Μέχρι πριν από λίγα χρόνια η τεχνητή νοημοσύνη έμοιαζε περισσότερο με τεχνολογία του μέλλοντος. Σήμερα γράφει κείμενα, δημιουργεί εικόνες, αναλύει δεδομένα, απαντά σε πελάτες, μεταφράζει, προγραμματίζει και ολοκληρώνει μέσα σε δευτερόλεπτα εργασίες για τις οποίες ένας άνθρωπος μπορεί να χρειαζόταν ώρες.
Και κάπου εδώ εμφανίζεται ένα ερώτημα που απασχολεί εκατομμύρια εργαζομένους: αν η AI μπορεί να κάνει ένα σημαντικό μέρος της δουλειάς μου, τι θα κάνω εγώ;Η απάντηση που προκύπτει από τα μέχρι σήμερα στοιχεία είναι πιο σύνθετη από το «θα χαθούν οι δουλειές». Η τεχνητή νοημοσύνη φαίνεται ότι πρώτα αλλάζει τις ίδιες τις δουλειές.
Ένας στους τέσσερις εργαζομένους εκτίθεται στην AI
Σύμφωνα με πρόσφατη ανάλυση του Διεθνούς Οργανισμού Εργασίας, περίπου ένας στους τέσσερις εργαζομένους παγκοσμίως βρίσκεται σε επάγγελμα με κάποιο βαθμό έκθεσης στη γενετική τεχνητή νοημοσύνη.Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι ένας στους τέσσερις θα χάσει τη θέση του.
Στα περισσότερα επαγγέλματα εξακολουθούν να υπάρχουν καθήκοντα που απαιτούν ανθρώπινη συμμετοχή. Το πιθανότερο σενάριο, σύμφωνα με τον ILO, είναι επομένως η μεταμόρφωση των θέσεων εργασίας και όχι η ολοκληρωτική αντικατάστασή τους.
Ποιοι βρίσκονται περισσότερο εκτεθειμένοι
Σε αντίθεση με προηγούμενα κύματα αυτοματοποίησης, αυτή τη φορά δεν βρίσκονται στην πρώτη γραμμή μόνο οι χειρωνακτικές ή επαναλαμβανόμενες εργασίες.Η AI αγγίζει έντονα το «γραφείο».Διοικητικές εργασίες, χρηματοοικονομικά, πληροφορική, εκπαίδευση, νομικές και αναλυτικές υπηρεσίες συγκαταλέγονται στους τομείς με σημαντική έκθεση.Ένα μεγάλο μέρος της δουλειάς που βασίζεται σε επεξεργασία πληροφοριών, δημιουργία πρώτου προσχεδίου, αναζήτηση δεδομένων ή τυποποιημένη επικοινωνία μπορεί πλέον να εκτελείται πολύ ταχύτερα.
Η μεγάλη αλλαγή: Δεν αυτοματοποιείται πάντα η θέση, αλλά το καθήκον
Εδώ βρίσκεται ίσως η σημαντικότερη διαφορά.Ένας λογιστής δεν εξαφανίζεται επειδή η AI μπορεί να ταξινομήσει παραστατικά. Ένας δικηγόρος δεν καταργείται επειδή ένα σύστημα μπορεί να συνοψίσει εκατοντάδες σελίδες. Ούτε ένας δημοσιογράφος επειδή ένας αλγόριθμος μπορεί να δημιουργήσει ένα πρώτο κείμενο.
Αλλάζει όμως το ποια εργασία έχει πλέον οικονομική αξία.Όταν η μηχανή ολοκληρώνει το πρώτο 70% μιας διαδικασίας, η αξία του ανθρώπου μετακινείται στην κρίση, στον έλεγχο, στην ευθύνη, στη στρατηγική και στην τελική απόφαση.
