Η εικόνα μιας γρήγορης εξόδου από τον πόλεμο στο Ιράν μπορεί να μοιάζει εφικτή, ειδικά μετά την τωρινή εκεχειρία που επετεύχθη. Στην πραγματικότητα, όμως, ενδέχεται να ανοίγει έναν νέο κύκλο αστάθειας με βαθιές επιπτώσεις στην παγκόσμια οικονομία, εάν η κρίση επανέλθει στην περιοχή. Η στάση του Ντόναλντ Τραμπ δείχνει ότι η Ουάσινγκτον εξετάζει το ενδεχόμενο να απομακρυνθεί, μεταφέροντας ουσιαστικά το βάρος των εξελίξεων στους συμμάχους της.
Το μήνυμα είναι σαφές: οι χώρες που δεν συμμετείχαν ενεργά στη σύγκρουση καλούνται τώρα να διαχειριστούν τις συνέπειες. Η τοποθέτηση ότι «ο καθένας πρέπει να βρει το δικό του πετρέλαιο» αποτυπώνει μια στρατηγική αποστασιοποίησης, την ώρα που το ενεργειακό σοκ παραμένει σε πλήρη εξέλιξη.
Τα Στενά του Ορμούζ και το παγκόσμιο ρίσκο
Το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι πότε θα τελειώσει ο πόλεμος, αλλά υπό ποιες συνθήκες. Αν το Ιράν διατηρήσει ή ενισχύσει τον έλεγχο στα Στενά του Ορμούζ, θα αποκτήσει ένα ισχυρό γεωοικονομικό εργαλείο.
Το πέρασμα αυτό αποτελεί βασικό σημείο για τη ροή πετρελαίου και φυσικού αερίου. Οποιαδήποτε διατάραξη μεταφράζεται άμεσα σε υψηλότερες τιμές, μεταφέροντας το κόστος σε επιχειρήσεις και νοικοκυριά παγκοσμίως.
Σε ένα τέτοιο σενάριο, η Τεχεράνη θα μπορούσε να επιβάλει τέλη διέλευσης ή να χρησιμοποιήσει τον έλεγχο ως διαπραγματευτικό όπλο, ενισχύοντας τα έσοδά της και αποκαθιστώντας τη στρατηγική της επιρροή.
Οι πιέσεις στον Τραμπ και το εσωτερικό κόστος
Στο εσωτερικό των ΗΠΑ, η πίεση προς τον Τραμπ εντείνεται. Η αύξηση των τιμών καυσίμων έχει ήδη αρχίσει να πλήττει την αγοραστική δύναμη των πολιτών, ενώ η πολιτική του αποδοχή δοκιμάζεται.
Η επιλογή μιας γρήγορης εξόδου μπορεί να εμφανιστεί ως πολιτικά συμφέρουσα, ωστόσο ενέχει σημαντικό ρίσκο. Μια παρατεταμένη σύγκρουση, εάν δεν επικρατήσει ειρήνη, θα μπορούσε να οδηγήσει σε μεγαλύτερες απώλειες και περαιτέρω φθορά της κυβέρνησης. Από την άλλη, μια αποχώρηση χωρίς σαφές αποτέλεσμα ενδέχεται να εκληφθεί ως στρατηγική υποχώρηση.
Η προσπάθεια επαναπροσδιορισμού της «επιτυχίας» δείχνει τις δυσκολίες της εξίσωσης. Οι δηλώσεις περί «αλλαγής καθεστώτος» δεν συνοδεύονται από αντίστοιχες εξελίξεις στο πεδίο, ενώ οι διπλωματικές επαφές παραμένουν ασαφείς.
Η λογική του χάους και οι αγορές
Η στρατηγική που διαμορφώνεται δεν είναι καινούργια. Η προσέγγιση «Πρώτα η Αμερική» δίνει προτεραιότητα στα εθνικά συμφέροντα, ακόμη και αν αυτό σημαίνει ανατροπή υφιστάμενων ισορροπιών.
Ωστόσο, οι αγορές δεν λειτουργούν με πολιτικά αφηγήματα. Η αβεβαιότητα γύρω από την ενέργεια, τις μεταφορές και τις αλυσίδες εφοδιασμού μετατρέπεται άμεσα σε αυξημένη μεταβλητότητα και επενδυτικό ρίσκο.
Ακόμη και αν οι ΗΠΑ είναι μεγάλος παραγωγός πετρελαίου, οι τιμές καθορίζονται διεθνώς. Αυτό σημαίνει ότι το ενεργειακό σοκ δεν περιορίζεται γεωγραφικά. Αντιθέτως, διαχέεται σε όλο το σύστημα, ενισχύοντας τον κίνδυνο ύφεσης.
Η Ευρώπη ανάμεσα σε πίεση και αδυναμία
Η Ευρώπη βρίσκεται αντιμέτωπη με ένα σύνθετο δίλημμα. Από τη μία πλευρά, καλείται να ευθυγραμμιστεί με τις ΗΠΑ. Από την άλλη, οι οικονομικές και πολιτικές αντοχές της είναι περιορισμένες.
Η αύξηση του κόστους ενέργειας και ο πληθωρισμός επιβαρύνουν ήδη εύθραυστες οικονομίες. Ταυτόχρονα, η πιθανότητα νέων μεταναστευτικών ροών και γεωπολιτικής αστάθειας εντείνει τις ανησυχίες.
Οι στρατιωτικές δυνατότητες της Ευρώπης παραμένουν περιορισμένες χωρίς την αμερικανική στήριξη. Η διασφάλιση της ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ δεν είναι μια εύκολη υπόθεση, ενώ η πολιτική βούληση για νέα εμπλοκή στη Μέση Ανατολή είναι περιορισμένη.
Οι δηλώσεις που αμφισβητούν τη συνεισφορά των συμμάχων εντείνουν το ρήγμα στη διατλαντική σχέση. Η συζήτηση για μεγαλύτερη στρατηγική αυτονομία επανέρχεται, αλλά η υλοποίησή της απαιτεί χρόνο και πόρους.
Η λήξη των εχθροπραξιών και η τωρινή εκεχειρία δεν ισοδυναμεί απαραίτητα με επιστροφή στην κανονικότητα. Αντιθέτως, μπορεί να σηματοδοτεί την αρχή μιας νέας περιόδου αστάθειας.
Οι ενεργειακές ροές, οι αγορές και οι γεωπολιτικές ισορροπίες θα επανακαθοριστούν. Και σε αυτό το περιβάλλον, το βασικό ερώτημα δεν είναι ποιος κέρδισε τον πόλεμο, αλλά ποιος μπορεί να διαχειριστεί τις συνέπειες.