Η ανάγκη η Ευρώπη να μετατρέψει τις αυξημένες αμυντικές δαπάνες σε πραγματική επιχειρησιακή ικανότητα βρέθηκε στο επίκεντρο της παρέμβασης του υπουργού Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών Κυριάκου Πιερρακάκη στο συνέδριο “Athens Defence Summit”.
Ο υπουργός υποστήριξε ότι η αποτρεπτική ισχύς δεν εξαρτάται πλέον μόνο από τους κρατικούς προϋπολογισμούς, αλλά και από την ταχύτητα με την οποία δημόσια και ιδιωτικά κεφάλαια μπορούν να κινητοποιηθούν και να κατευθυνθούν στην αμυντική βιομηχανία. Παράλληλα, έδωσε έμφαση στην ανάγκη δημιουργίας μιας πραγματικής ενιαίας ευρωπαϊκής αγοράς αμυντικών αγαθών, με κοινές προμήθειες, βαθύτερες κεφαλαιαγορές και ενιαίο ρυθμιστικό πλαίσιο, ώστε η ευρωπαϊκή αμυντική βιομηχανία να αποκτήσει μεγαλύτερη παραγωγική και επιχειρησιακή αποτελεσματικότητα.
Ο χαιρετισμός του υπουργού:
Κυρίες και κύριοι,
Τις τελευταίες τρεις δεκαετίες, το μεγαλύτερο μέρος της Ευρώπης αντιμετώπιζε την ασφάλεια ως μια συμπληρωματική πρόβλεψη στον προϋπολογισμό, ό,τι απέμενε αφού είχαν χρηματοδοτηθεί όλα τα υπόλοιπα. Αυτή η εποχή έχει πλέον τελειώσει. Το ερώτημα που έχουμε σήμερα μπροστά μας δεν είναι αν θα πρέπει να δαπανήσουμε περισσότερα για την άμυνα. Σε ολόκληρη την Ένωση, ήδη το κάνουμε. Το δυσκολότερο ερώτημα είναι αν θα μπορέσουμε να μετατρέψουμε αυτές τις δαπάνες σε επιχειρησιακή ικανότητα με την ταχύτητα που απαιτούν οι περιστάσεις.
Η αποτρεπτική ισχύς, το 2026, δεν αποτελεί πλέον μόνο συνάρτηση των κρατικών προϋπολογισμών. Είναι συνάρτηση του πόσο γρήγορα μπορεί το κεφάλαιο -δημόσιο και ιδιωτικό, εγχώριο και διασυνοριακό – να κινητοποιηθεί, να κατανεμηθεί και να μετατραπεί σε πλοία, δορυφόρους, πυρομαχικά και στη βιομηχανική βάση που τα παράγει. Και εδώ, μιλώντας με ειλικρίνεια, η Ευρώπη αντιμετωπίζει μια πρόκληση υλοποίησης.
Ας δούμε τα δεδομένα. Τα κράτη-μέλη έχουν σήμερα δεσμευθεί σε επίπεδα αμυντικών δαπανών που ήταν αδιανόητα πριν από πέντε χρόνια. Ωστόσο, η ευρωπαϊκή αμυντική βιομηχανική βάση οικοδομήθηκε για μια διαφορετική εποχή – κατακερματισμένη μεταξύ εθνικών πρωταθλητών, προσαρμοσμένη σε ρυθμούς και συνθήκες ειρηνικής περιόδου, χωρίς επαρκή χρηματοδότηση σε σχέση με τον όγκο παραγγελιών που πλέον δέχεται. Κύκλοι προμηθειών που εξακολουθούν να μετρώνται σε χρόνια. Γραμμές παραγωγής που δεν μπορούν να επεκταθούν χωρίς προβλεψιμότητα στη ζήτηση. Προμηθευτές – πολλοί από αυτούς μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις – που δεν μπορούν να εξασφαλίσουν τραπεζική χρηματοδότηση επειδή η άμυνα εξακολουθεί, για πολλούς θεσμικούς επενδυτές, να θεωρείται αποκλεισμένος τομέας.
Εδώ εντοπίζεται η στενωπός. Όχι στις πιστώσεις. Στην εκτέλεση.
Επιτρέψτε μου τρεις παρατηρήσεις για το πώς μπορούμε να το αντιμετωπίσουμε.
Πρώτον, οι κεφαλαιαγορές πρέπει να κάνουν δουλειά που οι προϋπολογισμοί δεν μπορούν. Ο Mario Draghi είχε δίκιο: οι ευρωπαϊκές αποταμιεύσεις είναι άφθονες, οι δίαυλοι μέσω των οποίων τις κατευθύνουμε στρατηγικά δεν είναι. Η Ένωση Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων δεν είναι μια αφηρημένη συζήτηση στις Βρυξέλλες. Είναι ο μηχανισμός μέσω του οποίου ένας Έλληνας συνταξιούχος αποταμιευτής, μια γερμανική ασφαλιστική εταιρεία και ένα γαλλικό οικογενειακό γραφείο μπορούν να χρηματοδοτήσουν τα συστήματα ραντάρ, τα ναυπηγεία και τις τεχνολογίες διττής χρήσης που διασφαλίζουν την ήπειρο στην οποία ζουν. Βαθύτερες και πιο ενοποιημένες αγορές αποτελούν από μόνες τους στρατηγικό πλεονέκτημα ασφάλειας.
