Από τα σχέδια περνά πλέον στην υλοποίηση η «Ασπίδα του Αχιλλέα», το φιλόδοξο πρόγραμμα για τη δημιουργία ενός πολυεπίπεδου Ελληνικού Θόλου αεράμυνας και αντιβαλλιστικής προστασίας.
Ελλάδα και Ισραήλ υπέγραψαν στο Τελ Αβίβ την τελική διακρατική συμφωνία, ύψους άνω των 3 δισ. ευρώ, ανοίγοντας τον δρόμο για τις παραγγελίες, την παραγωγή των συστημάτων και τη σταδιακή παράδοσή τους στις ελληνικές Ένοπλες Δυνάμεις.
Το πρόγραμμα προβλέπεται να έχει ολοκληρωθεί μέσα σε 35 μήνες, ενώ τουλάχιστον το 25% της συνολικής αξίας του θα έχει ελληνικό βιομηχανικό αποτύπωμα μέσω συμπαραγωγής, έργων σε εγχώριες επιχειρήσεις και μεταφοράς τεχνογνωσίας.
Η «Ασπίδα του Αχιλλέα» δεν αποτελεί απλώς μία ακόμη αγορά αντιαεροπορικών πυραύλων. Στόχος της είναι να ενοποιήσει αισθητήρες, ραντάρ, συστήματα αναχαίτισης, μαχητικά αεροσκάφη, πολεμικά πλοία και μη επανδρωμένα μέσα σε ένα κοινό δικτυοκεντρικό περιβάλλον.
Οι υπογραφές στο Τελ Αβίβ
Από την ελληνική πλευρά τις συμβάσεις υπέγραψε η Γενική Διεύθυνση Αμυντικών Εξοπλισμών και Επενδύσεων του υπουργείου Εθνικής Άμυνας, με επικεφαλής τον υποστράτηγο Ιωάννη Μπούρα.
Την ισραηλινή πλευρά εκπροσώπησαν η Διεύθυνση Αμυντικής Συνεργασίας SIBAT και η MAFAT, ο οργανισμός που είναι αρμόδιος για την έρευνα και ανάπτυξη προηγμένων αμυντικών τεχνολογιών.
Μετά την υπογραφή, οι ισραηλινές Αρχές μπορούν να ενεργοποιήσουν τις παραγγελίες προς τις εταιρείες που συμμετέχουν στο πρόγραμμα, μεταξύ των οποίων βρίσκονται οι IAI, Rafael και ELTA Systems.
Η συμφωνία ολοκληρώνει έναν κύκλο σχεδόν τριών ετών, κατά τον οποίο πραγματοποιήθηκαν τεχνικές διαπραγματεύσεις, επιχειρησιακές αξιολογήσεις, πολιτικές εγκρίσεις και συζητήσεις για τη συμμετοχή της ελληνικής αμυντικής βιομηχανίας.
Το μεγάλο άλμα από τις μεμονωμένες αγορές
Η βασική αλλαγή που φέρνει ο Ελληνικός Θόλος είναι η μετάβαση από τις αποσπασματικές αγορές οπλικών συστημάτων σε μία ενιαία αρχιτεκτονική αεράμυνας.
Μέχρι σήμερα, διαφορετικά συστήματα και Κλάδοι των Ενόπλων Δυνάμεων δεν διέθεταν πάντοτε την απαραίτητη διασύνδεση για την άμεση ανταλλαγή πληροφοριών και την κοινή αντιμετώπιση μιας απειλής.
Η «Ασπίδα του Αχιλλέα» σχεδιάζεται ώστε όλα τα επιμέρους μέσα να λειτουργούν ως συγκοινωνούντα δοχεία. Τα F-35, τα αναβαθμισμένα F-16 Viper, οι φρεγάτες FDI Belharra, τα ραντάρ εδάφους, τα drones και τα αντιαεροπορικά συστήματα θα μπορούν να ανταλλάσσουν δεδομένα και να συνθέτουν κοινή επιχειρησιακή εικόνα.
