Μετά από τρεις εβδομάδες πολεμικών επιχειρήσεων στην ευρύτερη περιοχή του Περσικού Κόλπου, το σενάριο της εκτόνωσης είναι τόσο πιθανό όσο και το αντίστοιχο της περαιτέρω κλιμάκωσης.
Στο εσωτερικό του Ιράν, παρά το πλήγμα στην ηγεσία, οι Φρουροί της Επανάστασης φαίνεται να διατηρούν τον έλεγχο, απαντώντας με πυραυλικές επιθέσεις κατά στρατηγικών υποδομών σε γειτονικές χώρες. Η περιοχή θυμίζει "χύτρα ταχύτητας", με τις χώρες του Κόλπου να προσπαθούν να ισορροπήσουν ανάμεσα στην πίεση των ΗΠΑ και τον φόβο των ιρανικών αντιποίνων. Η... στάση της τιμής του πετρελαίου στα 100 δολάρια το βαρέλι αυτή τη στιγμή, υποδηλώνει ότι οι αγορές... εύχονται την επιβεβαίωση του ήπιου σεναρίου. Σύμφωνα με τους αναλυτές, τρία είναι τα βασικά σενάρια για το άμεσο μέλλον.
Το πρώτο σενάριο προβλέπει την ταχεία αποκλιμάκωση με πιθανή μεσολάβηση της Κίνας, η οποία πλήττεται περισσότερο, καθώς καλύπτει το 15% των αναγκών της από το Ιράν, απορροφώντας το 91% των συνολικών εξαγωγών πετρελαίου του. Σε μια τέτοια περίπτωση, οι τιμές του "μαύρου χρυσού" θα υποχωρούσαν ραγδαία προς τα 65-70 δολάρια το βαρέλι, αλλά προς το παρόν ένα τέτοιο ενδεχόμενο δεν είναι και τόσο πιθανό.
Το δεύτερο σενάριο προβλέπει την παύση του γενικού κύματος επιθέσεων από τις ΗΠΑ και το Ιράν και τη μετατροπή της σύρραξης σε ένα "πόλεμο τριβής". Δηλαδή, συνέχιση των σποραδικών επιθέσεων και του ναυτικού αποκλεισμού για μήνες, οπότε σε αυτήν την περίπτωση η τιμή του πετρελαίου θα κινείται γύρω από τα τρέχοντα επίπεδα.
Το τρίτο σενάριο, αυτό της ακόμη πιο εκτεταμένης ανάφλεξης, περιλαμβάνει την επέκταση των συγκρούσεων στην Ανατολική Μεσόγειο και την Ερυθρά Θάλασσα, με εμπλοκή περισσότερων δυνάμεων. Το γεγονός ότι ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ έχει ζητήσει τη συνδρομή χωρών του ΝΑΤΟ αλλά και άλλων από την Ασία, προκειμένου να εξασφαλιστούν συνθήκες ασφαλούς διέλευσης των εμπορικών πλοίων, δείχνει ότι τα πράγματα είναι πολύ... ζόρικα. Το σενάριο αυτό είναι εφιαλτικό και θα μπορούσε να οδηγήσει την τιμή του πετρελαίου ακόμη και στα 150 δολάρια το βαρέλι, προκαλώντας ντόμινο ρευστοποιήσεων στα χρηματιστήρια και στις αγορές ομολόγων, αλλά και ενίσχυση των αρνητικών προσδοκιών για στασιμοπληθωρισμό ή ακόμη και ύφεση στην παγκόσμια οικονομία.
Η Μέση Ανατολή βρίσκεται σε μια από τις πιο κρίσιμες καμπές της σύγχρονης ιστορίας. Οι κοινές στρατιωτικές επιχειρήσεις ΗΠΑ και Ισραήλ κατά του Ιράν, έχουν μετατρέψει τον Περσικό Κόλπο σε ένα πεδίο ασύμμετρου πολέμου με παγκόσμιες προεκτάσεις. Η διεθνής κοινότητα παρακολουθεί με κομμένη την ανάσα τον μερικό αποκλεισμό των Στενών του Ορμούζ, από όπου διέρχεται το 20% της παγκόσμιας προμήθειας πετρελαίου και σημαντικές ποσότητες υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG).
