Η μείωση της ενεργειακής ζήτησης επανέρχεται στο επίκεντρο της ευρωπαϊκής στρατηγικής απέναντι στην κρίση που πυροδοτεί η σύγκρουση στη Μέση Ανατολή, με τους Υπουργούς Ενέργειας της ΕΕ να εξετάζουν δέσμη μέτρων εμπνευσμένων από το σχέδιο 10 σημείων του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας.
Στο τραπέζι βρίσκονται παρεμβάσεις όπως η ενίσχυση της τηλεργασίας, η προώθηση των δημόσιων συγκοινωνιών και η εξοικονόμηση καυσίμων στις μεταφορές, ενώ ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην αποφυγή πολιτικών που ενισχύουν τη ζήτηση, όπως οι οριζόντιες μειώσεις φόρων στα ορυκτά καύσιμα. Όπως σημείωσε χθες στο άτυπο συμβούλιο υπουργών ο Επίτροπος Ενέργειας Νταν Γιόργκενσεν, «όσο περισσότερο μπορούμε να εξοικονομήσουμε πετρέλαιο —ιδίως ντίζελ και αεροπορικά καύσιμα— τόσο καλύτερα θα είμαστε».
Προειδοποιήσεις για παρατεταμένη κρίση και άνοδο τιμών
Σε ιδιαίτερα δραματικούς τόνους, ο Ευρωπαίος αξιωματούχος προειδοποίησε ότι η Ευρώπη βρίσκεται αντιμέτωπη με μια «πολύ σοβαρή κατάσταση», χωρίς σαφή χρονικό ορίζοντα λήξης. Όπως ανέφερε, ακόμη και σε περίπτωση άμεσης αποκλιμάκωσης, η καταστροφή ενεργειακών υποδομών στη Μέση Ανατολή θα συνεχίσει να επηρεάζει τις αγορές.
Τα στοιχεία που παρουσίασε αποτυπώνουν το μέγεθος της πίεσης: μέσα σε 30 ημέρες, οι τιμές φυσικού αερίου στην ΕΕ αυξήθηκαν κατά περίπου 70% και του πετρελαίου κατά 60%, ενώ το κόστος εισαγωγών ορυκτών καυσίμων αυξήθηκε κατά 14 δισ. ευρώ. Παρότι δεν υπάρχουν άμεσες ελλείψεις, καταγράφονται ήδη πιέσεις σε κρίσιμα προϊόντα ( π.χ ντίζελ, αεροπορικά καύσιμα) με άμεσο αντίκτυπο και στην ηλεκτρική ενέργεια. Ο ίδιος υπογράμμισε την ανάγκη αποφυγής αποσπασματικών εθνικών παρεμβάσεων, τονίζοντας ότι τα μέτρα πρέπει να είναι στοχευμένα και προσωρινά.
Τα μέτρα που εξετάζονται και η ευρωπαϊκή απάντηση
Παρά τη σοβαρότητα της κατάστασης, οι συνομιλίες των Υπουργών δεν κατέληξαν σε συγκεκριμένες αποφάσεις, με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να αναλαμβάνει να παρουσιάσει σύντομα ένα ολοκληρωμένο πακέτο μέτρων σε επίπεδο ΕΕ. Ο Νταν Γιόργκενσεν δεσμεύτηκε ότι η λεγόμενη «εργαλειοθήκη» θα περιλαμβάνει παρεμβάσεις για τη στήριξη νοικοκυριών και επιχειρήσεων, καθώς και εργαλεία για τη σταθεροποίηση της αγοράς.
Στο τραπέζι βρίσκονται μέτρα όπως η μείωση φόρων στην ηλεκτρική ενέργεια και η αξιοποίηση συμβολαίων PPAs και CFDs, με στόχο τον περιορισμό της έκθεσης στη μεταβλητότητα των τιμών. Σύμφωνα με δημοσίευμα του Politico, στις κλειστές διαβουλεύσεις συζητήθηκε επίσης η ενίσχυση της ενεργειακής ασφάλειας μέσω αύξησης της παραγωγής από ανανεώσιμες πηγές και η πυρηνική ενέργεια, καθώς και η προώθηση των βιοκαυσίμων.