Η δυνατότητα αυτή θεωρείται κρίσιμη για την αντιμετώπιση σύγχρονων απειλών, όπως μαχητικά αεροσκάφη, drones, πύραυλοι cruise, βαλλιστικοί πύραυλοι και επιθέσεις κορεσμού με πολλαπλά μέσα.
BARAK MX: Ο βασικός κορμός της αεράμυνας
Στον πυρήνα του νέου Θόλου θα βρίσκεται το σύστημα BARAK MX της Israel Aerospace Industries.
Το BARAK MX διαθέτει διαφορετικές κατηγορίες αναχαιτιστών, οι οποίες επιτρέπουν την αντιμετώπιση στόχων σε διαφορετικές αποστάσεις και ύψη.
Ο αναχαιτιστής BARAK MRAD έχει εμβέλεια περίπου 35 χιλιομέτρων, ο BARAK LRAD περίπου 70 χιλιομέτρων και ο BARAK ER μπορεί να φτάσει σε εμβέλεια περίπου 150 χιλιομέτρων.
Η ύπαρξη τριών διαφορετικών επιπέδων αναχαίτισης επιτρέπει την επιλογή του κατάλληλου πυραύλου ανάλογα με την απειλή, την απόσταση και την επιχειρησιακή προτεραιότητα.
Με αυτόν τον τρόπο αποφεύγεται, για παράδειγμα, η χρήση ενός ακριβού πυραύλου μεγάλης εμβέλειας για την αντιμετώπιση ενός φθηνότερου στόχου σε μικρότερη απόσταση.
SPYDER για την εγγύτερη προστασία
Το δεύτερο βασικό επίπεδο της νέας αρχιτεκτονικής θα αποτελείται από τα συστήματα SPYDER της Rafael.
Τα SPYDER προορίζονται για την αντιμετώπιση απειλών σε μικρότερες και μεσαίες αποστάσεις και μπορούν να χρησιμοποιηθούν εναντίον αεροσκαφών, ελικοπτέρων, μη επανδρωμένων συστημάτων και κατευθυνόμενων πυραύλων.
Η κινητικότητά τους επιτρέπει την ανάπτυξή τους σε διαφορετικές περιοχές, ανάλογα με τις επιχειρησιακές ανάγκες και την προστασία κρίσιμων εγκαταστάσεων, στρατιωτικών μονάδων ή υποδομών.
Σε συνδυασμό με τα υπόλοιπα συστήματα, θα αποτελούν ένα από τα χαμηλότερα και πιο ευέλικτα στρώματα της ελληνικής αεράμυνας.
David’s Sling για τις βαλλιστικές απειλές
Στο ανώτερο επίπεδο της αντιβαλλιστικής προστασίας προβλέπεται η ένταξη του David’s Sling.
Το σύστημα έχει σχεδιαστεί για την αντιμετώπιση βαλλιστικών πυραύλων, πυραύλων cruise και άλλων απειλών μεγαλύτερης εμβέλειας, οι οποίες δεν μπορούν να αντιμετωπιστούν αποτελεσματικά μόνο από τα χαμηλότερα επίπεδα αεράμυνας.
Η ενσωμάτωσή του στον Ελληνικό Θόλο φιλοδοξεί να καλύψει ένα σημαντικό επιχειρησιακό κενό, σε μία περίοδο κατά την οποία οι βαλλιστικές και υπερηχητικές απειλές αποκτούν ολοένα μεγαλύτερη σημασία στα σύγχρονα πεδία συγκρούσεων.
Τα ραντάρ που θα «βλέπουν» τις απειλές
Καθοριστικό ρόλο στο πρόγραμμα θα έχουν τα κινητά ραντάρ EL/M-2084 MMR της ELTA Systems.
Τα συγκεκριμένα συστήματα θα ενισχύσουν το Σύστημα Αεροπορικού Ελέγχου και θα παρέχουν την απαραίτητη εικόνα του εναέριου χώρου.
Τα ραντάρ θα εντοπίζουν και θα παρακολουθούν τις απειλές, μεταδίδοντας τα δεδομένα στο ενιαίο σύστημα διοίκησης και ελέγχου.
