Ένα ασφυκτικό χρονοδιάγραμμα για την επίτευξη ειρηνευτικής συμφωνίας μεταξύ Ουκρανίας και Ρωσίας φέρεται να προωθεί η κυβέρνηση του Ντόναλντ Τραμπ, επιδιώκοντας την ολοκλήρωση των διαπραγματεύσεων έως τις αρχές Ιανουαρίου. Σύμφωνα με δημοσίευμα των Financial Times, το οποίο επικαλείται τέσσερις πηγές με γνώση των συζητήσεων, η Ουάσιγκτον έχει μεταφέρει σε Ευρωπαίους και Ουκρανούς αξιωματούχους την επιθυμία της να υπάρξει συμφωνία πριν από την ανάληψη του ελέγχου του αμερικανικού Κογκρέσου από τους Δημοκρατικούς.
Η πολιτική αυτή εξέλιξη δημιουργεί νέα δεδομένα στις διαπραγματεύσεις, καθώς οι Δημοκρατικοί αναμένεται να υιοθετήσουν πιο υποστηρικτική στάση απέναντι στο Κίεβο και να ασκήσουν μεγαλύτερη πίεση στη Μόσχα. Παράλληλα, έχουν προαναγγείλει αυστηρότερο έλεγχο της εξωτερικής πολιτικής του Τραμπ, αλλά και των επιχειρηματικών συμφερόντων του ειδικού απεσταλμένου του, Στιβ Γουίτκοφ, και του γαμπρού του Αμερικανού προέδρου, Τζάρεντ Κούσνερ.
Οι δύο Αμερικανοί αξιωματούχοι έχουν αναλάβει κεντρικό ρόλο στις επαφές με τις δύο πλευρές, συμμετέχοντας σε διαδοχικές συναντήσεις με Ρώσους, Ουκρανούς και Ευρωπαίους εκπροσώπους. Οι διαπραγματεύσεις επανεκκίνησαν στο Άμπου Ντάμπι, έπειτα από οκτάμηνη διακοπή που είχε προκληθεί λόγω του πολέμου με το Ιράν.
Ευρωπαίοι διπλωμάτες εκφράζουν, ωστόσο, έντονο προβληματισμό για τη βιασύνη της αμερικανικής πλευράς. Όπως επισημαίνουν, υπάρχει ο κίνδυνος η πίεση για άμεση συμφωνία να οδηγήσει την Ουκρανία σε σημαντικές παραχωρήσεις, χωρίς να διασφαλίζονται επαρκώς τα συμφέροντα και η μακροπρόθεσμη ασφάλειά της. «Οι Αμερικανοί βιάζονται, ο Πούτιν δεν βιάζεται καθόλου», ανέφερε χαρακτηριστικά Ευρωπαίος αξιωματούχος.
Στο Κίεβο εντείνονται οι ανησυχίες ότι ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι μπορεί να βρεθεί αντιμέτωπος με την ανάγκη αποδοχής μιας συμφωνίας που θα εξυπηρετεί σε μεγάλο βαθμό τις ρωσικές απαιτήσεις. Ουκρανός αξιωματούχος εκτίμησε ότι ο Βλαντίμιρ Πούτιν θα μπορούσε να εξασφαλίσει ευνοϊκότερους όρους εάν η συμφωνία επιτευχθεί πριν από τον Ιανουάριο, καθώς η Ουάσιγκτον επιθυμεί να κλείσει το μέτωπο πριν αλλάξουν οι πολιτικοί συσχετισμοί στο Κογκρέσο.
Οι πάγιες απαιτήσεις του Κρεμλίνου
Στο επίκεντρο των διαφωνιών παραμένουν οι εδαφικές διεκδικήσεις της Ρωσίας, με τη Μόσχα να απαιτεί την παραχώρηση ουκρανικών εδαφών στην περιοχή του Ντονμπάς. Παράλληλα, επιμένει στον αποκλεισμό της προοπτικής ένταξης της Ουκρανίας στο ΝΑΤΟ, καθώς και στην επιβολή περιορισμών στις ουκρανικές ένοπλες δυνάμεις.
Οι ρωσικές απαιτήσεις δεν περιορίζονται, ωστόσο, στα σύνορα της Ουκρανίας. Ο Βλαντίμιρ Πούτιν επιδιώκει ευρύτερες αλλαγές στην ευρωπαϊκή αρχιτεκτονική ασφαλείας που διαμορφώθηκε μετά τον Ψυχρό Πόλεμο, ζητώντας μεταξύ άλλων την απόσυρση στρατευμάτων και οπλικών συστημάτων του ΝΑΤΟ από την ανατολική πτέρυγα της Συμμαχίας.
Μετά τη συνάντησή του με τον Ντόναλντ Τραμπ και τον Κινέζο πρόεδρο Σι Τζινπίνγκ στη Σεντζέν, ο Ρώσος πρόεδρος επανέλαβε ότι η Ουκρανία και οι Ευρωπαίοι σύμμαχοί της θα πρέπει να αποδεχθούν ορισμένους «συμβιβασμούς» και τις «πραγματικότητες» που, σύμφωνα με τη Μόσχα, έχουν διαμορφωθεί στο πεδίο της μάχης.