Τι πρέπει λοιπόν να μάθει ένας εργαζόμενος;
Η πρώτη αντίδραση δεν χρειάζεται να είναι «πρέπει να γίνω προγραμματιστής».Νεότερη κοινή έκθεση διεθνών οργανισμών για τις δεξιότητες στην εποχή της AI επισημαίνει ότι αυξάνεται η σημασία όχι μόνο των ψηφιακών γνώσεων αλλά και των γνωστικών και κοινωνικοσυναισθηματικών δεξιοτήτων.AI literacy –δηλαδή να γνωρίζει κάποιος τι μπορεί και τι δεν μπορεί να κάνει ένα εργαλείο τεχνητής νοημοσύνης–, προσαρμοστικότητα, κριτική σκέψη και σωστή αξιολόγηση των αποτελεσμάτων αποκτούν μεγαλύτερη αξία.
Ο στόχος δεν είναι απαραίτητα να ανταγωνιστείς την AI. Είναι να μάθεις να εργάζεσαι μαζί της καλύτερα από τον επόμενο εργαζόμενο.
Και οι μισθοί;
Εδώ αρχίζει η οικονομική πλευρά της αλλαγής.Έρευνα του ΔΝΤ δείχνει ότι οι θέσεις που απαιτούν νέες δεξιότητες –και ιδιαίτερα δεξιότητες σχετικές με την AI– εμφανίζουν υψηλότερες αμοιβές κατά μέσο όρο.
Υπάρχει όμως και ο αντίθετος κίνδυνος.Εργαζόμενοι με μεσαίες δεξιότητες, των οποίων μεγάλο μέρος της εργασίας μπορεί να αυτοματοποιηθεί χωρίς να διαθέτουν συμπληρωματικές γνώσεις, μπορεί να βρεθούν υπό μεγαλύτερη πίεση.Γι' αυτό η επανεκπαίδευση δεν αποτελεί πλέον απλώς ένα πρόσθετο προσόν στο βιογραφικό. Μπορεί να γίνει παράγοντας διατήρησης του εισοδήματος.
Θα υπάρξουν τελικά απολύσεις;
Θα υπάρξουν επιχειρήσεις που θα χρησιμοποιήσουν την AI για να μειώσουν προσωπικό. Θα υπάρξουν όμως και επιχειρήσεις που θα χρησιμοποιήσουν την ίδια τεχνολογία για να παράγουν περισσότερο με τους ίδιους εργαζομένους ή για να δημιουργήσουν νέες υπηρεσίες.
Μέχρι σήμερα, ο ILO επισημαίνει ότι δεν έχει καταγραφεί μεγάλης κλίμακας εκτόπιση εργαζομένων εξαιτίας της γενετικής AI. Οι αυξήσεις παραγωγικότητας είναι υπαρκτές σε ορισμένες εφαρμογές, αλλά παραμένουν άνισες και δεν μεταφράζονται αυτομάτως σε μεγαλύτερη παραγωγή, υψηλότερους μισθούς ή λιγότερες θέσεις εργασίας.
Η ερώτηση που πρέπει να κάνουμε
Ίσως λοιπόν η σωστή ερώτηση δεν είναι «μπορεί η AI να κάνει τη δουλειά μου;».Είναι: ποιο μέρος της δουλειάς μου μπορεί να κάνει ήδη και τι μπορώ εγώ να κάνω καλύτερα με τη βοήθειά της;
Όποιος περιμένει να επιστρέψει η αγορά εργασίας στην εποχή πριν από το ChatGPT πιθανότατα θα απογοητευτεί. Η τεχνολογία έχει ήδη περάσει μέσα στις επιχειρήσεις και οι επενδύσεις συνεχίζονται.Το ΔΝΤ αναφέρει ότι οι παγκόσμιες ιδιωτικές επενδύσεις που σχετίζονται με την AI θα μπορούσαν να ξεπεράσουν τα 2 τρισ. δολάρια μέσα στο 2026.
Η επόμενη μεγάλη διαφορά στην αγορά εργασίας επομένως μπορεί να μην είναι ανάμεσα στον άνθρωπο και στη μηχανή.Μπορεί να είναι ανάμεσα στον εργαζόμενο που ξέρει να χρησιμοποιεί την AI για να γίνει παραγωγικότερος και σε εκείνον που εξακολουθεί να εργάζεται σαν να μην υπάρχει.