Αρνητικές προοπτικές για την πορεία των περισσότερων ευρωπαϊκών οικονομιών διαμορφώνει η νέα άνοδος του ενεργειακού κόστους, ως αποτέλεσμα των γεωπολιτικών εντάσεων στη Μέση Ανατολή, σύμφωνα με ανάλυση της Capital Economics. Ο οίκος προειδοποιεί ότι ένα παρατεταμένο σοκ στις τιμές πετρελαίου και φυσικού αερίου ενδέχεται να επηρεάσει τόσο την ανάπτυξη όσο και την καταναλωτική δραστηριότητα στην Ευρώπη, με τις επιπτώσεις να διαφοροποιούνται σημαντικά ανά χώρα.
Ασύμμετρη έκθεση στην ενεργειακή κρίση
Στο επίκεντρο της ανάλυσης βρίσκεται η διαφοροποίηση της έκθεσης των ευρωπαϊκών οικονομιών στο ενεργειακό κόστος. Η Γερμανία και η Ιταλία εμφανίζονται πιο ευάλωτες συγκριτικά με τη Γαλλία, κυρίως λόγω της μεγαλύτερης εξάρτησής τους από την ενέργεια και της δομής της βιομηχανικής τους παραγωγής.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η περίπτωση της Ελλάδας. Παρότι καταγράφει τη μεγαλύτερη κατανάλωση πετρελαίου και φυσικού αερίου ως ποσοστό του ΑΕΠ —με την αξία να υπερβαίνει το 4%— γεγονός που την καθιστά θεωρητικά εκτεθειμένη σε εξωτερικά σοκ, ταυτόχρονα διαθέτει σημαντικά δημοσιονομικά περιθώρια για την εφαρμογή μέτρων στήριξης.
Αντίθετα, οικονομίες όπως η Ελβετία εμφανίζουν σαφώς χαμηλότερη ενεργειακή εξάρτηση (κάτω από 1% του ΑΕΠ), ενώ στις μεγάλες οικονομίες της Ευρωζώνης και στο Ηνωμένο Βασίλειο το αντίστοιχο ποσοστό κυμαίνεται μεταξύ 1,5% και 2%. Τα στοιχεία αυτά αποτελούν κρίσιμο δείκτη για το μέγεθος του πιθανού «σοκ όρων εμπορίου» που μπορεί να δεχθεί κάθε χώρα.
Ο ρόλος της βιομηχανικής δομής
Πέρα από τη συνολική ενεργειακή κατανάλωση, καθοριστικός είναι και ο τρόπος χρήσης της ενέργειας. Η εμπειρία της κρίσης του 2022 έδειξε ότι οικονομίες με ισχυρή παρουσία ενεργοβόρων βιομηχανιών είναι ιδιαίτερα ευάλωτες, καθώς η αύξηση του κόστους οδηγεί σε μείωση της παραγωγής.
Σε αυτό το πλαίσιο, η Γερμανία και η Πολωνία καταγράφουν υψηλότερη έκθεση, σε αντίθεση με οικονομίες όπως η Ισπανία και η Γαλλία, όπου η συμμετοχή της βαριάς βιομηχανίας είναι μικρότερη.
Πιέσεις στα εισοδήματα και την κατανάλωση
Η αύξηση των τιμών ενέργειας αναμένεται να επηρεάσει άμεσα τα πραγματικά εισοδήματα των νοικοκυριών, περιορίζοντας την καταναλωτική δαπάνη. Σύμφωνα με την Capital Economics, χώρες όπως η Ιταλία και η Ιρλανδία θεωρούνται πιο ευάλωτες, καθώς η ενέργεια καταλαμβάνει μεγαλύτερο ποσοστό στο «καλάθι» του καταναλωτή.
Αντίθετα, η Βρετανία και η Πολωνία εμφανίζουν μικρότερη σχετική έκθεση, γεγονός που ενδέχεται να περιορίσει τον αντίκτυπο στην ιδιωτική κατανάλωση.
Καθοριστικός παράγοντας η δημοσιονομική ευελιξία
Τελικά, η ένταση των επιπτώσεων θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από τη δυνατότητα των κυβερνήσεων να στηρίξουν νοικοκυριά και επιχειρήσεις. Χώρες με περιορισμένα δημοσιονομικά περιθώρια, όπως η Γαλλία και το Ηνωμένο Βασίλειο, ενδέχεται να δυσκολευτούν να επαναλάβουν εκτεταμένα πακέτα στήριξης.
Αντίθετα, οικονομίες με ισχυρότερη δημοσιονομική θέση —μεταξύ αυτών η Γερμανία, η Ιρλανδία, η Νορβηγία αλλά και η Ελλάδα— φαίνεται να διαθέτουν μεγαλύτερη ευχέρεια παρέμβασης, στοιχείο που μπορεί να λειτουργήσει ως «μαξιλάρι» απέναντι στις πληθωριστικές πιέσεις.
Η νέα ενεργειακή αναταραχή συνιστά ένα ακόμη stress test για τις ευρωπαϊκές οικονομίες. Για την Ελλάδα, η εικόνα παραμένει διττή: υψηλή ενεργειακή εξάρτηση που αυξάνει την ευπάθεια, αλλά και ισχυρότερα δημοσιονομικά εργαλεία που μπορούν να μετριάσουν τις επιπτώσεις. Το τελικό αποτέλεσμα θα εξαρτηθεί από τη διάρκεια και την ένταση της κρίσης, αλλά και από την ταχύτητα αντίδρασης των αγορών και των κυβερνήσεων.