Η Κάγια Κάλας, η επικεφαλής της ευρωπαϊκής διπλωματίας, δήλωσε πρόσφατα ότι η απεξάρτηση της Ευρώπης από την Κίνα μοιάζει με προσπάθεια θεραπείας μιας ασθένειας. «Ίσως χρειαστεί χημειοθεραπεία», είπε, προειδοποιώντας ότι η διαδικασία πιθανότατα θα είναι επώδυνη.
Τα σχόλιά της αποτυπώνουν τον ολοένα πιο αυστηρό τόνο που υιοθετεί η Ευρώπη απέναντι στην Κίνα, τον δεύτερο μεγαλύτερο εμπορικό εταίρο της Ευρωπαϊκής Ένωσης σε αγαθά μετά τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Καθώς το Πεκίνο εφαρμόζει πιο επιθετικές εμπορικές πολιτικές και οι εισαγωγές κινεζικών προϊόντων στην Ευρώπη αυξάνονται ραγδαία, κυβερνήσεις και επιχειρήσεις ανησυχούν όλο και περισσότερο για την εξάρτησή τους από την Κίνα και αναζητούν τρόπους περιορισμού της. Με την Κίνα να ενισχύει συνεχώς τη θέση της στη μεταποίηση, η Ευρώπη βλέπει μια υπαρξιακή απειλή για τις δικές της βιομηχανίες, μεταδίδουν οι New York Times.
«Ο τόνος της συζήτησης παραπέμπει πλέον σε πανικό», δήλωσε ο Τζερόμιν Τσέτελμαϊερ, διευθυντής του οικονομικού think tank Bruegel στις Βρυξέλλες. «Υπάρχει η αίσθηση μιας επικείμενης κατάρρευσης της βιομηχανίας, ενός άμεσου κινδύνου».
Αυξανόμενη ένταση μεταξύ Βρυξελλών και Πεκίνου
Η ανησυχία στις Βρυξέλλες βρίσκει απέναντί της ένα εχθρικό Πεκίνο, με Κινέζους αξιωματούχους να προειδοποιούν ότι η χώρα θα απαντήσει σε οποιαδήποτε προστατευτικά μέτρα λάβει η Ευρώπη. Η αντιπαράθεση αναμένεται να ενταθεί περαιτέρω τις επόμενες εβδομάδες.
Οι παγκόσμιοι ηγέτες θα συζητήσουν τις διεθνείς οικονομικές ανισορροπίες στη σύνοδο της Ομάδας των Επτά (G7) στο Εβιάν της Γαλλίας τον επόμενο μήνα. Λίγο αργότερα, η Κίνα αναμένεται να βρεθεί και στην ατζέντα της συνόδου των 27 ηγετών της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Την Παρασκευή, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πραγματοποίησε μια πρώτη συζήτηση για τη μελλοντική πολιτική απέναντι στην Κίνα, η οποία ενδέχεται να καθορίσει τον τόνο των επόμενων διαβουλεύσεων. Σε ανακοίνωσή τους μετά τη συνεδρίαση, οι αξιωματούχοι ανέφεραν ότι η σχέση με το Πεκίνο θα απαιτήσει στο εξής μια «πιο αποφασιστική και συνεκτική απάντηση».
Οι Ευρωπαίοι αξιωματούχοι εξακολουθούν να ελπίζουν ότι μπορούν να συνεργαστούν με την Κίνα για τη διόρθωση των εμπορικών ανισορροπιών, οι οποίες έχουν ενταθεί καθώς το Πεκίνο ενισχύει τις εξαγωγές του για να στηρίξει την οικονομική ανάπτυξη. Παράλληλα, εξετάζονται ισχυρότερα εμπορικά και βιομηχανικά μέτρα για τον περιορισμό της κινεζικής κυριαρχίας σε ευαίσθητους τομείς.
Ωστόσο, η μείωση της εξάρτησης από την Κίνα αποδεικνύεται εξαιρετικά δύσκολη. Πολιτικοί και επιχειρήσεις φοβούνται αντίποινα, ενώ οι καταναλωτές έχουν συνηθίσει τα κινεζικά προϊόντα. Οι Ευρωπαίοι συνεχίζουν να αγοράζουν φθηνά αγαθά από την Κίνα, ιδιαίτερα ηλεκτρικά οχήματα, παρά τις μέχρι σήμερα ανεπιτυχείς προσπάθειες της Ε.Ε. να περιορίσει τη διείσδυσή τους στην αγορά.
