Στρατηγική διαδοχικών παρεμβάσεων σχεδιάζει να εφαρμόσει η κυβέρνηση προκειμένου να περιορίσει τις επιπτώσεις της νέας γεωπολιτικής κρίσης στην ελληνική οικονομία. Το σχέδιο προβλέπει την ενεργοποίηση μέτρων σταδιακά, ανάλογα με την ένταση και τη διάρκεια των πιέσεων που θα εκδηλωθούν στις διεθνείς αγορές ενέργειας.
Βασικός στόχος είναι να αποτραπεί έγκαιρα η μετακύλιση των αυξήσεων στις τιμές των καυσίμων και των βασικών αγαθών προς τους καταναλωτές, αλλά και να απορροφηθούν όσο το δυνατόν περισσότερο οι οικονομικοί κραδασμοί που ενδέχεται να προκύψουν.
Το οικονομικό επιτελείο της κυβέρνησης παρακολουθεί στενά τις εξελίξεις στις διεθνείς αγορές ενέργειας και εμπορευμάτων, διατηρώντας στάση αναμονής αλλά και ετοιμότητα για άμεσες παρεμβάσεις εφόσον η κρίση κλιμακωθεί. Παράλληλα, έχει καταστήσει σαφές ότι κάθε πρωτοβουλία θα λαμβάνει υπόψη το ευρωπαϊκό πλαίσιο αποφάσεων.
Ο ρόλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης
Σύμφωνα με κυβερνητικές πηγές, οι ελληνικές κινήσεις δεν μπορούν να είναι αποκομμένες από τις ευρωπαϊκές αποφάσεις. Κρίσιμη παράμετρος αποτελεί η πιθανή απόφαση σε επίπεδο Ευρωπαϊκής Ένωσης για το προσωρινό «πάγωμα» των δημοσιονομικών κανόνων.
Μια τέτοια απόφαση θα επέτρεπε στα κράτη-μέλη να διαθέσουν πρόσθετους πόρους από τους προϋπολογισμούς τους για την αντιμετώπιση της κρίσης, χωρίς να παραβιάζουν τα δημοσιονομικά όρια.
Ο επικεφαλής του Eurogroup και υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, Κυριάκος Πιερρακάκης, τόνισε ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση διαθέτει ήδη την απαραίτητη «εργαλειοθήκη» μέτρων που χρησιμοποιήθηκαν κατά την ενεργειακή κρίση του 2022 μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία. Τα μέτρα αυτά θα μπορούσαν να ενεργοποιηθούν εκ νέου εφόσον οι πιέσεις ενταθούν.
«Είμαστε ανοιχτοί στη συζήτηση μέτρων. Αυτό θα εξαρτηθεί από το πώς θα εξελιχθεί η κρίση τις επόμενες εβδομάδες», ανέφερε χαρακτηριστικά, σημειώνοντας πάντως ότι μέχρι στιγμής η κατάσταση δεν έχει φτάσει σε αυτό το σημείο.
Τα μέτρα που βρίσκονται σε εφεδρεία
Στη φαρέτρα της κυβέρνησης υπάρχουν ήδη συγκεκριμένα εργαλεία που μπορούν να ενεργοποιηθούν εφόσον οι τιμές ενέργειας κινηθούν ανοδικά.
1. Πλαφόν στο περιθώριο κέρδους στα καύσιμα
Ένα από τα βασικά μέτρα που εξετάζονται είναι η επαναφορά πλαφόν στο μικτό περιθώριο κέρδους στην εμπορία και τη λιανική πώληση καυσίμων, με στόχο τον περιορισμό της αισχροκέρδειας και της ακρίβειας.
Το μέτρο είχε εφαρμοστεί για πρώτη φορά την περίοδο της πανδημίας το 2021 και παρέμεινε σε ισχύ για τρία χρόνια, έως τις 30 Ιουνίου 2025, καλύπτοντας τόσο τα καύσιμα όσο και βασικά είδη διατροφής.
2. Επιδότηση καυσίμων μέσω fuel pass
Στο τραπέζι βρίσκεται επίσης η πιθανή επαναφορά του fuel pass, ενός μηχανισμού επιδότησης καυσίμων που εφαρμόστηκε για πρώτη φορά τον Απρίλιο του 2022, όταν οι τιμές είχαν εκτοξευθεί λόγω του πολέμου στην Ουκρανία.
Ωστόσο, η ενεργοποίηση του μέτρου θα εξαρτηθεί από δύο βασικές προϋποθέσεις:
-
η διεθνής τιμή του πετρελαίου να ξεπεράσει τα 100 δολάρια ανά βαρέλι
-
η αύξηση να διατηρηθεί για τουλάχιστον έναν μήνα
Το προηγούμενο πρόγραμμα επιδότησης είχε εισοδηματικά κριτήρια, με δικαιούχους φορολογικούς κατοίκους Ελλάδας με οικογενειακό εισόδημα έως 30.000 ευρώ, ώστε να ενισχυθούν κυρίως τα ευάλωτα και μεσαία νοικοκυριά.