Η έγκαιρη και ακριβής αναγνώριση του στόχου είναι το πρώτο κρίσιμο βήμα για την επιτυχή αναχαίτιση, καθώς καθορίζει ποιο σύστημα θα ενεργοποιηθεί, σε ποια απόσταση και με ποιον αναχαιτιστή.
Ο «εγκέφαλος» του Ελληνικού Θόλου
Πάνω από όλα τα επιμέρους όπλα και ραντάρ θα βρίσκεται το ενιαίο Σύστημα Διοίκησης και Ελέγχου C2, το οποίο θα λειτουργεί ως ο επιχειρησιακός «εγκέφαλος» της Ασπίδας.
Το C2 θα συγκεντρώνει δεδομένα από τους αισθητήρες, θα αναγνωρίζει και θα αξιολογεί τις εισερχόμενες απειλές και θα τις κατατάσσει με βάση την επικινδυνότητά τους.
Στη συνέχεια θα επιτρέπει την επιλογή του καταλληλότερου διαθέσιμου μέσου αναχαίτισης, αποφεύγοντας επικαλύψεις, καθυστερήσεις και άσκοπη κατανάλωση πυραύλων.
Η δημιουργία αυτής της κοινής ψηφιακής αρχιτεκτονικής αποτελεί ίσως το πιο σύνθετο κομμάτι του προγράμματος, καθώς απαιτεί τη διασύνδεση διαφορετικών συστημάτων και πλατφορμών που προέρχονται από περισσότερες χώρες και κατασκευαστές.
Προκαταβολή περίπου 600 εκατ. ευρώ
Η συνολική αξία της συμφωνίας ξεπερνά τα 3 δισ. ευρώ, ενώ η προκαταβολή εκτιμάται, σύμφωνα με τις διαθέσιμες πληροφορίες, περίπου στα 600 εκατ. ευρώ.
Πρόκειται για ένα από τα μεγαλύτερα εξοπλιστικά προγράμματα της χώρας μετά την αγορά των φρεγατών Belharra, συνολικής αξίας περίπου 4 δισ. ευρώ, και των μαχητικών Rafale, ύψους περίπου 3 δισ. ευρώ.
Η οικονομική διάσταση του προγράμματος δεν περιορίζεται στην προμήθεια των συστημάτων. Για πρώτη φορά σε εξοπλιστικό αυτού του μεγέθους έχει συμφωνηθεί καθαρή ελληνική συμμετοχή τουλάχιστον 25%.
Περίπου 700 εκατ. ευρώ επιστρέφουν στην ελληνική οικονομία
Η συμμετοχή του 25% σημαίνει ότι έργα αξίας περίπου 700 εκατ. ευρώ αναμένεται να ανατεθούν σε ελληνικές επιχειρήσεις και φορείς.
Το εγχώριο αποτύπωμα θα αφορά παραγωγή εξαρτημάτων, υποστήριξη συστημάτων, τεχνικές εργασίες, συμπαραγωγή, έρευνα και ανάπτυξη, καθώς και μεταφορά τεχνογνωσίας.
Στον αρχικό σχεδιασμό περιλαμβάνονται τα Ελληνικά Αμυντικά Συστήματα, η Ελληνική Αεροπορική Βιομηχανία, η Metlen, η Miltech, η Scytalys, η Akmon, τα Ναυπηγεία Σαλαμίνας και η ΓΕΚ ΤΕΡΝΑ.
Ο κατάλογος των ελληνικών εταιρειών ενδέχεται να διευρυνθεί καθώς προχωρούν οι επιμέρους συμβάσεις και καθορίζεται με μεγαλύτερη ακρίβεια το έργο που θα αναλάβει κάθε πλευρά.
Ο στόχος της μεταφοράς τεχνογνωσίας
Το μεγάλο στοίχημα δεν είναι μόνο να επιστρέψει ένα μέρος της δαπάνης στην ελληνική οικονομία, αλλά να δημιουργηθεί πραγματική τεχνολογική και βιομηχανική παρακαταθήκη.