Στο ίδιο πλαίσιο, έντονη ήταν και η ανησυχία για την πλήρωση των αποθηκών φυσικού αερίου ενόψει του επόμενου χειμώνα. Ορισμένα κράτη-μέλη, με τη Γερμανία να βρίσκεται στην πρώτη γραμμή, τάχθηκαν υπέρ της άμεσης αναπλήρωσης των αποθεμάτων, προκειμένου να διασφαλιστεί η επάρκεια και να αποφευχθούν νέες ανατιμήσεις. Η προσέγγιση αυτή συνοψίζεται στη λογική ότι η Ευρώπη πρέπει να εισέλθει στον χειμώνα με «γεμάτες αποθήκες», ακόμη και με αυξημένο βραχυπρόθεσμο κόστος.
Οι ελληνικές θέσεις
Από την πλευρά του, ο Έλληνας υπουργός Σταύρος Παπασταύρου σημείωσε ότι σε σχέση με τη προηγούμενη διάσκεψη στα μέσα Μαρτίου διαμορφώνεται ευρωπαϊκή συναίνεση στη βάση τεσσάρων αρχών: ενότητα, συντονισμός με ευελιξία για τα κράτη-μέλη, προσωρινά και στοχευμένα μέτρα και ενίσχυση της ανταλλαγής πληροφοριών. Τόνισε ότι η κρίση βαθαίνει και πως, θα πρέπει να επανεξεταστούν οι κανόνες του ETS, βρίσκοντας κοινό μέτωπο με άλλες οκτώ χώρες χωρίς όμως αυτή η συζήτηση να εκτρέψει τη στρατηγική διαφοροποίησης που ήδη υλοποιείται στις ανανεώσιμες πηγές. Σε αυτό το πλαίσιο, ο έλληνας υπουργός πρότεινε «τα προσωρινά και στοχευμένα μέτρα στήριξης για την ενέργεια να εξαιρεθούν από τον δείκτη καθαρών δαπανών του δημοσιονομικού πλαισίου, ως εφάπαξ παρεμβάσεις».
Όσον αφορά τον τομέα του φυσικού αερίου, δήλωσε ότι η Ευρώπη βρίσκεται αντιμέτωπη με ένα κρίσιμο δίλημμα σχετικά με την αποθήκευση: είτε θα κινηθούμε άμεσα, αποδεχόμενοι υψηλότερες τιμές, για να διασφαλίσουμε την επάρκεια για τον επόμενο χειμώνα, είτε θα περιμένουμε ελπίζοντας σε χαμηλότερες τιμές, διακινδυνεύοντας, ωστόσο, νέες αυξήσεις στις τιμές και έναν πιο δύσκολο χειμώνα.
Πιάνει τριψήφια νούμερα η χονδρεμπορική – Πρόβλεψη Εξάρχου για εκτίναξη αερίου στα €85
Την ίδια στιγμή η ένταση της κρίσης αφήνει σαφές αποτύπωμα στην αγορά ηλεκτρικής ενέργειας, ακολουθώντας ανοδικούς ρυθμούς καθώς σήμερα η τιμή της χονδρεμπορικής φτάνει τα 154,99 ευρώ ανά μεγαβατώρα, καταγράφοντας αύξηση 15% σε σχέση με χθες. Στο μείγμα παραγωγής, οι ΑΠΕ και το φυσικό αέριο συμμετέχουν σχεδόν ισοδύναμα, με ποσοστό περίπου 41% η καθεμία.
Ανάλογες αυξήσεις ακολουθούν οι ευρωπαϊκές χώρες με την υψηλότερη τιμή να καταγράφει η Ιταλία με 159,86 ευρώ/MWh, ενώ ακολουθούν η Ρουμανία με 156,26 ευρώ/MWh, η Βουλγαρία με 155,36 ευρώ/MWh και η Ουγγαρία με 154,3 ευρώ/MWh.
Πολύ κοντά κινούνται οι αγορές της Αυστρίας (149,85 ευρώ/MWh), της Γερμανίας (144,21 ευρώ/MWh) και της Γαλλίας (134,7 ευρώ/MWh).
Στον αντίποδα, επωφελούμενες από την αυξημένη διείσδυση των ΑΠΕ οι χώρες της Ιβηρικής χερσονήσου εμφανίζουν τις χαμηλότερε τιμές με την Ισπανία στα 5,15 ευρώ/MWh και την Πορτογαλία στα 5,35 ευρώ/MWh.
