Σημαντικές αλλαγές στο καθεστώς λειτουργίας των λαϊκών αγορών φέρνει πολυνομοσχέδιο του υπουργείου Ανάπτυξης, το οποίο βρίσκεται σε δημόσια ηλεκτρονική διαβούλευση έως τις 13 Μαρτίου 2026. Οι παρεμβάσεις αγγίζουν βασικά στοιχεία του υπαίθριου εμπορίου, από το σύστημα αδειοδότησης έως τον τρόπο διάθεσης των θέσεων και τη δημιουργία νέων τύπων αγορών.
Οι ρυθμίσεις, που περιλαμβάνονται στα άρθρα 167 έως 197 του νομοσχεδίου, φιλοδοξούν – σύμφωνα με το υπουργείο – να αντιμετωπίσουν χρόνιες δυσλειτουργίες, γραφειοκρατικές διαδικασίες και πρακτικές που είχαν δημιουργήσει κλειστές δομές στην αγορά.
Αγορές αποκλειστικά για παραγωγούς
Μία από τις πιο ουσιαστικές τομές του νέου πλαισίου είναι η δυνατότητα δημιουργίας λαϊκών αγορών στις οποίες θα συμμετέχουν αποκλειστικά παραγωγοί. Στις συγκεκριμένες αγορές θα έχουν δικαίωμα δραστηριοποίησης μόνο όσοι διαθέτουν άδεια παραγωγού πωλητή υπαίθριου εμπορίου.
Η ίδρυση αυτών των αγορών θα γίνεται με απόφαση των αρμόδιων αρχών. Οι παραγωγοί που θα συμμετέχουν θα πρέπει να έχουν λάβει θέση μέσω σχετικής προκήρυξης που θα εκδίδει ο φορέας λειτουργίας της αγοράς.
Η συγκεκριμένη ρύθμιση στοχεύει στην ενίσχυση της παρουσίας των ίδιων των αγροτών στις λαϊκές αγορές και στον περιορισμό του ρόλου των ενδιάμεσων εμπόρων. Στην πράξη, το μοντέλο επιδιώκει να αυξήσει την άμεση διάθεση προϊόντων από τον παραγωγό στον καταναλωτή.
Νέα γεωγραφική οργάνωση στην Αττική
Με το άρθρο 169 εισάγεται η έννοια του «Κορμού Λαϊκών Αγορών» για την Περιφέρεια Αττικής, ένα σχήμα που επιχειρεί να οργανώσει καλύτερα τη λειτουργία και την εποπτεία των αγορών στην περιοχή με τη μεγαλύτερη συγκέντρωση δραστηριότητας.
Στο πλαίσιο αυτό, όλες οι υφιστάμενες αλλά και οι νέες λαϊκές αγορές θα ενταχθούν σε δέκα γεωγραφικούς τομείς. Πρόκειται για τους τομείς Α΄, Β΄, Γ΄, Δ΄, Ε΄ και Στ΄ Αθηνών, τους τομείς Α΄, Β΄ και Γ΄ Πειραιώς, καθώς και έναν επιπλέον τομέα που καλύπτει το υπόλοιπο της Αττικής.
Η νέα αυτή διάρθρωση επιδιώκει να ενισχύσει τον καλύτερο συντονισμό και την αποτελεσματικότερη εποπτεία των αγορών σε μια περιφέρεια όπου οι λαϊκές αποτελούν βασικό δίαυλο διάθεσης αγροτικών προϊόντων.
Σημαντική αλλαγή φέρνει και η κατάργηση της διαδικασίας ανανέωσης των αδειών υπαίθριου εμπορίου. Παράλληλα, απλοποιείται το σύστημα έκδοσης νέων αδειών, με στόχο την επιτάχυνση των διαδικασιών.
Ταυτόχρονα θεσπίζεται ηλεκτρονική κλήρωση για την κατανομή των θέσεων σε παραγωγούς και επαγγελματίες πωλητές. Με τον τρόπο αυτό επιχειρείται να ενισχυθεί η διαφάνεια και να διασφαλιστούν ίσοι όροι πρόσβασης στις διαθέσιμες θέσεις των αγορών.
Η διάρκεια ισχύος των αδειών
Το νέο πλαίσιο καθορίζει διαφορετική διάρκεια ισχύος ανάλογα με την κατηγορία δραστηριότητας.