«Δεν βρισκόμαστε σε καλή θέση», δήλωσε η Ρεμπέκα Αρτσεσάτι του Mercator Institute for China Studies. Όπως σημείωσε, οι Ευρωπαίοι ηγέτες πρέπει να λάβουν υπόψη τις πολιτικές ισορροπίες και τις αντιδράσεις των ψηφοφόρων, γεγονός που δυσκολεύει την αντιμετώπιση της κινεζικής διείσδυσης, ιδιαίτερα εάν το Πεκίνο προχωρήσει σε αντίποινα.
«Οι ευρωπαϊκοί θεσμοί δεν έχουν σχεδιαστεί για να αντιμετωπίζουν μια τέτοια πρόκληση», ανέφερε.
Οι κινεζικές εξαγωγές και η πίεση στη βιομηχανία της Ευρώπης
Η Κίνα διαθέτει ένα εκτεταμένο πλέγμα κρατικών επιδοτήσεων και προγραμμάτων που έχουν ενισχύσει τη θέση των βιομηχανιών και των επιχειρήσεών της. Μετά την κρίση στην αγορά ακινήτων, το Πεκίνο στράφηκε ακόμη περισσότερο στη βιομηχανική παραγωγή ως κινητήριο μοχλό ανάπτυξης.
Παράλληλα, οι αμερικανικοί δασμοί κατέστησαν δυσκολότερες τις εξαγωγές προς τις Ηνωμένες Πολιτείες, ωθώντας τις κινεζικές επιχειρήσεις να αναζητήσουν νέες αγορές, μεταξύ των οποίων και η Ευρώπη.
Κατά το πρώτο τρίμηνο του έτους, οι εισαγωγές από την Κίνα προς την Ευρώπη αυξήθηκαν σημαντικά. Ανάλυση των στοιχείων του 2026 από το ενημερωτικό δελτίο Soapbox και το Mercator Institute for China Studies έδειξε ότι το εμπορικό έλλειμμα της Ευρωπαϊκής Ένωσης έναντι της Κίνας έφθασε σε επίπεδα-ρεκόρ, καθώς τα κινεζικά ηλεκτρικά οχήματα κατέκλυσαν την ευρωπαϊκή αγορά.
Η αύξηση αυτή ήρθε σε μια περίοδο κατά την οποία οι κινεζικές αυτοκινητοβιομηχανίες αντιμετώπιζαν πτώση της ζήτησης στην εγχώρια αγορά και επιδίωκαν να επεκταθούν στην Ευρώπη. Την ίδια στιγμή, οι Ευρωπαίοι καταναλωτές στρέφονταν σε πιο «πράσινες» επιλογές, καθώς ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή αύξησε τις τιμές των καυσίμων.
Το 2025, το εμπορικό έλλειμμα αγαθών της Ευρωπαϊκής Ένωσης έναντι της Κίνας είχε διαμορφωθεί σε περίπου 418 δισ. δολάρια.
Η εξέλιξη αυτή απειλεί ευρωπαϊκές βιομηχανίες και θέσεις εργασίας, ιδιαίτερα σε χώρες όπως η Γερμανία, η οποία παραδοσιακά στηρίζεται στην αυτοκινητοβιομηχανία και τη χημική βιομηχανία και πλέον δυσκολεύεται να ανταγωνιστεί τους Κινέζους κατασκευαστές.
Σχέδια προστασίας και φόβοι αντιποίνων
Καθώς οι ανησυχίες αυξάνονται, οι Ευρωπαίοι ηγέτες υιοθετούν σκληρότερη ρητορική και εξετάζουν πιο φιλόδοξες παρεμβάσεις.
Ο Γάλλος πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν έχει καλέσει την Ευρωπαϊκή Ένωση να δημιουργήσει μηχανισμούς προστασίας στρατηγικών βιομηχανιών, παρόμοιους με εκείνους που διαθέτουν οι Ηνωμένες Πολιτείες.
Ο Ισπανός πρωθυπουργός Πέδρο Σάντσεθ, ο οποίος θεωρείται από τους πιο φιλικούς προς το Πεκίνο Ευρωπαίους ηγέτες, δήλωσε κατά την πρόσφατη επίσκεψή του στην Κίνα ότι η χώρα πρέπει να διευκολύνει περισσότερο την πρόσβαση των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων στην αγορά της, ώστε η Ευρώπη να μη χρειαστεί να υιοθετήσει προστατευτικά μέτρα.
