Ο Πούτιν στη Ρωσία θέλει να επανιδρύσει την πάλαι ποτέ σοβιετική αυτοκρατορία. Ε, να μη βάλει στη πάντα 10-15 δισ. δολάρια; Ο Ερντογάν από την πλευρά του «οραματίζεται» Οθωμανική αυτοκρατορία. Δεν έχει ανάγκη και αυτός από 7-8 δισ. δολάρια; Ο Βορειοκορεάτης Κιμ Γιονγκ Ουν, η οικογένεια του οποίου κυβερνά από το 1948, έχει καταθέσεις στην Κίνα πάνω από 20 δισ. δολάρια.
Του Αθανάσιου Χ. Παπανδρόπουλου
Αν δώσουμε βάση σε μια εμπεριστατωμένη ανάλυση-άρθρο των Αμερικανών καθηγητών Αλεξάντερ Κουλέϊ και Ντανιέλ Νέξον, με τίτλο «Η εποχή της κλεπτοκρατίας», «όραμα» του Αμερικανού Προέδρου Ντόναλντ Τράμπ, είναι η μετατροπή της αμερικανικής εξωτερικής πολιτικής σε εργαλείο ενός κλειστού ιδιωτικού πλουτισμού.
Και οι ενδείξεις που επιβεβαιώνουν αυτή τη θέση κάθε άλλο παρά ασήμαντες είναι. Ακόμα περισσότερο, η ανάλυση των δύο καθηγητών που δημοσιεύτηκε στη γνωστή επιθεώρηση «Φορεϊν Αφαίρς», του Ιανουαρίου – Φεβρουαρίου 2026 αποκωδικοποιεί κάποιες αφελείς προσεγγίσεις που για καιρό ίσχυαν στην Αμερική.
Στο πλαίσιο αυτό, οι Α.Κούλεϊ και Ντ. Νέξον, υποστηρίζουν ότι επειδή ο Τράμπ απορρίπτει κατηγορηματικά τις φιλελεύθερες-διεθνιστικές ευαισθησίες, πολλοί τον έχουν συνδέσει με κάποια μορφή ρεαλισμού, που νοείται ως η επιδίωξη του εθνικού συμφέροντος που ορίζεται εξ ολοκλήρου με όρους εξουσίας.
Κατά τη διάρκεια της πρώτης θητείας του, αφού η Στρατηγική Εθνικής Ασφάλειας του 2017 επικαλέστηκε τον «ανταγωνισμό των μεγάλων δυνάμεων», η κοινότητα της εξωτερικής πολιτικής αντιμετώπισε τη φράση ως τον αποκωδικοποιητή με τον οποίο θα μπορούσαν να εκλογικεύσουν τους ελιγμούς του. Πιο πρόσφατα, πολλοί ισχυρίστηκαν ότι, αντίθετα, ο Τραμπ ευνοεί σαφώς έναν κόσμο στον οποίο οι μεγάλες δυνάμεις συνωμοτούν για να χωρίσουν τον πλανήτη σε σφαίρες επιρροής. Καθ' όλη τη διάρκεια, η μόνη σταθερή ερμηνεία ήταν ότι ο Τραμπ έχει μια «συναλλακτική» προσέγγιση στη διεθνή πολιτική - την «τέχνη της συμφωνίας» ως μεγάλη στρατηγική.
Αλλά όλες αυτές οι αξιολογήσεις βασίζονται σε ένα σφάλμα εκτίμησης.. Ξεκινούν από την προϋπόθεση ότι ο πρωταρχικός στόχος της κυβέρνησης Τραμπ είναι, όπως επιμένει η Στρατηγική Εθνικής Ασφάλειας του 2025, να προωθήσει τα «βασικά εθνικά συμφέροντα» των Ηνωμένων Πολιτειών.