Αναμφίβολα, οι επιθέσεις σε δεξαμενόπλοια -συμπεριλαμβανομένων των ελληνόκτητων πλοίων- έχουν εκτοξεύσει τα ναύλα και το κόστος ασφάλισης, αναγκάζοντας το παγκόσμιο εμπόριο να αναζητήσει εναλλακτικές διαδρομές μέσω του Ακρωτηρίου της Καλής Ελπίδας, αλλά, προσθέτοντας 15 ημέρες στον χρόνο παράδοσης. Το black out στην εφοδιαστική αλυσίδα λόγω της περιορισμένης μεταφοράς φορτίων πετρελαίου από το Ιράν και υγροποιημένου φυσικού αερίου από το Κατάρ, συνιστά "ωρολογιακή βόμβα" για την παγκόσμια οικονομία, τις γεωπολιτικές αλλά και τις πολιτικές εξελίξεις. Και ο θεός να βάλει το χέρι του...
Πόσο ευάλωτη είναι η Ελλάδα σε ένα πιο ισχυρό ενεργειακό σοκ και τι σημαίνει αυτό για την οικονομία ανάλογα με κάθε πιθανό σενάριο
Η διαμόρφωση του επιτοκίου των ελληνικών δεκαετών ομολόγων σε υψηλότερα επίπεδα σε σχέση με τα ιταλικά και τα γαλλικά, αποτελεί μια ισχυρή ένδειξη ότι η Ελλάδα είναι από τις πλέον ευάλωτες χώρες, λόγω των τελευταίων εξελίξεων.
Οι δαπάνες για ενέργεια και τρόφιμα καταλαμβάνουν μεγαλύτερο ποσοστό στο καλάθι του μέσου ελληνικού νοικοκυριού σε σχέση με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Αν επιβεβαιωθεί το πρώτο σενάριο, τότε μετά από μία βραχυπρόθεσμη άνοδο του πληθωρισμού, θα υπάρξει αποκλιμάκωση προς τα επίπεδα του 2,0%-2,5%. Το... καλό σενάριο θα φανεί άμεσα στην αντλία των πρατηρίων, βελτιώνοντας την ψυχολογία στην αγορά, ενώ θα φέρει ανακούφιση στα νοικοκυριά. Η μείωση του κόστους μετακινήσεων και των δαπανών θέρμανσης, αλλά και η συγκράτηση των ανατιμήσεων στα ράφια των σούπερ μάρκετ θα βελτιώσουν τις προοπτικές σε σχέση με το διαθέσιμο εισόδημα των νοικοκυριών. Εφόσον επιβεβαιωθεί ένα τέτοιο σενάριο, τότε θα πάρει ανάσα και η κυβέρνηση, καθώς θα έχει εξοικονομήσει επιπλέον πόρους, οι οποίοι θα προορίζονταν για επιδόματα εις βάρος ουσιαστικών φοροελαφρύνσεων.
Αντιθέτως, το σενάριο της παρατεταμένης έντασης, θα διατηρούσε το πετρέλαιο στην περιοχή των 100-105 δολαρίων το βαρέλι και ο πληθωρισμός θα εκτινασσόταν πάνω από το 4,5%. Σ΄ αυτήν την περίπτωση, το πρόβλημα της ακρίβειας θα γινόταν πιο οξύ, κυρίως λόγω του αυξημένου μεταφορικού κόστους, το οποίο επηρεάζει ανοδικά τις τιμές των προϊόντων. Εδώ το μεγάλο πρόβλημα για την κυβέρνηση είναι ότι ακόμη και οι αυξήσεις στους μισθούς δεν θα φανούν στους πολίτες, καθώς θα έχουν υποστεί σοβαρή μείωση του διαθέσιμου εισοδήματος, ενώ η ζήτηση για βασικά αγαθά θα περιοριστεί. Μεγάλο θα είναι και το πρόβλημα για τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις, όπως αρτοποιεία, μεταφορικές επιχειρήσεις, εστίαση κλπ., οι οποίες θα "χτυπηθούν" από το ενεργειακό κόστος, οπότε η κυβέρνηση θα είναι αναγκασμένη να προχωρήσει σε κρατική στήριξη. Όμως και σε αυτήν την περίπτωση είναι αδύνατο να καλυφθεί το πραγματικό ύψος των απωλειών, οπότε, το πρόβλημα παραμένει.
