής Οδού, στις οποίες περιλαμβάνεται η Σήραγγα Ηλιούπολης, πρόταση της κοινοπραξίας ΓΕΚ ΤΕΡΝΑ – AKTOR – ΑΒΑΞ. Πρόκειται για παρεμβάσεις που θεωρούνται κομβικές για την αποσυμφόρηση των βασικών οδικών αξόνων της Αττικής, καθώς στοχεύουν στη μεταφορά σημαντικού κυκλοφοριακού φορτίου εκτός του ήδη κορεσμένου αστικού ιστού.
Η ουσία των αλλαγών που εισάγει το νομοσχέδιο έγκειται στον εξορθολογισμό και την επιτάχυνση της διαδικασίας εξέτασης των Πρότυπων Προτάσεων. Καταργείται ο στενός χρονικός περιορισμός που επέτρεπε την υποβολή τους μόνο το πρώτο δεκαπενθήμερο κάθε τριμήνου, επιτρέποντας πλέον την κατάθεση προτάσεων καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους. Ταυτόχρονα, η αξιολόγηση αποδεσμεύεται από τη σειρά χρονικής προτεραιότητας, η οποία συχνά οδηγούσε σε καθυστερήσεις και «στοίβαγμα» φακέλων, χωρίς δυνατότητα ανάδειξης των έργων με τη μεγαλύτερη προστιθέμενη αξία για το δημόσιο συμφέρον.
Παράλληλα, τίθεται κατώτατο όριο στα έξοδα προετοιμασίας των Πρότυπων Προτάσεων, περιορίζοντας αβεβαιότητες και στρεβλώσεις για τους φορείς που επενδύουν σε μελέτες και τεχνική ωρίμανση. Ιδιαίτερης σημασίας είναι και η πλήρης εναρμόνιση της διαγωνιστικής διαδικασίας που ακολουθεί την έγκριση μιας πρότασης με το γενικό πλαίσιο των δημοσίων συμβάσεων, καταργώντας ειδικούς κανόνες που στο παρελθόν δημιουργούσαν νομικές ασάφειες και καθυστερήσεις. Στόχος είναι αφενός να ξεμπλοκάρουν οι προτάσεις που έχουν ήδη κατατεθεί και αφετέρου να καταστεί το εργαλείο ελκυστικό και λειτουργικό για νέα έργα υποδομής.
Σε αυτό το νέο περιβάλλον, η παράκαμψη Αττικής, ο άξονας Ελευσίνα–Οινόφυτα, αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα. Η Πρότυπη Πρόταση της ΓΕΚ ΤΕΡΝΑ αφορά έναν νέο, κλειστό αυτοκινητόδρομο με ανισόπεδους κόμβους, που θα ξεκινά από την Ελευσίνα, με σύνδεση με την Αττική Οδό, και θα καταλήγει στα Οινόφυτα. Ο δρόμος αυτός σχεδιάζεται να λειτουργήσει συμπληρωματικά προς την Αττική Οδό, τη Νέα Οδό και την Ολυμπία Οδό, απορροφώντας μεγάλο μέρος της βαριάς κυκλοφορίας και των εμπορευματικών μεταφορών που σήμερα διοχετεύονται στον Κηφισό. Στην πράξη, πρόκειται για ένα έργο που στοχεύει ευθέως στην αποσυμφόρηση του πιο επιβαρυμένου οδικού άξονα της χώρας, προσφέροντας ουσιαστική ανάσα στο κυκλοφοριακό της Αττικής.
Αντίστοιχα κρίσιμες θεωρούνται και οι επεκτάσεις της Αττικής Οδού, οι οποίες αντιμετωπίζονται ως παρεμβάσεις με άμεσο και μετρήσιμο κυκλοφοριακό αποτύπωμα. Κεντρικό στοιχείο αποτελεί η Σήραγγα Ηλιούπολης, ένα τούνελ μήκους περίπου τριών χιλιομέτρων που προβλέπεται να συνδέσει την Κατεχάκη με τη Λεωφόρο Βουλιαγμένης. Το έργο χαρακτηρίζεται από τις πιο επείγουσες παρεμβάσεις για το λεκανοπέδιο, καθώς αναμένεται να εξυπηρετήσει τα νότια προάστια και να απορροφήσει τις αυξημένες κυκλοφοριακές πιέσεις που θα προκύψουν από τη μεγάλη επένδυση της Lamda Development στο Ελληνικό.
Στο ίδιο πακέτο περιλαμβάνεται η επέκταση της Αττικής Οδού έως το λιμάνι της Ραφήνας, μήκους περίπου 13 χιλιομέτρων, που θα συνδέσει το δεύτερο μεγαλύτερο λιμάνι της Αττικής με το αεροδρόμιο και τον δακτύλιο ταχείας κυκλοφορίας. Η παρέμβαση αυτή εκτιμάται ότι θα μειώσει σημαντικά τους χρόνους μετακίνησης και θα αποσυμφορήσει τους οδικούς άξονες της Ανατολικής Αττικής. Παράλληλα, η επέκταση προς το Λαύριο στοχεύει στη βελτίωση της πρόσβασης σε ένα ακόμη στρατηγικής σημασίας λιμάνι, περιορίζοντας τα σημεία συμφόρησης και ενισχύοντας τη συνολική λειτουργικότητα του οδικού δικτύου.
Οι Πρότυπες Προτάσεις εισάγουν μια διαφορετική φιλοσοφία στην υλοποίηση μεγάλων έργων υποδομής, επιτρέποντας στους ιδιώτες να αναλαμβάνουν πρωτοβουλία και να καταθέτουν ώριμες τεχνικές και οικονομικές προτάσεις. Ωστόσο, όπως έχει επανειλημμένα επισημάνει ο υφυπουργός Υποδομών και Μεταφορών Νίκος Ταχιάος, δεν πρόκειται για αυτοτελές χρηματοδοτικό εργαλείο. Λειτουργούν ως μηχανισμός σύλληψης και ωρίμανσης έργων, τα οποία, εφόσον κριθούν σκόπιμα και βιώσιμα, υλοποιούνται μέσω παραχωρήσεων ή σχημάτων ΣΔΙΤ. Με άλλα λόγια, οι Πρότυπες Προτάσεις δεν κατασκευάζουν δρόμους, δημιουργούν όμως τις προϋποθέσεις για να κατασκευαστούν.
Μέσα σε αυτό το σύνθετο πλαίσιο, το νέο νομοσχέδιο επιχειρεί να ισορροπήσει ανάμεσα στην ανάγκη ταχύτητας και στη διασφάλιση της θεσμικής τάξης. Αν το εγχείρημα πετύχει, τα έργα της παράκαμψης Αττικής και των επεκτάσεων της Αττικής Οδού δεν θα αποτελέσουν μόνο θεσμικό προηγούμενο, αλλά παρεμβάσεις με απτό αποτέλεσμα στην καθημερινότητα, δίνοντας πραγματική και διαρκή ανάσα στο κυκλοφοριακό της Αττικής.