3. Επιδότηση λογαριασμών ηλεκτρικής ενέργειας
Ένα ακόμη σενάριο αφορά την επαναφορά επιδοτήσεων στους λογαριασμούς ηλεκτρικής ενέργειας σε περίπτωση που η αύξηση στις τιμές του φυσικού αερίου συμπαρασύρει τη χονδρική τιμή του ρεύματος.
Σε αυτή την περίπτωση θα ενεργοποιηθεί μηχανισμός κρατικής επιδότησης ανά κιλοβατώρα, ώστε να απορροφηθεί μέρος των αυξήσεων.
Τομείς που βρίσκονται στο μικροσκόπιο
Παράλληλα, η κυβέρνηση παρακολουθεί στενά μια σειρά από κρίσιμους τομείς που θα μπορούσαν να επηρεαστούν από την κλιμάκωση της κρίσης.
Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται:
-
οι θαλάσσιες μεταφορές
-
οι πιθανές εμπλοκές στα Στενά του Ορμούζ
-
οι εφοδιαστικές αλυσίδες
-
οι αερομεταφορές
-
οι τιμές των λιπασμάτων
-
η επισιτιστική ασφάλεια
Οι εξελίξεις σε αυτούς τους τομείς μπορεί να προκαλέσουν αλυσιδωτές επιπτώσεις στο παγκόσμιο εμπόριο και στις τιμές βασικών αγαθών.
Οι ευάλωτες ισορροπίες της ελληνικής οικονομίας
Η ελληνική οικονομία βρίσκεται αντιμέτωπη με μια ακόμη ενεργειακή κρίση μέσα σε μόλις τέσσερα χρόνια, γεγονός που δημιουργεί ένα περιβάλλον αυξημένης αβεβαιότητας.
Πληθωρισμός και ανατιμήσεις
Η άνοδος των τιμών ενέργειας αναμένεται να επηρεάσει άμεσα τον πληθωρισμό, πυροδοτώντας ένα νέο κύμα αυξήσεων σε:
-
καύσιμα
-
μεταφορές
-
προϊόντα και υπηρεσίες
-
λογαριασμούς ρεύματος και φυσικού αερίου
Οι πιέσεις αυτές θα επιβαρύνουν σημαντικά τους οικογενειακούς προϋπολογισμούς αλλά και τα λειτουργικά κόστη των επιχειρήσεων.
Ανατιμήσεις στα τρόφιμα
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί και η πορεία των τιμών των τροφίμων. Σύμφωνα με τα τελευταία στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ, οι τιμές στην κατηγορία των τροφίμων αυξήθηκαν κατά 4,5% σε ετήσια βάση.
Οι μεγαλύτερες αυξήσεις καταγράφονται σε:
-
μοσχάρι
-
φρούτα
-
καφέ
-
σοκολάτα
ενώ μικρότερες αυξήσεις εμφανίζουν τα γαλακτοκομικά προϊόντα και το ψωμί.
Κίνδυνοι για επενδύσεις και ανάπτυξη
Η γεωπολιτική αβεβαιότητα επηρεάζει και το επενδυτικό κλίμα. Παρά τις προβλέψεις για αύξηση επενδύσεων κατά 10,2% φέτος – χρονιά κατά την οποία ολοκληρώνεται η αξιοποίηση των πόρων του Ταμείου Ανάκαμψης – οι επενδυτές εμφανίζονται πιο επιφυλακτικοί.
Η αβεβαιότητα λειτουργεί αποτρεπτικά για νέα επιχειρηματικά σχέδια, περιορίζοντας τις προοπτικές δημιουργίας νέων θέσεων εργασίας και την ενίσχυση της παραγωγικής βάσης της οικονομίας.
Πιέσεις σε δημόσια οικονομικά και τουρισμό
Η πιθανή ενεργοποίηση μέτρων στήριξης θα αυξήσει τις πιέσεις και στα δημόσια οικονομικά, καθώς οι κρατικές δαπάνες θα πρέπει να καλύψουν το κόστος των παρεμβάσεων. Παράλληλα, ενδεχόμενη παράταση της γεωπολιτικής κρίσης θα μπορούσε να επηρεάσει και τον τουρισμό – έναν από τους σημαντικότερους πυλώνες της ελληνικής οικονομίας.
Το 2024 ο τουρισμός απέφερε 23,5 δισ. ευρώ, ωστόσο η ένταση στην ευρύτερη περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου ενδέχεται να οδηγήσει σε επιβράδυνση των κρατήσεων, ιδιαίτερα από μακρινές αγορές. Αν και η Ελλάδα παραμένει ασφαλής προορισμός, οι διεθνείς ταξιδιωτικές ροές συχνά επηρεάζονται από περιφερειακές γεωπολιτικές εντάσεις.
Πιθανή επιβράδυνση της ανάπτυξης
Τέλος, η επιδείνωση του διεθνούς οικονομικού περιβάλλοντος μπορεί να επηρεάσει και τον ρυθμό ανάπτυξης της ελληνικής οικονομίας. Εάν οι πιέσεις στην ενέργεια παραταθούν, είναι πιθανό να επιβραδυνθεί η οικονομική μεγέθυνση, θέτοντας σε αμφισβήτηση την πρόβλεψη του προϋπολογισμού για αύξηση του ΑΕΠ κατά 2,4% το 2026.