Μια απότομη αύξηση του πληθωρισμού τη δεκαετία του 2020 μπορεί να είναι τυχαία, αλλά δύο φαίνεται να συνιστούν μια ανησυχητική νέα τάση.
Ο πόλεμος των ΗΠΑ εναντίον του Ιράν προκαλεί ένα νέο κύμα αυξήσεων των τιμών σε μια παγκόσμια οικονομία που μόλις που έχει ανακάμψει από την προηγούμενη κρίση. Καθώς η ζημιά συσσωρεύεται, αρχίζει να κλονίζει το ασφαλέστερο καταφύγιο της παγκόσμιας χρηματοοικονομικής αγοράς: την αγορά κρατικών ομολόγων των G7, αξίας άνω των 50 τρισ. δολαρίων, όπου οι μακροπρόθεσμες αποδόσεις έφτασαν αυτή την εβδομάδα στο υψηλότερο επίπεδο των τελευταίων δύο δεκαετιών. Με απλά λόγια, οι επενδυτές αρχίζουν να ανησυχούν ότι ο υψηλότερος πληθωρισμός ήρθε για να μείνει. Θέλουν αποζημίωση για αυτόν τον κίνδυνο και αναμένουν ότι οι κεντρικές τράπεζες θα πρέπει να αυξήσουν τα επιτόκια για να τον περιορίσουν.
«Έχουμε αυτή τη σειρά ατελείωτων διαταραχών στην προσφορά και αυτές τις μεγάλες διαρθρωτικές αλλαγές στην παγκόσμια οικονομία, και αυτό θα δημιουργήσει μεγάλη μεταβλητότητα στον πληθωρισμό», τόνισε ο Ντάριο Πέρκινς, διευθύνων σύμβουλος της TS Lombard. «Θα υπάρξουν αυξήσεις επιτοκίων παντού».
Οι κεντρικοί τραπεζίτες δεν μπορούν να κάνουν πολλά για την ξαφνική διακοπή της ενέργειας από τον Περσικό Κόλπο, ακριβώς όπως δεν είχαν λύσεις για τις υψηλότερες τιμές των εμπορευμάτων μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία ή για τα κλεισίματα εργοστασίων κατά τη διάρκεια της πανδημίας.
Η διατήρηση των προσδοκιών για τον πληθωρισμό γίνεται πιο δύσκολη όταν οι αυξήσεις των τιμών έρχονται η μία μετά την άλλη. Ο κόσμος μπορεί απλώς να χάσει την εμπιστοσύνη του στην ικανότητα ή τη βούληση των υπευθύνων χάραξης πολιτικής να επιτύχουν τους στόχους τους και να καταλήξει στο συμπέρασμα ότι ο υψηλότερος πληθωρισμός ήρθε για να μείνει — μια άποψη που στη συνέχεια ενσωματώνεται στις μισθολογικές απαιτήσεις των εργαζομένων ή στον καθορισμό των τιμών από τις επιχειρήσεις, καθώς και στις αγορές ομολόγων που καθορίζουν το κόστος του χρήματος, ειδικά για τους αγοραστές κατοικιών.
Ένα τεράστιο ερώτημα που πλανάται πάνω από τις παγκόσμιες αγορές είναι αν η πιο ισχυρή κεντρική τράπεζα θα ακολουθήσει παρόμοια πορεία. Ο Κέβιν Γουόρς πρόκειται να αναλάβει τα ηνία της Fed ως υποψήφιος του Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος έχει ζητήσει επανειλημμένα χαμηλότερα επιτόκια. Είναι ένα σημάδι του πόσο δραστικά ο πόλεμος με το Ιράν έχει αλλάξει τις προοπτικές, καθώς οι αγορές εκτιμούν πλέον ότι η πρώτη κίνηση της Fed υπό τον Γουόρς θα είναι η αύξηση των επιτοκίων.
Οι κεντρικές τράπεζες αλλού θα μπορούσαν να αντιμετωπίσουν παρόμοια πίεση, κυρίως λόγω της συσσώρευσης δημόσιου χρέους, το οποίο κοστίζει περισσότερο να εξυπηρετηθεί όταν τα επιτόκια ανεβαίνουν.
Η ενεργειακή κρίση δίνει στις κυβερνήσεις νέα ώθηση για δαπάνες, καθώς επιδιώκουν να προστατεύσουν τους πολίτες τους. Ορισμένες από αυτές τις προσπάθειες δεν κοστίζουν δημόσια χρήματα, όπως οι οδηγίες της Ινδίας προς τους δημόσιους υπαλλήλους να εργάζονται από το σπίτι ή οι περιορισμοί της Κορέας στην οδήγηση, αλλά άλλες κοστίζουν. Η Βραζιλία και η Γερμανία είναι μεταξύ των χωρών που ανακοίνωσαν επιδοτήσεις καυσίμων. Η Ευρωπαϊκή Ένωση και η Αυστραλία πρoσέφεραν βοήθεια στους αγρότες που πλήττονται από το κόστος του ντίζελ και των λιπασμάτων.
