Από τα εκτοξευόμενα έξοδα θέρμανσης για τα νοικοκυριά στο Γιορκσάιρ έως τα κλεισίματα σχολείων στο Πακιστάν με σκοπό την εξοικονόμηση πόρων, οι οικονομικές επιπτώσεις του πολέμου στη Μέση Ανατολή γίνονται ήδη έντονα αισθητές.
Παράλληλα με έναν μακρύ κατάλογο όσων κινδυνεύουν να πληγούν σοβαρά, υπάρχουν και κάποιοι που επωφελούνται. Ποιοι είναι λοιπόν αυτοί;
Κερδισμένοι
Παρά τις προσπάθειες για την προώθηση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, εξακολουθούμε να εξαρτόμαστε σε μεγάλο βαθμό από το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο. Τα άφθονα αποθέματα πετρελαίου τείνουν να υπόσχονται μεγάλα πλούτη, γι’ αυτό και το αργό πετρέλαιο έχει χαρακτηριστεί ως «μαύρος χρυσός». Όταν οι τιμές ανεβαίνουν, οι παραγωγοί συνήθως βγαίνουν κερδισμένοι, ενώ οι καταναλωτές χάνουν χρήματα.
Αλλά αυτή δεν αποτελεί μια συνηθισμένη κρίση των τιμών του πετρελαίου. Η Μέση Ανατολή παραμένει το επίκεντρο της προσφοράς, με τα Στενά του Ορμούζ να αποτελούν την κύρια αρτηρία της.
Ο αντίκτυπος ενός de facto αποκλεισμού και των επιθέσεων σε ενεργειακές υποδομές στην περιοχή έχει πλήξει σκληρά παραγωγούς του Κόλπου όπως το Κατάρ και τη Σαουδική Αραβία, καθώς η Τεχεράνη στοχοποιεί τους συμμάχους των ΗΠΑ.
Καθώς όλες οι χώρες αναζητούν εναλλακτικές πηγές, χώρες όπως η Νορβηγία ο Καναδάς και η Ρωσία ενδέχεται να επωφεληθούν.
Αφού η Ρωσία εισέβαλε στην Ουκρανία το 2022 και πολλές χώρες προσπάθησαν να απομακρυνθούν από την εξάρτηση από το ρωσικό φυσικό αέριο, η Νορβηγία κατάφερε να αυξήσει την παραγωγή της και να επωφεληθεί.
Εν τω μεταξύ, ο υπουργός Ενέργειας του Καναδά, Τιμ Χότζσον, έσπευσε να τοποθετήσει τη χώρα του ως «έναν σταθερό, αξιόπιστο, προβλέψιμο και βασισμένο σε αξίες παραγωγό ενέργειας», αλλά υπάρχουν ερωτηματικά σχετικά με το πόσο μπορεί να αυξήσει την παραγωγή της.
Αντίθετα, η Ρωσία είναι αυτή που θα μπορούσε να είναι η μεγαλύτερη νικήτρια. Καθώς η Ουάσιγκτον χαλαρώνει τους κανόνες για να ανακουφίσει την παγκόσμια κρίση εφοδιασμού, οι πωλήσεις αργού πετρελαίου της Ρωσίας προς την Ινδία έχουν αυξηθεί κατά 50%.
Παράλληλα, καθώς ορισμένες χώρες αυξάνουν τη χρήση άνθρακα, αυτό αποτελεί μια δελεαστική ευκαιρία για μεγάλους εξαγωγείς όπως η Ινδονησία, καθώς η τιμή του ρυπογόνου καυσίμου αυξάνεται επίσης.
Χαμένοι
Ο Ντόναλντ Τραμπ λέει ότι όταν το πετρέλαιο ανεβαίνει, οι ΗΠΑ «βγάζουν πολλά χρήματα». Σίγουρα, οι αμερικανοί παραγωγοί πετρελαίου θα μπορούσαν να αποκομίσουν δεκάδες δισεκατομμύρια δολάρια επιπλέον εσόδων φέτος, αν οι τιμές του αργού παραμείνουν στα τρέχοντα επίπεδα. Αλλά αυτό δε σημαίνει πως οι ΗΠΑ θα βγουν κερδισμένες.
