Υπάρχει μια στιγμή στην επαγγελματική ζωή όπου η αφοσίωση μπορεί να πάψει να είναι πλεονέκτημα. Τα emails συνεχίζονται μετά το τέλος του ωραρίου, το κινητό παραμένει ανοιχτό ακόμη και στο τραπέζι, οι συζητήσεις περιστρέφονται σχεδόν αποκλειστικά γύρω από εκκρεμότητες και η επόμενη εργάσιμη ημέρα έχει αρχίσει να απασχολεί το μυαλό πριν καν τελειώσει η προηγούμενη.Δεν πρόκειται απλώς για μια δύσκολη εβδομάδα στη δουλειά. Είναι η κατάσταση κατά την οποία η εργασία αρχίζει σταδιακά να καταλαμβάνει χώρο που μέχρι πρότινος ανήκε στην προσωπική ζωή.Οι προσωπικές ιστορίες εργαζομένων που περιγράφουν αυτή τη μετάβαση έχουν ένα κοινό χαρακτηριστικό: συνήθως δεν υπάρχει μία συγκεκριμένη ημέρα κατά την οποία κάποιος αντιλαμβάνεται ότι έχει ξεπεράσει τα όριά του. Η αλλαγή γίνεται σταδιακά, μέχρι που η υπερβολική εργασία μετατρέπεται σε κανονικότητα.
Όταν το ωράριο τελειώνει μόνο στα χαρτιά
Ένα από τα πρώτα προειδοποιητικά σημάδια είναι η εξαφάνιση του πραγματικού τέλους της εργάσιμης ημέρας.Ο εργαζόμενος μπορεί να έχει φύγει από το γραφείο, αλλά συνεχίζει να ελέγχει emails, μηνύματα και ειδοποιήσεις. Σκέφτεται τι πρέπει να γίνει την επόμενη ημέρα ή επιστρέφει στον υπολογιστή για «μόνο δέκα λεπτά», τα οποία συχνά γίνονται πολύ περισσότερα.Η τεχνολογία έχει κάνει αυτή τη μετάβαση σχεδόν αόρατη. Laptop και smartphone επιτρέπουν στην εργασία να ακολουθεί τον εργαζόμενο παντού.
Το πρόβλημα αποκτά ιδιαίτερη σημασία στην Ελλάδα. Σε έρευνα που είχε παρουσιάσει το MoneyPress για την ψυχική υγεία των εργαζομένων, το 66% δήλωνε ότι το στρες από την εργασία επηρεάζει την προσωπική του ζωή, ενώ μόλις το 48% θεωρούσε ότι μπορεί να διαχειριστεί αποτελεσματικά τα επίπεδα στρες.
Το burnout δεν αρχίζει με την κατάρρευση
Η επαγγελματική εξουθένωση συχνά συνδέεται στο μυαλό μας με κάποιον που δεν μπορεί πλέον να εργαστεί.Στην πραγματικότητα μπορεί να προηγηθεί μια μεγάλη περίοδος κατά την οποία ο εργαζόμενος εξακολουθεί να είναι παραγωγικός και συνεπής, αλλά πληρώνει όλο και μεγαλύτερο προσωπικό κόστος.Η κούραση δεν υποχωρεί με μία καλή νύχτα ύπνου. Η συγκέντρωση γίνεται δυσκολότερη. Μικρά προβλήματα προκαλούν δυσανάλογο εκνευρισμό και η αίσθηση ότι «δεν τελειώνει ποτέ η δουλειά» γίνεται μόνιμη.
Δεν είναι τυχαίο ότι το 55% των εργαζομένων στην Ελλάδα δηλώνει πως βιώνει επαγγελματική εξουθένωση, σύμφωνα με έρευνα σε 4.457 εργαζομένους που είχε παρουσιάσει το MoneyPress.
Η προσωπική ζωή αρχίζει να υποχωρεί
Ένα ακόμη ισχυρό προειδοποιητικό σημάδι εμφανίζεται όταν οι δραστηριότητες εκτός εργασίας αρχίζουν να αντιμετωπίζονται σαν εμπόδια.Ένα γεύμα, μια έξοδος, η άσκηση ή ακόμη και ο ύπνος μπορεί να θεωρούνται χρόνος που «κλέβεται» από τη δουλειά.Στην αρχή ακυρώνεται μια συνάντηση επειδή υπάρχει μια σημαντική προθεσμία. Μετά ακυρώνεται μια δεύτερη. Σταδιακά, όμως, η εξαίρεση μπορεί να μετατραπεί σε καθημερινή πρακτική.
Το πρόβλημα είναι ακόμη εντονότερο στις νεότερες γενιές. Έρευνα που παρουσίασε το MoneyPress για τους νέους εργαζομένους κατέγραφε θετική ισορροπία ζωής και εργασίας μόλις στο 21%, ενώ το 53% ανέφερε άγχος και στρες.
