Έως και 400 εμπορικά πλοία με περίπου 6.000 ναυτικούς εξακολουθούν να μην μπορούν να αποχωρήσουν με ασφάλεια από τον Περσικό Κόλπο, με την κρίση στα Στενά του Ορμούζ να παραμένει μία από τις μεγαλύτερες απειλές για τη διεθνή ναυτιλία και τις ενεργειακές αγορές. Παρά τις αμερικανικές διαβεβαιώσεις ότι οι βασικές διαδρομές έχουν απαλλαγεί από νάρκες, η διεθνής ναυτιλιακή κοινότητα εξακολουθεί να εμφανίζεται ιδιαίτερα επιφυλακτική, καθώς παραμένει ο κίνδυνος αχαρτογράφητων ή παρασυρόμενων ναρκών.
400 πλοία και 6.000 ναυτικοί περιμένουν ασφαλή έξοδο
Ο γενικός γραμματέας του Διεθνούς Ναυτιλιακού Οργανισμού (IMO), Αρσένιο Ντομίνγκες, περιέγραψε την κατάσταση ως άλυτη, ζητώντας νέα πολιτική βούληση και διεθνή συνεργασία για την αποκατάσταση της ελευθερίας της ναυσιπλοΐας. Σύμφωνα με τα στοιχεία του IMO, έως 400 πλοία που μεταφέρουν περίπου 6.000 ναυτικούς εξακολουθούν να μην έχουν καταφέρει να αποχωρήσουν με ασφάλεια από τον Περσικό Κόλπο από την έναρξη της σύγκρουσης. Η κατάσταση έχει επομένως ξεπεράσει τα όρια μιας απλής γεωπολιτικής αντιπαράθεσης και έχει μετατραπεί σε σοβαρό πρόβλημα για την παγκόσμια εμπορική ναυτιλία.
Ο IMO είχε ξεκινήσει στα τέλη Ιουνίου επιχείρηση εκκένωσης, η οποία διήρκεσε τέσσερις ημέρες. Στο διάστημα από τις 23 έως τις 26 Ιουνίου κατάφεραν να απομακρυνθούν περίπου 136 πλοία και 2.900 ναυτικοί, πριν νέες αναφορές για επιθέσεις οδηγήσουν στην αναστολή της διαδικασίας. Η εξέλιξη δείχνει πόσο εύθραυστη παραμένει η κατάσταση σε μία από τις σημαντικότερες θαλάσσιες οδούς του κόσμου.
70 περιστατικά και 19 νεκροί ναυτικοί
Ακόμη πιο ανησυχητικά είναι τα στοιχεία για την ασφάλεια των πληρωμάτων. Ο IMO έχει καταγράψει 70 επιβεβαιωμένα περιστατικά, με 19 ναυτικούς να έχουν χάσει τη ζωή τους. Παράλληλα, δεν υπάρχει πλήρης εικόνα για τον αριθμό των τραυματιών μεταξύ των περίπου 20.000 ναυτικών που είχαν βρεθεί εγκλωβισμένοι στην περιοχή κατά την έναρξη της κρίσης.
Ο Αρσένιο Ντομίνγκες απηύθυνε νέα έκκληση προς τα κράτη-μέλη και τη ναυτιλιακή βιομηχανία να συνεργαστούν με τον IMO και τον ΟΗΕ για την εξεύρεση πρακτικών λύσεων. Η ανησυχία δεν περιορίζεται πλέον μόνο στα Στενά του Ορμούζ, καθώς η επιδείνωση της ασφάλειας στη Μαύρη Θάλασσα, την Ερυθρά Θάλασσα και τον Κόλπο του Άντεν δημιουργεί ένα πρωτοφανές πλέγμα κινδύνων για τις διεθνείς θαλάσσιες μεταφορές.
Οι ΗΠΑ λένε ότι οι νάρκες απομακρύνθηκαν
Η αμερικανική πλευρά εμφανίζει διαφορετική εικόνα για την ασφάλεια της περιοχής. Ο επικεφαλής της Κεντρικής Διοίκησης των ΗΠΑ, ναύαρχος Μπραντ Κούπερ, υποστηρίζει ότι οι αμερικανικές δυνάμεις έχουν απομακρύνει τις νάρκες από τις διεθνώς αναγνωρισμένες διαδρομές διέλευσης στα Στενά του Ορμούζ. Σύμφωνα με τον ίδιο, οι αμερικανικές δυνάμεις έχουν βοηθήσει τους τελευταίους μήνες σχεδόν 1.500 εμπορικά πλοία, ενώ οι στρατιωτικές επιχειρήσεις φέρονται να έχουν καταστρέψει περισσότερο από το 90% του εκτιμώμενου ιρανικού αποθέματος περίπου 8.000 ναρκών.
Η διεθνής ναυτιλία, ωστόσο, δεν εμφανίζεται ακόμη έτοιμη να επιστρέψει πλήρως στην κανονικότητα. Το Κοινό Κέντρο Ναυτιλιακών Πληροφοριών εξακολουθεί να προειδοποιεί για πιθανό κίνδυνο από παρασυρόμενες ή αχαρτογράφητες νάρκες κοντά στις διαδρομές κυκλοφορίας. Είναι χαρακτηριστικό ότι εμπορικά πλοία συνεχίζουν να ζητούν άμεση στρατιωτική προστασία από τις ΗΠΑ προκειμένου να πραγματοποιήσουν τη διέλευση.
