Η Γαλλία βρίσκεται αντιμέτωπη με έναν επικίνδυνο συνδυασμό κοινωνικής έντασης, υψηλού δημόσιου χρέους και αυξανόμενου κόστους δανεισμού, με τις μαζικές μαθητικές κινητοποιήσεις να αποκαλύπτουν ένα πολύ βαθύτερο οικονομικό πρόβλημα. Από τη μία πλευρά, μαθητές, εκπαιδευτικοί και γονείς ζητούν περισσότερα χρήματα για τη δημόσια εκπαίδευση. Από την άλλη, η κυβέρνηση καλείται να περιορίσει ένα μεγάλο δημοσιονομικό έλλειμμα και να πείσει τις αγορές ότι μπορεί να σταθεροποιήσει τα δημόσια οικονομικά.
Το πρόβλημα έχει ήδη περάσει στην αγορά ομολόγων. Η απόδοση του γαλλικού 10ετούς ξεπέρασε πρόσφατα το 5%, φτάνοντας στο υψηλότερο επίπεδο των τελευταίων 24 ετών. Όσο αυξάνεται το κόστος δανεισμού, τόσο δυσκολότερη γίνεται η δημοσιονομική εξίσωση για το Παρίσι.
Οι μαθητές ζητούν περισσότερες δαπάνες
Οι κινητοποιήσεις ξεκίνησαν με αιτήματα που αφορούν την καθημερινότητα στα γαλλικά σχολεία: ελλείψεις εκπαιδευτικών, προβλήματα στις υποδομές, μεγάλο σχολικό ωράριο και ανάγκη επισκευής παλαιών κτιρίων. Σταδιακά όμως εξελίχθηκαν σε ένα πανεθνικό κίνημα στο οποίο συμμετέχουν μαθητές, γονείς και εκπαιδευτικοί.
Η κυβέρνηση έχει δεσμευτεί να εξετάσει τα αιτήματα, μεταξύ άλλων την ταχύτερη αντικατάσταση εκπαιδευτικών που απουσιάζουν και τις επισκευές σχολικών εγκαταστάσεων. Όλα αυτά όμως απαιτούν πρόσθετη χρηματοδότηση, ακριβώς τη στιγμή που το Παρίσι βρίσκεται υπό πίεση να περιορίσει τις δημόσιες δαπάνες.
Το δημοσιονομικό αδιέξοδο
Εδώ βρίσκεται η καρδιά του οικονομικού προβλήματος. Η Γαλλία καλείται ταυτόχρονα να ανταποκριθεί σε αυξανόμενες κοινωνικές απαιτήσεις και να περιορίσει ένα δημοσιονομικό έλλειμμα που παραμένει πολύ υψηλότερο από το ευρωπαϊκό όριο του 3%.
Οι επενδυτές αμφιβάλλουν κατά πόσο η γαλλική κυβέρνηση διαθέτει το πολιτικό περιθώριο για να εφαρμόσει τις απαιτούμενες περικοπές ή αυξήσεις εσόδων. Κάθε νέα κοινωνική κινητοποίηση κάνει αυτή την εξίσωση δυσκολότερη, καθώς τα μέτρα λιτότητας μπορούν να ενισχύσουν ακόμη περισσότερο τις αντιδράσεις.
Το 10ετές πάνω από το 5%
Η ανησυχία έχει αποτυπωθεί με τον πιο καθαρό τρόπο στα γαλλικά κρατικά ομόλογα. Η απόδοση του δεκαετούς τίτλου πέρασε προσωρινά πάνω από το 5%, επίπεδο που είχε να καταγραφεί περίπου 24 χρόνια.
Η άνοδος των αποδόσεων έχει πραγματικές οικονομικές συνέπειες. Όσο ακριβότερα δανείζεται το γαλλικό Δημόσιο, τόσο μεγαλύτερο μέρος των μελλοντικών προϋπολογισμών πρέπει να κατευθύνεται στην εξυπηρέτηση του χρέους. Αυτό αφήνει λιγότερα διαθέσιμα χρήματα για Παιδεία, Υγεία, κοινωνικές παροχές, επενδύσεις και άλλες δημόσιες δαπάνες.
Δημιουργείται έτσι ένας δύσκολος κύκλος: οι πολίτες ζητούν περισσότερες δημόσιες υπηρεσίες, αλλά η επιδείνωση των δημόσιων οικονομικών περιορίζει τη δυνατότητα του κράτους να τις χρηματοδοτήσει.
Έκδοση-ρεκόρ 340 δισ. ευρώ
Η πίεση μπορεί να γίνει ακόμη μεγαλύτερη το 2027. Η Γαλλία σχεδιάζει να αντλήσει περίπου 340 δισ. ευρώ μέσω εκδόσεων ομολόγων, ποσό-ρεκόρ, προκειμένου να χρηματοδοτήσει τις ανάγκες του Δημοσίου και να αναχρηματοδοτήσει παλαιότερο χρέος, μεταξύ άλλων τίτλους που συνδέονται με τις μεγάλες ανάγκες χρηματοδότησης της περιόδου της πανδημίας.