Η Ελλάδα επιδιώκει να αποκτήσει δυνατότητα συντήρησης, αναβάθμισης και υποστήριξης των συστημάτων χωρίς απόλυτη εξάρτηση από το εξωτερικό.
Παράλληλα, η συμμετοχή ελληνικών εταιρειών στην ανάπτυξη τμημάτων του συστήματος μπορεί να ανοίξει τον δρόμο για συνεργασίες σε επόμενα προγράμματα και για τη δημιουργία προϊόντων με εξαγωγικές δυνατότητες.
Σε αυτό το πλαίσιο, η «Ασπίδα του Αχιλλέα» αντιμετωπίζεται και ως ευκαιρία ανασυγκρότησης της εγχώριας αμυντικής βιομηχανίας.
Η διαδρομή μέχρι την τελική συμφωνία
Οι συζητήσεις για τον Ελληνικό Θόλο άρχισαν να αποκτούν συγκεκριμένη μορφή το 2024, όταν η Ελλάδα εξέφρασε ενδιαφέρον για σύγχρονα ισραηλινά συστήματα αεράμυνας και αντιβαλλιστικής προστασίας.
Οι πολεμικές εξελίξεις στη Γάζα καθυστέρησαν προσωρινά τη διαδικασία, η οποία επανεκκινήθηκε στα τέλη του 2025.
Οι επίσημες διαπραγματεύσεις της ΓΔΑΕΕ με τη SIBAT ξεκίνησαν στις 15 Δεκεμβρίου 2025, ενώ συγκροτήθηκαν ξεχωριστές ομάδες για τις συζητήσεις με τις Rafael, IAI και ELTA.
Η επιλογή της διακρατικής συμφωνίας επέτρεψε την επιτάχυνση των διαδικασιών και παρείχε το πλαίσιο για τη συζήτηση τόσο των επιχειρησιακών απαιτήσεων όσο και της ελληνικής βιομηχανικής συμμετοχής.
Τον Ιούνιο συμφωνήθηκε η συμμετοχή της ελληνικής πλευράς σε ποσοστό τουλάχιστον 25%, ενώ στις 23 Ιουλίου 2026 το ΚΥΣΕΑ έδωσε την πολιτική έγκριση για την υλοποίηση του προγράμματος.
Στις αρχές Αυγούστου ακολούθησε η έγκριση από την αρμόδια ισραηλινή Επιτροπή Εξαγωγών, ανοίγοντας τον δρόμο για τις τελικές υπογραφές.
Τι θα κριθεί στους επόμενους 35 μήνες
Οι πρώτες παραδόσεις αναμένεται να πραγματοποιηθούν πριν από την ολοκλήρωση του συνόλου του προγράμματος, ώστε ο Ελληνικός Θόλος να αποκτά σταδιακά επιχειρησιακές δυνατότητες.
Το τελικό αποτέλεσμα, όμως, δεν θα κριθεί μόνο από τον αριθμό των πυραύλων ή των ραντάρ που θα παραδοθούν.
Η επιτυχία του προγράμματος θα εξαρτηθεί από το εάν όλα τα νέα και υφιστάμενα συστήματα θα μπορέσουν να λειτουργήσουν πραγματικά ως ένα ενιαίο δίκτυο, με κοινή εικόνα και άμεση ανταλλαγή δεδομένων.
Θα κριθεί επίσης από το εάν η συμφωνημένη ελληνική συμμετοχή θα μετατραπεί σε ουσιαστικό έργο, τεχνογνωσία και δυνατότητα εγχώριας υποστήριξης.
Εάν οι στόχοι επιτευχθούν, η «Ασπίδα του Αχιλλέα» δεν θα αποτελέσει μόνο μία νέα γραμμή άμυνας απέναντι στις σύγχρονες αεροπορικές και πυραυλικές απειλές. Θα σηματοδοτήσει μία συνολική αλλαγή στον τρόπο με τον οποίο οργανώνεται η αεράμυνα της χώρας και στον ρόλο που μπορεί να διαδραματίσει η ελληνική αμυντική βιομηχανία.