Η Ελλάδα παραμένει πρωταγωνιστής σε επίπεδο διαθέσιμων πόρων του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, ωστόσο η πρόοδος στην επίτευξη οροσήμων και στη χρήση των κονδυλίων παρουσιάζει μεικτή εικόνα σε σύγκριση με τον μέσο όρο της ΕΕ των 27, όπως προκύπτει από την έρευνα της Eurobank Research στο τελευταίο τεύχος "7 ημέρες Οικονομία" Τα πλέον απαιτητικά στάδια υλοποίησης μεταρρυθμίσεων και επενδύσεων καθορίζουν πλέον τον ρυθμό απορρόφησης των πόρων.
Σύγκριση Ελλάδας με τον μέσο όρο της ΕΕ-27
Σε προηγούμενο σημείωμα του τομέα Eurobank Research είχε αναλυθεί η πορεία υλοποίησης του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας (ΤΑΑ) στην Ελλάδα σε σύγκριση με τις υπόλοιπες χώρες της ΕΕ-27. Η αρχιτεκτονική του ΤΑΑ προβλέπει την εκπλήρωση συγκεκριμένων οροσήμων και στόχων από κάθε κράτος-μέλος, προκειμένου να πραγματοποιούνται οι εκταμιεύσεις πόρων, είτε υπό μορφή επιχορηγήσεων είτε δανείων.
Σκοπός του παρόντος σημειώματος είναι η σύγκριση των επιδόσεων της Ελλάδας με τις λοιπές χώρες της ΕΕ-27 ως προς την επίτευξη των οροσήμων και στόχων του Εθνικού Σχεδίου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, μετά και τη θετική εισήγηση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την αναθεώρησή του, καθώς και την εκταμίευση της 6ης δόσης επιχορηγήσεων ύψους 2,1 δισ. ευρώ, κατόπιν της ολοκλήρωσης 39 οροσήμων και στόχων. Παράλληλα, εξετάζεται η πορεία υλοποίησης του ΤΑΑ την περίοδο 2021-2024, βάσει στοιχείων της Eurostat (Οκτώβριος 2025).
Η Ελλάδα αποτελεί αναλογικά τον μεγαλύτερο δικαιούχο πόρων του ΤΑΑ μεταξύ των χωρών της ΕΕ-27, καθώς οι πόροι αντιστοιχούν στο 16,0% του ΑΕΠ της το 2023, έναντι 3,7% κατά μέσο όρο στην ΕΕ-27. Το συνολικό ύψος των πόρων ανέρχεται σε 35,95 δισ. ευρώ, εκ των οποίων 18,22 δισ. ευρώ αφορούν επιχορηγήσεις και 17,73 δισ. ευρώ δάνεια.
Μέχρι τις 7 Ιανουαρίου 2026 είχαν εκταμιευθεί προς την Ελλάδα 23,44 δισ. ευρώ, δηλαδή το 65,1% των συνολικών πόρων, κατατάσσοντάς την στην 9η θέση μεταξύ των χωρών της ΕΕ-27.
Σε ό,τι αφορά την επίτευξη οροσήμων και στόχων, με βάση τα πλέον πρόσφατα στοιχεία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, η Ελλάδα έχει εκπληρώσει 178 από τα 382 προβλεπόμενα ορόσημα και στόχους, ποσοστό 46,6%, έναντι 48,8% του μέσου όρου της ΕΕ-27, καταλαμβάνοντας τη 17η θέση. Η εικόνα αυτή αντανακλά το γεγονός ότι τα εναπομείναντα ορόσημα είναι πιο απαιτητικά, καθώς αφορούν κυρίως την υλοποίηση μεταρρυθμίσεων και μεγάλων επενδυτικών έργων.
