Παρά τις επενδύσεις δισεκατομμυρίων δολαρίων, οι ΗΠΑ παραμένουν εξαρτημένες από τις κινεζικές προμήθειες σπάνιων γαιών και κρίσιμων μετάλλων, με τα εγχώρια έργα εξόρυξης και επεξεργασίας να χρειάζονται ακόμη χρόνια για να αποδώσουν.
Ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, ετοιμάζεται να συναντήσει τον Κινέζο ομόλογό του, Σι Τζινπίνγκ, αυτή την εβδομάδα, χωρίς ωστόσο να έχει πετύχει έναν από τους βασικούς στόχους της εμπορικής στρατηγικής του: τη μείωση της αμερικανικής εξάρτησης από την Κίνα για την προμήθεια κρίσιμων ορυκτών.
Πρόκειται για πρώτες ύλες στρατηγικής σημασίας, οι οποίες είναι απαραίτητες για την τεχνολογική βιομηχανία, την παραγωγή οπλικών συστημάτων και την ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης, όπως αναφέρει το Reuters.
Παρά τα δισεκατομμύρια δολάρια που έχουν διατεθεί μέσω ομοσπονδιακών επενδύσεων, αρκετά αμερικανικά έργα εξόρυξης και επεξεργασίας απέχουν ακόμη χρόνια από την έναρξη της παραγωγής. Ως αποτέλεσμα, οι Αμερικανοί κατασκευαστές εξακολουθούν να εξαρτώνται από κινεζικά υλικά για την παραγωγή ημιαγωγών, ρομποτικών συστημάτων, στρατιωτικού εξοπλισμού και υποδομών τεχνητής νοημοσύνης.
Η κινεζική κυριαρχία περιορίζει τη διαπραγματευτική ισχύ του Τραμπ
Σύμφωνα με αναλυτές που επικαλείται το Reuters, η εξάρτηση αυτή περιορίζει σημαντικά τη διαπραγματευτική δύναμη της Ουάσιγκτον απέναντι στο Πεκίνο.
Ο Ντόναλντ Τραμπ δεν μπορεί να ασκήσει απεριόριστη πίεση στην κινεζική κυβέρνηση μέσω δασμών και εμπορικών περιορισμών, χωρίς να διακινδυνεύσει αντίποινα που θα μπορούσαν να διακόψουν την πρόσβαση της αμερικανικής βιομηχανίας σε μέταλλα, μαγνήτες και χημικές ενώσεις που δεν παράγονται σε επαρκείς ποσότητες στις ΗΠΑ.
Η Κίνα, ως ο μεγαλύτερος παραγωγός και επεξεργαστής σπάνιων γαιών παγκοσμίως, έχει ήδη αξιοποιήσει την κυρίαρχη θέση της ως ισχυρό διαπραγματευτικό όπλο.
Πέρυσι, το Πεκίνο επέβαλε περιορισμούς στις εξαγωγές συγκεκριμένων ορυκτών και μαγνητών, προκαλώντας προβλήματα στη Ford Motor Co. και σε άλλους Αμερικανούς κατασκευαστές. Η εξέλιξη αυτή ανάγκασε την Ουάσιγκτον να προσέλθει σε διαπραγματεύσεις, προκειμένου να διασφαλίσει τη συνέχιση της πρόσβασης στις απαραίτητες πρώτες ύλες.
«Υπάρχουν περισσότερες παρουσιάσεις PowerPoint παρά άδειες αυτή τη στιγμή. Το ερώτημα είναι πόσα από αυτά τα έργα υπάρχουν μόνο σε μορφή PDF και πόσα είναι πραγματικά έτοιμα να ξεκινήσουν», δήλωσε ο Σαμίρ Καπαντία, επικεφαλής εμπορίου στην εταιρεία συμβούλων Vogel Group, με έδρα την Ουάσιγκτον.
Η εμπορική εκεχειρία και το διαπραγματευτικό χαρτί του Πεκίνου
Η συνάντηση Τραμπ – Σι, που αναμένεται την Πέμπτη, ενδέχεται να οδηγήσει σε παράταση της εμπορικής εκεχειρίας μεταξύ των δύο χωρών, η οποία πρόκειται να λήξει τον Ιανουάριο.
Η συμφωνία περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, εξαιρέσεις από τους περιορισμούς εξαγωγών για ορισμένα κρίσιμα ορυκτά, γεγονός που καθιστά το ζήτημα ιδιαίτερα σημαντικό για την αμερικανική πλευρά.
«Οι Κινέζοι έχουν χρησιμοποιήσει τα κρίσιμα ορυκτά ως θηλιά γύρω από τον λαιμό των Ηνωμένων Πολιτειών όποτε το έκριναν απαραίτητο», δήλωσε ο Ριτς Νόλαν, πρόεδρος της Εθνικής Ένωσης Μεταλλείων των ΗΠΑ.
