Δύο συναντήσεις, δύο διαφορετικές προσεγγίσεις στην εξωτερική πολιτική των ΗΠΑ. Μέσα σε μόλις 48 ώρες, ο Ντόναλντ Τραμπ συναντήθηκε αρχικά με τους ηγέτες της Ιαπωνίας, της Αυστραλίας και της Ινδίας, στο πλαίσιο της συμμαχίας Quad που αποσκοπεί στον περιορισμό της κινεζικής επιρροής, και στη συνέχεια με τους προέδρους της Κίνας και της Ρωσίας, Σι Τζινπίνγκ και Βλαντίμιρ Πούτιν. Και στις δύο περιπτώσεις αποκάλεσε τους συνομιλητές του «φίλους», ωστόσο οι συναντήσεις ανέδειξαν δύο διαφορετικά οράματα για τη διεθνή τάξη.
Η περιοδεία του Αμερικανού προέδρου στην Ασία αυτή την εβδομάδα ανέδειξε τις αντιφάσεις αλλά και την ευελιξία της διπλωματικής του προσέγγισης, σε μια περίοδο κατά την οποία οι παραδοσιακές ισορροπίες ισχύος μεταβάλλονται.
Όπως επισημαίνει σε ανάλυσή του το Associated Press, οι δύο συναντήσεις αντιπροσωπεύουν διαφορετικά μοντέλα διεθνούς συνεργασίας: το πρώτο βασίζεται σε συμμαχίες δημοκρατικών κρατών, ενώ το δεύτερο παραπέμπει σε μια τάξη πραγμάτων όπου οι μεγάλες δυνάμεις διαπραγματεύονται απευθείας μεταξύ τους.
«Η Quad, που αποτελείται από τέσσερις δημοκρατίες οι οποίες υπερασπίζονται το κράτος δικαίου, εκπροσωπεί τη διεθνή τάξη που διαμορφώθηκε μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο», εξηγεί ο Κεν Μοριγιάσου, ανώτερος ερευνητής για θέματα Ασίας στο Ινστιτούτο Χάντσον.
Αντίθετα, σύμφωνα με τον ίδιο, η τριμερής συνάντηση Τραμπ, Σι και Πούτιν εγείρει την προοπτική μιας πολύ διαφορετικής τάξης, «στην οποία τρεις μεγάλες δυνάμεις βρίσκονται πάνω από τις υπόλοιπες, αναγνωρίζουν αμοιβαία τις σφαίρες επιρροής τους και αποφεύγουν να παρεμβαίνουν στα ζωτικά συμφέροντα η μία της άλλης».
Από τη λιτή αίθουσα της Μανίλας στη χλιδή της Σεντζέν
Την Τρίτη (17/11), ο Τραμπ συναντήθηκε στη Μανίλα με την πρωθυπουργό της Ιαπωνίας Σανάε Τακαΐτσι, τον πρωθυπουργό της Ινδίας Ναρέντρα Μόντι και τον πρωθυπουργό της Αυστραλίας Άντονι Αλμπανέζι.
Η συνάντηση της Quad πραγματοποιήθηκε σε μια λιτή αίθουσα ξενοδοχείου, με τέσσερα μεγάλα τραπέζια τοποθετημένα σε τετράπλευρο σχηματισμό, τις εθνικές σημαίες και τις κυβερνητικές αντιπροσωπείες.
Η ατμόσφαιρα ήταν χαλαρή. Ο Τραμπ αστειεύτηκε με τους συνομιλητές του, αποκαλώντας τους φίλους του.
Χτύπησε φιλικά τον Αλμπανέζι στην πλάτη και, δείχνοντας τον Μόντι, σχολίασε ότι είναι «πολύ σκληρός άνθρωπος». Στη συνέχεια έδειξε την Τακαΐτσι, λέγοντας ότι «εκείνη μπορεί να είναι ακόμη πιο σκληρή».
Η Ιαπωνίδα πρωθυπουργός γέλασε, ενώ ο Μόντι παρέμεινε ανέκφραστος. Μάλιστα, ο Ινδός πρωθυπουργός φάνηκε κάποια στιγμή να προσπαθεί να επισπεύσει το τέλος της συνέντευξης Τύπου, χωρίς αποτέλεσμα, καθώς ο Τραμπ συνέχιζε να δέχεται ερωτήσεις.
Δύο ημέρες αργότερα, το σκηνικό ήταν εντελώς διαφορετικό.
Στη Σεντζέν της Κίνας, ο Αμερικανός πρόεδρος συναντήθηκε με τον Σι Τζινπίνγκ και τον Βλαντίμιρ Πούτιν σε ένα πολυτελές κρατικό συγκρότημα, με μαρμάρινα δάπεδα, κρυστάλλινους πολυελαίους και γλυπτά από νεφρίτη.
Οι τρεις ηγέτες κάθισαν μόνοι τους γύρω από ένα τεράστιο κυκλικό τραπέζι, στο κέντρο του οποίου υπήρχε μια σύνθεση από ροζ λουλούδια.
Η ατμόσφαιρα ήταν περισσότερο επίσημη και λιγότερο αυθόρμητη. Ο Σι διάβαζε από προετοιμασμένο κείμενο, σχεδόν χωρίς εκφράσεις, ο Πούτιν εξέταζε τα έγγραφα μπροστά του και ο Τραμπ καθόταν χαλαρός, με ένα ελαφρύ χαμόγελο.