Η Ισπανία συμμετείχε, τουλάχιστον αρχικά, μαζί με τη Γαλλία, την Ιταλία, τη Λιθουανία και την Ολλανδία στη σύνταξη εγγράφου που καλεί την Ευρωπαϊκή Ένωση να αντιδράσει πιο δυναμικά, μεταξύ άλλων με νέα εμπορικά εργαλεία. Αν και το κείμενο δεν κατονομάζει την Κίνα, ασκεί κριτική σε εμπορικούς εταίρους που εμφανίζουν «συστημική και διαρθρωτική βιομηχανική υπερπαραγωγή».
Ο οικονομολόγος Μπραντ Σέτσερ από το Συμβούλιο Εξωτερικών Σχέσεων εκτιμά ότι πολλοί Ευρωπαίοι ηγέτες κινούνται προσεκτικά απέναντι στην Κίνα, φοβούμενοι αντίποινα. Ωστόσο, προειδοποιεί ότι η ανησυχία για την απώλεια βιομηχανικής παραγωγής μπορεί τελικά να υπερισχύσει, ακόμη και σε χώρες όπως η Γερμανία.
Η Ευρώπη έχει ήδη αρχίσει να λαμβάνει μέτρα προστασίας, μεταξύ των οποίων και ο προτεινόμενος Industrial Accelerator Act, ένα εκτεταμένο σχέδιο για την ανασυγκρότηση της μεταποιητικής βάσης της Ένωσης. Ο σχεδιασμός του προβλέπει ουσιαστικά τον αποκλεισμό κινεζικών επιχειρήσεων από ορισμένες σημαντικές επιδοτήσεις, ενισχύοντας κυρίως τα ηλεκτρικά οχήματα που κατασκευάζονται στην Ευρώπη.
Το Πεκίνο αντέδρασε έντονα, χαρακτηρίζοντας το σχέδιο προστατευτικό και προειδοποιώντας για αντίποινα.
Παράλληλα, η ολοένα πιο επιθετική εμπορική πολιτική της Κίνας ενισχύει τις ευρωπαϊκές αντιδράσεις. Πέρυσι, η Κίνα απαγόρευσε δύο φορές τις εξαγωγές σπάνιων γαιών και μαγνητών ως απάντηση στους αμερικανικούς δασμούς. Οι περιορισμοί έπληξαν και την Ευρώπη, η οποία χρησιμοποιεί τα συγκεκριμένα υλικά στην παραγωγή τεχνολογιών αιχμής και πράσινης ενέργειας.
Η διακοπή του εφοδιασμού ανέδειξε πόσο εξαρτημένες είναι οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις από την Κίνα.
Τον Απρίλιο, η κινεζική κυβέρνηση παρουσίασε νέους κανόνες που επιτρέπουν στις αρχές να ελέγχουν εταιρικά αρχεία, να ανακρίνουν εργαζομένους και ακόμη και να εμποδίζουν στελέχη επιχειρήσεων να εγκαταλείψουν τη χώρα, εφόσον θεωρηθεί ότι διευκολύνουν τη μεταφορά παραγωγικών δραστηριοτήτων και αλυσίδων εφοδιασμού εκτός Κίνας.
Σύμφωνα με πρόσφατη αξιολόγηση του Ευρωπαϊκού Εμπορικού Επιμελητηρίου στην Κίνα, η εξέλιξη αυτή «θα μπορούσε να προκαλέσει πρωτοφανές επίπεδο ζημιάς στην ευρωπαϊκή οικονομία».
Σύμφωνα με τον Νόα Μπάρκιν της Rhodium Group, η πιο επιθετική στάση του Πεκίνου αντανακλά την πεποίθηση ότι η Δύση δεν εμφανίζει πλέον ενιαίο μέτωπο απέναντι στις κινεζικές εμπορικές πολιτικές, καθώς οι σχέσεις μεταξύ Ουάσιγκτον και Βρυξελλών έχουν γίνει πιο σύνθετες και λιγότερο συντονισμένες.
Όπως σημειώνει ο ίδιος, το μήνυμα της Κίνας προς την Ευρώπη είναι το εξής: «Ο καλύτερός σας φίλος δεν είναι πια εδώ. Ακόμη και οι Αμερικανοί επιδιώκουν σταθερότητα στις σχέσεις μαζί μας. Επομένως, μην μας δοκιμάζετε».