Έπειτα από 25 χρόνια διαπραγματεύσεων και ισχυρές αντιμαχίες -που παραμένουν- εντός της ΕΕ, η εμπορική συμφωνία ανάμεσα στην Ευρωπαϊκή Ένωση και τη Mercosur τίθεται προσωρινά σε ισχύ από σήμερα 1η Μαΐου.
Αν και μιλάμε για μια πλήρη εμπορική συμφωνία ανάμεσα στις χώρες της ΕΕ και τις Βραζιλία, Ουρουγουάη, Παραγουάη, Aργεντινή, που εκτείνεται από οχήματα, μηχανήματα και φάρμακα έως τρόφιμα και ποτά, τις περισσότερες φορές ταυτίζεται με τον πρωτογενή τομέα και όχι άδικα.
Οι Ευρωπαίοι αγρότες άλλωστε (μαζί και οι Έλληνες) ήταν που σήκωσαν πολύμηνες διαμαρτυρίες, ζητώντας την ακύρωση της συμφωνίας, καθώς θεωρούν απειλή τα αγροδιατροφικά προϊόντα της Λατινικής Αμερικής, που παράγονται με χαμηλότερο κόστος και με διαφορετικά —συχνά λιγότερο αυστηρά— πρότυπα ασφάλειας και περιβαλλοντικής προστασίας.
Το ζήτημα των φυτοφαρμάκων, των αυξητικών παραγόντων και της επιβολής κανόνων αποτελεί βασικό σημείο αντιπαράθεσης, με τους επικριτές της συμφωνίας να αμφισβητούν την αποτελεσματικότητα των ελέγχων στα εισαγόμενα προϊόντα.
Όλα αυτά, την ίδια στιγμή που ο πρωτογενής τομέας της Ευρώπης δοκιμάζεται σκληρά από τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής, τις ζωονόσους, τις χαμηλές τιμές παραγωγού και τον ξένο ανταγωνισμό μεταξύ άλλων.
Ο σκόπελος του Ευρωκοινοβουλίου
Η συμφωνία ΕΕ – Mercosur – Αργεντινή, επιτεύχθηκε τον Δεκέμβριο του 2024. Οι χώρες της ΕΕ την ενέκριναν έναν χρόνο αργότερα, επιτρέποντας την υπογραφή της συμφωνίας. Και οι τέσσερις χώρες της Mercosur έχουν επίσης εγκρίνει τη συμφωνία.
Ωστόσο, για να οριστικοποιηθεί, η συμφωνία εξακολουθεί να χρειάζεται τη συγκατάθεση του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου. Η διαδικασία μπήκε προσωρινά στον πάγο, καθώς αρκετοί ήταν οι ευρωβουλευτές, που παρέπεμψαν τη συμφωνία στο Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης για νομικό έλεγχο. Οι ενστάσεις ήταν τόσο μεγάλες που ακόμα και συμπαγείς ευρωομάδες χωρίστηκαν σε στρατόπεδα.
Αν το Δικαστήριο κρίνει ότι τμήματα της συμφωνίας δεν συμβαδίζουν με τις συνθήκες της ΕΕ, τότε η συμφωνία θα πρέπει να τροποποιηθεί προτού μπορέσει να τεθεί πλήρως σε ισχύ. Μιλάμε για μια διαδικασία, που μπορεί να διαρκέσει πάνω από έναν χρόνο.
Στο μεταξύ όμως, η Κομισιόν αποφάσισε να εφαρμόσει τη συμφωνία σε προσωρινή βάση.
Σε ισχύ οι πρώτες περικοπές δασμών, ανοίγει ο δρόμος για διαγωνισμούς
Σύμφωνα με την χθεσινή ανακοίνωση της Κομισιόν, οι εξαγωγείς θα επωφεληθούν άμεσα, καθώς ήδη από σήμερα 1η Μαΐου, τίθενται σε ισχύ οι πρώτες περικοπές δασμών.
Παράλληλα, οι ευρωπαϊκές εταιρείες θα μπορούν πλέον να συμμετέχουν σε διαγωνισμούς για δημόσιες και κρατικές συμβάσεις στις χώρες της Mercosur με ίσους όρους απέναντι στις τοπικές επιχειρήσεις.
Άμεσα οφέλη σύμφωνα με την Κομισιόν, θα υπάρξουν και για τους εξαγωγείς υπηρεσιών, χάρη στην εφαρμογή σαφών κανόνων αδειοδότησης, μη διακριτικών διαδικασιών και διευκολύνσεων στη μετακίνηση εργαζομένων.
