Το πρωτοφανές ενεργειακό σοκ που προκαλεί ο αμερικανοϊσραηλινός πόλεμος κατά του Ιράν θα έπρεπε να οδηγήσει το χρυσό σε θέση πρωταγωνιστή. Άλλωστε, η τιμή του εκτινάχθηκε όταν η Ρωσία εισέβαλε στην Ουκρανία το 2022 και σημείωσε ακόμη μεγαλύτερη άνοδο όταν το Ιράν αναστάτωσε τις αγορές πετρελαίου μετά την επανάσταση του 1979. Ωστόσο, από την έναρξη του πολέμου στις 28 Φεβρουαρίου, ο χρυσός έχει υποχωρήσει περίπου 15%, περισσότερο από τις παγκόσμιες μετοχές και μόλις το τελευταίο τριήμερο κατάφερε να ανακάμψει, καθώς αυξάνονται οι ενδείξεις ότι η σύγκρουση στη Μέση Ανατολή μπορεί να οδεύει προς αποκλιμάκωση.
Η τιμή του πολύτιμου μετάλλου ενισχύθηκε σήμερα έως και 1,2%, ξεπερνώντας τα 4.700 δολάρια ανά ουγγιά, προσθέτοντας στο ράλι 3,5% της προηγούμενης συνεδρίασης, πριν περιορίσει μέρος των κερδών του. Η απροσδόκητη συμπεριφορά του σχετίζεται με την τάση του χρυσού να κινείται αντίθετα από τις αποδόσεις των κρατικών ομολόγων προστατευμένων από τον πληθωρισμό (και συνεπώς σε ευθυγράμμιση με την τιμή τους). Αυτό συμβαίνει επειδή οι επενδυτές αντιμετωπίζουν τον χρυσό ως ένα είδος ομολόγου συνδεδεμένου με τον πληθωρισμό, χωρίς κουπόνι. Ένα κομμάτι μετάλλου δεν αποδίδει τόκους, αλλά θεωρητικά διατηρεί την αξία του απέναντι στην άνοδο των τιμών.
Όταν όμως αυξάνονται οι αποδόσεις αυτών των τίτλων, η ελκυστικότητα του χρυσού μειώνεται. Τα πραγματικά επιτόκια έχουν αυξηθεί απότομα μετά την έναρξη των αμερικανικών βομβαρδισμών στο Ιράν — κατά 0,4 ποσοστιαίες μονάδες στα δεκαετή αμερικανικά ομόλογα. Αυτό αντανακλά ένα πιο ριψοκίνδυνο διεθνές περιβάλλον και ανησυχίες ότι οι υψηλότερες τιμές πετρελαίου θα τροφοδοτήσουν τον πληθωρισμό, αναγκάζοντας τις κεντρικές τράπεζες να αυξήσουν τα επιτόκια.
Κεντρικές τράπεζες
Μια άλλη εξήγηση αφορά τη διαχείριση του πολύτιμου μετάλλου από τις κεντρικές τράπεζες. Σε χώρες που φοβούνται τις δυτικές κυρώσεις — όπως η Ρωσία, της οποίας τα συναλλαγματικά αποθέματα πάγωσαν μετά την εισβολή στην Ουκρανία — ο χρυσός λειτουργεί ως προστασία απέναντι στη «χρηματοοικονομική οπλοποίηση» του δολαρίου. Σε άλλες περιπτώσεις, αποτελεί μέσο διαφοροποίησης των αποθεμάτων. Όταν όμως η τιμή του αυξάνεται, όπως συνέβη τα τελευταία χρόνια, η κατοχύρωση μέρους των κερδών γίνεται δελεαστική για κεντρικούς τραπεζίτες, που επιδιώκουν να ενισχύσουν το νόμισμα της χώρας τους ή για κυβερνήσεις που αναζητούν ρευστότητα.
Στο δεκαπενθήμερο έως τις 20 Μαρτίου, η Τουρκία πούλησε χρυσό αξίας 8 δισ. δολαρίων για να στηρίξει τη λίρα. Η Ινδία ενδέχεται να κινείται προς την ίδια κατεύθυνση. Ο διοικητής της κεντρικής τράπεζας της Πολωνίας άφησε πρόσφατα ανοιχτό το ενδεχόμενο κατοχύρωσης μέρους των κερδών για τη χρηματοδότηση αμυντικών δαπανών. Αντίστοιχες κινήσεις εξηγούν εν μέρει την πρόσφατη πτώση.
Ωστόσο, ούτε η άνοδος των πραγματικών επιτοκίων ούτε οι πωλήσεις των κεντρικών τραπεζών επαρκούν για να ερμηνεύσουν πλήρως τη συμπεριφορά του χρυσού. Μια ακόμη προσέγγιση είναι ότι ο χρυσός αρχίζει να μοιάζει με το περιουσιακό στοιχείο που κάποτε υποτίθεται ότι θα τον αντικαθιστούσε. Το Bitcoin είχε παρουσιαστεί ως «ψηφιακός χρυσός» — ένα καταφύγιο απέναντι στον πληθωρισμό και τις υπερβολικές κυβερνητικές δαπάνες, προστατευμένο από την επιρροή των Ηνωμένων Πολιτειών. Στην πράξη, όμως, εξελίχθηκε σε περιουσιακό στοιχείο που κινείται συχνά με βάση την κερδοσκοπική διάθεση των αγορών.
Πλέον, και ο ίδιος ο χρυσός δείχνει να ακολουθεί μια λογική «meme trade». Η άνοδός του, περίπου 60% από το περασμένο καλοκαίρι έως τα τέλη Φεβρουαρίου, συνέπεσε με έκρηξη των διαπραγματεύσιμων αμοιβαίων κεφαλαίων (ETF) χρυσού. Τα αποθέματά τους αυξήθηκαν κατά 25% τον τελευταίο χρόνο, φθάνοντας περίπου τους 4.200 τόνους. Η πρόσφατη πτώση επιταχύνεται καθώς ορισμένες από αυτές τις κερδοσκοπικές θέσεις ρευστοποιούνται.
Οι τελευταίες εβδομάδες δείχνουν, με άλλα λόγια, ότι ο χρυσός δεν αποτελεί καθολικό «καταφύγιο». Παρ’ όλα αυτά, η βασική ιστορική του αξία δεν σχετίζεται τόσο με πολέμους στον Κόλπο ή ενεργειακά σοκ, όσο με την υποτίμηση των νομισμάτων. Πρόκειται για έναν σημαντικό κίνδυνο σε μια περίοδο αυξανόμενου δημόσιου χρέους, το οποίο οι κυβερνήσεις ενδέχεται να επιχειρήσουν να «ροκανίσουν» μέσω πληθωρισμού.
Θα ανέμενε κανείς ο χρυσός να ενισχυθεί όταν οι Ηνωμένες Πολιτείες εμπλέκονται σε έναν ακόμη δαπανηρό πόλεμο και άλλες υπερχρεωμένες χώρες εξετάζουν επιδοτήσεις για τους λογαριασμούς ενέργειας — αλλά μόνο αν οι υπόλοιποι παράγοντες παραμένουν σταθεροί. Όταν οι κερδοσκόποι υπερισχύουν των επενδυτών που στοιχηματίζουν στην υποτίμηση, και όταν θεσμικοί επενδυτές πουλούν για να καλύψουν απώλειες αλλού, οι συνθήκες αυτές δεν ισχύουν.