Σε κοινή διακήρυξη κατάφεραν να καταλήξουν οι BRICS στη Σύνοδο Κορυφής του Νέου Δελχί, ξεπερνώντας τις σημαντικές εσωτερικές διαφορές που είχαν δημιουργήσει αμφιβολίες ακόμη και για το αν θα μπορούσε να υπάρξει κοινό κείμενο. Πίσω όμως από τις διπλωματικές διατυπώσεις για τον πόλεμο στη Μέση Ανατολή βρίσκεται μια πολύ μεγαλύτερη οικονομική συζήτηση: το εμπόριο, οι κυρώσεις, η ενέργεια, οι διεθνείς πληρωμές και η προσπάθεια των αναδυόμενων οικονομιών να αποκτήσουν μεγαλύτερο βάρος στη διαμόρφωση των κανόνων της παγκόσμιας οικονομίας.
Η συμφωνία έχει ιδιαίτερη σημασία καθώς οι BRICS περιλαμβάνουν πλέον οικονομίες με διαφορετικά –και σε ορισμένες περιπτώσεις αντικρουόμενα– γεωπολιτικά συμφέροντα. Παρ' όλα αυτά, κατάφεραν να διαμορφώσουν κοινές θέσεις σε μια σειρά οικονομικών ζητημάτων που αμφισβητούν το σημερινό μοντέλο παγκόσμιας διακυβέρνησης.
Το δύσκολο «ναι» στην κοινή διακήρυξη
Οι διαπραγματεύσεις ήταν ιδιαίτερα δύσκολες, κυρίως λόγω της κρίσης στη Μέση Ανατολή και των διαφορετικών θέσεων Ιράν και Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων.
Οι BRICS κατέληξαν τελικά σε κοινή θέση, εκφράζοντας «βαθιά ανησυχία» για την κλιμάκωση και ζητώντας αυτοσυγκράτηση και επίλυση των διεθνών διαφορών μέσω διαλόγου και διπλωματίας.
Η επίτευξη συμφωνίας αποκτά πρόσθετη βαρύτητα επειδή προηγούμενες συναντήσεις υπουργών των BRICS δεν είχαν καταφέρει να οδηγήσουν σε κοινό ανακοινωθέν.
Η ομάδα λειτουργεί στη βάση της συναίνεσης, κάτι που σημαίνει ότι όσο διευρύνεται τόσο δυσκολότερη γίνεται η συμφωνία μεταξύ χωρών με διαφορετικές στρατηγικές επιδιώξεις.
Το οικονομικό μήνυμα κατά των μονομερών κυρώσεων
Πίσω από τη γεωπολιτική βρίσκεται ένα σαφές οικονομικό μήνυμα.
Οι BRICS εκφράζουν την αντίθεσή τους στην αύξηση των μονομερών δασμολογικών και μη δασμολογικών μέτρων, υποστηρίζοντας ότι δημιουργούν στρεβλώσεις στο διεθνές εμπόριο.
Το ζήτημα είναι ιδιαίτερα σημαντικό για τη Ρωσία και το Ιράν, οικονομίες που βρίσκονται αντιμέτωπες με εκτεταμένες δυτικές κυρώσεις.
Παράλληλα όμως αφορά και την Κίνα, την Ινδία και άλλες αναδυόμενες οικονομίες που θέλουν μεγαλύτερη προβλεψιμότητα στο παγκόσμιο εμπορικό σύστημα.
Η θέση των BRICS αποκτά μεγαλύτερη σημασία σε μια περίοδο κατά την οποία οι δασμοί και οι εμπορικοί περιορισμοί έχουν επιστρέψει στο επίκεντρο της διεθνούς οικονομικής πολιτικής.
IMF, Παγκόσμια Τράπεζα και WTO στο τραπέζι
Ένας από τους μακροπρόθεσμους στόχους των BRICS παραμένει η μεταρρύθμιση των μεγάλων θεσμών της παγκόσμιας οικονομίας.
Η ομάδα ζητά μεγαλύτερη εκπροσώπηση των αναδυόμενων οικονομιών σε οργανισμούς όπως το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, η Παγκόσμια Τράπεζα και ο Παγκόσμιος Οργανισμός Εμπορίου.
Το επιχείρημα είναι ότι η σημερινή κατανομή ισχύος στους συγκεκριμένους θεσμούς δεν αντανακλά πλέον το πραγματικό μέγεθος των αναδυόμενων οικονομιών.
Οι BRICS επιχειρούν επομένως να μετατρέψουν την αύξηση της οικονομικής τους επιρροής σε μεγαλύτερη θεσμική δύναμη.
Η μάχη γύρω από το δολάριο
Ένα από τα πλέον ενδιαφέροντα ζητήματα είναι η προσπάθεια μείωσης της εξάρτησης ορισμένων χωρών των BRICS από το δυτικό χρηματοπιστωτικό σύστημα.
Ρωσία, Κίνα και Ιράν υποστηρίζουν εδώ και χρόνια τη μεγαλύτερη χρήση εθνικών νομισμάτων στις μεταξύ τους συναλλαγές.
Η φετινή σύνοδος, ωστόσο, δείχνει και τα όρια αυτής της προσπάθειας.
Η κοινή διακήρυξη απέφυγε μια μετωπική σύγκρουση γύρω από την αντικατάσταση του αμερικανικού δολαρίου, καθώς χώρες όπως η Ινδία δεν επιθυμούν η BRICS να μετατραπεί σε αμιγώς αντιδυτικό οικονομικό μπλοκ.
Αυτό δεν σημαίνει ότι η συζήτηση έχει σταματήσει.
