Να επιλύσει το πρόβλημα με τα υπέρογκα πρόστιμα που ανέκυψαν «από το πουθενά» το 2024, επιχειρεί -και αναδρομικά- το σχέδιο νόμου του υπουργείου Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, το οποίο βρίσκεται σε δημόσια διαβούλευση στο opengov.gr. Με δύο χρόνια καθυστέρηση, το άρθρο 37 του σχεδίου νόμου τροποποιεί και αποσαφηνίζει το «προβληματικό» άρθρο 53 του Κώδικα Φορολογικής Διαδικασίας που προκάλεσε αντιδράσεις.
Το νέο άρθρο ορίζει ρητά ότι για εκπρόθεσμη ή μη υποβολή μηδενικών ή πιστωτικών δηλώσεων ΦΠΑ και παρακρατούμενου φόρου, το πρόστιμο είναι 100 ευρώ και όχι 250 ή 500 ευρώ που έως σήμερα ισχύουν και επιβάλλονται λόγω ασάφειας νόμου. Η διόρθωση αυτή θα ισχύσει και αναδρομικά, από 19 Απριλίου 2024, με τα ήδη επιβληθέντα πρόστιμα να διαγράφονται ή να συμψηφίζονται, με βάση διαδικασία που θα καθοριστεί -ενδεχομένως και «οίκοθεν» χωρίς να απαιτείται να υποβληθούν μαζικά αιτήσεις πολιτών. Σε κάθε περίπτωση όμως, η παράβαση παραμένει παράβαση και τιμωρείται ακόμα και αν η πραγματική «βλάβη» που προκαλεί στο Δημόσιο είναι μηδενική.
Tax ruling από την ΑΑΔΕ
Μια από τις καινοτόμες και πρακτικά χρήσιμες ρυθμίσεις για επιχειρήσεις και επενδυτές κρύβεται στο άρθρο 36, το οποίο εισάγει τις λεγόμενες Φορολογικές Δεσμευτικές Απαντήσεις (ΦΔΑ), έναν θεσμό ευρέως διαδεδομένο στη Δυτική Ευρώπη, που στην Ελλάδα απουσιάζει.
Πρόκειται για τη δυνατότητα επιχείρησης ή φυσικού προσώπου να απευθύνει αίτηση στη φορολογική αρχή και να λάβει εκ των προτέρων δεσμευτική γνώμη για το φορολογικό αντίκτυπο μελλοντικής επένδυσης ή σχεδιαζόμενης πράξης. Η απάντηση εκδίδεται εντός 150 ημερών και δεσμεύει τη Διοίκηση, δηλαδή η ΑΑΔΕ δεν μπορεί αργότερα να αλλάξει ερμηνεία εις βάρος του αιτούντος. Προϋπόθεση για την έκδοση ΦΔΑ αποτελεί να υφίσταται ζήτημα ερμηνείας των εφαρμοστέων διατάξεων.
Ο θεσμός αφορά κυρίως: επιχειρήσεις που σχεδιάζουν συγχωνεύσεις ή εξαγορές, ξένους επενδυτές που δεν εμπιστεύονται την ελληνική φορολογική ερμηνεία, εταιρείες σε κλάδους με γκρίζες ζώνες (ψηφιακές υπηρεσίες, real estate, ενέργεια) και κάθε φορολογούμενο που επενδύει μεγάλα ποσά αλλά δεν αντέχει το ρίσκο μιας νομικής έκπληξης και δικαστικής ανατροπής.
Οι απαντήσεις όμως δεν είναι δωρεάν! Το παράβολο για την υποβολή αίτησης κυμαίνεται από 5.000 έως 50.000 ευρώ, ανάλογα με το μέγεθος και την πολυπλοκότητα της υπόθεσης. Πρόκειται για κόστος που, σε επένδυση εκατομμυρίων, προσφέρει ανεκτίμητη ασφάλεια δικαίου.
