Η γεωπολιτική και οικονομική αβεβαιότητα που προκαλεί ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή οδήγησε την Fitch Ratings να κρατήσει στάση αναμονής στην πρώτη αξιολόγηση της για την ελληνική οικονομία, το 2026.
Έτσι, ο αμερικανικός οίκος κράτησε αμετάβλητη τη βαθμολογία του ελληνικού αξιόχρεου σε «ΒΒΒ» με σταθερό outlook.
Το σκεπτικό της έκθεσης
Η δημοσιονομική και μακροοικονομική προσαρμογή έχει επιταχυνθεί τα τελευταία χρόνια, ενισχύοντας τα θεμελιώδη μεγέθη και την αξιοπιστία της οικονομικής πολιτικής. Τα παραπάνω θετικά στοιχεία αντισταθμίζονται από την κληρονομιά της κρίσης κρατικού χρέους, ιδίως από το πολύ υψηλό αλλά σταθερά μειούμενο δημόσιο χρέος, τη σημαντική απώλεια οικονομικής παραγωγής, τις επίμονες εξωτερικές ανισορροπίες και τις ενδεχόμενες υποχρεώσεις που συνδέονται με τον τραπεζικό τομέα.
Κύριοι παράγοντες αξιολόγησης:
Ανθεκτική οικονομική ανάπτυξη: Η ανάπτυξη της ελληνικής οικονομίας διατηρήθηκε σταθερή σε επίπεδα ελαφρώς άνω του 2% την περίοδο 2023-2025, παρά τις διάφορες γεωπολιτικές και εμπορικές αναταράξεις. Η Fitch προβλέπει κάπως χαμηλότερη ανάπτυξη το 2026, κυρίως λόγω των αρνητικών επιπτώσεων από τη σύγκρουση στη Μέση Ανατολή, ωστόσο η οικονομία θα επωφεληθεί από το τελευταίο έτος του επενδυτικού προγράμματος Next Generation EU. Μεσοπρόθεσμα, αναμένεται σταδιακή σύγκλιση των εισοδημάτων με εκείνα των χωρών της ευρωζώνης, με βάση έναν εκτιμώμενο δυνητικό ρυθμό ανάπτυξης 2%.
Η εγχώρια ζήτηση θα παραμείνει ο βασικός μοχλός ανάπτυξης, υποστηριζόμενη από τη σταδιακή βελτίωση των ισολογισμών των νοικοκυριών, τη συνεχιζόμενη αύξηση της απασχόλησης και τις υψηλότερες επενδύσεις.
Σημαντικά δημοσιονομικά πλεονάσματα: Η Ελλάδα πέτυχε δημοσιονομικά πλεονάσματα το 2024 και το 2025, καταγράφοντας εξαιρετική δημοσιονομική επίδοση σε σύγκριση με χώρες αντίστοιχης αξιολόγησης και με τα μέλη της ευρωζώνης. Ο σημερινός διάμεσος όρος ελλείμματος για την κατηγορία «BBB» ανέρχεται στο 3,1% του ΑΕΠ, ενώ το συνολικό έλλειμμα της ευρωζώνης διαμορφώθηκε στο 2,9% του ΑΕΠ το 2025.
Η ισχυρή δημοσιονομική επίδοση στηρίχθηκε σε διαρθρωτικά υψηλότερα έσοδα, λόγω της βελτίωσης της φορολογικής συμμόρφωσης και είσπραξης, καθώς και στον αυστηρό έλεγχο των δαπανών. Η Fitch προβλέπει μικρότερο δημοσιονομικό πλεόνασμα το 2026, εξαιτίας κάποιας δημοσιονομικής χαλάρωσης, συμπεριλαμβανομένων προσωρινών και κυρίως στοχευμένων μέτρων ενεργειακής αποζημίωσης. Δεν αναμένεται η εφαρμογή ευρείας προεκλογικής δημοσιονομικής χαλάρωσης, παρά το σημαντικό δημοσιονομικό περιθώριο.
