Μπορεί ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ να μην εμπλέκεται άμεσα στις εκλογές της Τρίτης 3 Νοεμβρίου, ωστόσο το πολιτικό του μέλλον, τουλάχιστον για τα επόμενα δύο χρόνια, εξαρτάται σε σημαντικό βαθμό από το αποτέλεσμά τους. Οι λεγόμενες ενδιάμεσες εκλογές στις ΗΠΑ (midterm elections) θα καθορίσουν ποιο κόμμα θα ελέγχει το Κογκρέσο έως το τέλος της δεύτερης προεδρικής θητείας του, επηρεάζοντας τις πολιτικές αποφάσεις της Ουάσιγκτον, αλλά και τις σχέσεις της με τον υπόλοιπο κόσμο.
Για την Ελλάδα, η αναμέτρηση αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον, καθώς οι πολιτικοί συσχετισμοί στις ΗΠΑ παίζουν ρόλο στις διατλαντικές εμπορικές σχέσεις, την ενεργειακή αγορά, το ΝΑΤΟ, την αμερικανική παρουσία στην Ανατολική Μεσόγειο και τη συνεργασία των δύο χωρών σε κρίσιμους οικονομικούς και αμυντικούς τομείς.
Τι είναι οι ενδιάμεσες εκλογές και τι ψηφίζουν οι Αμερικανοί
Οι ενδιάμεσες εκλογές πραγματοποιούνται κάθε τέσσερα χρόνια, στο μέσο της προεδρικής θητείας. Δεν αφορούν την εκλογή προέδρου, αλλά την ανανέωση της σύνθεσης του Κογκρέσου, το οποίο αποτελείται από το κάτω σώμα, τη Βουλή των Αντιπροσώπων και το άνω σώμα, τη Γερουσία.
Στις συγκεκριμένες εκλογές κρίνονται και οι 435 έδρες της Βουλής των Αντιπροσώπων, τα μέλη της οποίας εκλέγονται κάθε δύο χρόνια, καθώς και 35 από τις 100 έδρες της Γερουσίας. Οι γερουσιαστές έχουν εξαετή θητεία, με περίπου το ένα τρίτο των εδρών να ανανεώνεται ανά διετία. Παράλληλα, πραγματοποιούνται εκλογές για 36 κυβερνήτες πολιτειών, καθώς και πολλές τοπικές αναμετρήσεις.
Το συντηρητικό Ρεπουμπλικανικό Κόμμα του προέδρου Τραμπ ελέγχει σήμερα και τα δύο σώματα του Κογκρέσου, με ισχνή πλειοψηφία στη Βουλή και κάπως ισχυρότερη στη Γερουσία (όπου έχει και το προνόμιο της 101ης ψήφου του αντιπροέδρου Τζ. Ντ. Βανς, που τυπικά είναι και πρόεδρος της Γερουσίας, όταν υπάρχει ισοψηφία 50-50) . Σύμφωνα με το Reuters, οι Δημοκρατικοί χρειάζονται καθαρή αύξηση τεσσάρων εδρών σε κάθε σώμα για να ανατρέψουν τους υφιστάμενους συσχετισμούς.
Οι ενδιάμεσες εκλογές αντιμετωπίζονται παραδοσιακά ως πολιτική δοκιμασία για τον εκάστοτε πρόεδρο. Ιστορικά, το κυβερνών κόμμα συνήθως χάνει έδρες, καθώς οι ψηφοφόροι αξιολογούν την οικονομία, την καθημερινότητά τους και τις κυβερνητικές επιλογές.
Τι διακυβεύεται για τον Τραμπ
Το βασικό ερώτημα είναι εάν ο Τραμπ θα διατηρήσει ένα Κογκρέσο που διευκολύνει την εφαρμογή της πολιτικής του ή θα βρεθεί αντιμέτωπος με μια ισχυρότερη αντιπολίτευση.