Ανά πυλώνα, η Ελλάδα εμφανίζει καλύτερη επίδοση από τον μέσο όρο της ΕΕ-27 στους πυλώνες «Έξυπνη, βιώσιμη και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξη» και «Πράσινη μετάβαση», ενώ υστερεί στους πυλώνες «Ψηφιακός μετασχηματισμός», «Κοινωνική και εδαφική συνοχή», «Υγεία και οικονομική, κοινωνική και θεσμική ανθεκτικότητα» και «Πολιτικές για την επόμενη γενιά».
Κατά την περίοδο 2021-2024, οι εκταμιεύσεις δανείων προς την Ελλάδα ανήλθαν στο 54,3% των εγκεκριμένων πόρων, επίδοση υψηλότερη από τον μέσο όρο της ΕΕ-27. Αντίθετα, στο σκέλος των επιχορηγήσεων, το ποσοστό εκταμιεύσεων διαμορφώθηκε στο 47,2%, χαμηλότερα από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο.
Όσον αφορά τη χρήση των πόρων, στην Ελλάδα έχει αξιοποιηθεί το 21,6% των συνολικών εγκεκριμένων κονδυλίων του ΤΑΑ, με το μεγαλύτερο μέρος των επιχορηγήσεων να κατευθύνεται σε κεφαλαιουχικές δαπάνες. Συγκεκριμένα, το 88,2% των επιχορηγήσεων αφορά κεφαλαιουχικές δαπάνες, ποσοστό σημαντικά υψηλότερο από τον μέσο όρο της ΕΕ-27 και από τα υψηλότερα μεταξύ των κρατών-μελών.
Στο σκέλος των δανείων, σχεδόν το σύνολο των πόρων στην Ελλάδα κατευθύνθηκε σε χρηματοοικονομικά εργαλεία, κυρίως μέσω της παροχής δανείων μέσω του τραπεζικού συστήματος, ενισχύοντας τις επενδύσεις του ιδιωτικού τομέα.
Iκανοποιητικές oι ελληνικές επιδόσεις στο ποσοστό ολοκλήρωσης οροσήμων/στόχων για το σύνολο των πυλώνων
Συμπερασματικά, η Ελλάδα επιτυγχάνει σχετικά ικανοποιητικές επιδόσεις στο ποσοστό ολοκλήρωσης οροσήμων/στόχων για το σύνολο των πυλώνων το οποίο είναι πολύ κοντά σε αυτό του μ.ο. της ΕΕ-27.
Στους επιμέρους πυλώνες η εικόνα δεν είναι ομοιόμορφη. Στους πυλώνες «Πράσινη μετάβαση» και «Έξυπνη, βιώσιμη και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξη», το ποσοστό ολοκλήρωσης οροσήμων/στόχων της Ελλάδας είναι υψηλότερο συγκριτικά με το μ.ο. της ΕΕ-27 ενώ στον δεύτερο πυλώνα έχει ποσοστό ολοκλήρωσης άνω του 50% και στον πυλώνα «Ψηφιακός μετασχηματισμός» το ποσοστό ολοκλήρωσης είναι κοντά στο μ.ο. της ΕΕ-27. Παράλληλα, στον πυλώνα «Υγεία και οικονομική, κοινωνική και θεσμική ανθεκτικότητα» αν και το ποσοστό της Ελλάδας είναι χαμηλότερο από αυτό του μ.ο. της ΕΕ-27 δεν υπολείπεται σημαντικά.
Αντίθετα, στους πυλώνες «Κοινωνική και εδαφική συνοχή» και «Πολιτικές για την επόμενη γενιά» το σχετικό ποσοστό της Ελλάδας είναι αρκετά χαμηλότερο. Αναφορικά με τις εκταμιεύσεις πόρων από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή προς την Ελλάδα την περίοδο 2020-2024 η Ελλάδα έχει καλύτερες επιδόσεις στην εκταμίευση δανειακών πόρων συγκριτικά με το μ.ο. ΕΕ-27 αφού τόσο το ετήσιο ποσοστό όσο και το σωρευτικό ποσοστό εκταμιεύσεων δανείων προς το σύνολο των διαθέσιμων δανειακών πόρων είναι υψηλότερο. Στο σκέλος των επιχορηγήσεων αν και η καμπύλη που δείχνει την εξέλιξη του σωρευτικού ποσού εκταμιεύσεων της Ελλάδας συμπίπτει στο μεγαλύτερο μέρος της με την αντίστοιχη της ΕΕ-27, το έτος 2024 οι δύο καμπύλες αποκλίνουν.