Η επιβεβαίωση του τρίτου σεναρίου επί της ουσίας "θα τινάξει στον αέρα" το θετικό momentum που απέκτησε η κυβέρνηση στο γεωπολιτικό πεδίο, με την αποστολή στρατιωτικών δυνάμεων για την προστασία της Κύπρου. Το πολύ κακό σενάριο προβλέπει ότι το πετρέλαιο θα κινηθεί πάνω από τα 130 δολάρια το βαρέλι, φτάνοντας ακόμη και στα 150 δολάρια. Σε μια τέτοια περίπτωση, ο πληθωρισμός θα ξεπεράσει ακόμη και το 10%, επαναφέροντας τον εφιάλτη του 2022, όταν η Ρωσία εισέβαλε στην Ουκρανία. Το κύμα ακρίβειας θα οδηγήσει σε δραματική συρρίκνωση του διαθέσιμου εισοδήματος των νοικοκυριών και σύμφωνα με υπολογισμούς, η αγοραστική δύναμη των πολιτών θα υποχωρήσει ακόμη και έως 20% σε σχέση με τα σημερινά επίπεδα.
Ενδεχόμενη επιβεβαίωση του εφιαλτικού σεναρίου, ισοδυναμεί με εκτροχιασμό του προϋπολογισμού, ενώ η κυβέρνηση θα είναι υποχρεωμένη να προχωρήσει σε γενναίο πακέτο επιδοτήσεων για να συγκρατήσει τις τιμές. Εξυπακούεται ότι ένα τέτοιο σενάριο θα ενεργοποιήσει την Ευρωπαϊκή Ένωση, η οποία θα αναγκαστεί να λάβει δραστικά μέτρα στήριξης για όλες τις χώρες. Το πρόβλημα για την Ελλάδα είναι ότι με το πολύ κακό σενάριο, τίθενται σε κίνδυνο οι δημοσιονομικοί στόχοι, με δυσμενείς συνέπειες σε σχέση με το ελληνικό αξιόχρεο.
Οι "λεπτές" ισορροπίες για την κυβέρνηση
Για την Ελλάδα, η κρίση στον Περσικό δεν είναι μια απλή γεωπολιτική εξίσωση, αλλά μια άμεση απειλή για την εσωτερική πολιτική και οικονομική σταθερότητα.
Το Χρηματιστήριο Αθηνών έχει χάσει άνω των 10 δισ. ευρώ από την κεφαλαιοποίηση του, κυρίως λόγω των ισχυρών πιέσεων στον τραπεζικό κλάδο. Την ίδια στιγμή, μεγάλο ερωτηματικό για τις οικονομικές εξελίξεις, παραμένει ο τουρισμός, καθώς βρισκόμαστε στην έναρξη της φετινής σαιζόν. Πολλοί αναλυτές θεωρούν ότι η Ελλάδα θα μπορούσε να λειτουργήσει ως "ασφαλές καταφύγιο" αν η κρίση εκτονωθεί σχετικά γρήγορα, αλλά μια γενικευμένη ανάφλεξη στη Μεσόγειο θα οδηγούσε σε μαζικές ακυρώσεις κρατήσεων για το καλοκαίρι του 2026.
Σε πολιτικό επίπεδο, η κυβέρνηση επιχειρεί να διατηρήσει τις ισορροπίες, δηλώνοντας κατηγορηματικά ότι η χώρα δεν θα εμπλακεί στρατιωτικά στην περιοχή του Κόλπου, παρά τις πιέσεις από συμμάχους. Ωστόσο, η παρουσία ελληνικών πλοίων στην περιοχή και η αυξημένη επιφυλακή του Υπουργείου Ναυτιλίας θεωρείται ως μεγάλος "πονοκέφαλος", καθώς η Ελλάδα έχει συμφέροντα στην περιοχή και δεν μπορεί να παραμείνει αμέτοχη.
Η ελληνική κυβέρνηση καλείται να ισορροπήσει μεταξύ της διαχείρισης μιας εξαιρετικά σοβαρής διεθνούς κρίσης και της εσωτερικής ανάγκης για τη συνέχιση των μεταρρυθμίσεων, σε ένα σαφώς πιο περίπλοκο περιβάλλον. Αν οι τιμές των καυσίμων παραμείνουν στα ύψη, η κοινωνική πίεση θα ενταθεί, θέτοντας σε δοκιμασία τη σημερινή κυριαρχία του κυβερνώντος κόμματος και του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη. Μπορεί αυτή τη στιγμή να μην υπάρχει καν αντίπαλος για τον ίδιο, ωστόσο, η συνεχής συσσώρευση δυσαρέσκειας λόγω της ακρίβειας, πάντοτε "αναζητεί" διεξόδους εκτόνωσης. Το χειρότερο σενάριο για τη χώρα μας είναι να συνυπάρχουν η διεθνής ένταση και η πολιτική αστάθεια, μετά τις εκλογές του 2027...