Εάν οι Δημοκρατικοί αποκτήσουν τον έλεγχο της Βουλής των Αντιπροσώπων, θα μπορούν να μπλοκάρουν σημαντικές νομοθετικές πρωτοβουλίες, να ασκήσουν μεγαλύτερη πίεση στις διαπραγματεύσεις για τον ομοσπονδιακό προϋπολογισμό και να ενισχύσουν τις έρευνες για τη λειτουργία της κυβέρνησης.
Εάν επικρατήσουν και στη Γερουσία, οι περιορισμοί θα επεκταθούν στις διαδικασίες επικύρωσης σημαντικών κυβερνητικών και δικαστικών διορισμών.
Ωστόσο, ακόμη και σε περίπτωση ήττας των Ρεπουμπλικανών, ο Τραμπ θα εξακολουθήσει να διαθέτει σημαντικές εκτελεστικές αρμοδιότητες, αλλά και το δικαίωμα άσκησης βέτο σε νομοθετήματα, για την άρση του οποίου μάλιστα, χρειάζεται υπερπλειοψηφία 2/3 σε Βουλή και Γερουσία για να παρακαμφθεί.
Σύμφωνα με ανάλυση του Reuters, ιδιαίτερη σημασία θα αποκτήσουν οι διαπραγματεύσεις για τη χρηματοδότηση της ομοσπονδιακής κυβέρνησης και το όριο του δημόσιου χρέους το 2027, οι οποίες θα μπορούσαν να προκαλέσουν νέες αναταράξεις στις αγορές.
Γιατί οι εκλογές αφορούν την Ελλάδα
Η πρώτη και πιο άμεση σύνδεση αφορά την οικονομία. Οι αποφάσεις της Ουάσιγκτον για τους δασμούς, τις εμπορικές συμφωνίες και τις διεθνείς οικονομικές σχέσεις επηρεάζουν ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση και, κατ’ επέκταση, την Ελλάδα.
Μια αλλαγή ισορροπιών στο Κογκρέσο θα μπορούσε να μεταβάλει την πολιτική πίεση προς τον Λευκό Οίκο, χωρίς αυτό να συνεπάγεται αυτομάτως αλλαγή της αμερικανικής εμπορικής πολιτικής.
Το European Policy Centre, σε ανάλυση που δημοσιεύθηκε στις 30 Οκτωβρίου, επισημαίνει ότι οι συνέπειες της αμερικανικής πολιτικής για την Ευρώπη εκτείνονται από το εμπόριο και την άμυνα μέχρι την ενέργεια, την τεχνολογία και τη γεωοικονομία.
Για τις ελληνικές εξαγωγικές επιχειρήσεις, τις επενδύσεις και τις εφοδιαστικές αλυσίδες, η κατεύθυνση των σχέσεων ΗΠΑ–ΕΕ αποτελεί παράγοντα οικονομικής αβεβαιότητας.
LNG, Κάθετος Διάδρομος και τιμές ενέργειας
Μία δεύτερη διάσταση αφορά την ενέργεια, όπου η Ελλάδα έχει αναπτύξει στενότερη συνεργασία με τις ΗΠΑ.
Στον έκτο Στρατηγικό Διάλογο Ελλάδας–ΗΠΑ, που πραγματοποιήθηκε στις 7 Οκτωβρίου στην Αθήνα, οι δύο πλευρές επιβεβαίωσαν τη σημασία της ενεργειακής συνεργασίας, με ιδιαίτερη αναφορά στον Κάθετο Διάδρομο φυσικού αερίου και στις έρευνες υδρογονανθράκων.
Η Ελλάδα επιδιώκει να ενισχύσει τον ρόλο της ως ενεργειακής πύλης προς τη Νοτιοανατολική και Ανατολική Ευρώπη, αξιοποιώντας τις υποδομές εισαγωγής LNG και τις διασυνοριακές διασυνδέσεις.
Οι αποφάσεις της αμερικανικής κυβέρνησης για την ενεργειακή παραγωγή, τις εξαγωγές και τη γεωπολιτική στη Μέση Ανατολή επηρεάζουν τις διεθνείς αγορές φυσικού αερίου και πετρελαίου.