Οι άδειες πωλητών υπαίθριου εμπορίου θα έχουν διάρκεια πέντε ετών από την ημερομηνία έκδοσης ή από την τελευταία ανανέωσή τους.
Αντίθετα, οι άδειες που αφορούν αγορές ρακοσυλλεκτών και κυριακάτικες αγορές θα έχουν αόριστη ισχύ, χωρίς δυνατότητα μεταβίβασης.
Επιπλέον, οι άδειες που εκδίδονται ψηφιακά μέσω του πληροφοριακού συστήματος Ο.Π.Σ.Α.Α. «Ανοιχτή Αγορά» θα έχουν επίσης αόριστη διάρκεια.
Για τις βραχυχρόνιες και θεματικές αγορές, οι βεβαιώσεις δραστηριοποίησης θα ισχύουν για ένα έτος.
Ταχύτερη διαδικασία έκδοσης άδειας
Το νομοσχέδιο προβλέπει και επιτάχυνση της διαδικασίας έκδοσης άδειας για το υπαίθριο εμπόριο.
Οι ενδιαφερόμενοι θα πρέπει να υποβάλλουν ψηφιακή βεβαίωση τρέχουσας εικόνας επιχείρησης από την ΑΑΔΕ, η οποία θα πρέπει να έχει εκδοθεί εντός του τελευταίου εξαμήνου.
Παράλληλα απαιτείται η υποβολή της τελευταίας δήλωσης ΟΣΔΕ, δηλαδή του Ολοκληρωμένου Συστήματος Διαχείρισης και Ελέγχου, που αφορά το προηγούμενο ημερολογιακό έτος.
Με βάση το νέο σύστημα, οι αρμόδιες αρχές – δηλαδή οι φορείς σε Αττική και Θεσσαλονίκη καθώς και οι δήμοι στην υπόλοιπη χώρα – θα υποχρεούνται να εκδίδουν την άδεια μέσα σε πέντε εργάσιμες ημέρες από τη στιγμή που θα κατατεθούν όλα τα απαραίτητα δικαιολογητικά.
Μεταβιβάσεις, θέσεις και κυρώσεις
Το πολυνομοσχέδιο περιλαμβάνει επίσης ρυθμίσεις που αφορούν την κατανομή θέσεων, τις μεταβιβάσεις αδειών αλλά και την επιβολή κυρώσεων.
Μεταξύ άλλων προβλέπεται η υποχρεωτική διάθεση εποχικών θέσεων σε παραγωγούς, ενώ θεσπίζονται κυρώσεις για τις αρμόδιες αρχές που δεν ενημερώνουν εγκαίρως για τις διαθέσιμες κενές θέσεις.
Παράλληλα καταργείται ο περιορισμός στον αριθμό των θέσεων που μπορεί να διεκδικήσει ένας πωλητής, ενώ παρέχεται η δυνατότητα μεταβίβασης άδειας σε συγγενείς έως τρίτου βαθμού.
Οι αλλαγές αυτές αναμένεται να επηρεάσουν τον τρόπο λειτουργίας και τον ανταγωνισμό στις λαϊκές αγορές, δημιουργώντας ένα νέο πλαίσιο δραστηριοποίησης για παραγωγούς και επαγγελματίες πωλητές.
Μέτρα στήριξης σε περίπτωση φυσικών καταστροφών
Ιδιαίτερη πρόβλεψη περιλαμβάνει το άρθρο 195, το οποίο εισάγει μηχανισμό προστασίας του εισοδήματος των παραγωγών σε περιπτώσεις φυσικών καταστροφών ή ασθενειών που πλήττουν τη γεωργική παραγωγή.
Εφόσον έχει υποβληθεί δήλωση ζημίας στον ΕΛ.Γ.Α., οι παραγωγοί θα έχουν τη δυνατότητα να προμηθεύονται προϊόντα από άλλον παραγωγό της ίδιας περιφερειακής ενότητας.
Η δυνατότητα αυτή θα αφορά ποσότητα έως το 50% των προϊόντων που αναγράφονται στην άδεια του παραγωγού. Η ρύθμιση επιδιώκει να διασφαλίσει ότι οι παραγωγοί θα μπορούν να συνεχίσουν τη δραστηριότητά τους και να διατηρήσουν το εισόδημά τους ακόμη και όταν η παραγωγή τους πλήττεται από απρόβλεπτα γεγονότα.