Συνετό και αξιόπιστο δημοσιονομικό πλαίσιο: Τα πρόσφατα δημοσιονομικά αποτελέσματα και τα σχέδια προϋπολογισμού για το 2026 υπογραμμίζουν τη σταθερή δέσμευση της κυβέρνησης στη δημοσιονομική πειθαρχία. Η Fitch θεωρεί τη δέσμευση αυτή ιδιαίτερα αξιόπιστη, καθώς έχει αποδειχθεί μέσω των ισχυρών επιδόσεων της μεταπανδημικής περιόδου και υποστηρίζεται από τη ευρεία κοινωνική συναίνεση υπέρ υγιών δημοσιονομικών πολιτικών. Τον Ιούλιο του 2025, το Κοινοβούλιο υιοθέτησε με μεγάλη πλειοψηφία εγχώριο δημοσιονομικό κανόνα που απαιτεί ισοσκελισμένη πρωτογενή δημοσιονομική θέση.
Σταθερή αποκλιμάκωση του χρέους: Ο λόγος ακαθάριστου χρέους γενικής κυβέρνησης προς ΑΕΠ μειώθηκε κατά σχεδόν 20 ποσοστιαίες μονάδες την περίοδο 2024-2025, στο 146% του ΑΕΠ, λόγω της ανθεκτικής οικονομικής ανάπτυξης και των δημοσιονομικών πλεονασμάτων. Ωστόσο, εξακολουθεί να αντιστοιχεί σε επίπεδο 2,5 φορές υψηλότερο από τον διάμεσο όρο της κατηγορίας «BBB», που ανέρχεται στο 58%. Η Fitch εκτιμά ότι το χρέος θα συνεχίσει να μειώνεται ταχέως μεσοπρόθεσμα, προσεγγίζοντας το 120% έως το 2030 στο βασικό της σενάριο, υποστηριζόμενο από τη σταθερή ονομαστική αύξηση του ΑΕΠ και τα σημαντικά πρωτογενή πλεονάσματα μετά το 2027. Τα ταμειακά διαθέσιμα παραμένουν σε ιστορικά υψηλά επίπεδα, επιτρέποντας την πρόωρη αποπληρωμή διμερών δανείων και καλύπτοντας τις λήξεις χρέους για τα επόμενα τρία χρόνια.
Χαμηλοί κίνδυνοι χρηματοδότησης: Το ευνοϊκό προφίλ του ελληνικού χρέους, με μέση διάρκεια ωρίμανσης 19 ετών και χαμηλά επιτόκια δανεισμού, σε συνδυασμό με τα πολύ υψηλά ταμειακά διαθέσιμα, περιορίζει σημαντικά τους κινδύνους αγοράς και λειτουργεί ως ανάχωμα απέναντι σε πιθανές αναταράξεις από τη μεταβλητότητα στις αγορές ομολόγων. Η διαφορά μεταξύ ρυθμού ανάπτυξης και επιτοκίων παραμένει ευνοϊκή, καθώς το έμμεσο επιτόκιο επί του αποθέματος χρέους διαμορφώνεται περίπου στο 1,5%, σημαντικά χαμηλότερα από την εκτιμώμενη ονομαστική πορεία ανάπτυξης του ΑΕΠ, κοντά στο 4%.