Μέχρι στιγμής, το κόστος δεν πλησιάζει καν αυτό που οι κυβερνήσεις ξόδευαν συστηματικά κατά τη διάρκεια της πανδημίας. Ωστόσο, μια παρατεταμένη ενεργειακή κρίση θα μπορούσε να απαιτήσει περισσότερα. Οι υπουργοί Οικονομικών των χωρών του G7 προσπάθησαν να καθησυχάσουν τις αγορές δεσμευόμενοι ότι δεν θα λάβουν μέτρα που θα καταστρέψουν τον προϋπολογισμό αλλά μόνο «προσωρινά, στοχευμένα και δημοσιονομικά υπεύθυνα» μέτρα.
Όσον αφορά τα δημοσιονομικά, οι κυβερνήσεις των G7 έχουν τις ιδιαιτερότητές τους. Η Ιαπωνία έχει το μεγαλύτερο χρέος, οι ΗΠΑ προηγούνται στα δημοσιονομικά ελλείμματα και το Ηνωμένο Βασίλειο πληρώνει το υψηλότερο κόστος δανεισμού. Ωστόσο, πολλοί επενδυτές διακρίνουν ένα κοινό μοτίβο.
«Όλα καταλήγουν στη δημοσιονομική πολιτική», τόνισε ο Μπριζ Κουράνα, διαχειριστής χαρτοφυλακίου σταθερού εισοδήματος στη Wellington Management. «Αν οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής θέλουν να μειωθούν οι μακροπρόθεσμες αποδόσεις, πρέπει να ξοδέψουν λιγότερα».
Βεβαίως, ακόμη και σε αυτό το πλαίσιο, οι περισσότεροι αναλυτές δεν προβλέπουν ένα πληθωριστικό σοκ από τον πόλεμο με το Ιράν τόσο μεγάλο όσο αυτό που ακολούθησε την πανδημία, πόσο μάλλον τη Μεγάλη Πληθωριστική Περίοδο της δεκαετίας του 1970.
Τα μέσα της αγοράς ομολόγων που μετρούν τον πληθωριστικό κίνδυνο σε μακροπρόθεσμο ορίζοντα, γνωστά ως breakevens, δεν παρουσιάζουν μεγάλη άνοδο. Μια πιθανή επιβράδυνση των οικονομιών λειτουργεί ενάντια στις άμεσες πιέσεις στις τιμές: η απασχόληση στο Ηνωμένο Βασίλειο σημείωσε τον Απρίλιο τη μεγαλύτερη πτώση από την πανδημία και υπάρχουν σημάδια αδυναμίας και αλλού στην Ευρώπη. Εάν υπάρξει ταχύτερος πληθωρισμός, αυτό μπορεί να συμβάλει στη σταθεροποίηση των δεικτών χρέους. Mακροπρόθεσμα, υπάρχουν δυνάμεις που θα μπορούσαν να περιορίσουν τις τιμές, όπως η υπόσχεση της τεχνητής νοημοσύνης.
Η άνθηση της τεχνητής νοημοσύνης είναι ένας σημαντικός λόγος για τον οποίο οι αγορές δεν έχουν ανησυχήσει ιδιαίτερα από τους κινδύνους του πληθωρισμού. Στις ΗΠΑ συνεχίζουν να καταγράφουν ιστορικά υψηλά, αν και η αμείωτη άνοδος των αποδόσεων αρχίζει να δοκιμάζει αυτό το αφήγημα, απειλώντας να συσφίξει τις χρηματοοικονομικές συνθήκες και να αμφισβητήσει τις υψηλές αποτιμήσεις.
Βραχυπρόθεσμα, η βιασύνη για την ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης προσθέτει πληθωριστικές πιέσεις, αντί να τις μειώνει. Τα κέντρα δεδομένων χρειάζονται τεράστιες ποσότητες τσιπ μνήμης και η αλυσιδωτή ζήτηση για αυτά ωθεί προς τα πάνω τις τιμές βασικών ειδών οικιακής χρήσης, όπως υπολογιστές και κονσόλες παιχνιδιών. Αυτή η επίδραση θα κορυφωθεί στις ΗΠΑ τον επόμενο Φεβρουάριο, προσθέτοντας 0,4% στον γενικό πληθωρισμό, σύμφωνα με εκτιμήσεις του Bloomberg.