Η 1η Μαΐου σηματοδοτεί επίσης την έναρξη της κατάργησης μη δασμολογικών και τεχνικών εμποδίων στο εμπόριο, μέσω της εφαρμογής κανόνων για την αξιολόγηση συμμόρφωσης, την επισήμανση προϊόντων και την τήρηση διεθνών προτύπων. ”Αυτό αναμένεται να επιτρέψει στις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις να δραστηριοποιούνται ταχύτερα και με λιγότερα εμπόδια, αποκομίζοντας άμεσα εμπορικά οφέλη”.
Όσον αφορά τους αγρότες και τις εξαγωγές αγροδιατροφικών προϊόντων, η Κομισιόν βλέπει ευκαιρίες και ένα πιο ανταγωνιστικό περιβάλλον, δεδομένου ότι η ΕΕ είναι ο μεγαλύτερος εξαγωγέας τροφίμων και ποτών παγκοσμίως. Η συμφωνία εκτιμάται ότι θα οδηγήσει σε αύξηση κατά 50% των εξαγωγών αγροδιατροφικών προϊόντων της ΕΕ προς την περιοχή της Mercosur.
Από την 1η Μαΐου, η ΕΕ αποκτά πρόσβαση στο πρώτο μέρος των ποσοστώσεων δασμολογικών εισαγωγών.
Την ίδια στιγμή, οι χώρες της Mercosur θα αρχίσουν από την 1η Μαΐου να προστατεύουν 344 ευρωπαϊκές Γεωγραφικές Ενδείξεις (GI), απαγορεύοντας απομιμήσεις αλλά και παραπλανητικές ονομασίες, σύμβολα, σημαίες ή εικόνες. Έτσι, μόνο αυθεντικά προϊόντα — όπως για παράδειγμα το ροκφόρ θα μπορούν να φέρουν τη συγκεκριμένη ονομασία προέλευσης.
Τι ισχύει για το κρέας, τη ζάχαρη, το μέλι και το ρύζι που θα μπαίνουν στην ΕΕ
Το Euractiv, έχει συγκεντρώσει μια σημαντική λίστα για το τι ισχύει με τις εισαγωγές στην ΕΕ στο πλαίσιο της συμφωνίας με τη Μercosur:
Μπορεί απεριόριστη ποσότητα βραζιλιάνικου βοδινού και κοτόπουλου να εισέρχεται στην ΕΕ χωρίς δασμούς;
Όχι. Απεριόριστες ποσότητες βοδινού κρέατος χωρίς δασμούς από τη Βραζιλία, την Αργεντινή ή άλλες χώρες της Mercosur δεν θα εισέλθουν στην ΕΕ με μηδενικό δασμό – ούτε από την πρώτη ημέρα ούτε αργότερα.
Η συμφωνία επιτρέπει μια επιπλέον ποσόστωση 99.000 τόνων βοδινού κρέατος – χωρισμένη ανάμεσα σε νωπό και κατεψυγμένο – με μειωμένο δασμό 7,5%, η οποία θα εφαρμοστεί σταδιακά σε διάστημα έξι ετών και θα μοιράζεται μεταξύ των τεσσάρων χωρών.
Η Kομισιόν αναφέρει ότι αυτό αντιπροσωπεύει περίπου το 1,5% της παραγωγής βοδινού κρέατος στην ΕΕ. Ορισμένοι ειδικοί εκτιμούν ότι θα μπορούσε να πιέσει τις τιμές έως και κατά 2% όταν εφαρμοστεί πλήρως. Ο κτηνοτροφικός τομέας, ωστόσο, εξακολουθεί να ανησυχεί για τον ανταγωνισμό από τα υψηλής αξίας κομμάτια κρέατος, που προέρχονται από τη Βραζιλία και την Αργεντινή.
Για τα πουλερικά, οι αδασμολόγητες εισαγωγές περιορίζονται στους 180.000 τόνους, με σταδιακή εφαρμογή σε διάστημα πέντε ετών. Σύμφωνα με την Επιτροπή, αυτό αντιστοιχεί περίπου στο 1,3% της παραγωγής της ΕΕ, προσθέτοντας ότι η αυξανόμενη κατανάλωση κοτόπουλου στην Ευρώπη θα πρέπει να απορροφήσει την αύξηση.
Για τη ζάχαρη, δεν προβλέπονται πρόσθετες ποσοστώσεις, εκτός από 10.000 τόνους από την Παραγουάη. Μια ήδη υπάρχουσα ποσόστωση 180.000 τόνων ακατέργαστης ζάχαρης από ζαχαροκάλαμο θα επιτρέπεται να εισέρχεται χωρίς δασμούς – περίπου το 1,1% της παραγωγής ζάχαρης της ΕΕ.