Η μέση τιμή της ηλεκτρικής ενέργειας στη χονδρεμπορική αγορά τον Μάρτιο κατέγραψε σημαντική άνοδο, φτάνοντας τα 101,55 ευρώ ανά μεγαβατώρα, από 78,35 ευρώ τον Φεβρουάριο μια αύξηση κοντά στο 30%.
Την ίδια στιγμή, οι πάροχοι ενέργειας αναμένεται να ανακοινώσουν σήμερα τις νέες χρεώσεις για τα «πράσινα» τιμολόγια του Απριλίου, με τις εκτιμήσεις της αγοράς να κάνουν λόγο για ανατιμήσεις που υπολογίζεται να κινηθούν μεταξύ 15% και 20% σε σύγκριση με τον Μάρτιο.
Ωστόσο, θεωρείται βέβαιο ότι μεγάλοι προμηθευτές, όπως η ΔΕΗ, θα απορροφήσουν σημαντικό μέρος αυτών των αυξήσεων, περιορίζοντας τελικά την επιβάρυνση για τους καταναλωτές.
Την έντονη ανησυχία του για την πορεία των τιμών του φυσικού αερίου δεν έκρυψε χθες από το Βουκουρέστι και το συνέδριο του Economist, ο διευθύνων σύμβουλος της Actor και της Αtlantic See Αλέξανδρος Eξάρχου. Ο επικεφαλής των δύο εταιριών προέβλεψε ότι τον επόμενο χειμώνα, οι τιμές του φυσικού αερίου στο Ολλανδικό Χρηματιστήριο Ενέργειας (TTF) θα είναι ιδιαίτερα αυξημένες -στην καλύτερη περίπτωση θα κυμαίνονται σε περίπου €85 ευρώ ανά MWh από περίπου €53 σήμερα- την ώρα που στην Αμερική (Henry Hub) η ισοδύναμη συγκρίσιμη τιμή ανέρχεται σήμερα σε λιγότερο από €8,5 καλώντας τις χώρες του κάθετου διαδρόμου να προχωρήσουν σε μακροχρόνιες συμφωνίες αμερικανικού LNG πριν οι τιμές γίνουν απαγορευτικές για την αγορά.
Γεωπολιτική αβεβαιότητα και ενεργειακές επιπτώσεις
Τα μηνύματα του κ. Εξάρχου αλλά και του συμβουλίου υπουργών που απηχούν τη βαθιά ανησυχία για τη πορεία και τις επιπτώσεις του πολέμου ήρθαν λίγες ώρες πριν τις νέες δηλώσεις από τη Μέση Ανατολή που αφήνουν ανοιχτό το ενδεχόμενο αποκλιμάκωσης, χωρίς ωστόσο να μεταβάλλουν ουσιαστικά την εικόνα αβεβαιότητας που επηρεάζει τις ενεργειακές αγορές.
Το Ιράν δήλωσε χθες βράδυ ότι διαθέτει «την αναγκαία βούληση να τερματίσει τον πόλεμο», θέτοντας συγκεκριμένες προϋποθέσεις. Όπως ανέφερε ο πρόεδρος της χώρας, Μασούντ Πεζεσκιάν, βασική προϋπόθεση για την επίτευξη λύσης είναι η διακοπή των επιθέσεων. Σε ανάλογες δηλώσεις προέβει και ο Ντόναλντ Τραμπ, λέγοντας ότι εκτιμά πως «πλησιάζει το τέλος του πολέμου στο Ιράν».
Ωστόσο, ανάλογες δηλώσεις περί αποκλιμάκωσης έχουν διατυπωθεί επανειλημμένα, χωρίς να έχουν οδηγήσει σε ουσιαστικό τέλος των εχθροπραξιών γεγονός που διατηρεί την επιφυλακτικότητα στις ευρωπαϊκές πρωτεύουσες και στις αγορές ενέργειας.
Η τρέχουσα κρίση επιβεβαιώνει τη διαρκή ευαλωτότητα της Ευρώπης στις διεθνείς ενεργειακές εξελίξεις και ενισχύει την ανάγκη για ταχύτερη μετάβαση σε καθαρές μορφές ενέργειας και μεγαλύτερη ενεργειακή αυτονομία.