Η Ελλάδα ετοιμάζεται να διαθέσει περίπου 30 δισ. ευρώ για την ενίσχυση της άμυνάς της μέσα στην επόμενη δεκαετία. Πίσω όμως από τα νέα οπλικά συστήματα, τις φρεγάτες και την «Ασπίδα του Αχιλλέα» διαμορφώνεται μια δεύτερη, εξίσου σημαντική οικονομική μάχη: πόσο από αυτό το τεράστιο ποσό θα μετατραπεί σε ελληνική παραγωγή, επενδύσεις, τεχνογνωσία, θέσεις εργασίας και εξαγωγές.
Η συγκυρία δημιουργεί ένα από τα μεγαλύτερα παράθυρα ευκαιρίας των τελευταίων δεκαετιών για την ελληνική αμυντική βιομηχανία. Το ζητούμενο πλέον δεν είναι οι ελληνικές επιχειρήσεις να συμμετέχουν περιστασιακά ως υπεργολάβοι, αλλά να αποκτήσουν σταθερή θέση στις διεθνείς εφοδιαστικές αλυσίδες των μεγάλων αμυντικών ομίλων.
Το μεγάλο στοίχημα της «Ασπίδας του Αχιλλέα»
Ένα από τα πρώτα μεγάλα τεστ είναι η «Ασπίδα του Αχιλλέα», το νέο πολυεπίπεδο σύστημα αεράμυνας, αντιβαλλιστικής προστασίας και αντιμετώπισης drones.
Το πρόγραμμα κινείται στην περιοχή των 3 δισ. ευρώ και προβλέπει ελληνική βιομηχανική συμμετοχή τουλάχιστον 25%. Αυτό μεταφράζεται σε περίπου 700–750 εκατ. ευρώ που μπορούν να κατευθυνθούν στην εγχώρια οικονομία μέσω παραγωγής, συμπαραγωγών, τεχνολογικής συνεργασίας και έργων που θα αναλάβουν ελληνικές επιχειρήσεις.
Η σημασία του προγράμματος, ωστόσο, δεν εξαντλείται στα 750 εκατ. ευρώ.
Η πραγματική αξία θα κριθεί από το εάν οι ελληνικές εταιρείες αποκτήσουν τεχνογνωσία, πιστοποιήσεις, παραγωγική εμπειρία και πρόσβαση σε τεχνολογίες που θα μπορούν να αξιοποιήσουν και μετά την ολοκλήρωση της συγκεκριμένης παραγγελίας.
Από τις αγορές όπλων στην παραγωγή τεχνολογίας
Για δεκαετίες η Ελλάδα αποτελούσε έναν από τους μεγαλύτερους αγοραστές αμυντικού υλικού στην Ευρώπη, χωρίς όμως αντίστοιχο παραγωγικό αποτύπωμα στο εσωτερικό.
Το νέο μοντέλο επιχειρεί να αλλάξει αυτή την εξίσωση.
Η συμμετοχή ελληνικών εταιρειών στα μεγάλα εξοπλιστικά προγράμματα μπορεί να δημιουργήσει παραγωγικές μονάδες και τεχνογνωσία που δεν θα εξαρτώνται αποκλειστικά από τις παραγγελίες των ελληνικών Ενόπλων Δυνάμεων.
Αυτό ακριβώς έχει αρχίσει να συμβαίνει με τις φρεγάτες FDI. Η Naval Group έχει ήδη αναπτύξει σημαντικό δίκτυο συνεργασίας με ελληνικές επιχειρήσεις, με δεκάδες εταιρείες να έχουν συμμετάσχει στα προγράμματα βιομηχανικής συνεργασίας.
Οι σουηδικές FDI και η ευκαιρία για την Ελλάδα
Η επιλογή των FDI από τη Σουηδία δημιουργεί τώρα μια νέα προοπτική.
Οι ελληνικές επιχειρήσεις που απέκτησαν εμπειρία μέσα από το ελληνικό πρόγραμμα μπορούν να διεκδικήσουν δουλειές που αφορούν πλέον πλοία άλλων χωρών.
Αυτό είναι ίσως το πιο σημαντικό βήμα για τη μετάβαση από την εγχώρια συμμετοχή στις αμυντικές εξαγωγές.
Τα Ναυπηγεία Σαλαμίνας έχουν ήδη αποκτήσει εμπειρία από την κατασκευή τμημάτων φρεγατών FDI, ενώ ελληνικές επιχειρήσεις συμμετέχουν σε μηχανολογικό, ηλεκτρολογικό και ηλεκτρονικό εξοπλισμό.
Η τεχνογνωσία αυτή μπορεί να αξιοποιηθεί σε νέες ευρωπαϊκές παραγγελίες χωρίς να απαιτείται κάθε φορά ένα νέο ελληνικό εξοπλιστικό πρόγραμμα.