Κρυπτονομίσματα: Ενεργοποιείται ο «μεγάλος αδελφός»
Με τα άρθρα 8, 28 και 29 του σχεδίου νόμου, η Ελλάδα ενσωματώνει την Οδηγία (ΕΕ) 2023/2226 που επεκτείνει την αυτόματη ανταλλαγή φορολογικών πληροφοριών στα κρυπτοστοιχεία, θεσπίζοντας για πρώτη φορά πλήρες κανονιστικό πλαίσιο για όσους παρέχουν υπηρεσίες crypto.
Ποιοι υπόκεινται σε δέουσα επιμέλεια. Πλατφόρμες συναλλαγών κρυπτονομισμάτων, μεσολαβητές, και κάθε «Δηλών Πάροχος Υπηρεσιών Κρυπτοστοιχείων» που λειτουργεί στην Ελλάδα ή εξυπηρετεί Έλληνες χρήστες, υποχρεούνται να συλλέγουν δεδομένα ταυτοποίησης χρηστών, να τα επαληθεύουν βάσει ΑΦΜ ή άλλων αναγνωριστικών, και να τα αναφέρουν στη Φορολογική Διοίκηση. Τα δεδομένα κοινοποιούνται αυτόματα στις φορολογικές αρχές άλλων κρατών μελών της ΕΕ.
Κλιμακωτά πρόστιμα για μη συμμόρφωση. Το σχέδιο νόμου εισάγει αυστηρό πλαίσιο κυρώσεων ανά Δηλωτέα Συναλλαγή:
- 100 ευρώ για εκπρόθεσμη υποβολή πληροφοριών
- 300 ευρώ για παράλειψη υποβολής ή ελλιπή/ανακριβή στοιχεία
- ευρώ για μη ανταπόκριση σε αίτημα της ΑΑΔΕ εντός προθεσμίας
- 2.500 ευρώ για μη συνεργασία κατά τον έλεγχο ή διαπιστωμένη μη συμμόρφωση με τους κανόνες δέουσας επιμέλειας
- 5.000 ευρώ για επίμονη μη συμμόρφωση μετά από έλεγχο
Το ανώτατο όριο προστίμων ανά έλεγχο ανέρχεται σε 500.000 ευρώ — με εξαίρεση τις εκπρόθεσμες υποβολές, όπου το ανώτατο όριο είναι 10.000 ευρώ ανά έτος αναφοράς. Σε περίπτωση υποτροπής, τα πρόστιμα διπλασιάζονται, και σε νέα υποτροπή τετραπλασιάζονται.
ΜΙΔΑ: Το ψηφιακό μητρώο ξεκινά... από τα χωριά
Το νομοσχέδιο καταργεί οριστικά από 1/1/2027 τον ΕΝΦΙΑ, για όσους έχουν την κύρια κατοικία τους στα χωριά και τους οικισμούς έως 1.500-1.700 κατοίκους, στα οποία φέτος ο φόρος μειώθηκε 50%. Αν και η εξαγγελία ήταν γνωστή, η διάταξη κρύβει μια σημαντική έκπληξη: Αλλάζει τον τρόπο που καθορίζεται ποια είναι και πού βρίσκεται η «κύρια κατοικία» του πολίτη.
Αυτή είναι μια από τις πλέον φορολογικά ευαίσθητες έννοιες στο ελληνικό δίκαιο: Καθορίζει απαλλαγές από ΕΝΦΙΑ, ευνοϊκή μεταχείριση σε κληρονομιές, μειώσεις φόρων, ή και κρίσιμες προστασίες στις πλειστηριασμούς. Μέχρι σήμερα, ο καθορισμός της στηρίζεται σχεδόν αποκλειστικά στη δήλωση φορολογίας εισοδήματος του ιδιοκτήτη — ένα σύστημα που αφήνει ανοιχτές πολλές πόρτες για σφάλματα και στρεβλώσεις. Όχι σπάνια, πολλοί άλλαζαν τις φορολογικές δηλώσεις Ε1 μετά από θεομηνίες και φυσικές καταστροφές για να εισπράττουν επιδόματα, ή για να πάρουν μετεγγραφή τα παιδιά τους κλπ.