Ψηφιακά νομίσματα και νέες διασυνοριακές πληρωμές
Η Ινδία προωθεί μια διαφορετική προσέγγιση: τη σύνδεση των ψηφιακών νομισμάτων κεντρικών τραπεζών (CBDCs) των χωρών BRICS.
Η ιδέα είναι να δημιουργηθούν ταχύτερες και φθηνότερες διασυνοριακές πληρωμές μεταξύ των κρατών-μελών χωρίς να απαιτείται η δημιουργία ενός ενιαίου «νομίσματος BRICS».
Μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να μειώσει το κόστος συναλλαγών για επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται μεταξύ των συγκεκριμένων αγορών.
Ταυτόχρονα θα περιόριζε σε έναν βαθμό την ανάγκη χρήσης ενδιάμεσων δυτικών συστημάτων πληρωμών.
Πρόκειται όμως για ένα σύνθετο σχέδιο, καθώς απαιτεί τεχνική συμβατότητα, κοινά πρότυπα και κυρίως πολιτική εμπιστοσύνη μεταξύ χωρών με πολύ διαφορετικά χρηματοπιστωτικά συστήματα.
Ενέργεια: Τα ορυκτά καύσιμα παραμένουν στο παιχνίδι
Ιδιαίτερο οικονομικό ενδιαφέρον παρουσιάζει και η ενεργειακή θέση της διακήρυξης.
Οι BRICS υποστηρίζουν μια «δίκαιη, ομαλή και χωρίς αποκλεισμούς» ενεργειακή μετάβαση, αναγνωρίζοντας παράλληλα ότι πετρέλαιο, φυσικό αέριο και άλλα ορυκτά καύσιμα θα συνεχίσουν να έχουν σημαντικό ρόλο στις αναπτυσσόμενες οικονομίες.
Η θέση έχει ιδιαίτερη σημασία καθώς στην ομάδα συμμετέχουν ορισμένοι από τους μεγαλύτερους παραγωγούς και καταναλωτές ενέργειας παγκοσμίως.
Παράλληλα, δίνεται έμφαση στην ασφάλεια των ενεργειακών αγορών, στις ανθεκτικές εφοδιαστικές αλυσίδες και στην πρόσβαση σε κρίσιμες πρώτες ύλες.
Οι BRICS δεν είναι πια οι πέντε του παρελθόντος
Η ίδια η δομή της ομάδας έχει αλλάξει δραματικά.
Στον πυρήνα Βραζιλίας, Ρωσίας, Ινδίας, Κίνας και Νότιας Αφρικής έχουν προστεθεί η Αίγυπτος, η Αιθιοπία, το Ιράν, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και η Ινδονησία.
Η διεύρυνση αυξάνει το οικονομικό και γεωπολιτικό βάρος των BRICS, αλλά δημιουργεί ταυτόχρονα μεγαλύτερες εσωτερικές αντιθέσεις.
Η Ινδία δεν έχει τις ίδιες επιδιώξεις με την Κίνα, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα δεν ταυτίζονται με το Ιράν και η Βραζιλία διατηρεί διαφορετικές προτεραιότητες από τη Ρωσία.
Αυτό εξηγεί γιατί η κοινή διακήρυξη του Νέου Δελχί θεωρείται από μόνη της πολιτική επιτυχία.
Τι σημαίνει για την Ευρώπη και την Ελλάδα
Για την Ευρώπη –και κατ' επέκταση την Ελλάδα– η ενίσχυση των BRICS δεν είναι μια μακρινή γεωπολιτική υπόθεση.
Οι χώρες της ομάδας βρίσκονται στον πυρήνα της παγκόσμιας αγοράς ενέργειας, πρώτων υλών, ναυτιλίας και εμπορίου.
Η Ελλάδα έχει ιδιαίτερη έκθεση σε αυτούς τους τομείς μέσω της ναυτιλίας, των ενεργειακών εισαγωγών και των εμπορικών σχέσεων με αγορές όπως η Κίνα, η Ινδία και η Μέση Ανατολή.
Οποιαδήποτε αλλαγή στον τρόπο με τον οποίο πραγματοποιούνται οι διεθνείς πληρωμές, στις εμπορικές ροές ή στη λειτουργία των ενεργειακών αγορών μπορεί επομένως να αποκτήσει άμεσο ελληνικό οικονομικό ενδιαφέρον.
Το πραγματικό στοίχημα των BRICS
Η Σύνοδος του Νέου Δελχί δείχνει ότι οι BRICS θέλουν να παρουσιάζονται ως κάτι περισσότερο από ένα πολιτικό φόρουμ αναδυόμενων οικονομιών.
Θέλουν μεγαλύτερο λόγο στους κανόνες του παγκόσμιου εμπορίου, στη χρηματοδότηση, στην ενέργεια και στη λειτουργία των διεθνών οργανισμών.
Το αν μπορούν να πετύχουν αυτόν τον στόχο είναι διαφορετικό ζήτημα.
Οι εσωτερικές αντιθέσεις παραμένουν μεγάλες και η δημιουργία ενός πραγματικού οικονομικού μπλοκ απαιτεί πολύ περισσότερα από μια κοινή διακήρυξη.
Το Νέο Δελχί, όμως, έστειλε ένα μήνυμα: παρά τις διαφορές τους, οι μεγάλες αναδυόμενες οικονομίες εξακολουθούν να αναζητούν τρόπους για να αυξήσουν τη συλλογική επιρροή τους στην παγκόσμια οικονομική τάξη της επόμενης δεκαετίας.
Πηγές
Reuters, Associated Press, Financial Times,