Η METLEN περνά από την Ελλάδα στις διεθνείς παραγγελίες
Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι η METLEN και η συμμετοχή της στο πρόγραμμα FDI.
Η ελληνική εταιρεία έχει ήδη παραδώσει στη Naval Group σύνθετα συστήματα πλατφόρμας για γαλλική φρεγάτα, τα οποία περιλαμβάνουν μηχανολογικό, υδραυλικό, ηλεκτρικό και ηλεκτρονικό εξοπλισμό.
Η εξέλιξη είναι ιδιαίτερα σημαντική, επειδή δείχνει στην πράξη πώς μια ελληνική εταιρεία μπορεί να περάσει από τη συμμετοχή σε εγχώρια εξοπλιστικά προγράμματα στην παραγωγή για ξένες Ένοπλες Δυνάμεις.
Παράλληλα, η συνεργασία METLEN και Naval Group διευρύνεται, δημιουργώντας προοπτικές συμμετοχής και σε άλλα διεθνή ναυτικά προγράμματα.
Οι FDI δημιουργούν ελληνικό οικοσύστημα
Η επένδυση στις φρεγάτες αποκτά επομένως μια πολύ μεγαλύτερη οικονομική διάσταση από την απλή αγορά πολεμικών πλοίων.
Η απόφαση της Ελλάδας να προχωρήσει και στην τέταρτη φρεγάτα Belharra ενισχύει τη συνέχεια του προγράμματος και δημιουργεί πρόσθετο αντικείμενο για το ελληνικό βιομηχανικό οικοσύστημα.
Παράλληλα, το οικονομικό αποτύπωμα δεν σταματά στην κατασκευή. Η υποστήριξη των πλοίων για δεκαετίες δημιουργεί μια δεύτερη αγορά συντήρησης, επισκευών και τεχνικής υποστήριξης.
Σε αυτή την κατεύθυνση εντάσσεται και η συμφωνία Naval Group – PPC Inspectra για την υποστήριξη των FDI, που δείχνει πώς το πρόγραμμα μπορεί να δημιουργήσει οικονομική δραστηριότητα πολύ μετά την παράδοση των πλοίων.
Το κρίσιμο 25% της ελληνικής συμμετοχής
Η περίπτωση της «Ασπίδας του Αχιλλέα» μπορεί να αποτελέσει οδηγό και για τα επόμενα προγράμματα.
Εάν η απαίτηση για ουσιαστική ελληνική βιομηχανική συμμετοχή ενσωματωθεί συστηματικά στις μεγάλες συμβάσεις, τότε ένα σημαντικό μέρος των δισεκατομμυρίων που θα δαπανηθούν για την άμυνα μπορεί να επιστρέψει στην πραγματική οικονομία.
Το όφελος δεν αφορά μόνο τις μεγάλες εταιρείες.
Γύρω από κάθε μεγάλο αμυντικό πρόγραμμα μπορεί να αναπτυχθεί ένα δίκτυο μικρότερων επιχειρήσεων που δραστηριοποιούνται σε ηλεκτρονικά, λογισμικό, μεταλλικές κατασκευές, αισθητήρες, τηλεπικοινωνίες, κυβερνοασφάλεια, drones και εξειδικευμένες μηχανολογικές εφαρμογές.
Αυτό είναι και το μοντέλο που ακολουθούν χώρες με ισχυρή αμυντική βιομηχανία: ένα μεγάλο πρόγραμμα λειτουργεί ως βάση πάνω στην οποία αναπτύσσονται δεκάδες μικρότεροι προμηθευτές.
Η ευκαιρία των 30 δισ. ευρώ
Η Ελλάδα βρίσκεται επομένως μπροστά σε μια σπάνια οικονομική ευκαιρία.
Τα περίπου 30 δισ. ευρώ των εξοπλιστικών προγραμμάτων αποτελούν αναγκαία αμυντική δαπάνη. Το ερώτημα είναι εάν θα παραμείνουν κατά κύριο λόγο εισαγωγές ή εάν ένα σημαντικό μέρος τους θα χρησιμοποιηθεί για να δημιουργήσει έναν νέο παραγωγικό κλάδο.
Η «Ασπίδα του Αχιλλέα» δείχνει μια διαφορετική κατεύθυνση, με τουλάχιστον 25% ελληνική συμμετοχή. Οι FDI αποδεικνύουν ταυτόχρονα ότι η τεχνογνωσία που αποκτάται από μια ελληνική παραγγελία μπορεί στη συνέχεια να οδηγήσει σε δουλειές για ξένα προγράμματα.
Αν αυτό το μοντέλο αποκτήσει συνέχεια, τα εξοπλιστικά των επόμενων ετών μπορούν να αφήσουν πίσω τους κάτι πολύ περισσότερο από νέα οπλικά συστήματα: μια ανταγωνιστική ελληνική αμυντική βιομηχανία με εξαγωγικό προσανατολισμό και μόνιμη παρουσία στις διεθνείς αγορές.