Ορισμένοι παραγωγοί είναι ιδιαίτερα εκτεθειμένοι στις αναταραχές στη Μέση Ανατολή. Η ExxonMobil, για παράδειγμα, έχει δραστηριότητες στο βιομηχανικό κέντρο Ras Laffan του Κατάρ, όπου η παραγωγή έχει σταματήσει από τις αρχές Μαρτίου και το οποίο έχει πλέον πληγεί από ιρανικές πυραυλικές επιθέσεις, προκαλώντας «εκτεταμένες ζημιές».
Επιπλέον, μετά από χρόνια μείωσης της παραγωγικής ικανότητας λόγω των μειωμένων τιμών χονδρικής, πολλοί παραγωγοί σχιστολιθικού πετρελαίου δεν μπορούν να αυξήσουν γρήγορα την παραγωγή τους.
Το πιο σημαντικό από όλα είναι το γεγονός πως κατά κεφαλήν, οι Αμερικανοί είναι οι μεγαλύτεροι καταναλωτές πετρελαίου και φυσικού αερίου στον πλανήτη.
Φυσικά, οι Αμερικανοί δεν είναι οι μόνοι που αντιμετωπίζουν αυτή την ευπάθεια. Η εξάρτηση των ευρωπαίων καταναλωτών – και ειδικά εκείνων στο Ηνωμένο Βασίλειο – από το εισαγόμενο φυσικό αέριο σημαίνει μεγαλύτερο κίνδυνο για την ανάπτυξη.
Αυτό θα συμβεί μέσω του πλήγματος στον πληθωρισμό: οι εξελίξεις στην αγορά τις τελευταίες εβδομάδες θα μπορούσαν να προσθέσουν περίπου 0,5% στον πληθωρισμό της χώρας φέτος, αν συνεχιστούν, καθώς οι αυξήσεις των τιμών μετακυλίονται σε είδη όπως τα λιπάσματα και τα έξοδα μεταφοράς.
Τα καλά νέα είναι ότι, καθώς έχει γίνει πιο ενεργειακά αποδοτική με την πάροδο των ετών, η Δύση γενικά είναι πιο ανθεκτική στις διακυμάνσεις των τιμών της ενέργειας από ό,τι στο παρελθόν.
Ωστόσο, με το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο να καλύπτουν περισσότερο από το ήμισυ της ενεργειακής κατανάλωσης στο Ηνωμένο Βασίλειο, οι καταναλωτές και οι επαγγελματίες παραμένουν εκτεθειμένοι.
Στη Γερμανία, σύμφωνα με το Reuters, η οικονομία με τον έντονο βιομηχανικό χαρακτήρα, έχει περισσότερα να χάσει από την αύξηση του κόστους της ενέργειας. Η δραστηριότητα στον μεταποιητικό τομέα της σταμάτησε να συρρικνώνεται για πρώτη φορά από το 2022. Επιπλέον, ως εξαγωγική χώρα, η Γερμανία είναι ευάλωτη σε οποιαδήποτε παγκόσμια ύφεση.
H Ιταλία διαθέτει επίσης μεγάλο μεταποιητικό τομέα. Επιπλέον, το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο κατέχουν ένα από τα υψηλότερα μερίδια στην πρωτογενή κατανάλωση ενέργειας της χώρας στην Ευρώπη.
Η Ιαπωνία βρίσκεται επίσης σε επικίνδυνη θέση, καθώς προμηθεύεται περίπου το 95% του πετρελαίου της από τη Μέση Ανατολή και σχεδόν το 90% αυτού μεταφέρεται μέσω των Στενών του Ορμούζ.
Η Ινδία είναι μια άλλη μεγάλη οικονομία που βρίσκεται σε ευάλωτη θέση. Εισάγει περίπου το 90% του αργού πετρελαίου ενώ περίπου το ήμισυ αυτού πρέπει επίσης να περάσει από τα Στενά του Ορμούζ.
Η Τουρκία, η οποία συνορεύει με το Ιράν, προετοιμάζεται για πιθανή εισροή προσφύγων και μεγαλύτερη γεωπολιτική αβεβαιότητα. Εν τω μεταξύ, ο κύριος οικονομικός αντίκτυπος έχει επηρεάσει τις αποφάσεις της κεντρικής της τράπεζας.
