Ουσιαστικές παρεμβάσεις στη λογική και τον μηχανισμό εφαρμογής των καθαρισμών οικοπέδων φέρνει το νομοσχέδιο του υπουργείου Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας με τον τίτλο «Ενεργή Μάχη», μετατοπίζοντας το βάρος στην αναδιάρθρωση του Εθνικού Μητρώου Τήρησης Μέτρων Προληπτικής Πυροπροστασίας.
Η προτεινόμενη ρύθμιση επιδιώκει το Μητρώο να μην λειτουργεί απλώς ως βάση καταγραφής υποχρεώσεων κατά την αντιπυρική περίοδο, αλλά ως ένα ολοκληρωμένο εργαλείο που θα συνδέεται άμεσα με τις δηλώσεις των πολιτών, τους ελέγχους και τις παρεμβάσεις των αρμόδιων φορέων.
Ταυτόχρονα, παρατείνεται έως τις 15 Ιουνίου τόσο ο καθαρισμός των οικοπέδων όσο και η υποβολή των σχετικών δηλώσεων. Ειδικότερα, το νομοσχέδιο προβλέπει ότι οι ιδιοκτήτες ή υπόχρεοι θα πρέπει να προχωρούν στον καθαρισμό από 1η Απριλίου έως 15 Ιουνίου, με υποχρέωση διαρκούς συντήρησης σε όλη την αντιπυρική περίοδο, ενώ η δήλωση θα υποβάλλεται έως τις 15 Ιουνίου. Το συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα, σύμφωνα με πηγές του υπουργείου, προσφέρει επαρκή χρόνο συμμόρφωσης και διευκολύνει τον αποτελεσματικότερο επιχειρησιακό σχεδιασμό των ελεγκτικών μηχανισμών.
Η σημαντικότερη αλλαγή, όπως τονίζεται από τις ίδιες πηγές, αφορά «στην καθετοποίηση της διαδικασίας» και τη σαφή αποτύπωση των ρόλων. Αυτό σημαίνει ότι, με τη νέα ρύθμιση, οι δήμοι θα αναλαμβάνουν την ενημέρωση των ιδιοκτητών οικοπεδικών ή ακάλυπτων χώρων, θα πραγματοποιούν δειγματοληπτικούς ελέγχους επί των δηλώσεων και, σε περιπτώσεις παραβάσεων, θα έχουν τη δυνατότητα να προχωρούν σε αυτεπάγγελτο καθαρισμό.
Η Πυροσβεστική Υπηρεσία, από την πλευρά της, θα παρεμβαίνει ύστερα από καταγγελίες, θα διενεργεί ελέγχους και θα επιβάλλει πρόστιμα και τις προβλεπόμενες κυρώσεις τόσο για τη μη υποβολή δήλωσης όσο και για τη μη τήρηση των μέτρων καθαρισμού, ενημερώνοντας παράλληλα τον αρμόδιο δήμο ώστε να υπάρξει άμεση αποκατάσταση.
Στο σκέλος των κυρώσεων, το νέο πλαίσιο εισάγει αναλογική κλιμάκωση, διαχωρίζοντας την τυπική παράβαση –δηλαδή τη μη υποβολή δήλωσης– από την ουσιαστική, που αφορά στον μη καθαρισμό. Ενδεικτικά, στην περίπτωση μη υποβολής δήλωσης, οι κυρώσεις θα είναι ηπιότερες εφόσον έχει πραγματοποιηθεί καθαρισμός και αυστηρότερες όταν δεν έχει γίνει καμία ενέργεια. Σύμφωνα με πηγές του υπουργείου, στόχος είναι ο εξορθολογισμός των προστίμων, γι’ αυτό και θεσπίζονται κατώτατα και ανώτατα όρια.
Συγκεκριμένα, για τον μη καθαρισμό προβλέπεται πρόστιμο ανά τετραγωνικό μέτρο, ύψους ενός ευρώ, με κατώτατο όριο τα 200 ευρώ και ανώτατο τα 2.000 ευρώ, ενώ στην περίπτωση μη υποβολής δήλωσης αλλά πραγματοποίησης καθαρισμού το πρόστιμο ορίζεται στα 100 ευρώ. Παράλληλα, προβλέπεται δυνατότητα μείωσης του προστίμου όταν ο ιδιοκτήτης προχωρήσει άμεσα στη διόρθωση της παράβασης.
Όπως διευκρινίζεται από αρμόδιες πηγές, η διαδικασία ξεκινά με προσπάθεια επικοινωνίας και εξασφάλισης της συναίνεσης του ιδιοκτήτη. Εάν αυτό δεν καταστεί δυνατό και κριθεί ότι υπάρχει άμεσος κίνδυνος πυρκαγιάς, ιδίως σε περιοχές αυξημένης επικινδυνότητας, η Πυροσβεστική Υπηρεσία πιστοποιεί εγγράφως τον κίνδυνο και ο δήμος προχωρά αυτεπάγγελτα στον καθαρισμό. Παράλληλα, προβλέπεται δυνατότητα επείγουσας παρέμβασης σε περιπτώσεις άμεσου και υψηλού κινδύνου, υπό την προϋπόθεση ότι αυτός έχει διαπιστωθεί εγγράφως από την αρμόδια Πυροσβεστική Υπηρεσία.
Παράλληλα, προβλέπεται ειδική πρόβλεψη για περιπτώσεις αδυναμίας χρήσης ψηφιακών υπηρεσιών, ώστε να αποφευχθεί ο ψηφιακός αποκλεισμός. Συγκεκριμένα, θεσπίζεται διαδικασία φυσικής υποβολής δήλωσης, η οποία θα μπορεί να αποστέλλεται με κάθε πρόσφορο μέσο στην αρμόδια υπηρεσία, διασφαλίζοντας ότι η πρόληψη δεν θα μετατραπεί σε παράγοντα αποκλεισμού και ότι όλοι οι πολίτες θα έχουν τη δυνατότητα να συμμορφωθούν.
Όπως επισημαίνουν αρμόδιες πηγές, κατά τη δημόσια διαβούλευση ελήφθησαν σοβαρά υπόψη οι παρατηρήσεις της Κ.Ε.Δ.Ε. και της ΠΟΜΙΔΑ, οι οποίες επικεντρώθηκαν αφενός στην ανάγκη σαφούς ορισμού του πεδίου εφαρμογής και των κατηγοριών των υπόχρεων –στις οποίες εντάσσονται ρητά και τα νομικά πρόσωπα δημοσίου δικαίου– και αφετέρου στην αποφυγή δυσανάλογων επιβαρύνσεων για ιδιοκτήτες που έχουν ήδη προχωρήσει σε καθαρισμό ή αντιμετωπίζουν αντικειμενικές δυσκολίες συμμόρφωσης.
Συνολικά, σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, η νέα ρύθμιση σηματοδοτεί τη μετάβαση από ένα καθεστώς ασάφειας και άνισης εφαρμογής σε ένα πλαίσιο τυποποιημένο, ψηφιακά υποστηριζόμενο και επιχειρησιακά ενεργό, με στόχο οι καθαρισμοί οικοπέδων να πάψουν να αποτελούν αποσπασματική πρακτική και να καθιερωθούν ως εθνική υποχρέωση πρόληψης.