Η εξάρτηση των εφήβων από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης φαίνεται να γίνεται όλο και πιο σοβαρό φαινόμενο. Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, πάνω από το 10% των εφήβων το 2022 παρουσίασαν συμπτώματα προβληματικής χρήσης, όπως αδυναμία ελέγχου του χρόνου που περνούν online και έντονη ανησυχία ή δυσφορία όταν δεν έχουν πρόσβαση στις πλατφόρμες.
Οι ειδικοί στη δημόσια υγεία έχουν καλέσει σε δράση, οδηγώντας πολλές ευρωπαϊκές κυβερνήσεις να εξετάζουν μέτρα που θα περιορίσουν την καθημερινή χρήση των social media από τους νέους. Μεταξύ αυτών είναι η εφαρμογή πολιτικών επαλήθευσης ηλικίας, εκστρατείες ευαισθητοποίησης του κοινού και ακόμη και περιορισμοί ή απαγορεύσεις πρόσβασης για ανηλίκους. Παράλληλα, οι εταιρείες τεχνολογίας προσπαθούν να προστατεύσουν τους νεότερους χρήστες με εργαλεία όπως περιορισμούς περιεχομένου ανά ηλικία, λειτουργίες απορρήτου και απενεργοποίηση συγκεκριμένων δυνατοτήτων. Ωστόσο, πολλοί ειδικοί υποστηρίζουν ότι οι ενέργειες αυτές δεν είναι επαρκείς για να αντιμετωπίσουν τον κίνδυνο εθισμού.
Παρά τις ανησυχίες, υπάρχουν και φωνές που τονίζουν τα θετικά των κοινωνικών μέσων. Η Τζέσικα Πιοτρόφσκι, πρόεδρος της Σχολής Έρευνας Επικοινωνίας του Πανεπιστημίου του Άμστερνταμ και σύμβουλος του YouTube για την προστασία ανηλίκων, επισημαίνει ότι ορισμένες τεχνολογίες μπορούν να ενισχύσουν τη φιλία και την οικειότητα μεταξύ των νέων. Παράλληλα, ολοένα περισσότερες έρευνες δείχνουν ότι η εκτεταμένη χρήση των social media συνδέεται με μειωμένη ψυχική ευεξία, κατάθλιψη, διαταραχές ύπνου και μεγαλύτερη κατανάλωση ουσιών, ενισχύοντας την ανάγκη για ρυθμιστικά μέτρα.
Η Κάντρι Σούβα, διευθύντρια της Mental Health Europe, υπογραμμίζει την ανάγκη ρύθμισης και αναγνώρισης από τις εταιρείες ότι οι πλατφόρμες τους μπορεί να βλάψουν τα παιδιά και τους εφήβους. Παράλληλα, τονίζει τη σημασία του διαλόγου μεταξύ δημόσιων αρχών και εταιρειών, ώστε να επιτευχθεί αποτελεσματική προστασία. Σε περίπτωση που η αυτορρύθμιση αποτύχει ή οι κανόνες δεν είναι σαφείς, προτείνεται η επιβολή δεσμευτικών κανονισμών.
Οι ειδικοί στον τομέα της υγείας υποστηρίζουν ότι τα υπάρχοντα ρυθμιστικά εργαλεία δεν επαρκούν και ζητούν μεγαλύτερη δράση από τις εταιρείες τεχνολογίας, οι οποίες, όπως αναφέρουν, σχεδιάζουν τις πλατφόρμες τους με τρόπο που ενισχύει τον εθισμό.
Ένα από τα πιο σημαντικά νομοθετήματα σε ευρωπαϊκό επίπεδο είναι ο Νόμος για τις Ψηφιακές Υπηρεσίες (DSA), ο οποίος απαιτεί από τις πλατφόρμες να θεσπίσουν «κατάλληλα και αναλογικά μέτρα» για την προστασία των ανηλίκων και τη διασφάλιση υψηλού επιπέδου ιδιωτικότητας και ασφάλειας. Παράλληλα, τα Facebook, Instagram και TikTok ελέγχονται για πιθανές παραβιάσεις των κανονισμών.
Ωστόσο, οι κατευθυντήριες γραμμές που εξέδωσε η εκτελεστική εξουσία της ΕΕ είναι αμφιλεγόμενες και δεν έχουν δεσμευτικό χαρακτήρα. Εάν οι ανήλικοι δηλώσουν ψευδή ηλικία ή οι γονείς παρακάμψουν τα συστήματα επαλήθευσης, τα μέτρα χάνουν την ισχύ τους. Αυτό έχει φέρει στο προσκήνιο το ζήτημα της αποτελεσματικής επαλήθευσης ηλικίας και της ευθύνης των πλατφορμών.
Η συζήτηση για τα social media, την προστασία των ανηλίκων και την ευθύνη των εταιρειών παραμένει ανοικτή, με κυβερνήσεις, ειδικούς και τεχνολογικούς κολοσσούς να αναζητούν λύσεις που θα συνδυάζουν την ελευθερία χρήσης με την ασφάλεια των παιδιών.