Μια εξέλιξη με ιδιαίτερη σημασία για την παγκόσμια αγορά πετρελαίου και τη ναυτιλία ανακοίνωσε η αμερικανική Κεντρική Διοίκηση (CENTCOM), υποστηρίζοντας ότι οι διεθνείς δίαυλοι ναυσιπλοΐας στα Στενά του Ορμούζ έχουν πλέον καθαριστεί από τις θαλάσσιες νάρκες που είχε τοποθετήσει το Ιράν. Η ανακοίνωση ανοίγει τον δρόμο για αύξηση της εμπορικής κίνησης σε ένα από τα σημαντικότερα ενεργειακά «περάσματα» του πλανήτη, χωρίς ωστόσο να σημαίνει ότι έχουν εξαλειφθεί όλοι οι κίνδυνοι.
Ο διοικητής της CENTCOM, ναύαρχος Μπραντ Κούπερ, ανακοίνωσε ότι οι αμερικανικές δυνάμεις ολοκλήρωσαν μια εξαιρετικά δύσκολη επιχείρηση εκκαθάρισης των βασικών διαύλων διέλευσης.
Η επιχείρηση πραγματοποιήθηκε με τη συμμετοχή δυτών, ειδικών δυνάμεων και εναέριων μέσων.
«Οι διεθνείς δίαυλοι είναι ανοιχτοί»
Ο Κούπερ χαρακτήρισε την ολοκλήρωση της επιχείρησης σημαντικό ορόσημο για την αποκατάσταση της ναυσιπλοΐας.
Όπως ανέφερε, οι συνθήκες ήταν εξαιρετικά δύσκολες και επικίνδυνες, αλλά οι αμερικανικές δυνάμεις κατάφεραν να ολοκληρώσουν την αποστολή τους.
Το βασικό μήνυμα της CENTCOM είναι πλέον ότι οι διεθνείς θαλάσσιοι δίαυλοι είναι ανοιχτοί και δημιουργούνται οι προϋποθέσεις για μεγαλύτερη εμπορική κίνηση.
Σχεδόν 1.500 εμπορικά πλοία πέρασαν με αμερικανική βοήθεια
Το μέγεθος της επιχείρησης αποτυπώνεται και στους αριθμούς.
Σύμφωνα με τον επικεφαλής της CENTCOM, οι αμερικανικές δυνάμεις έχουν βοηθήσει σχεδόν 1.500 εμπορικά πλοία να περάσουν από το στρατηγικό θαλάσσιο πέρασμα.
Τα συγκεκριμένα πλοία μετέφεραν περίπου 750 εκατομμύρια βαρέλια αργού πετρελαίου με προορισμό τις διεθνείς αγορές.
Το στοιχείο αυτό δείχνει γιατί η ασφάλεια στα Στενά του Ορμούζ αποτελεί ζήτημα που ξεπερνά κατά πολύ τα όρια της Μέσης Ανατολής.
Γιατί τα Στενά του Ορμούζ είναι τόσο σημαντικά
Τα Στενά του Ορμούζ αποτελούν ένα από τα σημαντικότερα ενεργειακά chokepoints στον κόσμο.
Πριν από τη μεγάλη διαταραχή των τελευταίων μηνών, από την περιοχή περνούσε περίπου το ένα πέμπτο των παγκόσμιων ροών πετρελαίου.
Μέσω του Ορμούζ διοχετεύονται στις διεθνείς αγορές τεράστιες ποσότητες πετρελαίου και φυσικού αερίου από χώρες του Περσικού Κόλπου.
Οποιαδήποτε απειλή για την ελεύθερη ναυσιπλοΐα μπορεί επομένως να επηρεάσει άμεσα:
- τις διεθνείς τιμές του πετρελαίου,
- το κόστος των καυσίμων,
- τους ναύλους των δεξαμενόπλοιων,
- τα ασφάλιστρα πολεμικού κινδύνου,
- το κόστος μεταφοράς εμπορευμάτων,
- και τελικά τον πληθωρισμό.
Το πετρέλαιο στο επίκεντρο
Η ανακοίνωση της CENTCOM αποτελεί δυνητικά θετική εξέλιξη για την αγορά πετρελαίου.
Όσο αυξάνεται η ασφάλεια της ναυσιπλοΐας τόσο περιορίζεται ένα μέρος του λεγόμενου γεωπολιτικού risk premium που ενσωματώνεται στις τιμές.
Η αγορά, ωστόσο, δεν παρακολουθεί μόνο εάν υπάρχουν νάρκες στους βασικούς διαύλους.
Παρακολουθεί επίσης τις σχέσεις ΗΠΑ–Ιράν, τη στάση της Τεχεράνης απέναντι στην εμπορική ναυσιπλοΐα και τις διπλωματικές διαπραγματεύσεις για την πλήρη αποκατάσταση της κίνησης.
Η κίνηση παραμένει πολύ χαμηλότερα από τα φυσιολογικά επίπεδα
Εδώ βρίσκεται και το μεγάλο «αλλά» της ανακοίνωσης.