Από την πλευρά του, το Πεκίνο υποστηρίζει ότι οι περιορισμοί στις εξαγωγές αποσκοπούν στην αποτροπή της χρήσης των συγκεκριμένων υλικών για στρατιωτικούς σκοπούς. Παράλληλα, κατηγορεί την Ουάσιγκτον ότι καταχράται τους ελέγχους εξαγωγών, εμποδίζοντας την αποστολή ημιαγωγών στην κινεζική αγορά.
Το τεράστιο χάσμα στην παραγωγή μαγνητών
Οι διαφορές ανάμεσα στις βιομηχανικές δυνατότητες των δύο χωρών παραμένουν εντυπωσιακές.
Σύμφωνα με τον Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας (IEA), οι Ηνωμένες Πολιτείες εκτιμάται ότι θα διαθέτουν ετήσια παραγωγική ικανότητα περίπου 4.500 τόνων μαγνητών νεοδυμίου-σιδήρου-βορίου έως το 2025. Πρόκειται για υλικά που χρησιμοποιούνται ευρέως σε ηλεκτρικά οχήματα, ηλεκτρονικά συστήματα και στρατιωτικό εξοπλισμό.
Την ίδια στιγμή, η αντίστοιχη παραγωγική ικανότητα της Κίνας ανέρχεται σε περίπου 210.000 τόνους.
Το κινεζικό πλεονέκτημα δεν περιορίζεται, ωστόσο, στην εξόρυξη των απαραίτητων ορυκτών. Το Πεκίνο έχει επενδύσει επί δεκαετίες σε εγκαταστάσεις επεξεργασίας και διύλισης, στην τεχνογνωσία και στις βιομηχανικές υποδομές που απαιτούνται για τη μετατροπή των πρώτων υλών σε εξαρτήματα έτοιμα να χρησιμοποιηθούν από τους κατασκευαστές.
Αντίθετα, οι ΗΠΑ καλούνται ουσιαστικά να ανασυγκροτήσουν έναν βιομηχανικό τομέα τον οποίο είχαν εγκαταλείψει σε μεγάλο βαθμό. Η διαδικασία αυτή δεν μπορεί να ολοκληρωθεί άμεσα, καθώς η δημιουργία ορυχείων, διυλιστηρίων και μονάδων επεξεργασίας μπορεί να απαιτήσει μία δεκαετία ή ακόμη και περισσότερο.
Πολιτικές αβεβαιότητες για τη στρατηγική Τραμπ
Πέρα από τις τεχνικές και βιομηχανικές δυσκολίες, η στρατηγική της κυβέρνησης Τραμπ αντιμετωπίζει και εσωτερικές πολιτικές προκλήσεις.
Οι πολιτικές εξελίξεις στο Κογκρέσο δημιουργούν αβεβαιότητα για τη συνέχιση των ομοσπονδιακών επενδύσεων στον συγκεκριμένο τομέα. Ορισμένοι Δημοκρατικοί αξιωματούχοι έχουν ήδη αμφισβητήσει την επιλογή της κυβέρνησης να διοχετεύει δημόσιους πόρους σε ιδιωτικές εταιρείες.
Ο υπουργός Ενέργειας των ΗΠΑ, Κρις Ράιτ, το υπουργείο του οποίου έχει χρηματοδοτήσει αρκετά έργα στον τομέα των κρίσιμων ορυκτών, δήλωσε την περασμένη εβδομάδα ότι είναι έτοιμος να δώσει εξηγήσεις για το σύνολο των κυβερνητικών επενδύσεων.
Ο Λευκός Οίκος δεν απάντησε σε αίτημα του Reuters για σχολιασμό.
Ένα στρατηγικό μειονέκτημα για τις ΗΠΑ
Η αμερικανική προσπάθεια περιορισμού της εξάρτησης από την Κίνα αναδεικνύεται σε μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις της εμπορικής και βιομηχανικής πολιτικής της Ουάσιγκτον.
Η κυριαρχία του Πεκίνου στην αγορά κρίσιμων ορυκτών δεν αποτελεί απλώς οικονομικό πλεονέκτημα, αλλά και σημαντικό γεωπολιτικό εργαλείο. Όσο οι ΗΠΑ δεν μπορούν να εξασφαλίσουν εναλλακτικές πηγές προμήθειας και να αναπτύξουν επαρκή εγχώρια παραγωγή, η Κίνα θα διατηρεί ένα ισχυρό μέσο πίεσης στις διμερείς διαπραγματεύσεις.
Έτσι, η επικείμενη συνάντηση Τραμπ και Σι αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς η Ουάσιγκτον καλείται να διαπραγματευτεί από μια θέση εξάρτησης, την οποία η ίδια η αμερικανική κυβέρνηση έχει θέσει ως προτεραιότητα να ανατρέψει.

