Το μεγαλύτερο πρόβλημα του ΠΑΣΟΚ δεν είναι απαραίτητα η εκλογική του επίδοση. Είναι η αδυναμία του να δημιουργήσει την αίσθηση ότι αποτελεί μια πραγματική εναλλακτική πρόταση διακυβέρνησης. Ο Νίκος Ανδρουλάκης βρίσκεται στην ηγεσία ενός κόμματος με ιστορία, στελέχη, οργανωτικές δομές και πολιτική εμπειρία, αλλά εξακολουθεί να δυσκολεύεται να μετατρέψει αυτά τα πλεονεκτήματα σε ένα πειστικό αφήγημα εξουσίας. Και αυτή είναι μια αδυναμία που δεν μπορεί να αποδίδεται διαρκώς στις εξωτερικές συνθήκες, στην κυβέρνηση ή στον ανταγωνισμό της αντιπολίτευσης.
Η πολιτική ηγεσία κρίνεται από την ικανότητά της να διαμορφώνει ατζέντα, να εμπνέει εμπιστοσύνη και να πείθει ότι διαθέτει σχέδιο για την επόμενη ημέρα. Στην περίπτωση του προέδρου του ΠΑΣΟΚ, το ζητούμενο παραμένει ακριβώς αυτό: να αποδείξει ότι μπορεί να υπερβεί τον ρόλο του αρχηγού ενός κόμματος διαμαρτυρίας και να αποκτήσει τα χαρακτηριστικά ενός υποψήφιου πρωθυπουργού.
Ένα κόμμα με ιστορία, αλλά χωρίς ισχυρό πολιτικό στίγμα
Το ΠΑΣΟΚ διαθέτει ένα σημαντικό πολιτικό πλεονέκτημα. Δεν είναι ένας νέος σχηματισμός που πρέπει να αποδείξει ότι μπορεί να λειτουργήσει ως οργανωμένο κόμμα. Έχει κυβερνητική εμπειρία, αναγνωρίσιμα στελέχη και ιστορική παρουσία στην ελληνική κοινωνία.Ωστόσο, η ιστορία δεν αρκεί για να δημιουργήσει πολιτική δυναμική. Οι ψηφοφόροι δεν καλούνται να επιλέξουν ποιος κυβέρνησε τη χώρα πριν από δεκαετίες, αλλά ποιος μπορεί να αντιμετωπίσει τις σημερινές προκλήσεις.Η κριτική προς τον Νίκο Ανδρουλάκη είναι ότι δεν έχει καταφέρει να δώσει στο ΠΑΣΟΚ μια ευδιάκριτη πολιτική ταυτότητα, ικανή να ξεχωρίζει τόσο από τη Νέα Δημοκρατία όσο και από τα υπόλοιπα κόμματα της αντιπολίτευσης.
Η αντιπολίτευση δεν μπορεί να εξαντλείται στην καταγγελία
Η κριτική στην κυβέρνηση αποτελεί βασική υποχρέωση κάθε κόμματος της αντιπολίτευσης. Δεν αποτελεί, όμως, από μόνη της ολοκληρωμένη πολιτική πρόταση.Ο πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ επιλέγει συχνά να αναδεικνύει κυβερνητικές αστοχίες και να ασκεί έντονη κριτική στις αποφάσεις του Μεγάρου Μαξίμου. Το πρόβλημα προκύπτει όταν η καταγγελία δεν συνοδεύεται από μια εξίσου καθαρή και αναγνωρίσιμη εναλλακτική λύση.Για την ακρίβεια, τη στεγαστική κρίση, την υγεία, την παραγωγικότητα και τη λειτουργία του κράτους, το ΠΑΣΟΚ έχει διατυπώσει θέσεις και προτάσεις. Το πολιτικό ερώτημα είναι γιατί αυτές δεν έχουν μετατραπεί σε ένα συνεκτικό σχέδιο που να κυριαρχεί στη δημόσια συζήτηση.Η ευθύνη γι' αυτή την αδυναμία πολιτικής επικοινωνίας και σύνθεσης βαραίνει πρωτίστως την ηγεσία.
Ο Ανδρουλάκης δεν έχει επιβάλει την προσωπική του πολιτική παρουσία
Ηγεσία δεν σημαίνει μόνο σωστές τοποθετήσεις και οργανωτική διαχείριση. Σημαίνει δυνατότητα να απευθύνεσαι πέρα από το παραδοσιακό ακροατήριο του κόμματός σου και να δημιουργείς την πεποίθηση ότι μπορείς να αναλάβεις μεγαλύτερες ευθύνες.Ο Νίκος Ανδρουλάκης εμφανίζεται περισσότερο ως ένας προσεκτικός κομματικός διαχειριστής παρά ως ένας πολιτικός που επιδιώκει να αλλάξει τους συσχετισμούς με μια ισχυρή προσωπική πρόταση.Η εικόνα αυτή ενδέχεται να ικανοποιεί ένα μέρος της κομματικής βάσης, αλλά δύσκολα αρκεί για να προσελκύσει πολίτες που αναζητούν αποφασιστικότητα, σαφή προσανατολισμό και πειστικό κυβερνητικό σχέδιο.Δεν πρόκειται για ζήτημα επικοινωνιακών εντυπώσεων και μόνο. Η προσωπική αξιοπιστία ενός αρχηγού συνδέεται άμεσα με την ικανότητα του κόμματός του να διεκδικήσει την εξουσία.