Παρά την εκκαθάριση των βασικών θαλάσσιων διαδρόμων, η ναυτιλιακή κίνηση απέχει ακόμη σημαντικά από τα επίπεδα που επικρατούσαν πριν από την κρίση.
Τα διαθέσιμα στοιχεία δείχνουν ότι οι διελεύσεις παραμένουν περιορισμένες, καθώς οι ναυτιλιακές εταιρείες εξακολουθούν να αξιολογούν το επίπεδο του κινδύνου.
Οι πλοιοκτήτες δεν εξετάζουν μόνο τον κίνδυνο από νάρκες.
Συνυπολογίζουν πιθανές επιθέσεις, drones, πυραύλους, γεωπολιτικές εντάσεις και το ύψος των ασφαλίστρων.
Προσοχή: Δεν σημαίνει ότι εξαφανίστηκε κάθε κίνδυνος
Η ανακοίνωση της CENTCOM χρειάζεται να διαβαστεί προσεκτικά.
Η αμερικανική πλευρά αναφέρεται στην εκκαθάριση των διεθνώς αναγνωρισμένων ναυτιλιακών διαύλων.
Αυτό δεν σημαίνει υποχρεωτικά ότι κάθε θαλάσσια νάρκη σε ολόκληρη την ευρύτερη περιοχή έχει εντοπιστεί και καταστραφεί.
Ναυτιλιακοί φορείς έχουν προειδοποιήσει για την πιθανότητα ύπαρξης παρασυρόμενων ή μη χαρτογραφημένων ναρκών, ενώ ο επιχειρησιακός κίνδυνος δεν περιορίζεται αποκλειστικά στις νάρκες.
Το Ιράν βάζει τους δικούς του όρους
Παράλληλα βρίσκεται σε εξέλιξη ένα ιδιαίτερα σύνθετο διπλωματικό παζάρι.
Η Τεχεράνη εξετάζει τους όρους υπό τους οποίους θα μπορούσε να αποκατασταθεί η κανονική ναυσιπλοΐα, ενώ βρίσκονται σε εξέλιξη επαφές με το Ομάν και το Κατάρ.
Μεταξύ των σχεδίων που έχουν συζητηθεί βρίσκεται η δημιουργία προσωρινού διαδρόμου ναυσιπλοΐας σε συνεργασία Ιράν και Ομάν.
Αυτό δείχνει ότι η στρατιωτική εκκαθάριση των ναρκών αποτελεί μόνο ένα κομμάτι της εξίσωσης.
Το μεγάλο στοίχημα για τη ναυτιλία
Για τη διεθνή ναυτιλία, το κρίσιμο ερώτημα είναι πότε θα υπάρξει αρκετή εμπιστοσύνη ώστε οι διελεύσεις να επιστρέψουν στα φυσιολογικά επίπεδα.
Η απάντηση θα επηρεάσει ιδιαίτερα τα δεξαμενόπλοια.
Όταν ένας θαλάσσιος διάδρομος θεωρείται περιοχή υψηλού κινδύνου, αυξάνονται τα ασφάλιστρα, τα πληρώματα μπορεί να απαιτούν πρόσθετες αποζημιώσεις και οι πλοιοκτήτες ενσωματώνουν το μεγαλύτερο ρίσκο στους ναύλους.
Η πλήρης ομαλοποίηση του Ορμούζ θα μπορούσε επομένως να μειώσει σημαντικό μέρος αυτών των επιβαρύνσεων.
Τι σημαίνει για την Ελλάδα
Η εξέλιξη έχει άμεσο ενδιαφέρον και για την ελληνική οικονομία.
Η Ελλάδα διαθέτει έναν από τους μεγαλύτερους εμπορικούς στόλους στον κόσμο και οι εξελίξεις στις αγορές δεξαμενόπλοιων επηρεάζουν άμεσα ελληνικές ναυτιλιακές εταιρείες.
Παράλληλα, η αποκλιμάκωση των διεθνών τιμών ενέργειας θα μπορούσε να περιορίσει το ενεργειακό κόστος για επιχειρήσεις και νοικοκυριά.
Το αντίστροφο ισχύει σε περίπτωση νέας κλιμάκωσης.
Το Ορμούζ δεν έχει επιστρέψει ακόμη στην κανονικότητα
Η ανακοίνωση της CENTCOM αποτελεί αναμφίβολα ένα σημαντικό βήμα για την αποκατάσταση της ελεύθερης ναυσιπλοΐας.
Δεν αποτελεί όμως το τέλος της κρίσης.
Η πραγματική επιστροφή στην κανονικότητα θα φανεί όταν τα δεξαμενόπλοια και τα υπόλοιπα εμπορικά πλοία αρχίσουν να περνούν ξανά από τα Στενά σε αριθμούς αντίστοιχους με εκείνους πριν από τη σύγκρουση.
Μέχρι τότε, το Ορμούζ θα παραμένει ένας από τους σημαντικότερους γεωπολιτικούς παράγοντες για την τιμή του πετρελαίου και την παγκόσμια οικονομία.