Η Κίνα επωφελείται δεόντως από την αύξηση των εξαγωγών τσιπ, ενώ η άνοδος του αργού πετρελαίου βοήθησε να σπάσει μια μακροχρόνια αποπληθωριστική τάση στα εργοστασιακά κόστη. Καθώς οι εξαγωγείς πρέπει να αυξήσουν τις ζητούμενες τιμές, αυτό αφαιρεί μια άλλη ισχύ που συγκρατεί τον παγκόσμιο πληθωρισμό. Ωστόσο, τα τελευταία στοιχεία υποδηλώνουν ότι η κεντρική τράπεζα της χώρας αντιμετωπίζει πιέσεις να χαλαρώσει τη νομισματική πολιτική, και όχι να τη συσφίξει, τους επόμενους μήνες.
Ένας άλλος πληθωριστικός παράγοντας είναι το κλίμα, τόσο βραχυπρόθεσμα όσο και μακροπρόθεσμα. Το κλείσιμο του Ορμούζ ωθεί ήδη τις τιμές των τροφίμων προς τα πάνω, κάτι που πλήττει περισσότερο τις φτωχές χώρες, ενώ το Παγκόσμιο Επισιτιστικό Πρόγραμμα του ΟΗΕ αναφέρει ότι ο πόλεμος θα μπορούσε να οδηγήσει αριθμό-ρεκόρ ανθρώπων παγκοσμίως σε καθεστώς οξείας πείνας.
Ωστόσο, υπάρχει επίσης αυξημένη πιθανότητα να εμφανιστεί ένα «ισχυρό ή πολύ ισχυρό» φαινόμενο Ελ Νίνιο τους επόμενους μήνες, γεγονός που αποτελεί μια ακόμη απειλή για τις παγκόσμιες προμήθειες καλλιεργειών. Η ευρύτερη κλιματική αλλαγή καθιστά πιο συχνά τέτοια ακραία καιρικά φαινόμενα.
Η γήρανση του πληθυσμού αποτελεί επίσης ένα βασικό θέμα. Ενώ πολλοί αναλυτές θεωρούν ότι αυτό λειτουργεί ως αντίθετη ώθηση στην αύξηση των τιμών, υπάρχει ένα αντίθετο επιχείρημα: Δεδομένου ότι η ομάδα του ενεργού πληθυσμού θα είναι σχετικά μικρότερη, τα μέλη της θα έχουν μεγαλύτερη διαπραγματευτική δύναμη να ανεβάσουν τους μισθούς. Επιπλέον, ένας γηραιότερος πληθυσμός αυξάνει το κόστος της υγειονομικής περίθαλψης.
Υπάρχει, παράλληλα, μια τάση για επανεξοπλισμό, η οποία διοχετεύει περισσότερα κρατικά χρήματα στις οικονομίες. Ο Τραμπ θέλει επιπλέον μισό τρισεκατομμύριο δολάρια για τον στρατιωτικό του προϋπολογισμό, ενώ η Ευρώπη και η Ιαπωνία επίσης αυξάνουν τις δαπάνες τους.
Υπάρχει επίσης μια απότομη αύξηση στη χρήση οικονομικών όπλων όπως οι κυρώσεις, οι δασμοί και οι περιορισμοί στις εξαγωγές, που απομονώνουν ορισμένα τμήματα της παγκόσμιας οικονομίας από άλλα και αυξάνουν το κόστος. Οι κυβερνήσεις και οι βιομηχανίες αναδιαμορφώνουν τις αλυσίδες εφοδιασμού, μετατοπίζοντας την εστίασή τους από το γρήγορο και το φθηνό στο ασφαλές, και οι υψηλότερες τιμές αποτελούν μέρος αυτής της διαπραγμάτευσης έως ότου τα νέα συστήματα σταθεροποιηθούν.
Τέλος, οι αυξήσεις των τιμών μετά την πανδημία έπαιξαν σημαντικό ρόλο στην ανατροπή των κυβερνήσεων σε όλο τον κόσμο. Η οικονομική προσιτότητα ανέβηκε στην κατάταξη των ανησυχιών των ψηφοφόρων και παρέμεινε κοντά στην κορυφή. Μια μελέτη του γερμανικού Ινστιτούτου Kiel, η οποία εξέτασε εκατοντάδες εκλογές σε ολόκληρο τον ανεπτυγμένο κόσμο από το 1948, διαπίστωσε ότι τα «εξτρεμιστικά, αντισυστημικά και λαϊκιστικά κόμματα» τείνουν να κερδίζουν υποστήριξη μετά από αυξήσεις του κόστους διαβίωσης.