«Το τηλέφωνό μου και το Οβάλ Γραφείο είναι πάντα ανοιχτά»
Παρά τις διαφορετικές συνθήκες, ο Τραμπ χρησιμοποίησε την ίδια προσωπική προσέγγιση και στις δύο συναντήσεις.
Στη Μανίλα διαβεβαίωσε τους ηγέτες της Quad ότι μπορούν να επικοινωνούν απευθείας μαζί του.
«Μιλάμε πολύ όταν έχουν κάποιο πρόβλημα, όταν αντιμετωπίζουν δυσκολίες, όταν θέλουν να μου πουν κάτι. Το τηλέφωνό μου είναι πάντα ανοιχτό και το Οβάλ Γραφείο είναι πάντα ανοιχτό για εσάς», δήλωσε.
Χαρακτήρισε τους συνομιλητές του «εξαιρετικούς ανθρώπους», προσθέτοντας: «Και είναι φίλοι μου, οπότε αυτό βοηθά».
Την Πέμπτη χρησιμοποίησε αντίστοιχες εκφράσεις για τον Σι και τον Πούτιν.
Κατά την άφιξή του στη Σεντζέν, ο Κινέζος πρόεδρος του επιφύλαξε μια ασυνήθιστα θερμή υποδοχή στο αεροδρόμιο, που περιλάμβανε ακόμη και μια αγκαλιά.
Σε τελετή υποδοχής της APEC, ο Τραμπ και ο Πούτιν αντάλλαξαν χειραψία και κράτησαν για λίγο ο ένας τον άλλον από το χέρι, ενώ ο Σι παρακολουθούσε χαμογελώντας.
Ο Αμερικανός πρόεδρος υπερασπίστηκε την επιλογή του να συνομιλεί ακόμη και με χώρες με τις οποίες οι ΗΠΑ έχουν σοβαρές διαφωνίες.
«Πολύ συχνά, ηγέτες στο παρελθόν απέφευγαν να συνομιλούν με χώρες με τις οποίες διαφωνούσαν. Εμείς πιστεύουμε το αντίθετο», είπε.
Δύο ανακοινώσεις, δύο διαφορετικά μηνύματα
Οι διαφορές μεταξύ των συναντήσεων αποτυπώθηκαν και στις κοινές ανακοινώσεις.
Οι ηγέτες της Quad χαρακτήρισαν τη συνεργασία τους «δύναμη για το καλό και σύμπραξη δράσης, προσηλωμένη στην ειρήνη, τη σταθερότητα και την ευημερία».
Η ανακοίνωση περιλάμβανε συγκεκριμένους τομείς συνεργασίας, όπως η τεχνητή νοημοσύνη, η κυβερνοασφάλεια και η θαλάσσια επιτήρηση.
Αντίθετα, η κοινή δήλωση ΗΠΑ, Κίνας και Ρωσίας επικεντρώθηκε στη μεταρρύθμιση του ΟΗΕ, στην αύξηση των προμηθειών πετρελαίου και στην αντίθεση προς τους πυρηνικούς πολέμους.
Σύμφωνα με το Associated Press, η ανακοίνωση της Quad είχε περισσότερο ουσιαστικό περιεχόμενο και αντανακλούσε τη σύγκλιση των τεσσάρων χωρών, ενώ εκείνη της τριμερούς συνάντησης ήταν σε μεγάλο βαθμό συμβολική.
Ωστόσο, ο Έντγκαρ Κέιγκαν, πρώην πρεσβευτής των ΗΠΑ στη Μαλαισία και νυν ανώτερος σύμβουλος στο Κέντρο Στρατηγικών και Διεθνών Σπουδών (CSIS), εκτίμησε ότι η τριμερής ανακοίνωση περιείχε περισσότερες λεπτομέρειες από όσες αναμένονταν.
Κατά την άποψή του, οι αναφορές στα πυρηνικά όπλα και στη συνέχιση του διαλόγου συνιστούν σημαντική παραχώρηση από την πλευρά της Κίνας.
Μια παγκόσμια τάξη σε μετάβαση
Οι δύο συναντήσεις ανέδειξαν το δίλημμα που διαμορφώνεται στη διεθνή πολιτική: από τη μία πλευρά, η διατήρηση των παραδοσιακών συμμαχιών και των κανόνων της μεταπολεμικής τάξης και, από την άλλη, η προοπτική απευθείας συνεννοήσεων μεταξύ των ισχυρότερων κρατών.
Η προσέγγιση του Τραμπ συνδυάζει στοιχεία και των δύο μοντέλων. Ενισχύει τη συνεργασία με χώρες που επιδιώκουν να εξισορροπήσουν την κινεζική ισχύ, ενώ ταυτόχρονα επιδιώκει προσωπικές συμφωνίες με τους ηγέτες της Κίνας και της Ρωσίας.
Το κατά πόσο αυτή η διπλή στρατηγική μπορεί να αποφέρει ουσιαστικά αποτελέσματα ή θα εντείνει την αβεβαιότητα για τους μικρότερους συμμάχους των ΗΠΑ παραμένει ανοιχτό ερώτημα.