Πράγματι, οι συζητήσεις των ΗΠΑ για την εξωτερική πολιτική, την εθνική ασφάλεια και τη μεγάλη στρατηγική θεωρούν δεδομένο ότι οι ηγέτες σχεδιάζουν την πολιτική για να εξυπηρετήσουν το δημόσιο καλό -ακόμα κι αν η άποψη αυτών των ηγετών για το δημόσιο συμφέρον είναι εσφαλμένη - αντί να πλουτίσουν ή να διογκώσουν την προσωπική τους δόξα.
Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο τόσες πολλές αναλύσεις εξωτερικής πολιτικής υποστηρίζουν ότι οι «Ηνωμένες Πολιτείες» ή η «Ουάσιγκτον» πρέπει να υιοθετήσουν μια συγκεκριμένη πολιτική. Υποθέτουν ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν συμφέροντα που υπερβαίνουν το κόμμα και ότι οι αξιωματούχοι καταλαμβάνουν τις θέσεις τους ως δημόσιο καταπίστευμα.
Η κυβέρνηση Τράμπ ωστόσο, έχει καταστρέψει αυτή την υπόθεση. Ειδικά στη δεύτερη θητεία του, ο Τράμπ χρησιμοποίησε την εξωτερική πολιτική των ΗΠΑ, κυρίως για να αυξήσει τον πλούτο του, να ενισχύσει το κύρος του και να ωφελήσει προσωπικά έναν μικρό κύκλο μελών της οικογένειάς του, φίλων και πιστών του.
Η εξωτερική πολιτική των ΗΠΑ είναι πλέον σε μεγάλο βαθμό υποταγμένη στα ιδιωτικά συμφέροντα του προέδρου και των υποστηρικτών του. Αυτά τα συμφέροντα μπορεί, από καιρό σε καιρό, να ευθυγραμμίζονται με κάποια εύλογη κατανόηση του δημόσιου συμφέροντος.
Πολύ πιο συχνά, ωστόσο, η κυβέρνηση Τραμπ επικαλείται τα εθνικά συμφέροντα των ΗΠΑ για να εκτρέψει τις μη ορατές προθέσεις της διαβρώνοντας τη διάκριση μεταξύ των ιδιωτικών συμφερόντων της και εκείνων του αμερικανικού λαού.
Κατά τους δύο Αμερικανούς καθηγητές, ειδήσεις σχετικά με το πώς οι ξένες συμφωνίες του Τραμπ θα γεμίσουν τις τσέπες των υποστηρικτών του εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν τέτοιες ρυθμίσεις ως παράπλευρες πληρωμές, όχι ως τον κύριο σκοπό της πολιτικής του.
Αλλά αν η εξωτερική πολιτική της κυβέρνησης δεν ήταν θεμελιωδώς κλεπτοκρατική, δεν θα προσπαθούσε συστηματικά να υπονομεύσει την ανεξαρτησία και να απενεργοποιήσει θεσμούς που ισχύουν εδώ και καιρό στην εξωτερική πολιτική των ΗΠΑ, συμπεριλαμβανομένου του Συμβουλίου Εθνικής Ασφάλειας, του State Department και του υπουργείου Άμυνας.
Αυτή η αποδιοργάνωση είναι σχεδόν βέβαιο ότι θα υπονομεύσει τη χάραξη πολιτικής των ΗΠΑ για τουλάχιστον μια δεκαετία.
Οι πολιτικοί επιστήμονες Stephen Hanson και Jeffrey Kopstein υποστηρίζουν ότι ο Τραμπισμός είναι μέρος ενός παγκόσμιου «πατρογονικού κύματος», που έχει επίσης σαρώσει χώρες όπως η Ουγγαρία, το Ισραήλ, η Ρωσία και η Τουρκία. Σε όλες αυτές τις χώρες - αν και με διαφορετικούς βαθμούς επιτυχίας - οι ηγέτες προσπάθησαν να επανασυνδέσουν τα σύγχρονα, γραφειοκρατικά και συχνά δημοκρατικά κράτη σε προεκτάσεις της προσωπικής τους εξουσίας ή των πολιτικών τους κομμάτων.