Το ζήτημα των εγγυήσεων ασφαλείας
Ένα από τα σημαντικότερα ζητήματα των συνομιλιών αφορά τις εγγυήσεις ασφαλείας που θα μπορούσε να λάβει η Ουκρανία σε περίπτωση ειρηνευτικής συμφωνίας. Η αμερικανική πλευρά υποστηρίζει ότι η Ρωσία εμφανίζεται θετικά διακείμενη απέναντι σε μια συμφωνία που θα προβλέπει δυτικές εγγυήσεις, αντίστοιχες με εκείνες του Άρθρου 5 του ΝΑΤΟ.
Ο Τζάρεντ Κούσνερ δήλωσε στο Βερολίνο ότι οι Αμερικανοί διαπραγματευτές έχουν καταφέρει να εξοικειώσουν τη ρωσική πλευρά με την ιδέα μιας τέτοιας εγγύησης. Ωστόσο, η Μόσχα έσπευσε να διαψεύσει οποιαδήποτε αλλαγή στην πάγια θέση της.
Ο αναπληρωτής υπουργός Εξωτερικών της Ρωσίας, Σεργκέι Ριαμπκόφ, ξεκαθάρισε ότι ακόμη και μια μορφή «ημι-ένταξης» της Ουκρανίας στο ΝΑΤΟ παραμένει απαράδεκτη για τη χώρα του. Όπως υποστήριξε, το Κίεβο δεν πρέπει σε καμία περίπτωση να ενταχθεί στη Συμμαχία, θέτοντας ουσιαστικά την απόρριψη της νατοϊκής προοπτικής ως προϋπόθεση για τη συζήτηση των εγγυήσεων ασφαλείας.
Ο ρόλος της Ευρώπης και τα εμπόδια στις διαπραγματεύσεις
Οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις ζητούν να έχουν επίσημο ρόλο στη διαδικασία, υποστηρίζοντας ότι δεν μπορεί να διαμορφωθεί ένα νέο πλαίσιο ασφαλείας για την ήπειρο χωρίς τη συμμετοχή τους. Η ευρωπαϊκή προσέγγιση προβλέπει ότι θα πρέπει πρώτα να επιτευχθεί κατάπαυση του πυρός και στη συνέχεια να εξεταστούν τα ευρύτερα ζητήματα ασφαλείας.
Παρά τις αναφορές ότι ο Τραμπ θα μπορούσε να συζητήσει το Ουκρανικό με Ευρωπαίους ηγέτες στο περιθώριο της συνόδου κορυφής της G20 στο Μαϊάμι τον επόμενο μήνα, Γάλλος αξιωματούχος εμφανίστηκε αρνητικός ως προς το ενδεχόμενο ουσιαστικών διαπραγματεύσεων, επισημαίνοντας ότι η Ουκρανία δεν έχει προσκληθεί στη σύνοδο.
Την ίδια ώρα, η αμερικανική πίεση προς το Κίεβο προκαλεί πρόσθετες ανησυχίες εξαιτίας των περιορισμών στην ταχύτητα λειτουργίας του στρατιωτικού συστήματος δορυφορικών επικοινωνιών Starshield, της SpaceX του Έλον Μασκ, αλλά και των καθυστερήσεων στην παράδοση αναχαιτιστικών πυραύλων Patriot. Ουκρανοί αξιωματούχοι εκτιμούν ότι οι εξελίξεις αυτές ενδέχεται να αποδυναμώνουν τη διαπραγματευτική θέση της χώρας τους και να ενισχύουν την πίεση για παραχωρήσεις προς τη Ρωσία.
Παράλληλα, η Μόσχα δεν δείχνει να επιδιώκει μια άμεση διευθέτηση. Σύμφωνα με πηγές που γνωρίζουν τις προθέσεις του Κρεμλίνου, η Ρωσία σχεδιάζει να αξιοποιήσει τη συνέχιση των αεροπορικών επιθέσεων, προκειμένου να ενισχύσει τη θέση της στο πεδίο των διαπραγματεύσεων.
Το βασικό εμπόδιο παραμένει, επομένως, η απόσταση ανάμεσα στις επιδιώξεις των εμπλεκόμενων πλευρών. Ο Τραμπ επιθυμεί μια γρήγορη συμφωνία, η Ουκρανία αναζητά εγγυήσεις που θα αποτρέψουν μια νέα ρωσική επίθεση, ενώ ο Πούτιν επιμένει σε εδαφικές και στρατηγικές παραχωρήσεις. Χωρίς ουσιαστική σύγκλιση σε αυτά τα ζητήματα, το χρονοδιάγραμμα της Ουάσιγκτον κινδυνεύει να αποδειχθεί περισσότερο πολιτικός στόχος παρά ρεαλιστική προοπτική ειρήνευσης.

