Το ποδόσφαιρο συγκλονίζει. Σκορπά συγκινήσεις και γεννά, συνήθως ασύλληπτες, προσδοκίες. Με το Μουντιάλ νε εκτυλίσσεται δίπλα μας - στις τηλεοπτικες μας οθόνες, για την ακρίβεια - αξίζει τον κόπο να εξετάσουμε λίγο την ουσία του.
Το βιβλίο «Soccernomics» των Stefan Szymanski και Simon Kuper, το πιο επιδραστικό ίσως βιβλίο που εφάρμοσε οικονομική ανάλυση, στατιστική και κοινωνιολογία στο ποδόσφαιρο, αξίζει τον κάπο να ακολουθήσουμε σαν οδηγό.
Του Ανδρέα Ανδριανόπουλου
Συχνά περιγράφεται ως το «Freakonomics του ποδοσφαίρου», επειδή προσπαθεί να καταρρίψει διαδεδομένους μύθους με βάση δεδομένα αντί για τη συμβατική ποδοσφαιρική σοφία. Οι συγγραφείς ξεκινούν από μια απλή παρατήρηση. Οι περισσότεροι φίλαθλοι, δημοσιογράφοι και παράγοντες του ποδοσφαίρου πιστεύουν πολλά πράγματα για το άθλημα χωρίς να έχουν ελέγξει αν είναι αληθινά.
Τι φέρνει πραγματικά τις νίκες; Είναι οι προπονητές τόσο σημαντικοί όσο νομίζουμε; Αξίζουν τα υπέρογκα ποσά μεταγραφών; Γιατί ορισμένες χώρες παράγουν περισσότερα ταλέντα; Γιατί κάποιες εθνικές ομάδες υπεραποδίδουν ή αποτυγχάνουν;
Το χρήμα είναι, όπως λέγεται, ο σημαντικότερος παράγοντας επιτυχίας; Η θέση μιας ομάδας στο πρωτάθλημα προβλέπεται σε μεγάλο βαθμό από το μισθολογικό της κόστος.
Οι συγγραφείς υποστηρίζουν ότι οι μισθοί αντανακλούν την ποιότητα των παικτών, η μισθολογική δαπάνη προβλέπει πολύ καλύτερα την επιτυχία από τις μεταγραφές, οι πλούσιοι σύλλογοι έχουν δομικό πλεονέκτημα. Με άλλα λόγια, δεν είναι ο «μεγάλος προπονητής» που συνήθως εξηγεί την επιτυχία, αλλά το ποιοι παίκτες βρίσκονται στο ρόστερ.
Οι προπονητές είναι λιγότερο σημαντικοί απ' όσο πιστεύουμε. Το βιβλίο προκαλεί ιδιαίτερα την παραδοσιακή ποδοσφαιρική αντίληψη ότι ο προπονητής είναι σχεδόν τα πάντα. Οι συγγραφείς υποστηρίζουν ότι η ποιότητα του ρόστερ καθορίζει το μεγαλύτερο μέρος των αποτελεσμάτων.
Οι προπονητές έχουν επιρροή, αλλά πολύ μικρότερη από αυτή που τους αποδίδεται. Οι συνεχείς απολύσεις προπονητών συχνά δεν λύνουν το πραγματικό πρόβλημα. Οι μεταγραφές συχνά είναι κακή επένδυση.
Ένα άλλο βασικό επιχείρημα είναι ότι οι σύλλογοι πληρώνουν υπερβολικά ποσά, επηρεάζονται από τη μόδα και τη φήμη και αποτυγχάνουν να αξιολογήσουν ορθολογικά την απόδοση των παικτών.
Οι συγγραφείς βλέπουν το ποδόσφαιρο ως αγορά γεμάτη συναισθηματισμό και αναποτελεσματικότητα, όπου οι ομάδες συχνά παίρνουν λανθασμένες αποφάσεις.
Το ποδόσφαιρο είναι κακή επιχείρηση Παρά τη δημοτικότητα του αθλήματος πολλοί σύλλογοι χάνουν χρήματα, οι ιδιοκτήτες συχνά επενδύουν για κύρος και όχι για κέρδος και τα περισσότερα κλαμπ δεν λειτουργούν ως αποδοτικές επιχειρήσεις.
Ο Szymanski θεωρεί ότι το ποδόσφαιρο μοιάζει περισσότερο με «κατανάλωση πολυτελείας» για πλούσιους ιδιοκτήτες παρά με κερδοφόρο βιομηχανία. Το βιβλίο εξετάζει τις εθνικές ομάδες και καταλήγει ότι η επιτυχία σχετίζεται με πληθυσμό, πλούτο, εκπαίδευση, θεσμούς και διεθνείς διασυνδέσεις.
Οι συγγραφείς υποστηρίζουν ότι οι ποδοσφαιρικές επιτυχίες δεν είναι τυχαίες, αλλά αντανακλούν βαθύτερες κοινωνικές δομές.