Ευρύ και επίμονο έλλειμμα τρεχουσών συναλλαγών: Το υψηλό έλλειμμα τρεχουσών συναλλαγών περιορίστηκε το 2025, ωστόσο οι υψηλές τιμές ενέργειας αναμένεται να οδηγήσουν σε νέα διεύρυνση φέτος. Ο μέσος όρος του ελλείμματος τρεχουσών συναλλαγών, περίπου στο 6% του ΑΕΠ από το 2023, είναι σημαντικά υψηλότερος από τον τρέχοντα διάμεσο όρο της κατηγορίας «BBB», που βρίσκεται στο 0,2%. Διαρθρωτικά, το χαμηλό ποσοστό αποταμίευσης αποτελεί τη βασική αιτία του σημαντικού ελλείμματος, ενώ οι επενδύσεις με υψηλή εισαγωγική ένταση αναμένεται να εντείνουν την πίεση μεσοπρόθεσμα. Η συμμετοχή στην ευρωζώνη περιορίζει τους κινδύνους εξωτερικής χρηματοδότησης και η Fitch δεν αναμένει διαταραχές στις εξωτερικές κεφαλαιακές ροές.
Ενίσχυση του τραπεζικού τομέα: Η Fitch αναβάθμισε το 2025 τις αξιολογήσεις των συστημικών τραπεζών σε επενδυτική βαθμίδα, αντανακλώντας τη βελτίωση του λειτουργικού περιβάλλοντος στην Ελλάδα και των πιστωτικών προφίλ των τραπεζών, συμπεριλαμβανομένου του μεγαλύτερου ιστορικού σταθερής κερδοφορίας, της ολοκλήρωσης του μεγαλύτερου μέρους της εξυγίανσης της ποιότητας ενεργητικού, της ενίσχυσης της κεφαλαιακής βάσης και της σταθερής χρηματοδότησης μέσω καταθέσεων. Η Fitch αναμένει ότι ο τραπεζικός τομέας θα επωφεληθεί από την ανθεκτική οικονομική ανάπτυξη, τη συνεχιζόμενη επιχειρηματική δραστηριότητα και τη σταδιακή ανάκαμψη της λιανικής τραπεζικής.
Διασύνδεση τραπεζών και κράτους: Ένα διαχρονικό ζήτημα παραμένει η ιδιαίτερα στενή σύνδεση μεταξύ κράτους και τραπεζών λόγω του μεγάλου ποσοστού αναβαλλόμενων φορολογικών απαιτήσεων (Deferred Tax Credits – DTCs) στα κεφάλαια των τραπεζών, που αντιστοιχούν στο 41% των βασικών ιδίων κεφαλαίων κοινών μετοχών κατηγορίας 1 (CET1). Οι DTCs εξακολουθούν να αποτελούν ενδεχόμενη υποχρέωση για το Δημόσιο, στοιχείο που δεν υφίσταται σε καμία άλλη χώρα της ευρωζώνης, παρά τα πρόσφατα σχέδια των τραπεζών για επιτάχυνση της απόσβεσής τους, γεγονός που αναμένεται να συμβάλει στην εξομάλυνση της κεφαλαιακής τους δομής. Επιπλέον, οι κρατικές εγγυήσεις επί των senior ομολόγων του προγράμματος «Ηρακλής», το οποίο αποσκοπεί στην επιτάχυνση της μείωσης των μη εξυπηρετούμενων δανείων στο τραπεζικό σύστημα, ανέρχονταν σε περίπου 18 δισ. ευρώ ή 8% του ΑΕΠ στο τέλος του 2025.
ESG – Διακυβέρνηση: Η Ελλάδα διαθέτει βαθμολογίες ESG Relevance Score «5[+]» για την Πολιτική Σταθερότητα και τα Δικαιώματα, καθώς και για το Κράτος Δικαίου, την Ποιότητα Θεσμών και Ρυθμιστικού Πλαισίου και τον Έλεγχο της Διαφθοράς. Οι βαθμολογίες αυτές αντανακλούν τη μεγάλη βαρύτητα που έχουν οι Δείκτες Διακυβέρνησης της Παγκόσμιας Τράπεζας (WBGI) στο ιδιόκτητο Μοντέλο Αξιολόγησης Κυρίαρχων Κρατών (SRM) της Fitch. Η Ελλάδα διαθέτει μεσαία κατάταξη WBGI στο 61,6, αντανακλώντας το πρόσφατο ιστορικό ομαλών πολιτικών μεταβάσεων, το μέτριο επίπεδο δικαιωμάτων συμμετοχής στην πολιτική διαδικασία, τη μέτρια θεσμική ικανότητα, το εδραιωμένο κράτος δικαίου και το μέτριο επίπεδο διαφθοράς.