Σε ένα νεοπατρογονικό σύστημα, η διαφθορά μπορεί να είναι ένα μέσο για έναν σκοπό - ένας τρόπος για τη διατήρηση της πίστης, την οικοδόμηση συνασπισμών και την εδραίωση της εξουσίας. Αλλά η διάθεση του Τραμπ δεν είναι απλώς πατρογονική. Είναι κλεπτοκρατική. Στις κλεπτοκρατίες, η διαφθορά είναι το τέλος.
Ο σκοπός της κατοχής και της διατήρησης του αξιώματος είναι να πλουτίσει ένας ηγεμόνας και ο στενός κύκλος του. Η ρύθμιση, η επιβολή του νόμου, οι δημόσιες συμβάσεις, ακόμη και η διπλωματία γίνονται όλα μέσα αυτοδιαπραγμάτευσης - εξόρυξης πόρων, ελέγχου των ροών εισοδήματος και εκτροπής του πλούτου στην οικογένεια, τους φίλους και τους συμμάχους.
Για παράδειγμα, ο Τράμπ έστειλε πάμπλουτο φίλο του να διαπραγματευτεί με τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα (ΗΑΕ), το Ιράν, τη Χαμάς, το Ισραήλ, τη Ρωσία και την Ουρανία.
Άλλοι κύριοι απεσταλμένοι του Τραμπ είναι επίσης προσωπικές σχέσεις. Συχνά στέλνει τον γαμπρό του Τζάρεντ Κούσνερ σε διπλωματικά ταξίδια. Διόρισε τον Massad Boulos, πεθερό της κόρης του Tiffany, ως ανώτερο σύμβουλο για τις Αραβικές και Αφρικανικές Υποθέσεις και ανώτερο σύμβουλο του προέδρου για την Αφρική.
Σε αυτούς τους απεσταλμένους δίνονται νεφελώδεις τίτλοι και εντολές που δεν ενεργοποιούν το είδος των απαιτήσεων χρηματοοικονομικής γνωστοποίησης που συνήθως απαιτούνται από τους ανώτερους αξιωματούχους.
Πρόκειται για δηλώσεις που αποκαλύπτουν τις προσωπικές τους επενδύσεις, τα επιχειρηματικά τους συμφέροντα και πιθανές συγκρούσεις συμφερόντων.
Τέτοιες συμφωνίες μοιάζουν περισσότερο με διαπροσωπικές ρυθμίσεις παρά με δεσμευτικές συμφωνίες μεταξύ κυρίαρχων κρατών. Συχνά είναι σκόπιμα ασαφείς - ορισμένες πτυχές ανακοινώνονται δημόσια ενώ άλλες αποκαλύπτονται αργότερα ή αποκρύπτονται.
Οι αξιωματούχοι του Τραμπ ισχυρίζονται ότι θέλουν να ξεριζώσουν ένα «βαθύ κράτος» που σκοπεύει να σαμποτάρει τις πολιτικές πρωτοβουλίες του προέδρου. Αλλά στην πραγματικότητα, η κυβέρνηση θέλει κάτι περισσότερο από ένα απλώς ευλύγιστο προσωπικό.
Θέλει να απενεργοποιήσει εντελώς τον μηχανισμό εξωτερικής πολιτικής της κυβέρνησης. Το γεγονός αυτό έγινε πιο εμφανές από την πλήρη διάλυση της Υπηρεσίας Διεθνούς Ανάπτυξης των ΗΠΑ, η οποία για δεκαετίες επέβλεπε και διηύθυνε τα προγράμματα εξωτερικής βοήθειας της Ουάσιγκτον.
Είναι ηλίου φαεινότερο ότι ο Τραμπ μετατρέπει την αμερικανική εξωτερική πολιτική σε «οικογενειακή πηγή πλουτισμού» και προσπαθεί να παγκοσμιοποιήσει το γεγονός αυτό. Στην ουσία έτσι, ιδιωτικοποιεί προς ίδιον όφελος τη γραφειοκρατία.