Το ΠΑΣΟΚ κινδυνεύει να συνηθίσει τον ρόλο της δεύτερης επιλογής
Ένας από τους σοβαρότερους κινδύνους για ένα κόμμα που επιδιώκει να κυβερνήσει είναι να θεωρήσει την ισχυρή κοινοβουλευτική παρουσία επαρκή πολιτική επιτυχία.Το ΠΑΣΟΚ δεν μπορεί να περιορίζεται στον στόχο να βρίσκεται μπροστά από τους ανταγωνιστές του στον χώρο της αντιπολίτευσης. Εφόσον επιθυμεί να αποτελέσει κυβερνητική εναλλακτική, οφείλει να διεκδικεί ευθέως την εμπιστοσύνη των πολιτών που σήμερα επιλέγουν τη Νέα Δημοκρατία ή παραμένουν αναποφάσιστοι.Η διαφορά είναι ουσιαστική. Άλλο πράγμα να εμφανίζεται ένα κόμμα ως η πιο οργανωμένη αντιπολιτευτική δύναμη και άλλο να πείθει ότι διαθέτει το προσωπικό, τις προτεραιότητες και την πολιτική ηγεσία για να κυβερνήσει.Ο Ανδρουλάκης μέχρι σήμερα δεν έχει εξαλείψει αυτή την απόσταση.
Οι εσωκομματικές ισορροπίες δεν αρκούν για να κερδηθούν εκλογές
Ένας πρόεδρος κόμματος χρειάζεται να διατηρεί την ενότητα, να αξιοποιεί τα στελέχη και να αποτρέπει εσωτερικές συγκρούσεις. Αυτές είναι αναγκαίες προϋποθέσεις, όχι όμως ο τελικός πολιτικός στόχος.Η υπερβολική προσήλωση στις εσωκομματικές ισορροπίες μπορεί να οδηγήσει σε διστακτικότητα, περιορισμό των πρωτοβουλιών και απουσία καθαρών επιλογών.Το ΠΑΣΟΚ χρειάζεται πολιτική εξωστρέφεια, αξιοποίηση νέων στελεχών και μια ηγετική ομάδα που θα μπορεί να υπερασπίζεται με σαφήνεια συγκεκριμένες κυβερνητικές δεσμεύσεις.Εάν η ηγεσία δίνει την εντύπωση ότι ενδιαφέρεται περισσότερο για τη διατήρηση των εσωτερικών συσχετισμών παρά για τη διεύρυνση της εκλογικής απήχησης, τότε το κόμμα κινδυνεύει να εγκλωβιστεί στα δικά του όρια.
Το πλεονέκτημα Μητσοτάκη και το έλλειμμα κυβερνησιμότητας
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης διαθέτει το πλεονέκτημα της πρωθυπουργικής εμπειρίας και της δυνατότητας να παρουσιάζει συγκεκριμένο κυβερνητικό έργο, το οποίο ασφαλώς υπόκειται σε πολιτική κριτική.Απέναντι σε αυτό, ο αρχηγός του ΠΑΣΟΚ χρειάζεται να αποδείξει όχι μόνο ότι διαφωνεί με τις κυβερνητικές επιλογές, αλλά ότι μπορεί να παρουσιάσει μια διαφορετική και εφαρμόσιμη πορεία για τη χώρα.Η σύγκριση δεν περιορίζεται στις τηλεοπτικές εμφανίσεις ή στις κοινοβουλευτικές αντιπαραθέσεις. Αφορά την εμπιστοσύνη των πολιτών στην οικονομική διαχείριση, στην εξωτερική πολιτική, στην αντιμετώπιση κρίσεων και στη σταθερότητα της διακυβέρνησης.Σε αυτά τα πεδία ο Ανδρουλάκης έχει ακόμη να διανύσει σημαντική απόσταση, εάν θέλει να αντιμετωπίζεται ως πραγματικός διεκδικητής της πρωθυπουργίας.
Το πραγματικό ερώτημα για την επόμενη ημέρα του ΠΑΣΟΚ
Το ΠΑΣΟΚ δεν στερείται ανθρώπινου δυναμικού ούτε πολιτικής παράδοσης. Στερείται, όμως, σύμφωνα με την κριτική που μπορεί να ασκηθεί στη σημερινή του πορεία, της ηγετικής ώθησης που θα το μετατρέψει από κόμμα αντιπολίτευσης σε πειστική δύναμη εξουσίας.Ο Νίκος Ανδρουλάκης έχει την ευθύνη να απαντήσει με πράξεις σε αυτή την αμφισβήτηση. Να παρουσιάσει σαφές σχέδιο, να αναλάβει πολιτικές πρωτοβουλίες, να ανοίξει το κόμμα σε νέα κοινωνικά ακροατήρια και να πείσει ότι μπορεί να σταθεί στο ύψος των κυβερνητικών απαιτήσεων.Μέχρι να συμβεί αυτό, το πρόβλημα του ΠΑΣΟΚ δεν θα είναι απλώς πόσες μονάδες συγκεντρώνει στις δημοσκοπήσεις. Θα είναι το γεγονός ότι δεν έχει κατορθώσει να μετατρέψει την πολιτική δυσαρέσκεια σε ισχυρή εμπιστοσύνη προς τη δική του πρόταση.
Ο Ανδρουλάκης μπορεί να διατηρεί τον έλεγχο του κόμματός του. Εκείνο που δεν έχει αποδείξει είναι ότι μπορεί να οδηγήσει το ΠΑΣΟΚ στην εξουσία. Και για έναν αρχηγό που φιλοδοξεί να γίνει πρωθυπουργός, αυτή είναι η σημαντικότερη πολιτική αδυναμία.
R.M.