Θα ανοίξουν επίσης δύο ποσοστώσεις για αιθανόλη σε διάστημα πέντε ετών, συνολικού όγκου 650.000 τόνων: 450.000 τόνοι χωρίς δασμούς και 200.000 τόνοι με μειωμένο δασμό.
Η συμφωνία περιλαμβάνει ποσοστώσεις χωρίς δασμούς για μέλι (45.000 τόνοι σε πέντε χρόνια) και ρύζι (60.000 τόνοι σε πέντε χρόνια).
Τα μακροπρόθεσμα οφέλη για τους Ευρωπαίους
Η προσωρινή εφαρμογή φέρνει επίσης άμεσα – αν και σταδιακά – οφέλη για τους ευρωπαίους εξαγωγείς. Οι μειώσεις δασμών γενικά θα εφαρμοστούν με πιο αργό ρυθμό σε σύγκριση με τα προϊόντα της Mercosur.
Παράδειγμα το ελαιόλαδο. Οι δασμοί θα μειωθούν στο μηδέν μέσα σε 15 χρόνια, χωρίς περιορισμούς όγκου. Στην Αργεντινή, όπου οι δασμοί σήμερα φτάνουν το 31,5%, θα μειωθούν ελαφρώς στο 29,4% από την πρώτη ημέρα, μέχρι να καταργηθούν πλήρως το 2041, δήλωσε ο Ραφαέλ Πίκο, γενικός διευθυντής της ισπανικής ένωσης ελαιολάδου Asoliva.
Ο Πίκο σημείωσε ότι το φθηνότερο ελαιόλαδο στις αγορές της Mercosur θα μπορούσε να λειτουργήσει ως «μοχλός ενίσχυσης της κατανάλωσης», επισημαίνοντας τις ισχυρές προοπτικές ανάπτυξης, ιδιαίτερα στη Βραζιλία, που ήδη αποτελεί έναν από τους μεγαλύτερους εισαγωγείς ελαιολάδου στον κόσμο.
Στον τομέα του κρασιού, μόνο τα ακριβότερα αφρώδη κρασιά θα δουν τους δασμούς να καταργούνται άμεσα. Τα φθηνότερα αφρώδη κρασιά θα γίνουν αδασμολόγητα έπειτα από 12 χρόνια. Άλλα κρασιά, συμπεριλαμβανομένων ποτών τύπου σαμπάνιας, θα δουν τους δασμούς να καταργούνται σταδιακά μέσα σε οκτώ χρόνια.
Τα πράγματα θα κινηθούν ταχύτερα για τα αλκοολούχα ποτά, με τους περισσότερους δασμούς να καταργούνται μέσα σε τέσσερα χρόνια.
Τα τυριά θα χρειαστούν μεγαλύτερη μεταβατική περίοδο, με μια αδασμολόγητη ποσόστωση 30.000 τόνων να τίθεται σε ισχύ σε 10 χρόνια.
Στην κατηγορία των γλυκών, οι δασμοί για την ευρωπαϊκή σοκολάτα θα καταργηθούν σταδιακά μέσα σε εννέα χρόνια. Η μεταβατική περίοδος θα είναι ακόμη μεγαλύτερη – 14 χρόνια – για τη λευκή σοκολάτα.
Παραμένει η αδικία για τις επιτραπέζιες ελιές
Στη συμφωνία υπάρχει και μια αδικία εις βάρος της ευρωπαϊκής και κατά συνέπεια της ελληνικής επιτραπέζιας ελιάς, που είναι ένα από τα δυνατά εξαγωγικά μας χαρτιά. Συγκεκριμένα, ενώ οι ευρωπαϊκές επιτραπέζιες ελιές υπόκεινται σε δασμό 12,6% για εξαγωγές προς τις χώρες της Mercosur, δεν συμβαίνει το ίδιο με τις εισαγωγές προς την ελληνική και ευρωπαϊκή αγορά, όπου ο δασμός σταδιακά θα μηδενιστεί.
Ο Πρόεδρος της ΠΕΜΕΤΕ, Κώστας Ζούκας, είχε κάνει λόγο για μια ανισοβαρή απόφαση, εξηγώντας, ότι «η Αργεντινή, με πάνω από 100.000 τόνους, θα αποτελέσει μακροπρόθεσμα απειλή για την αγορά της ΕΕ. Παράλληλα, η εξέλιξη αυτή ”μειώνει και την προοπτική, που είχαμε προς τη βραζιλιάνικη αγορά (στο 0,5% το μερίδιο της Ελλάδας στις εξαγωγές)”.