Παράγοντες αλλαγής κατεύθυνσης
Παράγοντες που θα μπορούσαν, μεμονωμένα ή συλλογικά, να οδηγήσουν σε αρνητική αξιολογική ενέργεια ή υποβάθμιση:
Δημόσια οικονομικά: Αποτυχία διατήρησης της πτωτικής πορείας του λόγου χρέους γενικής κυβέρνησης προς ΑΕΠ, για παράδειγμα λόγω διαρθρωτικής δημοσιονομικής χαλάρωσης ή υλοποίησης σημαντικών ενδεχόμενων υποχρεώσεων.
Μακροοικονομία/Εξωτερικός τομέας: Αρνητικό σοκ που θα επηρέαζε τις μεσοπρόθεσμες αναπτυξιακές δυνατότητες της Ελλάδας ή θα επιδείνωνε τις εξωτερικές ανισορροπίες.
Παράγοντες που θα μπορούσαν, μεμονωμένα ή συλλογικά, να οδηγήσουν σε θετική αξιολογική ενέργεια ή αναβάθμιση:
Δημόσια οικονομικά: Περαιτέρω σημαντική μείωση του λόγου χρέους γενικής κυβέρνησης προς ΑΕΠ μεσοπρόθεσμα, μέσω υψηλών πρωτογενών πλεονασμάτων και διατήρησης της ανθεκτικής ανάπτυξης.
Μακροοικονομία: Βελτίωση των μεσοπρόθεσμων αναπτυξιακών δυνατοτήτων και επιδόσεων, για παράδειγμα μέσω υψηλότερων επενδύσεων ή εφαρμογής διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων.
Θετικά μηνύματα
Θυμίζουμε ότι ο αμερικανικός οίκος είχε προχωρήσει σε αναβάθμιση της ελληνικής οικονομίας σε «ΒΒΒ» από «ΒΒΒ-», μόλις τον περασμένο Νοέμβριο επικαλούμενος την πολιτική και δημοσιονομική σταθερότητα, τη συνετή διαχείριση του κόστους δανεισμού, τα πρωτογενή πλεονάσματα και την σταθερή ανάπτυξη.
Αναλόγως μόλις χθες έδωσε τα εύσημα στην Ελλάδα για τα στοχευμένα μέτρα στήριξης που έχει υιοθετήσει για την αντιμετώπιση των συνεπειών της ενεργειακής κρίσης, σε σχέση με άλλες ευρωπαϊκές κυβερνήσεις, οι οποίες με τις οριζόντιες παροχές θα έχουν μεσοπρόθεσμες συνέπειες στα δημόσια οικονομικά τους.
Πάντως, η σημερινή απόφαση της Fitch δεν προκάλεσε έκπληξη δεδομένης της δύσκολης γεωπολιτικής συγκυρίας. Άλλωστε, την ίδια προσεκτική στάση κράτησαν το προηγούμενο διάστημα και άλλοι διεθνείς οίκοι: Η Morningstar DBRS διατήρησε την Ελλάδα σε BBB με σταθερό outlook στις αρχές Μαρτίου, ενώ την ίδια γραμμή ακολούθησαν μέσα στον Απρίλιο η Moody’s (Baa3 με σταθερές προοπτικές), η Scope (ΒΒΒ με σταθερό outlook) και πιο τελευταία η Standard & Poor’s (ΒΒΒ με σταθερές προοπτικές).
Το επόμενο ραντεβού της Fitch Ratings με την ελληνική οικονομία είναι στις αρχές Νοεμβρίου.