Υπάρχουν επίσης μερικές χώρες που φαίνονται ιδιαίτερα ευάλωτες, καθώς όλες έχουν πρόσφατα περάσει – ή έχουν γλιτώσει στο παρά πέντε- από οικονομικές κρίσεις.
Η Σρι Λάνκα μόλις καθιέρωσε κάθε Τετάρτη ως αργία για τους εργαζόμενους του δημόσιου τομέα, σε μια προσπάθεια να περιορίσει το κόστος ενέργειας.
Το Πακιστάν βρισκόταν στο χείλος της κρίσης πριν από δύο χρόνια και έχει αυξήσει τις τιμές της βενζίνης ενώ έχει κλείσει τα σχολεία για δύο εβδομάδες. Τα επιδόματα καυσίμων των δημόσιων υπαλλήλων έχουν μειωθεί κατά το ήμισυ, απαγορεύεται πλέον η αγορά νέων κλιματιστικών και επίπλων, ενώ τους έχει δοθεί εντολή να αποσύρουν ένα μεγάλο μέρος των οχημάτων τους από τους δρόμους.
Η Αίγυπτος, εκτός από την αύξηση του κόστους των καυσίμων και των βασικών τροφίμων, αντιμετωπίζει την προοπτική μιας απότομης πτώσης των εσόδων από τη Διώρυγα του Σουέζ και τον τουρισμό. Το κόστος αποπληρωμής του χρέους της, μεγάλο μέρος του οποίου είναι σε δολάρια ΗΠΑ, έχει γίνει επίσης πιο δυσβάσταχτο λόγω της ισοτιμίας συναλλάγματος.
Οι αντιδράσεις των κυβερνήσεων
Μεγάλο μέρος του αντίκτυπου εξαρτάται όχι μόνο από τη μελλοντική πορεία των τιμών, αλλά και από τις αντιδράσεις των κυβερνήσεων, κάτι που αποτελεί θέμα έντονων συζητήσεων.
Δεν αποτελεί έκπληξη το γεγονός ότι πολλές χώρες διστάζουν να εξετάσουν το ενδεχόμενο παροχής πακέτων στήριξης μεγάλης κλίμακας, καθώς και τα δημοσιονομικά τους βρίσκονται υπό πίεση.
Η αντίδραση των αγορών ομολόγων στον κίνδυνο υψηλότερου πληθωρισμού απειλεί να προσθέσει δισεκατομμύρια στο κόστος των ήδη χρεωμένων χωρών.
Φυσικά, όμως, η μεγαλύτερη άμεση απειλή αφορά τους συνήθεις πελάτες του πετρελαίου και του υγροποιημένου φυσικού αερίου που ρέουν ανατολικά μέσω των Στενών του Ορμούζ.
Ωστόσο, οι μεγαλύτεροι καταναλωτές της Ασίας έχουν μείνει σχετικά ανεπηρέαστοι, χάρη στον προγραμματισμό και τη διπλωματία. Η Κίνα διαθέτει αποθέματα που επαρκούν για αρκετούς μήνες κατανάλωσης και, σύμφωνα με πληροφορίες, έχει αυξήσει τις αγορές της από το Ιράν.
Το ίδιο ισχύει και για την Ινδία, καθώς εκμεταλλεύεται επίσης αυτό το προσωρινό «πράσινο φως» για να στραφεί προς τη Ρωσία.
Το τι ακριβώς θα συμβεί θα εξαρτηθεί φυσικά από τις μελλοντικές εξελίξεις σε αυτή την σύγκρουση σύμφωνα με το BBC. Ωστόσο είναι απίθανο οι ΗΠΑ να είχαν προβλέψει πλήρως ορισμένες από αυτές τις οικονομικές συνέπειες.
Tέλος, αν ο πόλεμος παραταθεί, τόσο μεγαλύτερος θα είναι ο κίνδυνος όχι μόνο για ζημίες σε μεμονωμένες χώρες, αλλά και για μετάδοση της κρίσης και παγκόσμιες επιπτώσεις.