Το κάπνισμα απαγορεύτηκε στις ταβέρνες, στα εστιατόρια και στους περισσότερους κλειστούς δημόσιους χώρους επειδή βλάπτει την υγεία. Αν όμως δεχτούμε ως γενική αρχή ότι το κράτος πρέπει να απαγορεύει οτιδήποτε είναι βλαβερό, τότε προκύπτει ένα μάλλον ενδιαφέρον ερώτημα: γιατί να μη βγάλουμε από τις ταβέρνες και τις τηγανητές πατάτες, τα πολύ λιπαρά κρέατα, τα γλυκά ή τα αναψυκτικά;
Ακούγεται υπερβολικό. Και ακριβώς γι' αυτό έχει ενδιαφέρον.Γιατί ανοίγει μια πολύ μεγαλύτερη συζήτηση: πού τελειώνει η προσωπική επιλογή και πού αρχίζει η υποχρέωση του κράτους να προστατεύει την υγεία μας;
Τσιγάρο και παϊδάκια δεν είναι το ίδιο
Ας ξεκαθαρίσουμε πρώτα κάτι βασικό.Το τσιγάρο και ένα πιάτο παϊδάκια δεν μπορούν να αντιμετωπιστούν με τον ίδιο τρόπο.Όταν κάποιος καπνίζει μέσα σε μια ταβέρνα, δεν επιβαρύνει μόνο τον εαυτό του. Στον καπνό εκτίθενται ο διπλανός πελάτης, το παιδί στο επόμενο τραπέζι, ο σερβιτόρος και ο μάγειρας που εργάζονται επί ώρες στον συγκεκριμένο χώρο.Αυτός είναι ένας βασικός λόγος για τον οποίο εφαρμόζονται απαγορεύσεις καπνίσματος σε κλειστούς δημόσιους χώρους.
Αντίθετα, όταν ένας πελάτης παραγγέλνει ένα πολύ λιπαρό φαγητό, δεν αυξάνει με την κατανάλωσή του τη χοληστερίνη του ανθρώπου στο διπλανό τραπέζι.Η συνέπεια της επιλογής αφορά κατά κύριο λόγο τον ίδιο.
Τα λιπαρά όμως μπορούν επίσης να βλάψουν
Αυτό δεν σημαίνει ότι η διατροφή δεν αποτελεί σοβαρό ζήτημα δημόσιας υγείας.Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας συνιστά ο περιορισμός των κορεσμένων λιπαρών και η αποφυγή των βιομηχανικά παραγόμενων trans λιπαρών να αποτελούν μέρος μιας υγιεινής διατροφής.
Παχυσαρκία, καρδιαγγειακά νοσήματα και διαβήτης δημιουργούν παράλληλα τεράστιο οικονομικό κόστος για τα συστήματα υγείας.Άρα και εδώ υπάρχει ένα επιχείρημα που αφορά το σύνολο της κοινωνίας: οι προσωπικές διατροφικές επιλογές μπορούν τελικά να δημιουργούν και συλλογικό κόστος.
Γιατί λοιπόν δεν απαγορεύονται οι τηγανητές πατάτες;
Επειδή υπάρχει μια κρίσιμη διαφορά μεταξύ κινδύνου και απαγόρευσης.Δεν είναι κάθε τρόφιμο που περιέχει λίπος αυτομάτως ανθυγιεινό, ούτε μία μεμονωμένη μερίδα τηγανητών ή ένα λιπαρό γεύμα καθορίζουν από μόνα τους την υγεία ενός ανθρώπου.
Σημασία έχουν η ποσότητα, η συχνότητα, το συνολικό διατροφικό πρότυπο και πολλοί ακόμη παράγοντες.Γι' αυτό οι πολιτικές δημόσιας υγείας στα τρόφιμα συνήθως επιλέγουν διαφορετικά εργαλεία: ενημέρωση, διατροφική επισήμανση, όρια σε συγκεκριμένα συστατικά και κανόνες για τη διαφήμιση ή τη διάθεση ορισμένων προϊόντων.
Και μετά τι θα απαγορεύσουμε;
Εδώ βρίσκεται και το ενδιαφέρον κοινωνικό ερώτημα.Αν μοναδικό κριτήριο μιας απαγόρευσης γίνει το «κάνει κακό στην υγεία», τότε ο κατάλογος θα μπορούσε να γίνει ατελείωτος.Ζάχαρη, γλυκά, αλάτι, αλλαντικά, πολύ λιπαρά κρέατα και υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ συνδέονται, με διαφορετικούς τρόπους και βαθμούς, με κινδύνους για την υγεία.
Θα μπορούσε λοιπόν κάποιος να φανταστεί μια ταβέρνα στην οποία το κράτος θα αποφασίζει όχι μόνο εάν επιτρέπεται να καπνίσεις, αλλά και πόσο αλάτι θα έχει η χωριάτικη ή εάν δικαιούσαι δεύτερη μερίδα πατάτες.Κάπου εδώ η δημόσια υγεία συναντά την προσωπική ελευθερία.
Η οικονομική διάσταση
Υπάρχει και μια πλευρά που αφορά άμεσα την αγορά.Εστιατόρια, ταβέρνες, βιομηχανίες τροφίμων και σούπερ μάρκετ αποτελούν τεράστιο κομμάτι της οικονομικής δραστηριότητας.Μια γενικευμένη λογική απαγορεύσεων στα τρόφιμα θα επηρέαζε παραγωγούς, επιχειρήσεις εστίασης, θέσεις εργασίας και τελικά τις τιμές.
Γι' αυτό και το οικονομικό δίλημμα είναι παρόμοιο με το κοινωνικό: πόσο πρέπει να ρυθμίζει το κράτος και πόσο πρέπει να αποφασίζει ο ενημερωμένος καταναλωτής;