Σχετικά με τη χρήση των πόρων του ΤΑΑ, η Ελλάδα επιτυγχάνει οριακά καλύτερη επίδοση συγκριτικά με το μ.ο. της ΕΕ-27 στο ποσοστό χρήσης δανειακών πόρων ενώ στο σκέλος των επιχορηγήσεων επιτυγχάνει σημαντικά χαμηλότερο ποσοστό χρήσης. Ωστόσο η εικόνα αυτή διαφοροποιείται αν ληφθεί υπόψη η εξέλιξη των ετήσιων ποσοστών εκταμίευσης δανείων και επιχορηγήσεων ως προς το σύνολο των αντίστοιχων διαθέσιμων πόρων. Και στα δύο σκέλη η Ελλάδα έχει βελτιώσει σημαντικά τα ποσοστά της τα οποία είναι υψηλότερα από τα αντίστοιχα του μ.ο. της ΕΕ-27 τη διετία 2023-2024 (το 2024 στην περίπτωση των επιχορηγήσεων και από το 2023 στην περίπτωση των δανείων).
Σχετικά με την κατανομή των πόρων του ΤΑΑ, στο σκέλος των επιχορηγήσεων το μεγαλύτερο ποσοστό κατευθύνεται σε κεφαλαιουχικές δαπάνες και είναι το τρίτο υψηλότερο μεταξύ των κρατών-μελών της ΕΕ-27. Στο σκέλος των δανείων το μεγαλύτερο ποσοστό κατευθύνθηκε σε άλλα στοιχεία κόστους που δεν λογίζονται ως δαπάνες (π.χ. παροχή δανείων, εισφορές μετοχικού κεφαλαίου) και προφανώς αφορά την παροχή δανείων του ΤΑΑ μέσω του τραπεζικού συστήματος.
Η ύπαρξη του ΤAΑ ειδικά για την Ελλάδα είναι σημαντική καθώς οι διαθέσιμοι προς την οικονομία της πόροι αποτελούν σημαντικό μερίδιο του ΑΕΠ. Για το λόγο αυτό και με δεδομένο ότι τα ορόσημα/στόχοι που προβλέπονται και το χρονοδιάγραμμα για την υλοποίηση των μεταρρυθμίσεων και των επενδύσεων είναι πιεστικό (καταληκτική ημερομηνία 31/08/2026), είναι σημαντικό να εντατικοποιηθούν οι προσπάθειες ώστε να υλοποιηθούν όσο το δυνατόν περισσότερες από τις υπολειπόμενες μεταρρυθμίσεις και επενδύσεις που συνδέονται με αυτό και κατά συνέπεια να αντληθούν όσο το δυνατόν περισσότεροι πόροι.
Ωστόσο, και αυτό είναι ίσως σημαντικότερο, η ταχύτητα της απορρόφησης των πόρων θα πρέπει να ταυτίζεται στο μέγιστο δυνατό βαθμό με την αποτελεσματικότητα των επενδύσεων ή με άλλα λόγια οι πόροι θα πρέπει να συνεχίσουν να κατευθύνονται προς τομείς υψηλότερης τεχνολογίας και προστιθέμενης αξίας ώστε να ενισχυθεί ουσιαστικά η παραγωγικότητα και η ανταγωνιστικότητα της ελληνικής οικονομίας και να μειωθεί η απόσταση που χωρίζει την Ελλάδα από τις υπόλοιπες χώρες της ΕΕ-27 για να είναι η ανάπτυξη της μακροχρόνια βιώσιμη.