Ο μεγάλος οικονομικός λογαριασμός
Η παράταση της κρίσης δημιουργεί τεράστιο κόστος για τις ναυτιλιακές εταιρείες. Κάθε πλοίο που παραμένει εγκλωβισμένο εξακολουθεί να έχει λειτουργικά έξοδα, μισθοδοσία πληρώματος, ασφαλιστικές υποχρεώσεις και συμβατικές δεσμεύσεις, ενώ οι καθυστερήσεις στις παραδόσεις μπορούν να δημιουργήσουν πρόσθετες οικονομικές απαιτήσεις. Ταυτόχρονα, η δραματική αύξηση του κινδύνου επηρεάζει τα ασφάλιστρα πολέμου και το συνολικό κόστος πραγματοποίησης ενός ταξιδιού στην περιοχή.
Η εξίσωση είναι ακόμη πιο δύσκολη για πλοιοκτήτες και ναυλωτές επειδή το οικονομικό κόστος πρέπει να σταθμιστεί απέναντι στην ασφάλεια των πληρωμάτων. Ένα πλοίο μπορεί να αξίζει δεκάδες εκατομμύρια δολάρια, όμως πάνω σε αυτό βρίσκονται άνθρωποι που καλούνται να εργαστούν σε μια περιοχή όπου έχουν ήδη σημειωθεί δεκάδες περιστατικά και έχουν χαθεί ανθρώπινες ζωές.
Γιατί το Ορμούζ αφορά πετρέλαιο, LNG και πληθωρισμό
Τα Στενά του Ορμούζ αποτελούν μία από τις σημαντικότερες ενεργειακές αρτηρίες του πλανήτη. Μέσω της περιοχής μεταφέρονται μεγάλες ποσότητες πετρελαίου, πετρελαϊκών προϊόντων και υγροποιημένου φυσικού αερίου, γεγονός που σημαίνει ότι οποιαδήποτε παρατεταμένη διαταραχή μπορεί να επηρεάσει πολύ περισσότερο από τις ναυτιλιακές εταιρείες.
Εάν μειωθεί η δυνατότητα μεταφοράς ενεργειακών φορτίων, η πίεση μπορεί να περάσει στις διεθνείς τιμές του πετρελαίου και του LNG. Από εκεί μπορεί να μεταφερθεί στο κόστος μεταφορών, στην παραγωγή και τελικά στον πληθωρισμό. Για αυτό οι αγορές παρακολουθούν στενά κάθε εξέλιξη γύρω από το Ορμούζ: η συγκεκριμένη θαλάσσια οδός μπορεί μέσα σε λίγες ημέρες να μετατρέψει μια γεωπολιτική κρίση σε παγκόσμιο οικονομικό πρόβλημα.
Στο επίκεντρο και η ελληνική ναυτιλία
Η Ελλάδα έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τις εξελίξεις λόγω του μεγέθους του ελληνόκτητου στόλου και της ισχυρής παρουσίας του στις μεταφορές πετρελαίου, φυσικού αερίου και πρώτων υλών. Για τις ελληνικές ναυτιλιακές, η κατάσταση στο Ορμούζ αποτελεί πλέον καθημερινή επιχειρησιακή εξίσωση που περιλαμβάνει ασφάλιστρα, ναύλους, διαθεσιμότητα πλοίων, απαιτήσεις ναυλωτών και –πάνω από όλα– την ασφάλεια των πληρωμάτων.
Σε ορισμένες κατηγορίες πλοίων η μείωση της διαθέσιμης χωρητικότητας μπορεί να οδηγήσει σε αύξηση των ναύλων. Αυτό όμως δεν μετατρέπει την κρίση σε ευκαιρία χωρίς κόστος. Οι υψηλότεροι ναύλοι συνοδεύονται από αυξημένο ασφαλιστικό και επιχειρησιακό ρίσκο, ενώ μια γενικευμένη διαταραχή των ενεργειακών και εμπορικών ροών θα μπορούσε να προκαλέσει πολύ ευρύτερες αναταράξεις.
Το Ορμούζ παραμένει παγκόσμια «ωρολογιακή βόμβα»
Η κρίση στα Στενά του Ορμούζ έχει πλέον τέσσερις διαστάσεις: γεωπολιτική, ναυτιλιακή, ενεργειακή και ανθρωπιστική. Οι αριθμοί των πλοίων, των ναύλων και των ενεργειακών φορτίων είναι τεράστιοι, όμως πίσω από αυτούς βρίσκονται περίπου 6.000 ναυτικοί που εξακολουθούν να περιμένουν έναν πραγματικά ασφαλή δρόμο εξόδου από τον Περσικό Κόλπο.
Όσο οι ναυτιλιακές εταιρείες δεν έχουν επαρκείς εγγυήσεις ασφαλείας, η επιστροφή στην κανονικότητα θα παραμένει δύσκολη. Και όσο εκατοντάδες εμπορικά πλοία βρίσκονται εγκλωβισμένα, τα Στενά του Ορμούζ θα αποτελούν μία από τις μεγαλύτερες απειλές για τις διεθνείς θαλάσσιες μεταφορές, τις αγορές ενέργειας και την παγκόσμια οικονομία.