Αυτό σημαίνει ότι η εμπιστοσύνη των επενδυτών αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία. Ακόμη και σχετικά μικρές αυξήσεις στο μέσο κόστος δανεισμού μπορούν, όταν εφαρμόζονται σε τόσο μεγάλες εκδόσεις χρέους, να μετατραπούν σε σημαντική πρόσθετη επιβάρυνση για τον κρατικό προϋπολογισμό.
Οι αγορές γίνονται πιο αυστηρές
Το πρόβλημα δεν αφορά μόνο το απόλυτο ύψος του γαλλικού χρέους. Οι επενδυτές εξετάζουν πλέον περισσότερο την ικανότητα κάθε κυβέρνησης να ελέγξει τα ελλείμματά της και να εφαρμόσει τις δεσμεύσεις της.
Αυτό έχει οδηγήσει σε σημαντική αύξηση του risk premium που απαιτούν οι αγορές για να κρατούν γαλλικό χρέος έναντι των ασφαλέστερων γερμανικών ομολόγων. Η Γαλλία, η οποία για δεκαετίες αντιμετωπιζόταν ως ένας από τους πυλώνες της ευρωπαϊκής αγοράς κρατικών τίτλων, βρίσκεται πλέον πολύ πιο έντονα στο μικροσκόπιο των διεθνών επενδυτών.
Γιατί αφορά ολόκληρη την Ευρωζώνη
Η Γαλλία δεν είναι μια μικρή οικονομία που μπορεί να αντιμετωπιστεί ως μεμονωμένη περίπτωση. Είναι η δεύτερη μεγαλύτερη οικονομία της Ευρωζώνης και ένας από τους μεγαλύτερους εκδότες κρατικού χρέους στην Ευρώπη.
Μια παρατεταμένη απώλεια εμπιστοσύνης στα γαλλικά ομόλογα θα μπορούσε επομένως να προκαλέσει ανατιμολόγηση κινδύνου και σε άλλες χώρες. Οι επενδυτές έχουν ήδη αρχίσει να διαφοροποιούν πιο έντονα τις ευρωπαϊκές αγορές, μεταφέροντας κεφάλαια προς χώρες που θεωρούν ότι διαθέτουν ισχυρότερα δημοσιονομικά θεμελιώδη μεγέθη.
Μέχρι στιγμής δεν υπάρχουν ενδείξεις ότι η κατάσταση έχει φτάσει στα επίπεδα της ευρωπαϊκής κρίσης χρέους της προηγούμενης δεκαετίας. Η ταχύτητα όμως με την οποία αυξήθηκε το κόστος δανεισμού της Γαλλίας έχει ενεργοποιήσει τα αντανακλαστικά των αγορών.
Το δίλημμα του Παρισιού
Η γαλλική κυβέρνηση βρίσκεται έτσι μπροστά σε μια εξαιρετικά δύσκολη επιλογή. Εάν αυξήσει τις δαπάνες για να ικανοποιήσει κοινωνικά αιτήματα, κινδυνεύει να επιδεινώσει το έλλειμμα και να προκαλέσει μεγαλύτερη πίεση στα ομόλογα. Εάν επιλέξει μεγάλες περικοπές, μπορεί να αντιμετωπίσει ακόμη εντονότερες κοινωνικές αντιδράσεις.
Οι μαθητικές κινητοποιήσεις είναι χαρακτηριστικό παράδειγμα αυτού του αδιεξόδου. Η βελτίωση των σχολικών υποδομών και η πρόσληψη περισσότερων εκπαιδευτικών απαιτούν χρήματα, όμως τα ίδια χρήματα πρέπει να βρεθούν σε μια περίοδο κατά την οποία η κυβέρνηση προσπαθεί να μειώσει το δημοσιονομικό της άνοιγμα.
Το μεγάλο τεστ για τη Γαλλία
Οι επόμενοι μήνες θα δείξουν εάν το Παρίσι μπορεί να συνδυάσει κοινωνικές παραχωρήσεις με ένα αξιόπιστο σχέδιο δημοσιονομικής προσαρμογής. Για τις αγορές, το κρίσιμο ζήτημα δεν είναι μόνο το σημερινό επίπεδο του χρέους, αλλά εάν υπάρχει πολιτική δυνατότητα να περιοριστούν τα ελλείμματα σε βάθος χρόνου.
Γι' αυτό οι εικόνες από τις διαδηλώσεις στους δρόμους του Παρισιού έχουν πλέον και οικονομική διάσταση. Πίσω από τα αιτήματα των μαθητών βρίσκεται μια πολύ μεγαλύτερη σύγκρουση για το πώς θα κατανεμηθούν οι περιορισμένοι δημοσιονομικοί πόροι μιας χώρας που καλείται να χρηματοδοτήσει υψηλές κοινωνικές δαπάνες και ταυτόχρονα να αποκαταστήσει την εμπιστοσύνη των αγορών.