Ωστόσο με βάση το άρθρο 32 του σχεδίου νόμου, το Μητρώο Ιδιοκτησίας και Διαχείρισης Ακινήτων (ΜΙΔΑ) ορίζεται ως επίσημη πηγή πληροφόρησης για την πιστοποίηση κύριας κατοικίας στο πλαίσιο απαλλαγής από τον ΕΝΦΙΑ. Το ΜΙΔΑ θα αντλεί αντικειμενικά δεδομένα (καταναλώσεις, χρήση, εγγεγραμμένη κατοικία) ώστε να διαπιστώνει ποιο ακίνητο πράγματι χρησιμοποιείται ως κύρια κατοικία, αντί να εξαρτάται από αυτοδήλωση.
Η πρώτη φάση εφαρμογής, σύμφωνα με το σχέδιο νόμου, αφορά ακίνητα σε οικισμούς έως 1.500 κατοίκους — με ειδική πρόβλεψη για παραμεθόριες περιοχές όπου το όριο ανεβαίνει στους 1.700 κατοίκους. Αφορά την απαλλαγγή από ΕΝΦΙΑ και προϋποθέτει ανώτατη αξία κατοικίας 400.000 ευρώ. Ωστόσο μέχρι την πλήρη παραγωγική λειτουργία του ΜΙΔΑ — που κανονικά έπρεπε να ξεκινήσει αυτή την εβδομάδα πάντως- θα συνεχίζει να ισχύει η δήλωση φορολογίας εισοδήματος Ε1 ως αποδεικτικό στοιχείο κύριας κατοικίας.
«Σπαστές» πληρωμές μετρητών άνω των 500 ευρώ
Με το άρθρο 38, το όριο των 500 ευρώ για πληρωμές με μετρητά εφεξής θα υπολογίζεται επί της συνολικής αξίας της συναλλαγής και όχι για κάθε επιμέρους παραστατικό. Με άλλα λόγια, δεν αρκεί η κατάτμηση σε μικρότερα τιμολόγια για να παρακαμφθεί η υποχρέωση ηλεκτρονικής πληρωμής. Σε περίπτωση παράβασης, το πρόστιμο ισούται με το διπλάσιο του ποσού που καταβλήθηκε σε μετρητά. Η ευθύνη βαρύνει τον επαγγελματία που αποδέχεται τα μετρητά και όχι τον καταναλωτή.
Πωλητές λαϊκών αγορών: Κερδίζουν έκπτωση στο τεκμαρτό
Τα άρθρα 40–41 εισάγουν δύο ελαφρύνσεις: Η προσαύξηση 5% επί τεκμαρτού εισοδήματος δεν εφαρμόζεται για κατόχους άδειας πωλητή λαϊκής, και το ελάχιστο τεκμαρτό εισόδημα μειώνεται κατά 30%.
Πλατφόρμα για «κόκκινα» δάνεια
Το άρθρο 48 θεσπίζει Ηλεκτρονική Πλατφόρμα Συναλλαγών Μη Εξυπηρετούμενων Δανείων (ΜΕΔ), ψηφιακό κόμβο για πιο διαφανή διαπραγμάτευση χαρτοφυλακίων κόκκινων δανείων μεταξύ πωλητών (τράπεζες, servicers) και αγοραστών-επενδυτών. Τα επιχειρησιακά χαρακτηριστικά θα καθοριστούν με Κοινή Υπουργική Απόφαση.
Συμπληρωματικός Φόρος - Pillar 2
Ο συμπληρωματικός φόρος μεγάλων ομίλων (ελάχιστη παγκόσμια φορολόγηση 15%) δεν εκπίπτει ως επιχειρηματική δαπάνη, σύμφωνα με το άρθρο 30. Η ρύθμιση αφορά αποκλειστικά πολυεθνικούς ομίλους. Επιπλέον το «νομοσχέδιο-σκούπα» συμπληρώνουν και διατάξεις, όπως: απαλλαγή τελών κυκλοφορίας οχημάτων άμεσης ανάγκης, ρυθμίσεις για ΕΥΔΑΠ–ΕΥΑΘ, ΕΑΒ, κτηματολόγιο, λαϊκή αγορά Αλεξανδρούπολης, καθώς και δεκάδες ακόμα παρεμβάσεις.