Δεύτερον, πρέπει να απομακρύνουμε ορισμένα τεχνητά εμπόδια που εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν ακόμη την άμυνα ως ένα μη αποδεκτό τομέα προς επένδυση. Ρυθμιστικά πλαίσια που αποκλείουν αμυντικές εταιρείες από επενδυτικά χαρτοφυλάκια διαμορφώθηκαν σε έναν κόσμο που δεν υφίσταται πλέον. Η κυριαρχία συνεπάγεται ισολογισμό και δεν θα πρέπει να διστάζουμε να την χρηματοδοτούμε.
Τρίτον – και αυτό είναι το σημαντικότερο για την υλοποίηση – το κεφάλαιο από μόνο του δεν μπορεί να επιλύσει το πρόβλημα προμηθειών. Όταν η χρηματοδότηση διοχετεύεται σε κατακερματισμένη ζήτηση, το αποτέλεσμα είναι πληθωρισμός, όχι επιχειρησιακή ικανότητα.
Εδώ ακριβώς αποκτούν καθοριστική σημασία οι κοινές ευρωπαϊκές προμήθειες. Σήμερα, τα είκοσι επτά κράτη-μέλη αγοράζουν σε μεγάλο βαθμό βάσει των δικών τους χρονοδιαγραμμάτων, των δικών τους προδιαγραφών και από τους δικούς τους προτιμώμενους προμηθευτές. Το αποτέλεσμα είναι προβλέψιμο: επικαλυπτόμενη έρευνα και ανάπτυξη, μικρής κλίμακας παραγωγή, κενά διαλειτουργικότητας στο πεδίο των επιχειρήσεων και μια βιομηχανική βάση που αδυνατεί να δικαιολογήσει τις επενδύσεις που απαιτούνται για να επεκταθεί. Στην πράξη, έχουμε οργανώσει την αμυντική μας αγορά ώστε να είναι μικρότερη από το άθροισμα των επιμέρους μελών της.
Η λύση δεν είναι περίπλοκη επί της αρχής, παρόλο που είναι απαιτητική στην εφαρμογή της. Συγκεντρωτικές προμήθειες σε ευρωπαϊκή κλίμακα. Πολυετείς συμβάσεις και πλαίσια που παρέχουν στη βιομηχανία τη βεβαιότητα ζήτησης που χρειάζεται ώστε να επενδύσει σε παραγωγική δυναμικότητα. Ενιαίες προδιαγραφές ώστε ένας προμηθευτής στη Θεσσαλονίκη, στο Ταλίν ή στην Τουλούζη να μπορεί να εξυπηρετεί διαφορετικούς εθνικούς αγοραστές χωρίς να χρειάζεται ανασχεδιασμό για κάθε περίπτωση. Μια πραγματική ενιαία αγορά για αμυντικά αγαθά, με το αντίστοιχο ρυθμιστικό και εξαγωγικό πλαίσιο ελέγχου.
Τα εργαλεία αρχίζουν να διαμορφώνονται – SAFE, EDIP, το έργο του Επιτρόπου Άμυνας. Αυτό που απαιτείται τώρα είναι η πολιτική βούληση να χρησιμοποιηθούν στην κλίμακα που απαιτούν οι περιστάσεις, καθώς και η απαραίτητη δημοσιονομική πειθαρχία ώστε οι κοινές προμήθειες να προσελκύουν ιδιωτικά κεφάλαια αντί να τα υποκαθιστούν. Η δυνατότητα κρατικού δανεισμού είναι πεπερασμένη, ενώ η δυνατότητα χρηματοδότησης μέσω των αγορών, όταν κινητοποιείται σωστά, πολύ λιγότερο.
Επιτρέψτε μου να κλείσω με αυτό. Οι χώρες που επικράτησαν σε προηγούμενες μεγάλες στρατηγικές αναμετρήσεις δεν το πέτυχαν επειδή διέθεταν μεγαλύτερους προϋπολογισμούς, αλλά επειδή οικοδόμησαν τους θεσμούς που μπορούσαν να μετατρέψουν τους εθνικούς πόρους σε εθνική ισχύ. Αυτό είναι σήμερα το δικό μας καθήκον. Αγορές, ικανότητα, υλοποίηση – τρεις λέξεις, μία ατζέντα.
Η Ευρώπη διαθέτει τις απαραίτητες αποταμιεύσεις. Η Ευρώπη διαθέτει την τεχνολογία. Η Ευρώπη διαθέτει τη βιομηχανική κληρονομιά. Αυτό που χρειάζεται είναι η πειθαρχία να τα συνδέσει.
Σας ευχαριστώ.