Μια νέα τεχνολογική προσέγγιση μπορεί να αναγνωρίζει άτομα ακόμη και όταν δεν διαθέτουν συσκευή με ενεργοποιημένο WiFi, αξιοποιώντας την παθητική καταγραφή σημάτων σε ραδιοδίκτυα, όπως διαπίστωσαν ερευνητές στη Γερμανία. Το εύρημα αυτό εγείρει σοβαρά ζητήματα ιδιωτικότητας και αναδεικνύει την ανάγκη για ενισχυμένα μέτρα προστασίας.
Ομάδα ερευνητών από το Karlsruhe Institute of Technology (KIT) απέδειξε ότι η ταυτοποίηση ανθρώπων μπορεί να γίνει αποκλειστικά μέσω της παρακολούθησης της επικοινωνίας WiFi στο περιβάλλον τους, χωρίς να απαιτείται η χρήση προσωπικής ηλεκτρονικής συσκευής. Όπως προειδοποιούν, πρόκειται για εξέλιξη που συνιστά σημαντική απειλή για την προστασία της ιδιωτικής ζωής.
Η μέθοδος δεν βασίζεται σε ειδικό εξοπλισμό ούτε απαιτεί από το άτομο να φέρει κάποιον πομπό. Αντίθετα, αξιοποιεί τα κοινά συστήματα WiFi που ήδη επικοινωνούν μεταξύ τους. Τα ραδιοκύματα διαχέονται στον χώρο και, καθώς αλληλεπιδρούν με το ανθρώπινο σώμα, δημιουργούν μοναδικά μοτίβα, τα οποία μπορούν να καταγραφούν και να αναλυθούν. Τα μοτίβα αυτά είναι ανάλογα με εικόνες που παράγονται από κάμερες, με τη διαφορά ότι σχηματίζονται μέσω ραδιοκυμάτων και όχι φωτός. Σύμφωνα με τους ερευνητές, η δυνατότητα αυτή καθιστά επιτακτική την ανάγκη για αυστηρότερη θωράκιση της ιδιωτικότητας.
«Παρακολουθώντας τη διάδοση των ραδιοκυμάτων, μπορούμε ουσιαστικά να σχηματίσουμε μια εικόνα του χώρου και των ανθρώπων που βρίσκονται σε αυτόν», εξηγεί ο καθηγητής Θόρστεν Στρούφε από το Ινστιτούτο Ασφάλειας Πληροφορίας και Αξιοπιστίας KASTEL του KIT.
«Η λειτουργία θυμίζει μια συμβατική κάμερα, μόνο που εδώ χρησιμοποιούνται ραδιοκύματα αντί για φωτεινά κύματα. Επομένως, δεν έχει σημασία αν κάποιος διαθέτει ή όχι συσκευή WiFi», σημειώνει. Ακόμη και η απενεργοποίηση προσωπικών συσκευών δεν προσφέρει προστασία, προσθέτει, καθώς «αρκεί να υπάρχουν άλλες ενεργές WiFi συσκευές στον περιβάλλοντα χώρο».
Οι δρομολογητές WiFi ως «σιωπηλοί παρατηρητές»
«Η τεχνολογία αυτή μετατρέπει κάθε router σε εν δυνάμει εργαλείο παρακολούθησης», προειδοποιεί ο Τζούλιαν Τοντ από το KASTEL. «Αν περνάτε συχνά μπροστά από έναν χώρο με WiFi, όπως ένα καφέ, μπορεί να καταγραφείτε χωρίς να το αντιληφθείτε και να αναγνωριστείτε αργότερα, για παράδειγμα από δημόσιες αρχές ή ιδιωτικές εταιρείες».
Ο Φέλιξ Μόρσμπαχ επισημαίνει ότι οι υπηρεσίες πληροφοριών ή οι κυβερνοεγκληματίες έχουν ήδη στη διάθεσή τους απλούστερες μεθόδους παρακολούθησης, όπως τα συστήματα κλειστού κυκλώματος τηλεόρασης. Ωστόσο, όπως τονίζει, «τα διάχυτα ασύρματα δίκτυα μπορούν να εξελιχθούν σε μια σχεδόν πλήρη υποδομή παρακολούθησης με ένα ιδιαίτερα ανησυχητικό χαρακτηριστικό: είναι αόρατα και δεν προκαλούν υποψίες».
Σήμερα, τα δίκτυα WiFi είναι εγκατεστημένα σχεδόν παντού — σε κατοικίες, γραφεία, καταστήματα εστίασης και δημόσιους χώρους.
Χωρίς ανάγκη εξειδικευμένου εξοπλισμού
Σε αντίθεση με τεχνικές που βασίζονται σε αισθητήρες LIDAR ή παλαιότερες μεθόδους WiFi που αξιοποιούσαν πληροφορίες κατάστασης καναλιού (CSI), δηλαδή μετρήσεις της μεταβολής των ραδιοσημάτων κατά την ανάκλασή τους σε αντικείμενα ή ανθρώπους, η συγκεκριμένη προσέγγιση δεν απαιτεί ειδικό εξοπλισμό. Μπορεί να εφαρμοστεί με μια απλή, συμβατική συσκευή WiFi.
Η τεχνική εκμεταλλεύεται την κανονική επικοινωνία μεταξύ των συνδεδεμένων συσκευών και του δρομολογητή. Οι συσκευές αυτές αποστέλλουν τακτικά στο δίκτυο σήματα ανατροφοδότησης, γνωστά ως πληροφορίες διαμόρφωσης δέσμης (beamforming feedback information – BFI). Τα δεδομένα αυτά μεταδίδονται χωρίς κρυπτογράφηση και μπορούν να αναγνωστούν από οποιονδήποτε βρίσκεται εντός εμβέλειας.
Μέσω της συλλογής των BFI δεδομένων, είναι δυνατόν να δημιουργηθούν «εικόνες» ανθρώπων από διαφορετικές γωνίες, γεγονός που επιτρέπει την ταυτοποίησή τους. Αφού εκπαιδευτεί το μοντέλο μηχανικής μάθησης, η διαδικασία αναγνώρισης ολοκληρώνεται μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα.
Κίνδυνοι για την ιδιωτικότητα
Σε μελέτη με τη συμμετοχή 197 ατόμων, η ερευνητική ομάδα κατάφερε να αναγνωρίσει την ταυτότητα των συμμετεχόντων με ακρίβεια σχεδόν 100%, ανεξάρτητα από τη γωνία παρατήρησης ή τον τρόπο βάδισης.
«Πρόκειται για μια εξαιρετικά ισχυρή τεχνολογία, η οποία όμως εγκυμονεί σοβαρούς κινδύνους για τα θεμελιώδη δικαιώματα, και ιδίως για την ιδιωτικότητα», υπογραμμίζει ο Στρούφε.
Οι ερευνητές τονίζουν ότι ο κίνδυνος είναι ακόμη μεγαλύτερος σε αυταρχικά καθεστώτα, όπου τέτοιες τεχνολογίες θα μπορούσαν να αξιοποιηθούν για την παρακολούθηση διαδηλωτών. Για τον λόγο αυτό ζητούν άμεσα τη λήψη μέτρων και την ενσωμάτωση εγγυήσεων προστασίας της ιδιωτικότητας στο νέο πρότυπο WiFi IEEE 802.11bf.
Η μελέτη έχει δημοσιευθεί στο ACM Digital Library.