Όταν η ξεκούραση προκαλεί ενοχές
Υπάρχει και ένα λιγότερο εμφανές σημάδι: η ενοχή όταν κάποιος δεν εργάζεται.Ο εργαζόμενος δυσκολεύεται να απολαύσει μια ελεύθερη ημέρα επειδή σκέφτεται τις εκκρεμότητες. Οι διακοπές συνοδεύονται από το laptop και τα Σαββατοκύριακα μετατρέπονται σε ευκαιρία να «κλείσουν» όσα δεν πρόλαβε μέσα στην εβδομάδα.Σε αυτή τη φάση, το ζήτημα δεν είναι πλέον μόνο πόσες ώρες εργάζεται κάποιος αλλά εάν μπορεί πραγματικά να αποσυνδεθεί από την εργασία.
Η κατάσταση μπορεί να γίνει ακόμη δυσκολότερη όταν υπάρχει οικονομική πίεση. Το MoneyPress έχει ήδη αναδείξει πώς οι χαμηλότερες αμοιβές και η οικονομική ανασφάλεια μπορούν να οδηγήσουν σε υπερεργασία, καθώς εργαζόμενοι αναζητούν περισσότερες ώρες ή ακόμη και δεύτερη απασχόληση για να ενισχύσουν το εισόδημά τους.
Το σώμα αρχίζει να στέλνει μηνύματα
Η υπερβολική εργασία δεν έχει μόνο ψυχολογικό αποτύπωμα.Κόπωση, δυσκολία στον ύπνο και αίσθημα συνεχούς εξάντλησης μπορεί να αποτελέσουν ενδείξεις ότι η πίεση έχει ξεπεράσει τα φυσιολογικά επίπεδα — χωρίς βέβαια κάθε τέτοιο σύμπτωμα να σημαίνει αυτομάτως burnout.Τα ελληνικά στοιχεία είναι ενδεικτικά. Σε άλλη έρευνα που είχε δημοσιεύσει το MoneyPress, περίπου τρεις στους τέσσερις εργαζομένους συγκεκριμένων κατηγοριών επιχειρήσεων δήλωναν ότι μετά τη δουλειά ένιωθαν πάντα ή συχνά πραγματική σωματική εξάντληση.Το κρίσιμο σημείο είναι όταν η ξεκούραση παύει να αρκεί για να αποκαταστήσει την ενέργεια.
Το πρόβλημα αφορά και τις επιχειρήσεις
Η επαγγελματική εξουθένωση συχνά αντιμετωπίζεται ως ατομικό πρόβλημα του εργαζομένου. Για μια επιχείρηση, όμως, έχει άμεσο οικονομικό κόστος.Επηρεάζει τη συγκέντρωση, τη δέσμευση του προσωπικού, τις απουσίες και τελικά την ικανότητα μιας εταιρείας να κρατήσει τους ανθρώπους της.
Χαρακτηριστικό είναι ότι πρόσφατη έρευνα που παρουσίασε το MoneyPress για τη σχέση εργαζομένων και επιχειρήσεων έδειξε ότι 69% εξετάζει σοβαρά το ενδεχόμενο αποχώρησης από την εργασία του, με την κακή διοίκηση, τις περιορισμένες προοπτικές εξέλιξης και το burnout να συγκαταλέγονται στους λόγους.Γι' αυτό η ισορροπία προσωπικής και επαγγελματικής ζωής δεν αποτελεί απλώς «παροχή» προς το προσωπικό. Μπορεί να λειτουργήσει ως εργαλείο διατήρησης ανθρώπινου δυναμικού.
Τα έξι σημάδια που αξίζει να προσέξει κάποιος
Δεν υπάρχει ένα και μοναδικό τεστ που να δείχνει ότι η δουλειά έχει καταλάβει υπερβολικό χώρο στη ζωή ενός ανθρώπου.Υπάρχουν όμως ορισμένα επαναλαμβανόμενα σημάδια: η αδυναμία αποσύνδεσης μετά το ωράριο, η μόνιμη κόπωση, η εγκατάλειψη δραστηριοτήτων και σχέσεων, οι ενοχές κατά την ξεκούραση, ο συνεχής εκνευρισμός και η αίσθηση ότι όσο και αν εργάζεται κάποιος οι υποχρεώσεις δεν τελειώνουν ποτέ.
Το MoneyPress έχει παρουσιάσει και πρακτικές για την αντιμετώπιση της εργασιακής εξάντλησης, όμως το πρώτο βήμα είναι συνήθως η αναγνώριση ότι το πρόβλημα υπάρχει.
Η επαγγελματική φιλοδοξία, η συνέπεια και η διάθεση για εξέλιξη μπορούν να αποτελέσουν σημαντικά πλεονεκτήματα. Το όριο αρχίζει να ξεπερνιέται όταν η δουλειά δεν αποτελεί πλέον ένα σημαντικό κομμάτι της ζωής, αλλά αρχίζει να γίνεται ολόκληρη η ζωή.