Με τον πόλεμο στο Ιράν να διατηρεί την ένταση στις ενεργειακές αγορές, οι εξελίξεις στην Ουάσιγκτον αποκτούν πρόσθετη σημασία για το κόστος καυσίμων, τις θαλάσσιες μεταφορές και τους λογαριασμούς ενέργειας στην Ευρώπη.
ΝΑΤΟ, εξοπλισμοί και Ανατολική Μεσόγειος
Εξίσου σημαντική είναι η διάσταση της ασφάλειας. Το Κογκρέσο διαθέτει ουσιαστικές αρμοδιότητες στη χρηματοδότηση των αμερικανικών αμυντικών προγραμμάτων, στην έγκριση νομοθεσίας και στην άσκηση κοινοβουλευτικού ελέγχου.
Οι συσχετισμοί που θα προκύψουν μπορούν επομένως να επηρεάσουν τη στάση των ΗΠΑ απέναντι στο ΝΑΤΟ, την Ουκρανία και τη Ρωσία, ζητήματα που συνδέονται άμεσα με την ευρωπαϊκή ασφάλεια.
Για την Ελλάδα, η σημασία είναι ακόμη πιο συγκεκριμένη. Στον πρόσφατο Στρατηγικό Διάλογο, Αθήνα και Ουάσιγκτον ανακοίνωσαν αμερικανικές πωλήσεις στρατιωτικού υλικού ύψους 4 δισ. δολαρίων, στο πλαίσιο του μακροπρόθεσμου ελληνικού αμυντικού σχεδιασμού.
Παράλληλα, επιβεβαίωσαν τη συνεργασία τους στην άμυνα, στις νέες τεχνολογίες, στην ενεργειακή ασφάλεια και στις θαλάσσιες μεταφορές.
Η σύνθεση του Κογκρέσου έχει σημασία και για τη δραστηριότητα βουλευτών και γερουσιαστών που ασχολούνται με τα ελληνικά και κυπριακά ζητήματα, καθώς οι νομοθετικές πρωτοβουλίες, οι επιτροπές και οι διακομματικές συνεργασίες επηρεάζονται από τις εκλογικές ανακατατάξεις.
Ο ρόλος του ελληνικού λόμπι στο Κογκρέσο
Ξεχωριστό ενδιαφέρον για την Ελλάδα παρουσιάζει και η επόμενη ημέρα για το ελληνικό λόμπι στο αμερικανικό Κογκρέσο, καθώς οι ενδιάμεσες εκλογές μπορούν να επηρεάσουν την εκπροσώπηση της ομογένειας και τις διακομματικές συμμαχίες που στηρίζουν τα ελληνικά συμφέροντα. Σημαντικό ρόλο διαδραματίζει το Congressional Hellenic Caucus, η διακομματική κοινοβουλευτική ομάδα για τα ελληνικά ζητήματα, η οποία αριθμεί περίπου 80 μέλη. Επικεφαλής της είναι οι ελληνοαμερικανοί βουλευτές Γκας Μπιλιράκης, από τους Ρεπουμπλικανούς και Κρις Πάπας, από τους Δημοκρατικούς, με αντιπροέδρους τη Νικόλ Μαλλιωτάκη και την Ντίνα Τάιτους.
Μάλιστα, ο Πάπας διεκδικεί στις φετινές εκλογές μία έδρα στη Γερουσία, γεγονός που δημιουργεί την προοπτική ενίσχυσης της ελληνοαμερικανικής παρουσίας στο συγκεκριμένο σώμα. Η δράση της ομάδας επικεντρώνεται στις σχέσεις Ελλάδας–ΗΠΑ, στο Κυπριακό, στην ασφάλεια της Ανατολικής Μεσογείου, στις ελληνοτουρκικές σχέσεις και στην αμυντική συνεργασία. Ωστόσο, όπως επισημαίνεται σε πρόσφατα δημοσιεύματα, οι εσωτερικές διαφωνίες και οι διαφορετικές πολιτικές προτεραιότητες των μελών της αποτελούν πρόκληση για τη συνοχή της.